Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


PATROLOGI.E 

CURSUS   COMPLETUS, 

SEU    BIBLIOTHECA   UNIVERSALIS,   INTEGRA,   UNIFORMIS,   COMMODA,  OECONOMICA, 

OMMllM  SS.  PATRUN,  DOGTORIH  SGRIPTORUMQUE  EGGLESIASTIGORUM, 

8IVE  LATINORUM,  8IVE  ORvECORUM, 

QVI  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  jETATEM  INNOCENTII  III  (ANN.  1216)  PRO  LATINIS, 
ETAD  CONCILII  FLORENTINI  TEMPORA  (ANN  1489)  PRO  GRjECIS  FLORUERVNT  : 

RECUSIO    CHRONOLOGICA 

OMNIUAI  QUiE  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLICiE  TRADITIONIS  PKR  QUINDECIM  PRIORA 

ECCLESLE   S.ECULA, 

^UZTA  EDITI0NE8  ACCURATISSIMAB,  INTBR  8B  CUMQUB  N0NNULLI8  C0DICIBU8  MANU8CRIPTI8  C0LLATA8,  PBRQUAM  DILIGBN- 
TER    CA8TI0ATA  ;    DI88ERTATI0NIBU8,    C0MMBNTARII8,    TARII8QUB  LEGTI0NIBU8  CONTINBNTBR   ILLU8TRATA  ;   0MNIBU8 
0PERIBU8    P08T   AMPU88IMA8    EDITI0NE8    QUiB   TRIBU8    N0V188IMIS    8iBCULI8    DEBBNTUR     AB80LUTA8,    DBTECTI8, 
AUCTA;     INDIC1BU8   0RDINARII8    VEL    ETIAM    ANALTTICI8,    8INOUL08    81VB    T0M08,    8IVB    AUCT0RB8    ALICU4U8 
MOMBNTl  8UB8EQUENT1BU8,  DONATA;  CAPITULI8  INTRA  1P8UM  TBXTUM  RITB  DI8P08ITI8,  NECNON  BT  TITULI8 
8IN0ULARUM  PAOINARUM   MAROINBM  8UPBRI0RBM  D18T1N0UBNT1BU8  8UBJBCTAMQUB   MATBRIAM   8I0NIPI- 
CANTIBU8,    ADORNATA;     0PBRIBU8    CUM    DUBII8,    TUM    AP0CRTPH18,    AUQUA    VBRO    AUCTORITATB    IN 
ORDINE    AD  TRADITIONEM    BCCLB8IA8TICAM   P0LLBNT1BU8,  AMPLIFIGATA; 
DUCENTIS    ET    QUADRAOINTA    INDICIBU8    8UB    OMNI    RB8PBCTU,    8CILICET,     ALPHABBTICO,    CHRONOLOOICO,    ANALTTICO, 
ANALOOICO,  STATI8TIC0,  STNTHETICO,  ETC,  OPERA,  RES  BT  AUCTORES  EXHIBBNTIBU8,   ITA   UT  NON  80LUM  8TU- 
DI080,     SED      NEOOTIIS     IMPLICATO,     BT     81     PORTB     8INT ,     PIGRI8     BTIAM     BT    IMPERITIS     PATBANT     0MNB8 
88.    PATRB8,    LOCUPLETATA;     SBD    PRiBSERTIM    DUOBUS    IMMENSIS    ET    OBNERAUBUS    INDICIBUS ,    ALTBRO 
SCIUCBT    RERUM,    QUO    CONSULTO,    QUIDQUID     NON     SOLUM    TALI8    TALISVB    PATBR,    VBRUM    BTIAM 
UNU8QUI8QUB     PATRUM,     ABSQUB     ULLA     EZCBPTIONE,     IN     QUODUBBT     TUBMA    8CR1P8BRIT,    UNO 
INTUTTU      C0N8PIC1ATUR ;       ALTBRO      SCRIPTURiE       SACRiE ,     BX     QUO     LBCTORI      COM- 
PBRIRB    Srr  OBVIUM  QUINAM    PATRES    BT    IN    QUIBUS    OPBRUM  8U0RUM    L0CI8    8IN0UL08 
8IN0UL0RUM      UBRORUM      SCRIPTURiB      TBR8US,     A     PRIMO      OBNESBOS     U8QUB     AD 

NOVIBSIMUM   AP0CALTP8I8,   COMMBNTATI  8INT  : 

SDITIO    ACCURATI88IMA,     CiBTBRISQUB    OMNIBUS    PACILB    ANTBPONBNDA,    81     PBRPBNDANTUR   CUARACTBRUM    NITIDITAS, 

CHARTiB    QUAUTAS,    INTBORITAS    TBZTUS,    CORREGTIONIS    PERFBCTIO,  OPBRUM  BBCUSORUM  TUM    VARIBTAS  TUM 

NUMERU8,   FORMA  VOLUMINUM    PBRQUAM   COMMODA  81BIQUB   IN   TOTO    PATROLOOIiB   DBCUR8U    CONSTANTBR 

8IMIUS,   PRBTIl  BZIOUITAB,   PILBSERTIMQUB  I8TA  COLLBCTIO     UNA,  MBTUODICA  BT  CHRONOLOOICA, 

8BZCBNT0RUM  FRAOMBNTORUM  0PU8CUL0RUMQUB  HACTBNUS  HIC  ILUC  SPAR80RUM,  TBL  BTIAM 

INBDITORUM,  PRIMUM  AUTBM   IN  NOBTRA   BIBLIOTHBCA,  EZ    0PBRIBU8  BT   M88.  AD    0MNE8 

JBTATBB,    L0G08,    UN0UA8    F0RMA8QUB    PERTINBNTIBU8,   COADUNATORUM, 

£T     EZ    INNUMER18    0PBR1BU8    TRADITIONEM    GATUOLIGAM    C0NFLANTIBU8,    0PU8    UNICUM    MIRABILITER    EFFICIENTIUM . 

SERIES  LATINA, 

IN  QDA  PRODBUNT  PATRES,  DOCTORBS  SCRIPTORBSQUB  ECCLBSL£  LATINA 

A  TEBTDLUANO  AD  INNOCENTIDM  UI. 

ACCURANTE     J.-P.     MIGNE, 

BlUiolheeae  Cierl   ■■IverBie 

SITB    GUISUVM    CeHPLBTORUM    IN    SIN6UL08    SCIBNTIiB    BGCLBSIASTICJB     BAMOS    BDITORB. 


PATROLOGIA,  AD  INSTAR  IP8IU8  BCCLESIiB,  IN  DUA8  PARTES  DIVIDITUR,  ALIAM  NEMPE  LATINAM,  ALIAM  ORiBGO-LATINAM, 
AMBiB  PARTE8  4AM  INTEORB  EXARATiB  8UNT.  LATINA,  2t2  VOLUMINIBUS  MOLE  8UA  STANS,  HIOfRANCIS  VBNIT  :  ORiBCA 
DUPLICI  EDITIONB  TTPI8  MANDATA  B8T.  PRIOR  ORiBCUM  TEXTUM  UNA  CUM  VER8I0NE  LATINO  LATBRALI  COMPLBC- 
TITUR,  ET  104  VOLUMINA  IN  109  T0MI8,  PRO  PRIMA  SERIE,  NON  EXCEDIT.  P08TERI0R  VER8I0NEM  LATINAM  TANTUM 
EXHIBET,  IDBOQUE  INTRA  55  VOLUMINA  RETINETUR.  SECUNDA  8ERIE8  OIUBCO-LATINA  AD  58  VOLUMINA  TANTUM  ATTIN- 
GIT ;  DUM  HUJUS  VER8I0  MERE  LATINA  29  V0LUMINIBU8  E8T  ABSOLUTA.  UNUMQUODQUE  VOLUMEN  ORJBCO-LATINUM  8, 
UNUMQUODQUE  MERB  LATINUM  5  FRANCI8  80LUMM0D0  EMITUR  :  UTROBIQUE  VERO,  UT  PRETII  HUJU8  BENEFICIO 
PRUATUR  BMPTOR,  COLLECTIONEM  INTEORAM,  SIVB  LATINAM,  8IVE  ORiBCAM  COMPARET  NECES8K  KRIT ',  8EGU8  ENIM 
CU4U8QUE  V0LUMINI8  AMPLITUDINEM  NECNON  ET  DIFFICULTATE8  VARIA  PRETIA  iBQUABUNT.  IDEO,  81  QUIS  TANTUM  EMAT 
LICET  INTEORE,  8ED  8E0R8IM,  COLLECTIONBM  ORJBCO-LATINAM,  VEL  EAMDEM  EZ  ORJBCO  LATINE  VER8AM,  TUM  QUODQUB 
VOLUMEN  PRO  9  VEL  PRO  6  FRANGIS  SOLUM  OBTINEBIT.  18TJB  CONDITIONES  POSTERIORI  PATROLOOIiB  LATINiB  8ERIBI, 
PATRE8  AB  INNOGENTIO  lU  AD  CONCILIUM  TRIOENTINUM  EXUIBENTI,  APPLICABUNTUR.  PATROLOOIA  QUiB  MANUSCR1PTI8 
IN  BIBLIOTHECIS  0RBI8  UN1VBR8I  QUaESCiE^llJiUS  (JONSrAHny  NECK(3n:PATi«0L0O1A  OHIENTALIS,  CONDITIONIBUS  SPB- 
<:iALIBUS  SUB4IGIENTUR,  ET  IN  TEMPORB'St7.0^iKNNUT«TU(BUNTUR,  8f  n^BMJ^PS  7!AS  TYPIS  MANDANDI  NOBIS  NON  DEFUBRIT. 

PATROLOGIM  lATlNM  TOMVS  XXXUl. 


S.  AlJRElrtlS  AUGUSTMUS. 


PARISIIS 
APUD  GARNIER  FRATRES  EDITORES,  ET  J.-P.  MIGNE,  SUCCESSORES 

IN  VU  DICTA :  A  VENDE  DU  MAINE,  »08 

4902 


[o  o 

/M  </  AVIS  IMPORTANT. 

T  ^  Z>  ,>  D'apr^8  une  dcs  lois  providcDtielles  qui  regissent  le  monde,  rarement  lcs  ceuvrcs  au-dessus  de  rordinaire  se  font 
sans  contradictions  plus  ou  moins  fortes  et  noinbrcuses.  Lcs  Ateliers  Calholique$  ne  pouvaieat  guere  6chapper  k  ce 
cachetdivin  do  leur  utilit^.  Tanl6t  on  a  nid  leur  exislence  ou  leur  importanco;  tant^t  on  a  dit  qu'ils  ^taient  fermes 
ou  qu'ils  allaieut  l'6trc.  (Icpcudaut  ils  poursuiveni  leur  carricre  depuis  24  aos,  et  les  productions  qui  en  sortent 
deviennent  de  plus  en  plus  ^rayes  et  soi^^es :  aussi  parait>il  cerlain  qu'limoin8  d'6vencments  qu^aucuoe  prudence 
humnine  ne  saurait  prevoir  ni  emp^cher,  ces  Atcliers  ne  se  feruieront  aue  quand  la  Uiblioth^que  du  Clergt'  sera 
terminee  en  ses  2,000  volumes  in-4*.  Le  passe  parait  un  sAr  garant  de  1  aveair,  iK>ur  ce  qu'il  y  a  &  esperer  ou  k 
craindre.  Cependant,  parmi  lcs  calomnies  auxqucllcs  ils  se  8ont  trouv^s  cn  butte,  il  ea  esi  deux  qui  ont  ete  conti- 
nuellement  repctces,  parce  qu'6taat  plus  capitales,  leur  effet  eatratiiait  plus  de  coaiequences.  De  petits  et  ignares 
concurrents  se  soiit  obiic  acnarn^,  par  leur  corrcspoiidauce  ou  leurs  voyatreurs,  k  repeter  partout  quo  nos  Edilious 
etaient  mal  corrigees  et  mal  imprimees.  Ne  pouvant  atiaquer  le  foiid  des  Ouvrages,  qui,  pour  la  plupart,  ne  sont 
que  lcs  chefs*d'aeuvre  du  Gatbolicisme  reconnus  pour  tels  dans  tous  les  temps  etdans  tous  les  pavs,  il  fallait  bicn 
se  rejeter  sur  la  forme  dans  ce  qu'elle  a  de  plus  s6ricux,  la  correction  et  Timpressioa;  ea  effet,  les  chcfs-d'o3uvre 
m^me  n'auraieut  qu'uno  demi-valeur,  si  le  lexte  en  ^tait  inexact  ou  illisible. 

II  ost  ires  vrai  que,  dans  le  principe,  un  succds  inoui  dans  les  fastes  de  la  Typog^raphie  ayant  force  TEditeur  de 
recourir  aux  mccaiiiques,  afin  do  marcher  plus  rapidement  et  de  donner  les  ouvrages  a  inoindre  prix,  quatre  volunies 
du  doMh\Q  CouritVEcrilure  tainle  et  de  Thdologie  furenr  tires  avec  lacorrection  insuffisaute  doun^c  dans  lesimpri- 
meries  a  presquo  tout  co  (|ui  s*edite;  il  est  vrai  aussi  qu'un  certain  nombre  d*autres  volumcs,  appartenant  a  diverscs 
Publicatioiis,  furent  imprimes  ou  trop  noir  ou  trop  blaiic.  Mais,  depuis  ces  temps  eloignes,  les  mccaniques  ont 
c6de  le  travail  aux  presses  a  bras,  et  l'impressioa  qui  en  sort,  sans  6tro  du  luxe,  attendu  quc  le  luxe  jurerait  d.ins 
des  ouvrages  d'une  telle  nature,  cst  pariaitemeut  convenable  sous  tous  les  rapports.  Quant  k  la  correction,  il  ust 
defait  quelle  u*ijamais  ^to  portee  si  loin  dans  aucune  edition  ancienne  ou  contemporaiae.  Etcomment  en  serait-il 
autrement,  apres  toiit*sles  peines  et  touies  les  deponses  que  nous  subissoas  pourarriver  &  purgor  nos  eprcuves  do 
toutes  fautos?  L'habitude.  en  typographie,  m£me  dans  les  meilleures  maisons,  estde  ne  corriffcrque  deux  epreuvos 
et  d'cn  confercr  une  troisieme  avec  la  secoiide,  sans  avoir  prcparo  en  rien  le  manuscrit  de  1  auteur. 

Daus  les  Atelien  Catholiqiies  la  difference  est  prcsque  iacotnmensurable.  Au  moyea  de  correcteurs  blanchissous 
le  haruais  et  dout  le  coupd'u!il  typographique  est  sans  pitie  pour  lesfautes,  on  commcnce  par  preparer  la  copie  d'un 
bout  k  Tautre  sans  cn  exccpter  uii  seul  mot.  On  lit  ensuite  ea  promicre  6preuve  avec  lacopie  ainsi  pr^paree.  On  lit 
eo  secondo  de  la  m^tue  maniere,  mais  en  collaiionnaiit  avec  la  premiere.  On  fait  la  mdme  chose  en  tierce,  eii  coUa- 
tionnantavec  la  secondo.  On  agit  de  mdme  en  quarte,  en  collatioanant  avec  la  ticrco.  On  renouvelle  la  m6me  op6- 
ration  on  quinte,  f-n  collationnaat  avec  la  quarte.  Ces  collationnements  ont  pour  but  de  voir  si  aucuoo  des  fautes 
sigoalees  au  bureau  par  MM.  les  correcteurs,  sur  la  marge  des  ^preaves,  n'a  6chapp6  &  HM.  les  corrigeurs  sur  le 
marbre  et  le  mdtal.  Aprcs  ces  cioq  lectures  cati6re«  contrdlces  Tunc  par  Tautro,  oten  dehors  de  la  preparatioa 
ci-dessus  mentioonee,  vieiit  uoe  r^vieioo,  et  souvent  il  eo  vieot  deuxou  trois;  puis  roocliche.  Leclichage  opere,  par 
coosequent  la  purcte  du  texte  se  trouvaot  immobilisee,  oo  fait,  avec  la  copie,  uoeoouvelle  lectured'un  boutde  1'^- 
preuve  a  Tautre,  on  se  livre  a  une  nouvelle  rdvisioo,  et  le  tirage  D'arrivd  qu  aprcs  ces  inuombrables  precautious. 
Aussi  y  a  t-il  k  Montrouge  des  correcteurs  de  toutes  les  aatioos  et  eo  plus  grand  nombre  quo  tlans  vin{:t-cinq 
imprimeries  de  Paris  reunies !  Aussieneorc,  lacorrection  y  coAte-t-elle  aulaot  quelacomposition,  tandisqu^aiHeurs 
elle  ne  coiite  que  le  dixiemo!  Aussi  entin,  bieo  que  rassertion  puisse  paraitre  lemeraire,  rexactitudo  obtenue  par 
lant  de  frais  et  de  soins,  fait-ello  que  la  plupart  des  Editioos  aes  Ateliers  Cathotiiiues  laissent  bien  loin  derncro 
elles  rcllcs  mdme  dos  colcbrcs  Denedictins  Mabillon  et  Montfaucon  et  des  c^lebres  Jesuites  Petau  et  Sirmond.  Que 
Ton  comparo,  eii  effet,  n*importe  quelies  feuilles  de  leurs  editions  avee  celles  des  ndtres  qui  leur  con*espondent,  en 
grec  comme  en  latiii,  on  se  convaincra  que  rinvraifomblable  ost  une  realit^. 

D'aillcari*,  ces  savauts  emioeots,  plus  prioccupes  da  bods  des  textes  que  de  la  parlie  typographique  et  n*etant 
point  corrccteurs  de  professioo,  lisaieot,  ooo  ce  que  porlaieot  los  epreuves,  mais  ce  qui  devait  s'y  trouver,  leur 
nautc  intelligeoce  suppleant  aux  fautes  de  rddition.  De  plus  lcs  B^nedictins,  comme  lesidsuites,  optlraieiit  pie-ipie 
toujours  sur  des  manuscrits,  cause  pcrp6tuelle  de  la  muTtiplicit<^  des  fautcs,  pendant  que  les  Ateliers  CatholiqueSy 
dont  le  propre  est  surtout  de  ressusciter  la  Tradition,  n*op(6rent  le  plus  souveot  que  sur  les  imprimes. 

Le  U.  P.  De  Buch,  Jesuito  fioUandiste  de  Bruxelles,  noue  6crivait,  il  y  a  quelque  temps,  n'avoir  pu  trourer  en 
dix-huit  mois  d'eiude,  une  seule  faute  dans  notre  Patroloaie  latine.  M.  Denzingcr,  profcsscur  de  Tlieologie  A  i'(Joi- 
versite  de  Wurzbourg,  ot  M.  Reissmann,  Vicaire  Gdn^ral  de  la  mdme  ville,  nous  mandaient,  k  la  datodu  IDjuillet, 
n'avoir  pu  ^galement  surprendre  une  seule  faute,  soit  dans  le  latin  soit  dans  le  grec  de  notre  double  Patrologie. 
Enfin,  le  savant  P.  Pitra,  Bdn^dictiii  de  Solesme,  et  M.  Bonetty,  directeur  des  Annales  de  philosophie  chr^tienne, 
mis  au  defi  de  nous  convaincred'une  seule  erreur  typographiqne,  oot  el6  forc^s  d'avouer  que  iious  n*avions  pas  irop 
prdsume  de  notre  parfaite  rorrectioo.  Daos  le  Glerge  se  tnraveot  de  bons  latinistes  et  de  boos  heilioisfes,  et,  ce  qui 
"^  est  plus  rare,  des  bommes  tr^s  positifs  et  trds  pratiques,  eh  bien !  oous  leur  promcttons  une  prime  de  25  centinies 

par  chaque  faute  qu*ils  d^ovriront  dans  n'importe  lequel  de  nos  volumes,  surtout  dans  les  grecs. 

MalgrC  cc  qui  precdde,  rEditeor  des  Cours  complets,  sentant  de  plus  en  plus  Timportance  et  mftme  la  n^ccssite 
d'une  correction  parfaite  pour  qu'un  ouvrage  soit  veritablement  utiie  et  ostimable,  se  livre  depuis  plns  d'uu  an,  et 
est  resolu  de  se  livrer  jasqu*ii  la  fln  k  une  op^ration  longue,  p^nible  et  coi^teuso,  savoir,  la  revision  enti^re  et 
universelle  de  ses  innombraoles  clich4s.  Ainsi  chacan  de  ses  volumes,  au  fur  et  ^mesure  qu'il  les  remet  sous  presse, 
est  corrig6  mot  pour  mol  d'un  bout  k  Tautre.  Qiiarante  hommes  y  sont  ou  y  seront  occupes  pendant  10  ans,  et  uoe 
somme  qui  oe  saurait  dtre  moindre  d'un  demi  million  de  francs  est  consacr^e  k  cet  importaut  contnile.  De  cettc 
maoiere,  les  Publications  desAteliers  Catholiques,  qui  d^jft  sa  distin^aient  entre  toutes  par  la  sup^riorit^  de  lcur 
correction,  n'auront  de  rivales,  sous  ce  rapport,  dans  aucun  tempsni  dans  aucun  pays;  car  quel  est  rcdiieur  qui 
pourrait  et  voudrait  se  livrer  APRES  GOlJP  k  des  travaux  si  gigaotesques  et  drun  prix  si  exorbiiaot?  II  faut 
certes  dtre  bieo  pdn^tr^  d*unc  vocation  dif  ine  k  cet  effet,  pour  ne  reculer  ni  Hovaot  la  peioe  ni  devaut  la  d^pense, 
surtout  lortque  1  Europe  eavante  proclame  que  jamais  volumee  n'ont  6U  edites  avec  tant  d'exactitude  que  ceux  de 
t^  w>..M.„^.M.^  ^         ..    ..^.    ^   ,.^_.  .   _      __-  j  •._    ,_        X  revis6s,  et  tous  ceux  qui  le  seroni 

Ateliers  Catholiques  sous  le  rapport 

^ _^___  ^  ^  trac^.  Nous  ne  reconnaissons  que 

ceite  tfdition  et  celles  qui  suivront  sur  nos  planches  Je  mdtai  ainsi  corrig6es.  On  croyait  autrefoisque  la  st^reotypie 
immobilisait  lcs  fautes,  attendaqu'un  cliche  dc  mctal  D*est  point  ^lastiaue;  paj  dn.  tout,  il  introduit  la  perfection, 
car  on  a  trouvd  le  moyen  de  le  co.*ng6r  juFqa*b  extipction  M  fautoe.  L  Hebtec  Ua  :6te  revu  par  M.  Dracn,  le  Grec 
par  des  Grecs,  leLatin  ctle  Fran^ais  par  les  premiers.corredleursd6-l&  ^pUa^cren  ces  langues. 

Noos  avons  la  consolation  de  pouvoir  fioir  cet  avis  par  les  riflexioos  suivantcs :  Enfin,  notre  exemple  a  fini  par 
ebranler  les  ffrandes  publications  en  Italic,  enAllemagne,  en  Belgique  et  en  France,par  Xet  Canons  grecs  6o  Rnme, 
le  Gerdil  de  Naples,  le  Saint-Thomas  de  Parme,  V EncpclipMie  religieuse  de  Munich,  le  recueil  des  diclarations  des 
rites  de  Bruxelles,  les  Bollandistes^  le  Suarez  et  le  SficiUge  de  Paris.  Ju8qu'ici,  on  n'avait  su  rdimprimer  que  des 
ouvragos  de  courte  haleine.  Les  in-4*,  oii  s'engIoutissent  let  in-folio,  faisaient  peur,  et  on  n'osait  y  toucher,  par 
crainte  de  se  noyer  dans  ces  abfmes  sans  fond  etsans  rives;  maisona  fini  parsc  risquer^  nous  imiter.  Bien  plus, 
sous  notreimpulsion,  d'autre8  Editeurs  se  priparent  au  BuUMire  universel,  aux  Dicisions  de  toutesies  Gongrdgations, 
k  une  Biographie  et  k  une  Histoire  g^nerale,  ctc.  Malheareusement,  la  plupart  des  ^ditions  di\k  faites  ou  qui  se 
font,  sont  sans  autorite,  parce  qu'elles  sont  sans  exaetitude^lacorrectionsemble  en  avoir  6t6  faite  par  desaveugles, 
eoit  qu'on  n'en  ait  pas  seoti  la  gravit^,  soit  qu'on  ait  reeuU  devant  les  frais;  mais  patieoce!  une  rcproduction 
eorrecte  surgira  bient^t,  ne  fOt-ce  \u'k  la  lumiere  des  ^les  qui  se  sont  faites  et  qoi  se  feroot  encore. 


\k  Bibliothique  universelle  du  Clerg€.  Ls  p*^sen:  voluoie  e^t  du  iiombro  d»  ceux  revis^s,  et  tous  ceux  qui  le  seroni 
k  Tavenir  porteront  cette  note.  En  cons^^u^nci*,  pour  juge^  Iits  productidn»  (Im  Ateliers  Catholiques  sous  le  rapport 
de  la  correction,  il  ne  faudra  prendre  que  ceux  qui  porteruut  en  l^te  I*-avis  ici  trac^.  Nous  ne  reconnaissons  que 


TRADITIO    CATHOLICA 

SjECULA  IV-V.   ANNI   387-480. 

SANCTI  AURELII 


AUGUSTINI 


9 


HIPPONENSIS  EP18C0PI, 

OPERA     OHINI/t, 

POST    LOVANIENSIUM    THEOLOGORUM    RECENSIONEM 


CA8TI0ATA  DBHCO  AD  MANUSGBIPTOS  OODICES  GALL1C08,  TATICANOS,  BBLG1C08,  KTC, 


HECnOIf  AO  BDinOMES  ARTIQUIURES  ET  CASnGAHORES, 


OPIBA  ET  STCDIG 


MONACHORUM  ORDINIS   SANCTI    BENEDICTI 

I   COIfGRIGATlOMB  S.   MAURL 
EDITIO  NOVISSIMA,  EMENDATA  ET  AUCTIQR, 

ACCURANTE    J.-P.     MIGNE, 

BIBLIOTHEGiE  CUSRI  UNlVERSiE, 

StYB 

CURSUUM    COMPUBTORUM    Iff    SINGULOS    SCIENTliC:     ECCLBSIASTIGie    RANOS    EDITORB. 


TOMUS  SEaUNDUS. 


j  _.  •  4«v.*..l* 


t  0 


•      •  e    ".     *      .    » ^ »  ♦•      •    .  /« 


vEmiT.lG  FR.    galLicic: 


PARISIIS 

APUO  GARNIER  FRATRES  EDiTORES,  ET  J.-P.  MIGNE.  SUGGESSGRES 

IN  VIA  DICTA  :  AYENUE  DU  UAINE,  S08. 

1902 


TRADITIO    CATHOLICA 

SMCULA  IV-V.  ANNl  387-430. 


ELENCHUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  XXXIII   CONTINENTUR 


S.  AUGUSTINUS,  HIPPONENSIS  EPISCOPUS. 


EPISTOLiG. 


Ctassis  prima.  Epistolae  qaas  scripsit  nondum  episcopus  (ab  anno  Ghristi 

386  ad  39S). 
Glassis  II.  Epistolse  quas  episcopus  ante  collationem  Carthaginensem  cum 

Donattstis  habitam  et  ante  detectam  in  Africa  Pelagii  hseresim  scripsit 

(ab  anno  396  ad  410). 
Glassis  III.  Epistolffi  quas  scripsit  reliquo  vitse  tempore  (ab  anno  411 

ad430). 

Glassis  IV.  Epistolffi  ipso  etiam  episcopo  scriptae,  quarum  tempos  minus 
compertum  est. 


eol.      61 


Itl 


471 


1028 


Appbnob. 
Nonnullffi  Epistole  Augustini  nomine  olim  falso  prffinotate. 


1093 


•      •  • 
••     •  • 

•  •    •  •< 
•  •  •   *  • 
•       •  •  • 


•  • 


*  •  • 


•  • 


•  • 


•  •  • 

•  •  • 

*  •  •  •. 

■  •  •         •  c • 


•  •      • 

•  •     • 


•  • 


•     •  •     . 
•••    ••• 


■         • 

•  .- 
•••  •«• 


•  • 
•  • 
•  • 


h      • 

•  • 

•  • 


GBflijr.  —  Ex  tjpii  PAUL  DUPONT,  tS,  wik  dicti  Dac-(rAfliia6rM.  6t»^.9.tMi. 


m  TOHIIM  SECUNDUH 


oculi  aliis  corporis  seosibus  praBstant,  ila  illustriain  virorum  Epistols  csteris  eorum  scriptis  passim  atl- 

LluDt.  IneisenimtaQquamingemiQoocu]orumspeculoemicaDtpersoo8Bdo(es,affectus,yirtutesetvitia; 
tnemo  magis  ad  ?ivum  ea  ezprimere  possit,  nemoalibi  melius  quamin  epistolisintueri.  Id  si  de  cujus- 

naiius,certedeAugustiniLitterisconstat,inquibussanctis8imiDoctorisgenius,eloquentiacitrafucum, 
entia^zelus,  animi  constantia,  veritatis  ac  pietatis  studium,  humanitas,  modestia,  aliaBque  virtutes  re- 
ident.  Jam  quidem  in  Confessionum  libris  se  ipse  luculenter  expresserat  Augustinus ;  at  non  ita,  si  dicere 
genuine  sicutin  Epistoiis.  Fitenim  utqufedeseipsisscribuntsancti,aut  immodice  eztoiiant,  si  mala 
autpius  fiequo deprimant,si  bona:si  veroquisalius  de  ipsis  scribit. nonsatiseorum  intima penetrare 
it;autetiamsipossit,aptissimeexpiicarenonvaieat.Atinvariisepistolisauctoressponteseipsiprodunt 
untque  nativiscoloribus^quos  natura,  locus,  occasio,  person8e,argumenti  materia,  etiam  noncogitan- 
I  exprimuDt :  adeo  ut  diiigens  quivis  rerum  SBstimator  in  epistolaribus  scriptis  auctoris  faciem  et 
lum  e  propinquo  intueri  possit. 

diliudinsuper  AugustiniEpistolisdignitatemaddit,quodcum  sangtissimusPontifez  gravissimisEccle- 
egotiisfueritoccupalus,  Epistolarumejuscollectionon  tantumipsius  privatam,  sedettotamfereeccle- 
icam  iilius  temporis  historiam  complectatur.  Unde  si  quis  Douatistarum  et  Pelagiaoorum,  qu»  du» 
ses  Ccclesiam  per  id  tempus  mazime  iafestaruut,  res  gestas  studiose  indagare  ac  plene  inteliigere 
L«  Augustini  Epistolas  legat  ac  sedulo  revoivat,  et  votis  tandem  suis  optatum  finem  imponet. 
iriHnia  superioribuseditionibus  adeoperturbatuserat  Augustinianarum  Epistolarum  ordo^utnonfacile 
|aam  id  assequi  potuisset  absque  longaet  ssepe  repetitalectioneac  meditatione.Nam  ejusdem  temporis 
^umenti  Epistol»  per  totum  collectiouis  corpus  hinc  inde  disperss  erant,  tum  priores  posterioribus 
jositffietin  finem  reject8s;acdemum,  quas  intoleranda  confusioerat,  Augustinirescriptaquamlongis- 
ab  i  Qterrogatis  etcousuitis  nonnunq  uam  abera  nt:  imo  rescriptaconsultis  longe  prfleferebantur;  adeo  ut 
ii  V.  g.  consulentis  Epistoln  post  multas  interjacentes  Epistolas  Augustini  responsum  coasequerentur. 
»ropter  optandum  erat  ut  Augustini  Epistol»  inrectumordinemprotemporum  ratione  digererentur. 
1  proculdubio  curaturusfuisset  A  ugustinus  ipse,si  earum  recensionem  quam  susceperat,ei  absolvere  li- 
et.  Quippe in  Retractationam suarum proosmiooptare  se  testatur,  ut opera sua  eoquo scripta  sunt ordi- 
^riegantur,  eique  rei  daturura  se  operam,  quodemum  intelligant  lectores  quomodo  scribendo  profecertt, 
quominusidtentaremusintercedebantdiversieres;nempeusussuperiorumtomporum,receptusordo 
miscircitercentum  septuaginta,  citationesusitatfls,  quas  violare,  aut  demum  pervertere  nefasesse  vi- 
tur,  ne  m  utatio  hsBc  piurimum  negotii  studiosis  f  acesseret.  Ad  h«c  non  le  ves  d  i  fflcultates  in  constituen- 
Mstoiarumordiue,  quiomnibus  probetur ;  cum  de  aoanullarum  »tate  disputent  eruditi.  Atque  h»c  po- 
num  nos  ratio  morabatur ;  quippe  qui  id  pracipue  in  animum  induzimiis,  hoc  in  laboreaostro 
rorum  seotenti»  temere  adversari  aut  favere.  H»c  ergo  momeata  a  mutaado  Epistolarum  ordiae  nos 
Tebant,  nec  facile  id  a  nobis  contra  superiores  editiones  suscipiendum  yidebatur. 
adverso  tamen  ahud  suadebantnon  tantumyariaeruditorumezempla  in  EpistolisS.  Gypriani,  S.  Leo- 
3te.,sedeliam  virorum  non  minus  scientiaquam  dignitatepreestantium  auctoritas,  qui  posteritati  hac 
.editioneconsullumvoiebant.  Hisomninoezempiis  etauctoritatibusadducti,tandem  consensimus,  ut 
istini  Cpistol»  adannorumseriem,  quoadfieriposset,  accuratam  revocaremus.  Et  nelevi  fundamento 
:  seriem  designasse  videamur,  non  modo  nostris,  sed  etiam  aiienis  eam  studiisetconsiliis  investigare 
^mus.  Nostrarum  hanc  in  rem  momenta  rationum,  quibus  ordinem  a  aobis  coustitutum  comproba- 
,  paulo  iaferius  subjicieada  suat,  postquam  aoaaulla  circa  novam  hanc  Epistolarum  edilionem  hic 
niserimus. 

[ncipio  Epistolarum  chronologico  ordine  constitutceasinquatuor  classesdistinximus,  quarum  prima 
exhibetquasAugustinusnondumepiscopusscripsit.  Quainre  Augustinuraipsumsecutiauctorem  su- 
,quiin  Retractationumprioreiibro  ea  duntazat recensuit  opuscula  quffiantequara  tieret  episcopusin 
n  protulerat.  In  secunda  classe  repr»sentantur  Epistoi»  quas  ad  iuito  episcopatuad  collationem  cum 
itistis  Cdrtliagine  habitam  et  Pelagian»  hereseos  in  Africam  invectionem  edidit.  In  his  euim  duobus 
retegendisseuextirpandiserroribus  versanturut  pluriraumh»litterffi,qu»eoruminitia,  progressus,  at- 
damnationem  accurate  describunt.  Tertia  Epistolarum  classis  eas  complectitur  qnas  abeo  tempore  S. 
or  ad  vit»  iinem  ezaravit,  quibus  scilicet  certa  epocha  potest  assignari.  In  quartam  demum  classem 
uas  Augustini  litteras  redegimus,quas  quidem  scripsit  episcopus,  nulla  tamen  alia  prffidxa  temporis 
Patrol.  XXXIII.  (Une.) 


x'^ 


11  PRiEFATIO.  iS 

autcircumstantiarum  nota,  qu8Bcertum  tempusprsB  seferat.  Exhac  porroqaadruplicisclassisdisistinctio- 
ne  id  commodi  eveniet,  quod  antaa  observabamus,  ut  studiosus  lector  ea  qu»  ad  haereses  Donatistarum 
et  Pelagianorum  pertinent,  unofere  conspectu  ac  tenore  percipiat. 

Deindemonendusestlectornonnullostractatus,quihactenusinEpistolarumordinemrelatisunl,locomo- 
tosanohisnon  fuisse,  tamelsi  idnon  levis  momentirationes  suadere  videbantur.  In  eo  genereest  publicum 
illudinstrumentum,quoEracliumfutiirnmsibisuecessoremdesignatAugustinus,  prffiteraliquotprolixiora 
opuscula,qn8eabipsoin  Retractationibuscensenturinterlibros.  Id  veroanobis  prsestitum  haud  fuit,  quo 
yel  sic  lectorum  commodo,  quantum  fas  esset,  consuleretur.  Verum  nihii  cunctandum  censuim  us,  quin  reji- 
ceretur  in  Appendicem  vulgata  illa  Altercatio  cum  Pascentio,  qu»  clxzvhi  numerabatnr  inter  Augustini 
Epistolas.  Hanc  enim  suppositiam  esse  manifestis  constat argumentis,  qu»  in  Admonitione  eidem  Alterca- 
tioni  praefixa  retulimus. 

Prseterearemgratiam  utilemque  studiosisfacturosnosarbitrati  samus,  siquasdamhucrevocaremusEpi- 
stolas,  nou  solumquas  Augustinusnominesuomisitadalios,  sedexillisetiamquflBadipsuma  mullissunt 
directfle.  Sic  Timasii  et  Jacobi,  sic  Honorii  et  Theodosii  imperatorumy  QttodvuUdei,  Prosperiy  J?ttontatque 
AnonymiadAugustinumlitteras  :  sicetabipso  datasoi/Peto^ftim,  ad Simplicianum  de  opere  ipsi  dicato, 
ad  Aurelium,  ad  Valerium,  ad Claudium,  ad  QuodvuUdeum  superlibriseorumnominenuncupatis,  quse 
hic  antea  desiderabantur,  suo  inserendasloco  curavimus :  uti  et  catholicorum  episcoporum  rescripta  ad 
Marcellinum  tribunum,  occasionecoUationisCarlhaginensis,  necnonEpistoIam a</Proctiltimf(  Cylinnium 
Gallicanos  antistites  Leporii  causa  transmissam  :qu8B  nimirum  scripta  non  minus  pro  veris  ac  germanis 
Angustini  fetibus  habenda  sunt,  quam  EpistolsB  iUaB  Garthaginensis  ac  MilevitansB  synodi  nomine  ad 
Innocentiim  direclae,  quas  uti  aS.  Doctore  dictatas  cum  aliis  ejus  Epistolis  omne  recipiunt. 

Huc  veroetiamrevocanduseratTractatusi/f  6ono  yu/iit7a(is,  nisiidprohibuisset  ususjampridem  receptus, 
qui  Lt^rt  titulumeiassignat,tametsiverasitAugustiniacfJtisa7tamEpistola,eoquenominenulla  ejus  pecu- 
liarimentioin  Relractationumlibrishabeatur.  EjusdemconditionisesteaEpistolaquamS.Doclorfidelibus 
ad  $ux  dispensationiscurampertinentibus  scripsit  contra  Petilianum,  quae  ab  Augustini  tempore,  sicutiin 
lib.  2  Retractationum,  c.  25,  testatur,  prioris  adversus  ejusdem  heBretici  Litter^s  libri  locum  obtinuit.  Oc- 
currebat  preeterea  Secundini  Manichan  ad  Augustinum  Epistola,  qusB  ut  nihil  continet  observatione 
dignumquoderuditorum  oculis  merito  subjiciatur,  relictaestin  sexto  Augustinianorum  operum  tomo,  ob 
id  solum  lcgenda,  uteaplenius  intelliganturqusB  illic  adversus  Secundini  erroresdisputat  Augustinus. 

Neque  vero  editas  duntaxat  Epistolas  recudimus  ;  sed  novas  aliquot  primi  damus  in  lucem :  in  quibus 
occurritAugustini  tum  presbyteriinsignisad  Alypium  episcopum  Thagastensem  Epistola,  cujusperquam 
egregit  estargumentum.Jam  pridem  Ghristianorum  conviviacompotationesque  in  basilicisnatali  sancto- 
rum  per  fleri  solitas  e  medio  tollere  satagebat  Aiigustinas.  Ejus  hanc  iu  rem  verba  sunt  in  Epist.  xxuad 
Aureli  um ,  n .  5 :  A  uferendum  est  malum  non  aspere^  sedsieut  scriptum  est,  in  spiriiu  Imitatis  et  mansuetudinis, 
Non  duHter,  non  modo  imperioso  ista  tolluntur ;  magis  monendo  guam  minando,  Sie  enim  agendum  est  cum 
muUitudinepeccaniium.NaLTrsii  ergohic  quemadmodumper  tresdies,  nominatimque  inLeontii  natali  die, 
auctoritatibus  ex  di  vina  Scriptura  petitis,  tum  precibus.fletibus  ac  lacry  mis  apud  solemnem  concionem  insta- 
bat,  foeda  ut  haecce  consuetudo  ab  Ecclesia  eliminaretur  :  qusB  ubi  paucorum  movere  animos  intellexit, 
moxacriore  studioaliaatquealiasubjecithortamenta^et  tmpera/aomftonepiorum  suffragiaadhibuit;  sic  ut 
Deo  donantetandem  a  compotationibusistis  cessatum  fuerit.  Inter  alia  veroqutthic  referunturecclesias- 
tiC8B  disciplin8e  monumenta,  notandi  ritus  insanctorum  solemnitatibus  tamusurpati,  nempeserrao  babi- 
tusadpopulum;  sacreelectiones  et  Psalmorum  modulatio  alternisvicibusrepetit8e ;  acta  Vespertina  sacra, 
quse  quotidie  celebrari  solerent. 

Prodeunt  simul  e  tenebris  alisB  du8e,  quibus  numerus  Epistolarum  Augustini  ad  Paulinum  Nolensem  in 
Possidiiindice  annotatus  completur;  breviores  quidem  ill8B»sedGhri8tian8B  pietatisacbenevolentisesensa 
plenissimsB.  His  Paulini  litteras  etopusculumcontra  Paganos,quod  ab  ipso  elaborari  didicerat  Augustinus, 
ardentissimis  votis  expertere  se  contestatur. 

Proxilior  insigniorqueest  ad  Mercatorem  Epistola,ex  tertiaparteolimexhibita  inlib.  adDulcitium,nuDc 
autem  primum  ex  integro  data  :  qu8e  ut  peracre  Mercatoris  ingenium,  ita  singularem  modestiam  Augus- 
tini  prodit,  qnisuccensentemquod  sibi  non  rescripsisset,  accipit  gratantissime.  Notandusinea  controver- 
siarum  interGatbolicos  et  Pelagianos  status,  quod  ad  qu8estionem  de  Baptismoparvulorum  acde  morte 
peccato  retributa  pertinet,  liquido  explicatus.  Notanda  itidem  epocha  Litterarum  Augustini  ad  Sixtum  et 
ad  Goelestinumdiacouumhicdefinita.  Sedilludin  primisobservationedignumest,quodex  eademepistola 
in(eliigimus,iiempecatholicosscriptoresextraACricampositosBuaAugustinoscripta,qu8e8dversusPelagia- 
nos  edebant,  dirigere  solitos  fuisse.  Hujus  quidem  rei  conjecturam  capere  licebat  ex  breviore  ad  Sixtum 
Epistola,  n.  i.  Verum  id  longe  certius  liquet  ex  his  Augustini  verbi  ad  Mercatorem  :  Ego  itague  te,  fili  dilee- 
tissime,  scHbentem  mihi  vel  adme  consideranda  tua  scripta  mittentem,absit  ut  negligenter  accipiam,  etc. 

Jam  vero  iu  hacce  editione  capitnlationes,  quse  paucas  in  Epistolas  antehac  induct8e  erant,  retinemus; 
Dovas  in  a1ii*>,  nhi  commodum  videtur,instituimus;  porro  in  omnibus  sectiones  designamus  frequentes, 
affixisnumericis  nolis,  uti  jam  in  primi  tomi  opusculis  fieri  coepit,  quo  esset  deinceps  facilior  Augustini 


1«> 


•rxv/CirAiiu. 


14 


usas,  ezpeditiorquelocoraiD  inquisitio.  Deiode  Epistoiarum  argumeDta,  qu8B  plurima  gravissimis  soatere 
erratis  historiaeque  adversari  observarant  eruditi,  castiganda  curavimus.  Et  quanquam  consilium  nos- 
trum  minime  sit  animi  nostri  sensa  et  cogitata  doctis  obtrudere,  temperare  non  potuimus  tamen,  quin 
DOtatiunculas  quasdam  anuecteremus,  tum  in  praecipuis  vnlgati  textus  emendationibus,  lum  iis  in  iocisqui 
ad  stabiiiendam  Epistoiaruni  epocham  visi  sunt  idonei.  Nihil  porro  est,  quod  hic  omnia  recenseantur 
menda,  qus  sane  innumeraSISS.  exemplarium  ope  resecuimus.  Cur  autem  omnia  resecare  non  licuerit, 
Id  in  causa  est  quod  aliquot  S.  Doctoris  Epistol»  unico  duntaxat  codice  MS.  eoque  non  satis  emendato 
continerentur»uticonstabitcodicum,quibususi  fuimus,  Syllabumin  finevoluminisadjectum  consulenii. 

fle  quid  vero  in  hac  Epistolarum  editione,  quod  nostrum  certe  esset,  desideraretur  ;  quatuor  earum 
indices  attexuimus. Primus  quidem  novum  huncce  Epistolarum  ordinem  cum  hactenus  vulgato compara- 
tam  ezhibet.  Altervulgatum  prius  ordinem  continet,  quatenus  ad  hunc  novum  reducitur.  Tertius  constat 
eorum  nominibus  alphabetico  ordine  digestis,  ad  quos  Augustinus  dedit  Epistolas,  vel  a  quibus  ipsevicis- 
tim  accepit.  Postremusdenique  Epistolasdistribuitin  prtecipua  argumenta  quae  in  eis  tractantur.  Statue. 
ramasaliquandoquintam  quoque  Epistolarum  seriem  intezere,  quae  ordini  illi  responderet,  qui  in  MSS. 
eodicibus  usitatior  est.  Verum  inoassus  labor  et  prorsus  inutiiis  fuit,  tum  ob  maximam  MSS.  co- 
dicum  varietatem,  interquosnescimus  anduos  tresve  reperias  qui  inter  se  hac  in  re  conveniant  :  tum 
mazimequodcauci  admodumreperiantur»qui  mediasaltem  exparteS  .Doctoris  contineantEpistoias;  adeo 
ut  ez  illis  nihil  certum,  nihil  fixiim  ordinatumque  possit  constitui ;  si  codices  uonnullos  exceperis  anno- 
ram  600  circiterastatem  praferentes,  qui  Epistolas  sez  aut  septem  priores  exhibent  ea  serie,  quam  editio 
nes  vulgatffi  reprssentant,  aliis  longediverso  nulloque  legilimoordine  contexlis. 

Postremo,  uti  aliorum  tomorum,8ic  et  istius  opuscula  excipiet  rerum  et  Scriptureequ»  explicanturloco- 
ram  index,  quantum  in  nobis  fuit,  sincerus,  et  studiose  comparatus. 

Superestigiturut,quodantea  polliGitisi]mus,novi  Epistolarum  ordinis  rationes  hoc  loco  exhibeamus. 


Cfidtolarum 

ORDO  CHRONOLOGICUS 


ARGUMENTIS  DEMONSTRATUS 


EPISTOLf:  PRIMi£  aASSIS, 
Qiuu  Augusiinus  nondum  epmopus  scripsit,  ab  anno 

Christi  386  ad  395. 
I.  —  Seripla  eirca  finem  an,  386. 

Ut  primum  locumin  Retractalionibus  tenent  libri 
am/ra.4dcadmtcos,inagroCassiciaco  scripti  ab  Au- 
gustino  |>auiopo»t  ipsius  conversionem :  itacseteras 
ipsius  Bpistolashicjure  pr8Bceditilla,qu8eeorumdem 
libroriim  occasione  data  fuitad  Hermofenianum.  An- 
Dosveroquoisth8BcepisioIa,8iveIibri  lidem  prodie- 
runt,  hac  ratione  investigatur.  Exorsus  fuerat  id 
operis  Augustinusaliquanto  tempore  ante  suum  nata- 
litiiim  diem,  qui  in  13  novemb.  incidebat,  ex  lib.  1 
Beiraeiationum^c.  2.  Gum  autem  id  opus  absolveret, 
trigesimum  tertium  «tatis  annum  agebat,  uti  sub 
ejusdem  operis  finem  lib.  3,  c.  20,  n.  43,  testatur. 
Jam  vero  Possidius,  cap. 3t,  fidem  facit  vi.xisse  Au- 
guslinum  annosseptuagintasez.  Nullus^uebactenus 
in  dubium  revocavit,  quin  ejus  obitus  m  28  angusti 
an.  430,  juzta  Prosperi  chronicon,  inciderit.  iTlum 
igituroatum  fuis8eoportetl3novemb.  an.354,  con- 
versiim  autem  siecuio  secessisse  in  villam  Cassicia* 
eum  an.  386,  eodemquelabente  anno  libros  de  Aca- 
demieis  edidisse  ;  quatuor  oirciter  menses  anle  ba- 
plismum,  quem  insequenti  anno  percepit. 

Quanquam  hsc  facuiset  expedita  chronologiae  ra- 
tio  videatur,  in  ea  tamen  constituenda  necesse  est 
paulum  immorari.  Nam  c^uoniam  ez  lib.  ^contra  PetiL 
litt,  c.  25,Iiqaet  Augustinum  non  repeliisse  Africam, 
nisi  post  Maiimilrranni  necein,  qusB  ezeunte  jnlio 
vel  auguslo  aa.  3&  contigit ;  cumque  ez  lib.  9  Con- 
isi.  eapp-  8»  10,  tl,  flBque  certum  sit  Monnicam  ad 


Ostia  Tiberina,cum  Augufttinusin  Africam  postbap* 
lismum  in  Paschali  soiemni  tate  Mediolani  perceptum 
remearet,sesequesimuInavigatiouiinstaurarent.ez 
hac  vita  migrasse,  anno  aetatis  ipsius  Augnstini  33, 
hincfit  ut  vjri  eruditi  in  diversas  abeantopiniones; 
velintque  alii  Possidium,  ubi  Augustiaumannos76 
vizissescribit,  ipsiusannosez  Consulum  fastis  nu- 
merare,  proqueannoprimo  perbreve  illudcomputare 
spatium  temporis  a  die  13  novemb.  quo  in  lucem 
editus  est  Augustinus,  ad  diem  i  januarii ;  tum  pro 
septuagesimo  seztoid  ceuserequodal  diejanuarii 
aaSBaugustieztenditur.  SicqiieAngustinum  nalum 
esse  13  novemb.  an.  355,  conversuman.  387,bapti- 
zatum  an.  388,etreipsa  vizisse  annos  non  76,  sed  74 
supra  novem  aut  decem  menses.  Dicuntalii  An^usti- 
num,  tum  in  lib.  3  contra  Academicos,  supra  laudato 
loco,  tu  in  cap.  iO  lib.  I  SoUloquiorum  (quod  etiatn 
opusantesuumbaptismaperfecit),  ubise  33annum 
agereprofitetur,noninchoatumcurrentemveaonnm, 
sedtransactum  prorsus  et  elapsum  intelligere.  Sio 
enimsuos  annos  numeraresolitum  suspicantnr  ex 
lib.  6 Confess.  c.  1 1 ,  in  qno  se  tricenariam  setatem  ge- 
rere  ait,  posteaoiiam  c.  6  meminit  se  laudes Impera- 
toris  recitasse,  illum  ipsum  panpgyricum  esse  rati, 
quemBautoni  consulatumineuntidixitKal.jan.an. 
385, ez  lib.  3  cont,  Petil.  litt.  c.  25,  licet  verisimilius 
sit  hanc  aiiam  fuisse  panegyrim,  auam  Imperatoris 
laudes  appcllal.  Horum  igitur calcuio  pertinet  Augu- 
stini  ortus  ad  an.  354,  conversio  secessusque  ad  an, 
387 ;  baptisma  denique  refertur  ad  an.  388,  quo  jam 
Augustinus,  aetatis  33  ezpleto  anno,   tricesimum 
quartum  decurrebat. 
Verum  bse  qusBsententije  verba  Augustini  Possi- 


15 


PR^FATIO. 


16 


diique  8  genuino  sensu  per  vim  detorquent,  nulla  id 
exigentecausa.Quidenimobstatquominusinleliiga- 
uiusAugustino  sub  malrisobitumad  suosnavigare 
paranti  moram  aliatam  fuisse  aliquo  casu  ?quidve 
cogit  credere  ipsum  statim  ab  obitu  matris  in  Afri- 
cam  solvisse,  cum  id  minime  dicat  ?  Quin  potius  in 
1  Relractat  Ai):iro^  capp.  7, 8,9,  recenselopuscula  post 
baptismum  a  se  Romaeconscripta,  quibus  profecto 
pei  ticieudis  sat  esse  non  potuissel  tantillum  temporis, 
quo  in  Urbe  anle  matris  suae  mortem  resedisset  ; 
quando  quidem  ab  ilineris  labore,  quem  Mediolano 
red iens  cum  suis  tolerav(irat,  nondum  recreatus  erat, 
cum  ad  Ostia  Tiberiua  pervenit :  Illic  enim,  inquit, 
post  longi  itineris  laborem  instaurabamu$  nos  vaviga^ 
gationis.  Qua  propler  ejus  commoratio  Romae  non 
ante,  sedpost  obitumMonnicae  reponenda,  creden- 
dumque  est  quidpiam  ei  fuisse  impedimento,  quo* 
minus  in  Africamtamcito  remearel. 

Namilliustemporis  historiaprodilMaximum  tyran- 
num  lioc  ipso  auno387,  circiter  mensem  augustum 
infesto  agmine  descendisse  in  Itaiiam,  et  pulso ex  ea 
Valentiniauo,  Africam  pariter  occupasse.  Fieriergo 
poluit  ut  de  iiis  certior  factus  Augustinus,  cum  segri- 
tudine  matris,cujusobitumin  mensemaugustocite- 
riorem  referre  nibil  vetat,  ad  Ostia  Tiberina  detinere- 
tur,  mutato  subinde  consilio,  huj  us  tumultus  exitum 
opperiri  Romfle  staluerit,  ubi  a  civilis  belU  cladibus 
tuliorquam  Thagasledegerepoterat.  Ad  heec  si  Au- 
gustini  conversionem  referas  in  annum387,  dicere 
cogeriseumin  secessu  propeMediolanumruriquie- 
visse,  illa  ipsa  tempestate,  qua  universa  Italia  Maximo 
invadenteturbabatur ;  etexea  Valentinianuslmpe- 
rator  expellabatur,  hoc  est  in  medio  belli  turbine, 
quicircaMediolanum  praecipuedetonabat,cuminea 
urbe  Comitatus  Imperatoris  plerumque  resideret : 
qufe  temporecenset  Baronius  ex  Ambrosii  verbisin- 
telligi  posse  Mediolanenses  cives  de  fuga  cogitasse. 

II.  —  Scripta  cirea  idem  tempus, 

Subsequiturepistolaa(iZ«Ro6ittm,iIiumipsum,  ut 
quidem  nobs  videtur,  cui  nuncupati  sunt  libri  de 
Ordine,  editiexeunte  anno  386.  Confer  hanc  episto* 
larum  lib.  2  de  Ordine,  cap.  7,  n.  20,  quo  loco  di- 
cit  Augustinns,  serum  scepe  de  rerum  ordine  contu- 
lisse  Zenobium,  ipsumque  tunc  temporis  peregre 
profectum  fuisse  siguificat.  Hac  autem  in  epistola 
desiderat  absentem  Zenobium,  optatque  ut  dispu- 
tationem  cum  ipso  inchoatam  simul  absolvant. 

III.  —  Scripta  an,  387. 

Quae  hic  ordine  tertia  est,  ad  Nebridium  data  pro- 
diit  haud  multo  post  Solitoquiorum  opus,  quod  sub 
initium  anni  387  perfectum  fuit :  quippe  id  operis  a 
se  recens  editum  esse  innuit  Augustmus,  n.  i.Quid 
ait,  si  Soliloquia  legisset  ^el^ridius,  tastaretur  multo 
exundantius,  nec  tamen  reperiret  plus  aliquid  quod  me 
appellaret,  quam  beaium.  Et  n.  4  ;  Nihitautem  horum 
fieriposse,  Solitoquia  nostrajam  continent.Kx  quibus 
verbisinteiligiturlibrosdeilca(/«mtc{s,  de  Beata  vita, 
aliosque  exeunte  anno386,  et  ineunte  387  ante  Soli' 
loquia  ab  Augustino  compositos,  Nebridio  legenti 
arrisisse,i]tgesti(  ntisanimi  motu  velutabreptus  con- 
tinere  se  non  potuerit,  quominuseum  beatumnnn- 
cuparet.  Hsec  itaque  epistolain  iis  numeranda  est, 
de  quibus Augustinus  inlib.  9  Conf.  cap.  4,  dicit  :/6f, 

id  est,  apud  Cassiciacnm,  quid  egerim  inlitteris 

eum  ahente  NebridiOy  testanteepistotce,  Scilicet  Augus- 
tinnm  illuc  secedentem  secutus  non  erat  Nebridius  ; 
Amicitioi  enim  nostrce  cesserat,  iuquit  Augustinus  in 
lib.  8  Conf.  c,  6,  ut  omnium  nostrum  familiarissimo 
Verecundo  Mediolanensi  civi  et  grammatico  subdocerel, 
Hinc  porro  est  qnod  in  extrema  parte  cpistolse  ali- 
qnot  iUi  de  vorborum  conjugationibus  queesti  uncu- 
lat  proponit. 

IV.  —  Scripta  circa  idem  tempus, 
£xeor)pmagror.assiciacodeditepisloiamhicquar- 
tam  ad  Nebridtum  qna  illi  satisfaciebat  inquirenti 
auantnm  in  seressu  profecisset.  Cxciderunt  reliqns 
kpistolee  ab  AngnsUno  per  id  otii  ad  Nebridium  di- 
Gtatae.quasmajori  numeroatqueimpensiori  studio 


conscriptaafuisse  ex  allato  ioco  lib.  9  Con/'.  subin- 
telligimus. 

V.  —  Scripta  oirca  /in,  an,  388. 

Quinta  estea  quama  Nebridio  recepit,  cum  esset 
Thagaste  in  Africa  ;  quoex  Italia  rediit  post  Maximi 
tyranni  necem,  quae  an.  388,  mense  julio  vel  au- 
gustoaccidit.  MiraturNebridius  AugusUnum  se  Tha- 
gastensium  civium  negotiis  interpellatum  non  im- 
patienter  ferre,  doletque  nondum  redditam  ipsi 
fuisse,  quam  tantopere  exoptabat,  a  mundanis 
curis  cessationem.  Videtur  itaque  collocanda  isthaec 
epistola  in  fine  ejusdem  anni  388,  aut  in  sequentis 
anniexordio.  NamAugustinusThagastemreversuSy 
haudquaquam  sustinuit,  quin  conceptum  jam  inde 
a  suo  baptismate  consilium  secedeudi  cum  amicis 
in  agros,  quos  ad  Thagastem  possidebant,  exseque- 
returquamprimumliceret.  Etreipsaillicinsecessu, 
a  sejam  alienatis  curissaBcularibus,  transegit  ferme 
triennium,ex  Possidio,  cap.  3,  donec  Hipponem  data 
quadam  occasione  profectus,  ibi  presbjter  ordina- 
retur,quod  anno  391  ineuntecontigit.  Attamen  dici 
potest  ipsum  suo  etiam  in  secessu,  cum  nimium  ille 
et  acivibus  suis  amaretur,  et  ex  aequo  cives  suos  re- 
damarel,suscepisseinterdum  curam  graviorumne- 
gotiorum,  qiiaB  ad  ipsum  perferebantur. 

VI,  Vil.  —  Scripia  circa  initium  an,  389. 

Sextae  epistolas  tempus  utcumque  habeturex  Au- 

fustini  rescripto  proxime  subsequente,  ubi,  n.  4, 
'erecundum  familiarem  quondam,  suum  appellat. 
Nempe  Augustinus  apud  Mediolan  um  existensde  Ve- 
recundo,  si  illic  adhucin  vivis  ageret,  non  sic  loque- 
retur ; et multo minus apud  Cassiciacum ,  ubi  ipse  in 
Verecundi  viilaversabatur.  Nequedecastero  videtur 
referenda  utraqueepistolaad  iilnd  tempus,quoRo- 
ms  morabatur  Augustinus,  licet  Verecundus  per  id 
temporise  vivis  ezcesseril ;  tumquiaistud  cum  voce 

?uondam  noncongruit,  tum  quianullum  ejuscemodi 
itterarii  commercii,  quod  tunc  Augustino  cum  Ne- 
bridio  intercesserit,  indicium  nobis  suppetit.  Sic  er- 
ffo  epistolas  sextam  Nebridii  et  septimam  Aug.  ad 
Nebridium,  illis  jam  in  Africa  constitutis  scriptas 
fuisse  colligimus. 

VI II- XIV.  —  ScripUB  circa  idem  tempus, 
Idem  porro  de  reliquis  epistolis  quas  ad  se  vicis- 
sim  miserunt,  id  est  octava»  nona,  decima,  undeci- 
ma,duodecima,tertiadecimaetquartadecima,lon- 
ge  magis  liquet.  Quanquam  enim  temporis  articu- 
lum  quo  singulse  datse  fuerunt,  haud  expeditum  sit 
distincteassignare:  is  tamenordoquemhicinterse 
tenent  facile  constituitur  ezmutuo  earum  respectu. 
Ad  extremum  id  certo  certius  est,  omnes  ad  Nebri- 
diumepistolasanteannum39lprodiisse.  Quippede 
obitu  Nebridii  scribit  Augustin  us  in  libro  9  Confeuio- 
num,  c.  3  n.  6  :  Quem  non  muttopost  conversionem  no$- 
tram  et  regenerationem  per  baptismum. . . .  came  sotvisti, 
Quibus  verbis  aperte  docemur  mortuum  fuisse  Ne- 
bridium.  antequam  ad  presbjterium  assumeretur 
Augustinus.  Atquiadidmunusassumptusfuitanno 
391  exeruditorum  observatione,duobusnixa  Possi- 
dii  testimoniis  qui  primum  cap.  3,  fidem  facit  Augus- 
tinum  ex  Italia  in  Africam  regressum  in  secessu  Tha- 

gastensi/erme/rt^ntoconstitisse,tumqueordinatum 
ifuisse  presbjterum  apud  Hipponem.  Porro  regres- 
sus  est  Augustinus  anno,  ut  diximus,  388,  post 
Maximi  necem.  Deinde  cap.  31  ipsum  etericatuvel  in 
episeopatu  annis  ferme  quaaraginta,  scilicet  ad  diem 
usque28augustianni  430,vixissetestatur.  Porroilla 
ipsiusordinatio  nonnullis  quadragesimaincipiente, 
nobis  aliquanto  antedierumspatiofacta  videtur  : 
q[u  i  ppe  cum  A  ugustijpus  presbjteratu  suscepto  se  vi- 
rium  suarum  in  eo  munere  atquein  divini  verbi  praB- 
dicatione  periculum  fecisse  in  epistola  xxi,  innuat, 
ob  idaue  a  Valerio  episcopo  flagitare  se  dicat  die- 
rum  aiiquot  inducias  et  facultatem  ad  Pascha  usque 
secedendi,  utsacris  Litteris,  inquibus  minus  peri- 
tum  se  jam  tum  intelligebat,  operam  navet. 
XV.  —  Scripta  eirca  an,  390. 
Epistolam  ad  Romanianum,  quse  hic  ordine  quinta 
decimaest^soriptamabAugutUnojamepiscopocre* 


17 


PRiEPATIO. 


18 


didit  Baroniu8,ad6oque  ez  hae  ipBa  ad  annum  1 42,ob- 
ser  va  vi  t  episcopos  ooasueTisse  scribere  li  tteras  in  ta- 
bellis eburneis  vel in  chartis ;  raro  vero  nec  nisi  char- 
teinopiainmembranis.  Sed  quandoin  eaS.  Doctor 
Itbrum  de  vera  Religioni  Romaniano,cui  maximedi- 
cabatur,  absolutumesse,  ipsique  propeJiem  trans- 
mittendumrenuntiat ;  pertinetdubio  proculad  illud 
tempus  quod  Augustinipresbvteratumproiimean- 
tecessit.  NamistumiibruminRetractationibus  pos- 
tremum  inter  eos  recenset  Augustinus,  qaos  non- 
dumpresbyteredidit.  Gertehic  idemlibereratunus 
ex  quinqueillisquosAl^piusante  annuui395,adeo- 
que  ante  Augustini  episcopatum  dono  misit  Pau- 
hno,  de  quibus  in  epistola  xxiv  et  xxvu. 
XVU  XVII.  ~  ScriptiB  cirea  an,  390. 

Septima  decima  ad  Maximum  Madaurenum,  a  quo 
litteras  priiis  acceperat  Augustinus,  data  videtur  ex 
Thagastensi  secessu.Quodcoiligimus  non  modo  ex 
eo  quod  nonnuliam  AugustiDO  cum  ethnico  iilo  con- 
suetodinem  fuisse  indigitet ;  fortean  auia  non  pro- 
col  ab  invicem  agebant,  cum  esset  Madaiira  Tha- 
gastilinitima:sedpr8B.'ierUmexeoquod  nuliumaut 
episcopatiis  aut  sacerdotii  ejus  exstet  in  ea  vesti- 
gium  ;  quodque  idolorum  cuitus  (gui  sub  initium 
an.  391,  Imperatorum  lege  prohibitus  fuit)  adhuc 
publicus  foret,  ut  hic  passimipse  subinnuit.  Unde 
ucet  inferre  scriptam  fuisse  anno  390. 

XVIII-XX.  —  Seriptce  eireaidem  tempus, 

Epistolte  proxime  subsequen  tes,  ad  Ccelestinumy  ad 
Gaium,adAntoninum,in  quaruminscriptione  nullum 
Domini  suodignitatis  titulumadjunctumassumit  Au- 
gustinus,  ab  eo  adhuclaico  videntur  datap..  Id  vero 
etiam  confirmatur  ex  stilo,  qui  ut  in  primis  ipsius 
scriptis,  paulo  elegantior  est ;  nec  nou  exordine  quo 
in  vetustjs  codicibus  reperiuntur  collocatae,  vidcli- 
cet  juxta  priores  quindecim  epistolas,  adeo  ut  nec 
desmt  MSS.  qui  praster  ilias  prorsus  nihil  conti- 
neant :  cnjuscemodi  perantiquus  liber  in  biblio- 
theca  Germanensi  asservatur. 

XXI.  —  Seriptasubineuntem  an,Z9i, 

Epistola  vigesima  prima nihil  aliud est,  quam sup- 
plex  ille  Iibellus  quemepiscopo  Valerio  porrexit  Au- 
gustinusaliquantopostsuam  ordinationem,  postu- 
lans  ut  quia  jam  viressuas  huic  obeundo  muneri 
iDferioresexpertusfuerat,  concederetur  sibi  parvum 
tempus,  vetui  ueque  ad  Paeehay  quo  Scripturarum 
saerarum  stiidio  totus  vacaret.  Hflec  igitur  epistola 
sub  initium  anni  391,  quo  presbyterum  croatum 
Augustinum  fuisse  probavimiis,  collocari  debet. 
XXI .  —  Seripta  circa  an.  392 . 

EfiDuxerant  abejus  ordinatione  dieshene  muUi, 
cum  epistolam  vigesimam  secundam  ad  Aurelium 
8cripsitpref6y(erAugustinu8.  Jam  tumenim  erecto 
Hipponensi  monasterio  fratrum  ecetus  eooleseere  ecepe- 
rai,  ex  D.  i.  Hac  epistola  respondet  litteris  auibus- 
dam,  quae  hodie  non  exstant,receptis  ab  A ureiio ;  cui 
CarthaginensisEccIesiaBregimenrecenscommissum 
esseindigitat,ubimeminit  spei,  quam  secumprobi 
<{uiqiie  conceperant,fore  ut  Deus  Africanar  u  m  eccle- 
siarum  xegritudinibuscollata  inipsum  auctoritate, 
medejam  aliquando  tandem  adhibeat.Sicque  omnino 
familiari  suorescribit.utfacile  credas  Aureliumab 
ipso  per  litteras  instanter  petiisse.ut  sibi  sub  novo 
onere  laboranti,qua  consiliisopportunis,quaemissis 
ad  Deum  precibus  subveniret.  Quocirca  existimare 
JieetAurelium,  qiiianno388,  cum  eum  ex  Italiare- 
diens  Augustinus  apud  Carthaginem  vidit  ex  lib.  22 
de  Civ.Det,  cap.8,  diaconi  Carthasinensis  mun  iis  obi- 
batnoQcitius  anno39i,episcopaIidignitateauctum 
fiiisse.  Et  reipsa  antecessor  ipsius  Genethliiis  concilio 
Carthaffinensi  II  prsBfuitanno  {90,diel9maii.  Dein- 
eeps  vero,id  est,anno393,conciliumHipponensedie 
Soetobris,  aliaqueinseauentium  annorum  Africana 
eoDciHa,8ub  Aurelio  haoita  prapnotantur.  Caeterum 
hacipsa,  qnade  agimiis,epistolapermotum  credi- 
mns  Aurelium  ad  cogendum  istud  coucilium  Hip- 
ponense,quoejusauctorilatecomessationosquibus 
Afri  pietatis  pretextu  in  ecclesiis  vacabant,  prohi- 
boet.  Tamia  nimlrum  $rai  peetiUntia  kujus  mali,  ut 


hic  scribit  Augustinus  n.  4,  ut  sanari  prorsus  nisi 
concilii  auctoritate  non  posset, 

XX III.  —  Seripta  eirca  idem  tempus. 

Vigosimatertiaadifaxtmmumvelipsainsoriptione 
iuteliigitur  scriptaab  Au^ustiuo,  cum  adhiio  pres- 
byteresset,quoaulemanuominimeoomp'*rturnest. 
XXIV,  XXV.  —  Scripta' sub /in .  an.  39t,  ante  hiemem. 

Pauliuisunt(lu8esubsequentesepistol''i>,ahipsoex 
urbeNola  in  Africam,  antio  394  transmissie  ;altera 
Al)rpiopa/7't.i(i  esl,episcopo.iIancenim  dignitatem 
ipsi  compeleredidicerathauddiibie  ex  litteris,(]uas 
ab  Alypio  se  recepisse  profitetur.  Alteraautem  Aiigu- 
stiuo  fratri^quem  scilicet  presbyteriim  adhuc  ag(?re 
audiverat,cuique.utailn.4,o/'/ici'o5ona/us,sivejiixta 
Cislercienseiu  MS.o/^/Scto  senatuscequabatur. Xiqiie  ex 
prioreqiiidemepistola,n.2,habemushancsirauicum 
iila  datam  fuisse.  Ex  priucipio  vero  epistohe  xxx, 
quaui  ad  Augustiuuinsubinitium  anni  395  indubi- 
tanter  scripsit  Paulinus,  hanc  eamdem  ad  Augusli' 
num,  sciiicet  vigesimam  quintam;  imo  et  alteram 
ad  Alypium,  hic  vigesiinam  quartain  ante  hi^'mem 
superiorem,  iJ  est  autumno  anni  394  directam 
fuissecerte  cognoscimus. 

XXVI.  —  Scripta  forle  ineunte  an,  393,  et  miisa  cum 

sequente. 

Vigesimasexta  AugustiniestadLtcfn^tumdiscipu- 
Iumquondamsuum.Laudat,n.5,Paulinumtanquam 
sibi  tunc  temporis  notissimum.  Quapropter  eam 
forte  scripserit  post  acceptas  superiores  Paulini  lit- 
teras,  postque  visum  illum,  qtiem  Paulinus  ad 
ipsiimsaliitandiimdirexerat.Porroin  epistola  pro- 
ximesubsequente,  n.  6,  recordatur  hiijus  ad  Licen- 
tium  scriptflB,  eatnque  eadem  occasione,  sive  ejus 
saltemexemplumPaulinoipsilegendumtransmittiL 
XXVII.  —  Scripta  cirea  ineunt.  an.  393. 

VigesimaseptimaadPauIintfmepistolasubinitium 
anni395  anobiscollocatur.  Quippe  acceptis  litteris 
Paulini  sibi antehiemem scriptis, hanc illi  epistolam 
pcrferendamAuguslinustradiditRomaniano,utin.4, 
significat  :quiRomanianus,Licentii  supra  nominati 
pater,  in  Italiam  rei  farailiaris  et  domesticne  causa 
navigabat ;  forte  verno  tempore  praedi^Ui  anni  395, 
certe  Augustino  nondum  episcopo,  ex  epist.  xxxii 
et  xxxii. 

XXVIII.  '-Seriptaan.  394  au/ 395. 

Sub  initi  um  epistolaB  vigesimsB  octavoe  ad  Hierony- 
mum  laudatur  Alypius,  episcopalem  diguitatem  post 
suiim  ab  llieronymo  regressum  jam  consecutus. 
Porro  Alypii  profectionem  in  Paleestinam  ad  annum 
393  revocat  Baronius  ;  promotionem  ejusdem  ad 
episcopatum,inannum  39^.  Gstigitur  epistola  hoc 
anno  394,  aut  certe  anno  395  scripta  ;  non  serius, 
cum  eam  Augustiniis  scripserit  nondum  episcopus, 
ex  epist.  lxxi,c.  i,  n.  2.  Huc  facit  quod  Hieronymi 
de  Petroreprehenso  aPaiilo  sententiam  hic  impro* 
batam  exagitat  itidem  Augiistinus  (tacito  tamen 
auctoris  nomine),  in  libro  de  Mendacio,  capp.  5  et 
20,  quod  opusculum  in  Retract.  lib.  1,  inter  illa 
qufe  scripsit  nondum  episcopus,  postremo  loco 
reponit. 

XXIX.  —  5crtpra  an.  395. 
Adannumeumdem395referrevisumesteximiam 
lam  A/ypio  datam  epistolam,  quflB  ex  vetustissimo 
codice  RR.  PP.  Cisterciensium  S.  Grucis  in  Jerusa- 
lem  in  Urbenunc  primum  vulgatur.  Neqiie  vero  se- 
rius  collocanda  fuit,  quando  eamscripsit  Augusti- 
nus  eo  terapore  quo  adhuc  in  presbyteri  munere 
merebatur  :  quippe  labente  hocipso  anno  ad  epis- 
copalemunusevectus  fuiLNeque  etiaracitius  :  quia 
eamdemepiscopalismunerisaignitatemipsiAlypio, 
qiiihicThagastensiumepiscopusdicitur,anteannum 
394collatam  fuisse  nullo  argumentoapparet.  Enim- 
vero  non  adeo  recens  hoc  munus  adiverat  Alypius, 
uti  satis  intelligitur  ex  illis  verbis  Augustini  n.  12: 
Magna  sane  ex  parte  vobiscum  reaniescimus  cum  ala- 
critate  fernoris,  quia  spiritualis  JEcclesice  Thagasten' 
sinm  tam  crebra  nobis  dona  nun/ian^ur. Necnon  ez  eo 
quod  in  eademepistola,n.2,significatur,  ipsumAly- 
pium  Hippone,  ubi  cerle  relicta  Ecdesia  sua  haud- 


49 


PfliBFATlO. 


io 


quaquam  peregrinatus  fuisset  novitiua  episcopus, 
profectum  esse  nuperrime,  et  quidem  uod  muUo 
post  ineuntem  annum,  si  nimirum  islhaec  epistola 
referatur  ad  ioitium  Quadrage8ira8e,neque  librarii 
erratum  sit  in  exemplari,  ubi  legitur :  Postea  vero 
quam  dies  Quadragesimae illuxisset, lnq\\a,m  leclionem 
nonnihil  suo  loco  anuotatur. 

XXX.  —  Scripla  an.  395. 

Trigesimam  epistolam  scripsitPati/tntifaDtequam 
Augustini  rescnplum,  qusB  superiusestxxvii  epis- 
tola,aBomaniaDorecepisset.Nempevir  iile  sanctus 
incredibillAugustinidesiderio  ex  ipsiuslectionein- 
census,  cum  nuntium  quem  ante  hiemem  in  Afri- 
cam  transmiserat,  initioere  videretremorari,acde 
litteris  suis  perlatisdubiusforet,  officiumsuumdiu- 
tius  suspenderenon  valuit ;  sed  ad  Augustinum  se- 
cuDdas  litteras  dedit  Romaoo  et  A^ii,  ut  sui  m 
eum  auimi  studium  etobservantium,  simulque  ejus 
visendi  desiderium  flagraDtissimum  testaretur. 

EPISTOLyE  SECUNDiE  CLASSIS, 
Quas  Augustinus  jam  episcopus,  ante  collattonem  Car^ 

thaginensem  cum  Donatistis  habitam  et  ante  detectam 

in  Africa  Pelagii  haeresim  scripsit,  ab  anno  Christi 

396  ad  410. 

XXXL  —  Scripta  ineunte  an,  396. 

Epistolara  ad  Paulinum  hic  tricesimam  primam  jam 
demum  episcopus  Augustinus,  acceptisposteriori- 
busPaulinilitteris  reddidit,per  Romauumet  Agilem 
ei  continuo  referendam.  In  hac  epistolade  sua  ad 
episcopatum  promotione  certiorem  fecitPaulinura, 
quoilleintelligeret  sede  profectione  in  Jtaliamejus 
invisendi  causa,  cogitare  non  posse  ;  ipsumque  ec- 
clesiasticis  curis  expeditiorem,  nondunienim  epis- 
copus  erat  paulinus,  ad  trajiciendum  in  Africam 
invitaret.  Porro  autem  contigit  AugusliDi  promotio 
immiaeDte  Domini  Natali  ex  Homil.  25,  inter  50,c.3, 
atque  certo  certiusante  annum  397,  quo  concilium 
Carthanigense  111,  die  prima  septembris  aut28  au- 
gusti  celebratum  sancivit,  ut  ordinandis  episcopis 
vel  clericis  decreta  Conciliorum  praelegantur,  quaB 
nimirum  sanctio  constituta  fuit  ipsius  Augustini 
rogatu,  qui  et  eidem  concilio  subscripsit. 

Verum  de  annis395  et  396,uter  illorum  Augustini 
ordinatioDeiDsignitus sit,  res  estapud  nos  haud  sa- 
tis  explorata.  Et  quidem  facile  incliDaret  aDimus 
in  auDum  396,  quouiam  librorum  quos,  ut  ait  lih.  2 
Retract,  c.  1,  episcopus  elaboravit,  primi  duo  suntad 
Simplicianum,  quemiDepistolanuncupatoria  etini- 
tio  libri  I,  iiiulo Patris  exornat :  qui  titulus  indicare 
videtur  jam  Simplieianum  successise  B.  Ambrosio, 
cujus  tamen  obitus  nonnisi  anno  397,  die  4aprili8 
contigit.  Sed  demus  Augustinum  pro  singulari  in 
tautum  virum  observautia,  Don  eum  alia  nuucupa- 
tione  donaturum,  quamvis  solum  presbyter  foret, 
utpote  quem  ipsein  lib.  SConfess.  c.2,  S.  Ambrosii 
spiritualem  patrem  DomiDat :  quid  quod  de  iis  libris 
ioqueus,  coDstaDter  dicit  eos  se  nuDC  ad  Simplicia- 
num  Mediolanensis  Ecclesix  antistitem,  dudc  aa  5tm- 
plicianum  episcopum  S.  Ambrosii  successorem  scrip- 
sisse,  ut  lib.  2  Retrac.  c.  t,  et  lib.  de  Prcndest  SS.  c. 
4,  et  lib.  dedono  Persev.  c.  iO,  modo  etiam  qnod  ase 
Simplicianus  Mediolanensis  episcopusaliquando  qumsi- 
vii  pertractasse,  sic  lib.  ad  Dulcit.  q.  6  ?  Quo  fit  ut 
eosdem  libros  id  aoDum  397  referat  Joau.  Rivius 
haud  dubius  saue  simpliciaDum  jam  tum  esse  epis- 
copum  :  qua  iu  re  BaroDii  seDtcDtiam  videtursecu- 
tus.  Jam  itaque  si  ordiuatioDcm  Augustiui  aute 
RDDum  396  coDstituerimus,  fateamur  uecesse  erit, 
ipsum  auDOs  propemodnm  duos  a  scriheodo  abs- 
tmuisse  :  quoa  vizcredi  possit  de  saucto  illo  doc- 
tore,  qni  curas,  quas  fratribussuisimpendere  tene* 
batur,  in  hoc  potissimum  reponebat,  ut  eorum  in 
Christo  laudabilibus  studiis,  lingua  ac  stilo  suo,  quoM 
bigas  in  eo  charitas  agitabat,  maxime  serviret,  sicuti 
loqnitur  ipse  in  lib.  3  de  Trinit.  c.  i.  Adde  quod 
aupra  laudatos  ad  SimpIiciaDum  libros  a  se  iD  ipso 
ezordio  episcopatus  sui  scriptos  fuisse,  in  lib.  d§ 
PriBdest^  SS.  c.  4  testatur.  Attamen  Prosper  sub  Oli- 
brio  et  Probino  coss.  id  ett  tnno  Ghr.  305  tQribil : 


Augustinus  B.  Ambrosii  diseipuluif  mira  faeundia doc- 
trinaque  excellinsy  Hippone-regio  in  Afriea  episeopus 
ordinatur.  Et  quotquot  Augustiui  gesta  scripsere, 
hancomDesadeoiiquidam  auctoritatem  veiutepo- 
chitm  chronologicam  ratam,  iixam  miDimeque  du- 
biam  habuere  :  uode  ob  coDJecturam,  quautumvis 
Dostro  judicio  validam,  religioest  ab  illadiscedere. 
Igitur  epistolam  haucce  aci  Paulinumt  ab  Angustiuo 
receus  episcopo  datam,  ad  anni  396  exordium  revo- 
cari  oportuit.  Hinc  etiam  superiorum  inferiorumque 
aliquot  epistolarum  tempus,  uti  probe  inteliigis, 
uno  anno  citius  quam  alias  videri  posset,  figen- 
dum  fniL 

XXXII.    '  Scripta  paulo  post  superiorem, 

Reversis  ex  Africa  Komano  et  Agili,  oon  continuit 
sese  Paulinus,  quin  continuo  nuntios  gratissimos 
exinde  acceptos  de  sanclis  viris,  atque  in  primis 
de  Augustini  ad  episcopatnm  provectione,  commu- 
nicaret  cum  Romaniano,  ad  quem  hanc  epistolam 
trigesimam  secundam  postera  die  dedit  super  ea 
ipsa  re,  de  qua  apud  lilum,  prout  sanctum  Dei 
horninem  Ifetari  par  erat,  gratulatur. 

XXXIII.  —  Scripta  initio  episcopatus  Augustini. 

Epistolam  trigesimam  tertiam  ad  Proculeianum 
Donatistarum  apud  Hipponem  episcopum,  presby- 
terne  an  episcopus  cnm  esset,  scripserit  Augnstinus, 
haud  iiquido  satis  argumenlo  decerni  potest.  Faci- 
lius  tamen  crediderimus  ipsum  jam  tum  episcopnm 
fuisse,obid  maxime  quoa  dehonoribns  n. 5scribit, 
quos  illis  deferebant  homines  causas  suas  sxculares, 
inquit,  apud  nos  finire  cupientes,  quando  eisnecessarit 
fuerimus,  pro  quibus  rebus  quotidie  submisso  capite 
salutamur.  iNon  euim  comperiri  arbilramnr,  eos 
qui  tantum  sacerdotes  essent  aut  debuisse  aut 
potuisse  negotia  et  liles  plebis  dirimere,  nir^i  forte 
quibus  ob  gravem  causam  demandata  fuisset  is- 
tnffic  provincia,  utiabipsoAugustinoposteademan- 
data  fuit  presbytero  Eraclio,  sed  poslulata  prius 
plebis  assensione^  eique  suo  jam  in  episcopatu 
successori  designato.  IJtut  sit,  non  serius  initio  sui 
episcopatus  eam  epistolam  dedit ;  quippe  cum 
adhuo  in  vivis  ageret  Valerius,  atque  ipse  in 
proxime  subjecta  epistola,  quam  postea  scripsit, 
sese  adhuc  tironem  m  episcopatu  confiteatur. 

XXXIV.  —  Scripta  post  superiorem. 

Igitur  in  epistola  trigesima  qnarta  ad  Eusebium, 
n.  6,  sic  loquitur  Augustinus  :  QuanoHam  et  istequi 
se  tot  annorum  episcopum  dieit,  quid  in  me  tirone 
timeat,  quominus  mecum  velit  conferre  sermonem.  non 
satis  intelligo  :  quibns  verbis  primum  episcopatus 
sui  tempus  signat,  docelque  Proculeiani  mutatum 
esse  animum,  cui  jam  aliud  placeret,  quam  qnod 
de  eo  sibi  renuntiatnm  fuisse  dioebat  in  superiore 
epistola,  n.  2,  quod  u\m\v\imveUet  bonis  virisseden- 
ttbus  conferre  cum  Augustino  ;  atque  hinc  opis- 
tolss  hujus  ordo  tempnsque  asseritur. 

XXXV.  —  Scripta  post  superiorem. 
Ejnsdem  temporis  est  trigesima  quinta,  ad  enm- 

dem  Eusebium  paulo  post  superiorem  data. 
XXXVI.  —  Scriptaforte  an.  396  aut  sub  initium  397. 
EpistoIaB  trigesimsB  sexte  ad  Casulanum  fletatem  an 
vereassecutifuerimusjiidicabuntalii  exhis  verbis 
cap.  14,  n.  32  :  Indicabo  sibiquid  mihi  de  hoc  requi- 
rentiresponderit  venerandusAmbrosiuSf  a  quolHiptiza' 
tussum,  Mediolanensis  episcopus.  Uute  verba  inducere 

gossunt,utcredaturscripta  abAugnstino  ante  Am- 
rosii  obitum,  qui  pridiePaschatis  contigit  an.  397. 
Guiopinioni  quiain  epistoia  nihil  usquam  occiirrit 
quod  refragetnr,  visum  est  iilam  referre  inter  epis- 
tolas  quas  Kub  initium  episcopatus  sui  dictavit. 
XXXVII.  —  Scripta  ctrca  an.  397. 
EpistoIatrigesimascptimapreefigisoIetlibrisQiMF- 
stionum  ad  Simplicianum,quoTum  occasione  scripta 
fuit.  Porro  hos  libros  ad  anDura  circiter  397  perti- 
nere  communis  opinio  est.  De  his  satis  jam  supra 
diximus  ad  epist.  xxxi. 

XXXVIII.  ~  Scripta  circa  medium  an.  397. 
Epistola  trigesima  octava  scripta  fnit  exacto  pro- 
pemodum  meo&e  a  morte  Megalii  Numidi^  primar 


21 


PRiEFATIO. 


n 


tis,  ex  n.  2.  Megalias  i>orro  paulo  ante  obierat»  quam 
eoQcilium  Garthagine  aa.  397,  die  28  augusti  habe- 
retur.  Hoc  eaimioeoaciliotestatur  Aurelius  litteras 
a  Creiceatiaao  sibi  traasmisaas  fuisse,  quibus  se 
ipse  Creceatianus  Numidis  primatem  esse  iosiaua- 
k)at.  Quapropter  haac  epistoiam  sub  medium  aa- 
num  397  repoaimus ;  quod  ejus  tempus  ex  alio 
itidem  capitefacile  inTestigatur.Nan  cum  ad  Profu- 
lnniiiiperlatasitepistolaper  Victorem,  qui  Conslan- 
tiaamperrecturusydeeoprflBmoaueratAugubtinum, 
ex  0.  3  Qoa  potest  ia  duoium  vocari,  qiiin  iste  Pro- 
futurus  ille  ipse  sitCirts  seu  Constantinffi  episcopus, 
q[ui  ia  cap.  16,  iib.  de  unico  Baptismo  cont.  Pelit.  cir- 
citer  aa.  400  edito,  ante  paucissifnos  annoi  defunctutf 
et  Fortuaati  tunc  sedem  iilam  occiipantis  prasde- 
cessor  dicitur.  Nempe  Profutnrus  anno  394  aut  393 
ordinatiis  episcopus,  non  multo  post  e  vita  deces- 
sit,  uli  collatis  epistolis  xzvui,  o.  I,  et  lxxi,  c.  1, 
Q.  2,  cum  epistola  lxxu,  c  i,  n.  I,  inteJiigitur.  Et 
saoeipsumMegaliononaisiperbrevetempus  super- 
vixisse  oportet  quaado  ipsius  successor  Fortunatus 
prius  ordinatus  fuit,  quam  Megalii  proximu?,  ut 
putaat,  successor  Possidius ;  quemadmodum  ex  eo 
probe  colligit  Henricus  de  Nons  in  lib.  2  hisl.  Pelag. 
e.  8,  quod  in  collatione  Cartliaginensi  an.  411,  et  in 
epistola  Milevitame  sjnodian.  4l6Fortunatusante 
Pi>ssidiiim  aomioetur.  Is  enim  inter  Africanos  pa- 
tres  ordo  religiose  servabatur,  qui  pro  suscepto 
episcopatu  ciiique  competebat.  Dequo  more  cons- 
tanter  retinendo  actum  est  in  synodo  Miievitaua 
aa  402,  die  27  augusti  celebrata. 

XXXIX.  —  Scripta  forte  an.  397. 

PrsBsidioio  Occtdeatemaaviganti  Hieronymusepi' 
stolam  hic  trig^esimam  nonam  commendavit.  H(b 
secundtt  sunt  ipsius  ad  Aiigustinum  litteraB.  Nam 
primas.  qus  excidc^runt,  per  Asterium  diaconum 
miserat,  promptumy  ut  hic,  n.  1,  ait,  reddens  saluta^ 
tiouis  oisiquium:  non  quidem  pro  reoeptis  ante  ab 
Augustino  Iitteris,sed,  ut  ipse  Augustinus  in  subse- 
quente  epistola,  a.  1,  rescribit,  pro  subscripta  salu- 
tatione,  In  hacce  epistola,  o.  2,  Ilierou vmus  salvere 
jabet  Alypium  Papam,  eodemque  titiilo  doaat  Au- 
gustinum;ezquomteIligimuseamaoaaateannum 
396  scripsisse :  cum  que  Augustino  ad  episcopatum 
provecto  io  ea  ooo  gratiiletur,  id  credimus  ab  ipso 
prastitumlitterissuperioreannoperAsteriumdirec- 
tis.  Ad  hsec  significat  Hieronymus  se  in  monasterio 
constitiitum,  nihilominiis  variis  hinc  inde  fluctibus 
qMOii.  Quapropter  Epistolam  non  po^t  annum  397 
scriptam  uucimus,  sed  autequam  ipse  cum  Joanne 
Jerosolymitaao  rediisset  in  gratiam  :  cum  minime 
legamus  ipsum  ab  iila  reconciliatioue  usque  ad  per- 
secutiones  io  eumdema  Pelagianis  concitatas  occa- 
sioaem  itacooquereodihabuisse.  Si  quis  porro  sen- 
tiat  haoc  epistolam  sexagesima  octava  posterio- 
rem.  et  haocipsam  esse  io  qua  Hieronymus,  uti  in 
epistola  lxxxii,  n.  1,  legitur,  epistolam  illam  Lxvni, 
per  Asterium  se  misisse  recotebat ;  aemo  tamen, 
speraoaus,  moleste  feret  nos  aliis  ex  coQJecturis 
hunc  ejus  coostituisse  ordioem,  ad  quem  pleraque 
noo  male  quadrant. 

XL.  —  Scripta  circa  idem  tempus. 

Sub  idem  tempiis  secundas  etiam  ad  Hierony- 
mum  litteras,  epistolam  scilicct  qiiadragesimam  ex 
Africa  mittebit  Augustinus, significans, c.  3,  n. 8,  se 
priores  ad  eum  litteras  dedisse.  qiisB  perlatse  non 
snnt ;  atque  in  exordio  gratiam  habens  quod  pro  sub' 
seripta  saiutatione,  plenam  sibi  epistolam  reddidisset, 
lieei  breviorem.  Quibus  verbis  non  siiperiorem  episto- 
lam  zxziz  nolat, sed  alteram hactenusdesideratam, 
in  qua  Hieronymus  Origenem  carpebat;  uti  videre 
est tiic  cap.  6,  n.  9,  de  qiio  Origene  forte  Augustinus 
verbum  fecerat.  cumalteriuscujusdamlitteris  siib- 
Kribeas  eumoffix^iose  salutavil.  Ea  est,  opinamur, 
epistola.quamperAsteriumHierooymusmisitanno 
forsao  396,  ut  Augustinosalntatiooisofficium  redhi- 
beret.  Quod  autem  ad  xl,  de  qua  agimus,  epistolam 
attioet,  Paulus  qui  eam  perfereadam  acceperat,  oa- 
TigatkHili  ocmsiliam  mutavit,  ez  epist.  lzxii»c.  1,  a. 


1,  oec  tameo  eam  ad  Aiigustioum  retulil  juxta  epist. 
Lxxm.o.  5 ;  unde  htelitlerfieprius  per  Italiam  sparste 
sunt,qijamadHieronymum,pervenirent:qnodinter 
utrumque  discordiam  animorum  serere  polerat,  nisi 
Augustini  humilitas  et  utriusque  charilas  otfonsio- 
nis  semina  sufTocasset.  Jam  de  altera  epistoia  aute 
hanc  Hieronyiuoscripta  contigerat,  ut  ejus  perlator 
Profulurus  dum  sese  itiiieri  accingit,  continuo  epis- 
copus  crealiis,  nou  trajiceretin  Palflestinam,ex  epist. 
Lxxii,  c.  i,  n.  I  ;  uecuouex  epist.  lxxi,  c.  i,n.  2,  ubi 
primas  istas  lilteras  a  se  adhuc  presbytero prffparatas 
mooet  Augustiuiis,  ul  secundae  posterioresque  ipso 
jam  episcopo  dictalae  inteliigantiir. 

XLl.  —  Scripta  sub  initium  episcopalus  Augustini. 

Ad  annos  cpiscopalus  Augustiui  priores  referen- 
dam  ducimus  epistoiam  qiiadragesimam  primam, 
conscriptain  nomine  AlypiietAugustini,qiii  Aure/to 
Carthagineusi  gratulantur  ob  hanc  prtecipue  cau- 
saiu,  quod  presbyteris  se  preesente  verbum  Dei 
apud  populum  tractare  jamjam  permittat.  Aliud 
enim  ferebat  consuetudo  per  Africanas  Ecclesias 
ubique  recepta  ;  in  quam  ofTendisse  vituperabatur 
Valerius,  qui  Augustino  presbytero  potestatcm  fe- 
cissetpraenicandi  Evangeliipra^senleipsoepiscopo. 
Sed  observat  Possidius,  c.  5.  cum  fama  sacrarum 
concionum,quasadpopulumIIipponensemhabebat 
Augustiniis,  longe  lateque  diffunaeretur,  consultius 
visum  esse  episcopis  aiiis,  Valerii  exemplum  8Bmu- 
lari.  Qua  in  re  Aurelium  reliquis  prteivisse  fas  est 
exisliinare;etverosatisinteliigiturexhacipsaepis- 
tola ;  qufe  proinde  in  ulteriores  annos  remittenda 
non  fuit. 

XLII.  —  Scripta  exeunte  aestate  an.  397. 

Epistola  quadragesima  secunda  ad  Pauiinum,  ez 
Phimarconensi  mauuscripto  nuncprimum  vulgata, 
pertinet  ad  annum  397,  scripta  videlicet  labente  se- 
cunda  sestate  a  receptis  ultimis  Paulini  litteris  anni 
395.  Confer  hanc  epistolam  cum  epistola  xxxi,  n.  8. 
XLlll,  XLIV.  -  Scriptce  circa  fin.an.  397  aut  init.  398. 

Duse  siibseqiiuntur  Glorio,  Eleusio  Felicibusque  in- 
scriptae,  epistolae  quas  nihil  obstat  quominus  sub 
unum  et  iuctn  tempus,  id  est  stibannum  exeuntem 
397,  aut,  ineuntem  398  conscriptas  arbitremur.  Kt 

Suidem  in  xlui,  quam  priorem  allera  suspicamur, 
ptati  Thamugaclensis  tyrannidem  summa  dicendi 
libertate  cotnmemorat  Augustinus,  c.  8,  n.  24  ;  sed 
iis  tamen  verbis,  qim  illam  nondum  desiisse  in- 
niiant.  Desiit  autem  illa  tyrannis  anno  398,  uti  ad 
epistolam  lui,  n.  6,  innota  observamus.  Dicit  quoque 
ibidem  quam  injuste  sacrilegia  sua  per  ordinarias 
humanaspotestatos  Qagellis  temporalibus  emenda- 
ri  uolint  DonatistaB.  Sedid  refertur  qiiam  optime  ad 
tempora,  ut  vocabant,  Macariaoa,  de  quibus  in  Ti- 
bursicensi  colloquio  Fortunius  episcopus  Donatista 
querelam  movit,  ex  subsequente  epistola  xliv,  c. 

2,  n.  4. 

ifiquum  vero  est  demonstrare  quandonam  Augus- 
tinus  ad  istud  Fortunii  colloquium  venerit.  Id  enim 
eruditos  viros  Baronianis  annalibus  insistentes  ad 
Christi  annum412  referre  passim  videmus.  A  quo- 
rum  opinione  revocant  nos  subjecta  rationum  mo- 
mmta.  Cum  Tibursico  Augustinus  Cirtam pergeret, 
ut  fert  haecce  epistola  xliv,  n.  1,  id  iter  agebat.  non 
quidem,  quod  Baronio  visum  est,  occasione  synodi 
(quam  Lovaniensium  editio  Cirtensem,  priores  vero 
editiones  et  antiqui  MSS.  constanter  Zertensem  no- 
minant,  cum  in  Retract.  tibro  2,  c.  40,  tum  in  epis- 
tola  cxLi),  sed  episcopi  ordinandi  causa  eo  vocatus, 
uti  disertis  verbis  ipse  testatur  Augustinus  in  hac 
epistolaxLiv.c.  6.  n.  13.  Porrosufficienduseratsuc- 
cessor,  si  non  ipsi  Fortunato,  qui  anno  416  Cirten- 
sem  Ecolesiam  adhuc  regebat,  inter  MilevitanflB 
synodi  patres  ante  Possidium  nominatus,  certe 
Profuturo,qiiiepiscopatum  anno394  aut395  adep- 
tus,  brevi  post  tempore  defunctus  est.  Atqui  huic  suc- 
cessit  ipse  Fortunatus  ciijus  ordinatio  uitra  iDi- 
tium  anni  398  remitti  vix  possit  ex  dictis  supra  ad 
epistolam  zxxviu. 

Aq  etiam  aliunde  constat  huncce  Augustini  oum 


23 


PRifiFATIO. 


24 


Fortunio  coDgressum  contigisse  ante  aDDnm  411, 
idque  inte]]igere  est  vel  ex  ipso  Augustini  animo  a 
persequendis  heereticis  adhuc  alieno  hic  c.  4  et  5. 
Et  prorsus  patet  Donatistas  tunc  temporis  quietos 
fuisse,  totaaue  epistola  eos  plena  gaudere  libertate 
qptat:  quod  nunquam  accidit  ab  anno  411.  Ijquet 
pariter  Augustinum,  cum  ei  Fortunius  pseudo- 
Sardicensis  seu  Philippopolitani  concilii  epistolam 
exhibuit  c.  2,  n.  6,  quid  hoc  esset  tunc  ignorasse. 
At  illud  in  libris  contra  Cresconium  ante  annu m  41 1 
scriptis  jam  notum  habet,  et  ut  Arianorum  conven- 
tum  explodit  in  lib.  3,  c.  34.  Est  etiam  perspicuum 
ex  Augnstini  verbis,  c.  1 ,  n.  1 ,  hunc  Fortunium  fuisse 
antiquiorem  ipso  episcopum,  qui  tamen  episcopus 
non  erat  anno  411,  cum  Januarius  Tibursicensis  in 
Numidia  episcopus  ex  parte  Donatistarum  interfue- 
ritcollationi  Carthaginensi  ;adeoque  Fortuniuspost 
annum  411  in  vivis  esse  non  potuit :  quem  idcirco 
faciliuscrediderimusesse  illumipsum,  ciuidecimus 
numeratur  inter  trecentos  et  decem  epi^coposcon- 
cilii  Bafiraiensis  a  Donatistisanno  394  celebrati.  Ita- 
que  ex  his  rationum  momentis  conficimus  colio* 

Suium  istud  ante  annos  circiter  15  quam  retulit 
aronius,  constituendum  esse. 

Neque  id  silentio  transeundum,ubi  in  eodem  collo- 
quio  de  Ambrosio  sermo  incidit,  in  haecepislola.  c.  4, 
n.7,  Augustini  verba  movere  posse,  ut  sanctus  ille 
antistes  in  vi  vis  adhuc  egisse  credatur:atque  ubi  actum 
estde  persecutioneDonatistarum  in  Maximianistas 
nihiiomnino  dictum  reperiri  de  Prfletextato  et  Feli- 
ciano,  quosilii  tamen  receperantsub  initium  anni 
397.Exquibusfortenonnemoreputaverithaudserius 
ineunte  praBdicto  anno  397,  haDitumfuisseiliud  Ti- 
bursicense  colloquium.  Verum,  ut  id  constet,  sta- 
tuereoportet  in  primisobiisseMegaiium  mediocir- 
citer  anno  395,  quandoquidem  Profuturus  Megalio 
superstesfuit,atque  Augustinoadordinandum  Pro- 
fuluri  successorem  proticiscentehabitumest  cum 
Fortunio  colloquium.  Itaque  inter  Megahum  et 
Crescentianum  primas  aliquis  erit  inserendus,  aut 
certedicendumeritannumpriuseffluxisse.  quam  is 
renuntiaretur,  quiMegalio  in  officio  primatusjure 
antiquitatis  succederet.  Nam  Crescentianus  pnma- 
lum  non  adiit  ante  annum  397,  paulo  ante  conci- 
lium  Carthaginense  die  28  augusti  celebratum,  in 
quo  Aurelius  testatur  se  litteras  non  ita  pridem 
accepisseaCrescentiano,primflBsedisNumidiarum, 
ut  ipse  insinuat,  inquit ;  qua  ex  clausula  palet  nes- 
ciisse  tunc  Aurelium,  eum  esse  primatem ;  quod 
tamen  in  primis  scire  debuerat.  Licet  autem  Mega- 
lium  inter  et  Crescentianum  primatem  interseri  ni- 
hilvetet;  ut  tamenid  itacontigissearbitremur, noQ 
exiguntsuperius  allatflerationes.Qiiocirca  maluimus 
istud  colloquium  reponerein  fine  anni397,  sivepo- 
tius  in  principio  anni  398,  quo  tempore  Gildonis 
tyranni  occasus  persecutionis  metum  Donatistis, 
propter  Optatum  suumGildonissateilitem,  injicere 
proterat.  Eo  enim  spectare  videntur,  qufle  dicta 
narrantur  in  hac  epistola,  c.  5,  n.  11. 
XLV.  —  Scriptaan.  398. 

Epistola  quadragesima  quinta  ad  Paulinum,  quae 
huic  editioni  ex  Phimarconensi  manuscripto  acce- 
dit,scripta  est  biennio  toto,  postquam  Romanus  et 
Agilisad  Paulinum  rediissent^  elapso.  Hos  porroa 
se  dimisit  Auguslinuscirciterineuntemanuum  396^ 
sicque  isthaec  epistola  est  ineuntis  anni  398. 
XLVI,  XLVll.  —  Srriptas  circa  hoctempus. 

Quadra^esima  sexta  PublicoltBesi  S.  Augustinum 
consulentiSyUtepiscopumjamauctoritatepollentem, 
etiisquibus  virilleteneriorisconscientiflepermove- 
batur,  scrupuiisremovendisidoneum.Porrohflec  et 
sequens  epistola  Augustini  ad  Pti6/tco/aYR,ad  haue 
aetatem  referuntur;quia  scriptfle  videntnr  vigente 
adhuc  idolorum  cultu,  qui  anno399  prohibitus  fuit. 
XLVIII.  —  Scripta  forte  an,  398. 

Epistolaquadragesima  octavaacf  £tidoxtum  insulse 
Caprarifle,  ut  antiqui  codices  prfleferunt,  Abbatem, 
oreditnr  scripta  sud  annum  398,  quoniam  inea,  n. 
4,laudat  Augustinusduos  probatflBVittt  monachos, 


3ui  inde  in  Africam  trajecerant,  Eustasium  et  An- 
ream,  quorum  Eustasuis  jam  ibi  defunctus  erat. 
Nempe  putant  esse  illosipsos  qui  Mascezi^  Romani 
exercitus  ducem  comitabantur.  Hic  enim  sub  anni 
hujus  initium  navigans  in  Africam  adversus  Gii- 
donem  t^rannum,  Caprariam  insulam  adiit,  ut  scri- 
bit  Orosius  in  lib.  7,  c.  36,  unde  secum  sanctos  servos 
Dei  aliquot  permotos  precibus  suis  sumpsit  :  cumque 
his  in  orationibus,  jejuniiSy  psalmis,  dies  et  noctes  con- 
tinuanSy  sine  bello  victoriam  meruit^  ac  sine  ccede  vin- 
dictam, 

XLIX.  —  Scripta  circa  an,  398. 

De  tempore  epistolflequadragesimflenonaeaci  Ho- 
noratum,  id  solum  statui  potest,  admodum  verisi- 
mile  esse  his  prioribus  annis  episcopatus  Augus 
tini,  quibus  nondum  Donatistfle  taminfenso  animo 
veritati  adversabantur,  Honoratum  iilorum  partis 
episcopum  et  Hipponi  vicinum,8ignificasse  Augus- 
tino  perErotem,  se  hbenter  cumeo  per  litteras  de 
schismate  coliaturum,  ut  de  re  tanti  momenti,  ea 
qua  par  erat  lenitate  et  animi  tranquillitate  age- 
rent.  Cui  Augustinus  qni  jampridem  illius  colio- 
quium  expetebat,  ejus  sibi  consilium  mullumpla- 
cere  hacEpistola  rescripsit.etcausam  pro  suis  par- 
tibus  agressus,  ipsum  ad  respondendum  invitavit. 
L.  —  Scripta  forte  an,  399. 

Ad  rescripta  Imperatoris  nonorii,data  anno  399 
adversus  idola,  rerert  Baronius  id  de  quo  Augus- 
tinusin  epistola  qninqnagesima  expostulat  apnd 
seniores  Suffectanacolonice,  qna  in  colouia  cnm  Her- 
culis  simulacrum  deturljatum  fnisset  et  commi- 
nntnm,  Gentiles  armjs  Christianos  aggressi,  ex  eis 
trncidarunt  sexaginta,  qui  in  Marlyrologio  Roma- 
no  SS.  Martyrum  numero  adscripti  sunt  ad  diem 
30angusti. 

LI.  —  Scripta  an,  399  aut  400. 

Prodiit  epistola  qumquagesima  prima  ad  Crispi- 
num  post  mortem  Optati  Thamugadensis,  cujus 
niemoriam  facete  landat  Augustinus,  n.  3,  his  ver- 
bis,  Etiam  Optaii  illius  tribuni  vestri  sancta  memoria 
prcedicatur  :  ante  obitnm  vero  Praetextati  Assurita- 
ni,  de  qno  non  aliter  atqne  de  Feliciano  Mustitano 
adhuc  vivente  passim  hic  loquitur  ;  quodque  ad 
rem  propius  facit  de  ambobus  dicil  n.  4,  Quot- 
quot  ergo  eo  tempore  baptizaverunt,  nunc  secum  et 
vobiscumhabent.  Porro  exstinctus  est  Optatus  paido 
post  Giidonis  tyranni  necem  anno  398.  Prfletexta- 
tus  vero  jam  obierat,  cum  Augustinus  libro  3con- 
traParmenianum  circiter  annum  400,  apices  ul- 
timos  apponebat,  ut  patet  ex  ejnsdemlibri  pos- 
tremo  capite.  Unde  hanc  Epistolam  anno  399  aut 
400  scriptum  esse  annotamns.  Quod  itaque  scri- 
bit  Augustinus,  n.  3,  Donatistas  Catholicis  objec- 
taresolitos  esse,  quod  ipsos  p^r  potestates  terrenas 
persequerentur,  non  ad  eaicta  anni  405,  sed  ad  su- 
periora  referri  oportet,  qnfls  nonnulla  anno  377,  et 
deinceps  contra  ipsos  emanarunt. 

Lll.  —  Scriptura  circa  an.  400. 

Epistola  quinquagesima  secunda  ad  Leverinum 
in  primis  Augustmi  contra  Donatistas  scriptis  cen- 
senda  videtur,  nec  tamen  multo  ante  annum  400 
collocanda  ;  quoniam  n.  3  haec  dicit :  Tam  multi 
seelerati  apud  eos  emerserunt^  et  toleraverunt  illos  per 
tot  annos,  ne  partem  Donati  conscinderent .  Cujns- 
modi  verbis,  snblato  e  vivis  Optato,  decennaleru 
ejus  tjrannidem  p.^rsflepe  signincat. 

LII.  —  Scripta  circa  an.  400. 

Adidemcirciter  tempus  epistolam  guinqua^esi- 
mam  tertiam  ad  Generosum  referre  hcet:  quippe 
cuoi  sedente  Romse  Anaslasio  scripta  fuerit  ex  u. 
3,  et  forsitan  in  vivis  agente  adhuc  Prfletextato, 
uti  conjiciturex  n.  6. 

I-IV,  LV.  —  Scriptae  circa  an.  400. 

Epistolsequinquagesimaquartaetquinquagesima 
quinta,  quisunt  iibri  duo  aa  in^uisitiones  Januarii^ 
locumin  Retraetationibns  mediumtenentinteropu- 
scula  circiter  annum  400  elaborata  ;  recensentur^ 
que  aliquantoantelibroscoiilrtt  titterasPetilianinon 
serius  fluino  402  soriptos  :  qaflmdoquidem  Anatta- 


S5 


PRiEFATIO. 


26 


8iu8«  qui  hoc  ipso  aQno  deoeisitjn  Romana  cathe- 
dra  sedebat  eo  die  quo  scribehatur,  cap.  51,  lib.  2, 
conlra  prsdictas  htteras  Petiliani,  uti  iestatur  illic 
Augustinus. 

LVI,  LVII.  —  Seripta  cirea  an,  400. 

Epistolas  quioquagesimam  sextam  et  quinqua- 
gesJmam  septimam  ad  CeUrem  dedil  procul  dubio 
aute  collationem  Carthaginensem,  de  cujusactisni- 
hii  dicit  :sed  post  editos  ase  lihrosaliquotadversus 
Donatistas,  quos  ipsi  legendos  exbibet.  Quocirca 
Tidetur  commode  reponi  sub  hoc  idem  tempus. 
LVlIi.  —  Scripia  versiu  exeuntem  an,  401. 

Quinquagesima  octava  ad  Pammachium  scripta 
estfortassis  versus  fiuemanni  401,  etcommendata 
legatis  qui  Carthaginensisconcilii,  Idibus  septem- 
bris  habiti  noixiine  preces  Imperatoribus  detule- 
ruut.  Nam  ut  in  hujusce  concilii  exordio  notantur 
Donatistarum  insidifeetimprobitates.quibus  Afri- 
canam  Ecclesiam  catholicam  graviter  veiabant ; 
ita  in  istius  epistolee  fine  de  hflereticorum  insidiis 
loquens  Augustinus,  Audies  tamen  hac,  aity  a  fra- 
tribus  meis,  quos  plurimum  commendo  eximietati  twe, 
LIX.  —  Scripta  circa  exeuntem  an.  401. 

Tractoria  quinto  Idus  novenibris  a  Victorino  ac- 
cepta,  qu8  is  concilium  ut  Numidifle  Primas  con- 
Tocabat,  rescripsit  illi  Augustinus  epistolam  quin- 
quagesimam  nonam,  significans  Xantippum  Ta- 
gosensem  dicerc,  quod  eum  Primatus  ipse  contingat. 
Porro  Xantippus  primatum  adeptus  erai  quam 
tardissime  anno  402,  utliquet  ex  epistolaLXv,  ipsi 
.S«Ri,  id  est  primati  ante  Paschale  restum  hoc  an- 
no  data  ;  maximeque  ex  Synodo  Milevitana  eodem 
aono  celebrata  27  augusti,  in  qiia  idem  episcopus 
prima  sedis  Numidice  appetlatur,  I^itur  si  causam 
suam  collegis  probavil  Victorinus,  pertinet  forte 
epistola  Lix  ad  snperiorem  aliquem  annum  a  397, 
quo  primas  renuntiatus  fuit  Crescentianus,  elap- 
sum.  Sin  autem  ille,  qiiod  verisimilius  est,  a  causa 
cecidit,  non  immerito  collocaturexeunte  anno401. 
LX.  —  Scripta  circiter  finem  an.  401. 

In  epistola  sexagesima  ad  Aurelium  agitur  de 
duobns  fratribus  qui  de  monasterio  non  bbtenta 
hcentia  recedentes,  ad  eumdem.Aureliumtransie- 
rant  ;  a  quo  tales  instituti  sui  desertores  cooptari 
in  cierum  non  probat  Augustinus.  Et  alterum  qui- 
dem  Donatum  nomine,  qui  ordinatus  fuerat  ante 
conslitutionem  ea  de  re  factam  a  Carthaginensi 
concilio  die  13  septembris  anno  401  habito,  pru- 
dentiie  iilius  arbitrioque  permittii.  De  altero  au- 
tem,  et  maxime  quiaejus  causa  Donatus  de  monas- 
terio  abscesserat,  aliud  videri  sibi  significat.  Unde 
colligimus  hanc  epistolam  non  multo  post  idem 
concilium  scriptam  fuisse. 

LXL  —  Scripta  exeunte  an.  401  aut  paulo  post, 

Sub  idemtenipus  datavidetur  epistoia  sexagesi- 
nia  prima  ad  Theodorum^  qua  interposito  jura- 
mento  pollice  or  Augustinus  se  ciericis  Donatistis 
ad  Ecclesiam  redeuntibus  honorem  sui  ipsorum 
ordinis  servaturum.  Nam  preedicti  concilii  decreto 
id  relictum  erat  voluntati  arbitrioque  episcopi  cu- 
juftque  Catholici,  ut  si  ipsi  expedire  videretur, 
eosdem  deinceps  cum  suis  honoribus  et  ordinibus 
reciperet. 

LXII,  LXIII.  —  Seripta  circa  idem  tempus. 

Epistolasexagesima  secuntia  et  sexagesima  tertia 
adSeverum  scripteefueriint  in  Timothei  caiisa,  cujiis 
occasioneopinamurconditum  fuisse  illum  canonem 
aMilevitanasynodo27septemb!-isanno402.  Ut  qui- 
eumque  in  Ecclesia  vel  semel  legerit,  ab  alia  Ecclesia 
ad  cieric4Uum  non  teneatur.  Cerle  epistola  Lxui.n.  4, 
ubi  Severum  rogal  Augustinus  ut  apud  se  ipse  con- 
sulto  Deoperpendatutrum  Timotheus,  quiLectoris 
offlcio  non  semel,  neque  in  uno  loco  dicecesis  Hip- 
ponensisfunctusfiiisset,  judicari  possitaut  debeat 
non  Lector  fuisse :  haudquaquam  menlionem  facit 
de  isto  Milevitani  concilii  canone  quo  res  tamen 
liquido  explicata  fuit.  Quapropter  has  epistolas 
nltra  tempiu  istud  remittere  non  licet. 


LXIV.  —  Scripta  paulo  post  NataL  Christi  an.  401. 

lu  epistola  sexagesima  quarta  ad  Quintianum, 
paulo  post  Christi  Natalem,  sicuti  ex  n.  2  habetur, 
conscripta  signiticat  Aiigustinus  n.  3  statutum  esse 
recenti  concilio,  ut  de  aliquo  monasterio  qui  recesse^ 
rint  vel  projecti  fuerint,  non  fiant  alibi  clerici,  aut 
prcepositi  monasteriorum,  quod  iion  aliud  procul 
diibio  est  nisi  Carthagiueusis  concilii  13  septenib. 
an  401  decreluui  i^liid  :  liem  placuit,  ut  si  quis  de 
alterius  monasterio  repei*tum,  etc.  In  Cod.  can. 
Afric.  c.  80. 

LXV.  —  Scripta  ineunte  an.  402. 

Epistola  sexagesima  quinta  ad  Xantippum  senem 
scripla  est  aliqtianto  aute  Dominicum  Paschir,  qui 
futurus  erat  octavo  Idus  aprilis,  e\.  n.  2.  Atqiii  Xan- 
tippo  Sene,  seu,  quod  eo  titiilo  siguificari  videtur, 
primalum  gerente,  Pasclia  in  diem  6  aprilis  non 
mcidit,  nisi  auno  402, uti  optimeobservant  rerronius 
in  lib.  aHversus  responsionem  Ke^is  Britanniarum 
c.  48,  eiNorisius  in  lib.  2  Hist.  Pelag.  c.  8. 
LXVi.  —  Scripta  circo  idem  tempus. 

Non  serius  hoc  lemf)ore  comiuissum  est  a  Cris- 
pino  Calamensi  faciniis  iliud,  de  qiio  in  epistola 
sexagesiiua  sexta  apud  eumdeui  Crispinum  expos- 
tulat  Au^uslinus.  Qiiippe  in  lib.  2contra  Litt.  Pe- 
tiliani,  cap.  83,  qiieni  scribebal  anno  402,  testa- 
tur  hoc  nuper  conti^isse,  idqiie  se  adhuc  luyere  di- 
cit.  Quia  tameu  vocis  nt</>fr  siguificatiis  ad  plures 
interdum  annos  porrigituris  posset  istud  Cri^pini 
factum  ad  aliqucm  e  siiperioribus  annis  referri : 
sed  cum  nobis  incomperlnm  sit  quoanno  contige- 
rit,  visiim  est  hauc  epistolam  hoc  loco  reponere. 
LX\  II,  LXVIII.  —  Scriptx  circa  au.  402. 

Sexagesima  septiina  ad  Hieronymum  et  sexagesi- 
ma  octava  Hieronymi  nd  Au^iistiuum,  scriptae  sunt 
post  Pauliuiani  regressuin  ex  Occidenle  in  Pal-des- 
tinam  qiiandoqiiidcui  Aiiffustinns  ipsnm  salutat, 
vicissimque  ab  ipso  per  Ilierouymum  salntatur. 
Porro  missus  Paiilinianus  a  fratre  sno  Hieronymo 
inOcci(lenleman.398,  ntsuum  communepatrimo- 
nium  divenderet,  de  qiio  llieronymus  in  26  epist. 
ad  Pammachium,  non  rediit  Bethlehem  nisi  sub 
finem  an.  401.  Preeterea  Hieronymus  Augustino 
nunc  transmittit  Apologiam  suam  adversus  Ruf- 
finum  seu  primam,seusecnndam,cujusverhaqu8e- 
damprofert  Angiistinus  inepislola  clxvi.c.  5,n.  15. 
Certe  jam  ad  Hieronymum  maMictasua  miserat  Ruffi- 
nusutidicitiirin  hac  epiatola  i.xvni,n.3,quo(iquidem 
fecitilleposlApoIogiampriorem,sicqiie  occasionem 
posteriori  pnrhuit,  ut  ex  eadem  posieriore  Apologia 
patet,  qu8e  Apoloffia  pertinet  ad  an.  402.  Perla- 
tore  Hieronymns  ntitiir  A^terio  perquem  ante  sex 
annos  misit  primaslitterassupra  in  epistola  xxxix 
memoratas,  quas  cum  nonnhi salutat ion is obsequium 
appellet,  ab  hocde  quo  agimus  rescripto  diversas 
essevelindeconjectarelicet.  Deniquehic  n.  1,  anno- 
tandum  venit  exemplalitterarumAugustiniperS^- 
sioniiim  diaconum  allata  esse  Hieronymo  sub  id 
tempus,qiio  Paiilanegrotabat.Hix  quointelligasdia- 
conum  huncce  non  eumdem  esse  cum  Sysinnio, 
quian.  406,  idestbienniopostPaulnBobitumnaviga- 
vit  Jerosolymam;  aut  siidemipse  est^eum  secundo 
illuctrajecisse,  contra  quam  existimavit  Baronius. 
LXIX.  —  Scripta  exeunte  an.  402. 

Epistolasexapresima  nona  adCa</ortti/7i  conferenda 
estcum  synodo  .Milevitana  die  27  augiisti  an.  402  ce- 
lebrata.Is  enim  Maximianiis  qiiem  hic  laudant  Aly- 
pius  et  Aiigustinus.  qiiod  episcopale  onus  pacifica 
permotus  pietate  deposuerit,  cuiqiiein  VaginenMs  Ec- 
clesiff^administrationefratremipsiiisCastoriumsuc- 
cedereciipiunt,illoipseest,eriiditorumc[uorumdam 
judicio,  MaximianiisBagaiensis,  quiepiscopalisede 
cederepermittitiir  illiussynodi  decreto,  inCod.can. 
Afr.  c.  88.Sio  Rivius.  sic  anteilliim  sensit  HaroDius 
ad  an.  402.  Ubi  tamen  admonet,  se  aliquando  pu- 
tasse  Maximianiim  episcopum  illum  Bagaiensem, 
qui  scilicet  a  Donatistis  caesus  etde  turri  prsecipi- 
tatus  fuisse  narratur  ab  Augustino  in  epist.  clxxxv, 
n.  26,  et  Lxxxvin,  n.  7,  et  in  libro  3  contra  Cresco- 


^=7" 


tl 


PRiEFATIO. 


nium,  c.  43,  eumdem  esse  cum  iato,  de  quo  in 
Milevilaoa  svnodo  actum  est ;  sed  jam  videri  sibi 
esse  ab  eo  diversum,  atque  in  illius  synodi  Aclis 
iegendum  esse  Maximianum  VagieMim  uon  Bagai- 
tnttm.  Qua  dere  fortealius  occurrel tiiceudi  locus. 
LXX.  —  Scripta  forle  circa  hoc  tempus, 
Post  auuum400  scriptamcredimusepistolamse- 
ptuagesimam  ad  Naucellionem  sive  mortuo  jam 
Praetextato.  iNon  enim  venit  in  mentem  alia  ratio 
cur  nunc  de  illo  sileat  Augustinus,  solumque  com- 
memoret  Felicianum,  nisi  quia  hic  solus  superstes 
erat.  Nam  cum  una  fuisset  amborum  causa,  una 
in  ambos  dicta  senteutia,  esdem  eiiam  postea  ad- 
versus  ambos,ut  esuispellerenturecclesiis,  inten- 
tatae  lites  ;  atque  eadeui  occasione,  couipellente 
nimirum  Optato  Gildoniano,  iisdemque  demum 
conditionibus  facta  amborum  reconciliatio  ;  pro- 
ducebanturantehacsimnlabAugustino,ubicumque 
S.  Ooctor  argumentum  istud  contra  Douatistas  re- 
torquebat,  ostendens  frustra  a  schismaticis  objici 
in  Gatholicos,  qu»  ipsi  in  Maximianistarum  causa, 
et  praesertim  erga  PreBsertim  et  Felicianum  perpe- 
trassent. 

LXXI.  —  Scripta  circa  an.  403. 
Hieronymi  litteras  per  Asterium  cum  Apologia 
in  Rumnum  allatas  nondum  receperatAu^ustinus, 
cum  septua^esimam  primam  epistolam  Gypriano 
diaconoad  Uierouymumperfereniiam  dedit.  Quip- 
pe  de  illius  tum  Ruffino  discordia  nullum  verbum 
lacit ;  aperilqiie  etiam  hic  libere  quid  de  illius  in 
libris   Veteris  Testamenti  ex  Hebrseo  vertendis  la- 
boresentiat  :haudquaquam  id  facturus,  non  seda- 
to  inprimis   Hieronymi  auimo,  si  eum  prioribus 
epistolissuis  commotum  otfensumque  fuisse  intel- 
lexisset.  Miltebatsimul  tresalias  epistolas  antehac 
scriptas,   ex  cap.  i,   n.  2,  quarum  quam,  scilicet 
xxvHi,  non  fuisse  perlatam  sciebat  :  de  iteris  vero 
duabus  nempe  xl  et  lxvii,  incertus  erat. 
LXXII.  —  Scripta  an.  403  aut  404. 
SubsequensepistolaaHieronymosubhoctempus 
dictalainteiligiturexcap.2,n.4,ubinonnulladever- 
borepetitex  epistolaLxvn,  superiore  anno  sibidi- 
recta.  Etpartiniquidemisti  Lxvn.respondet;  partim 
etiamalteri,qu8e  minime  reperitur  in  qua  nimirum 
Augustinus  siguiQcabat  epistolam  quamdam,  cui 
responsumflaKilabat,  ase  primumProfuturotradi- 
tam,secundomissam  fuisse  perquemdamalium,at- 
que  hunc  maris  timuiue  discrimina,  et  navigationis 
mti/ai5eeofMt/tt<)/t.Istud  lamenrescrintum  suumHie- 
ronymus  non  misitanteCyprianireditum.quisimul 
etiliiusperlatorfuit,  juxtaepist.  Lxxxii,c.4,n.  30,  et 
aiteriuSyScilicetepistolaBLxxvscriptae  exeunte  anno 
404,  vei  serius  paulo.  Denique  observandum  quod 
Hieronymus  c  i,  n.  i,  dicit,  epistolam  Augustini, 
puia  XL.  dequa  hicexpostulat,ininsuIaAdriflB  ante 
hoc  ferme  quinauenni  um  repertam  f  uisse  a  Sysinnio. 
LJCXIIl.    -  Scripta  circa  an.  404. 
Hoc  interim  lempore,  id  est  post  Gy priani  profec- 
1ioneminPalaestinam,cum  Augustinus  redditasibi 
per  Asterium  epistola  lxvui,  sentiret  Hieronymum 
nonnihil  ofifensum  suis  litteris.quas  per  Italiamspar- 
sasfuisse,  noc  tamen  ad  ipsum  cui  scriptae  erant, 
perlatas   querehatur;  non  distulit  quin  continuo 
epistolam  septuagesimam  tertiam  rescriberel;  ubi 
dumejusquerelisfaceresatisstudet^testaturseApo- 
logiamadversusRuftinumaccepi8se,aitqueseillius 
inter  eosenatsedissensionis  exemplo  territum,cum 
({ueBdam  ad  se  in  Hieronymi  epistola  legeret  ipsius 
indignationisindicia.  Jtaquepertinethflecce  epistola 
adan.circ.404,quojamannum  fletatisquinquagesi- 
mumattigerat  Augustinus,quise  senem  esse  profl- 
teturcap.2,  n.  5,  nequaquam  ibi  spuis  noraine,uti 
interdum  solet,   notans  fletatem  ullimam,  quae  ab 
anno  6t  inchoatur.  Aiioquin  remittendaesset  epis- 
tola  ultra  annum  Ghristi  414. 

LXXIV.  —  Seripta  cum  superiore. 
Epistola  septuagesima  quarta  ad  Prttsidiumd&iSL 
est  ocoasione  superioris  epistolfle,  quam  per  eum 
Hieronymo  mitti»  imo  etiam  Hieronymum  per  ejus 


litterai  sibi  placari  postulat  Augustinus.  Porro 
Prflesidius,  qui  hic  consacerdos,  id  estepiscopusap- 
pellatur,  videtur  omnino  is  esse  quem  Hierouymus 
exPalflestina  trajicientem  commendabat  Augustino 
perepistolam  xxxix,  annoforte397  scriptam,  dia- 
conum  eum  vocane,  et  significans  sibi  esse  germa- 
nissimum. 

LXXV.  —  Scripta  circa  finem  an.  404. 
Gyprianoin  Africam  revertenti  duas  ad  Augusti- 
numepislolas,  lxxh  etLxxv.dedit  Hieronymu8,juxta 
epist.LxxxH.c.5,n.  36.  Inhacseptuagesima  quinla 
respondet  tribus  exallatis  sibi  per  Gy  prianum  episto- 
lis,  scilicetxxviu,  xl,  etLXxi;  nihiiverodeLXXuidi- 
cit,quamhaud  dubienondum  receperat.  Scribebat 
er^o  vers us  flnem  an.  40 i .  Gerte  non  citi us,  quando- 
quidem  jam  exauctoratus  erat  Joannes  Cihrysosto- 
mus.  uti  non  obscure  significat  hic  cap.  3,  n.  6. 
LXXVL  —  Scripta  ineunte  an.  404  aut  circiter. 
Gum  exdecretogeneraiistotius  Afric8econciIii,<]Uod 
anno403,die25augusti  celebratum  est,  facta  fuisset 
Douatistarum  episcopis,  per  quemque  catholicum 
episcopumin  siia  dioecesiyCitatio  puolicoruin  Acto- 
rum  forma,  ut  ad  paciflcam  collationem  venire  non 
cunctarentur,  responderuntillit^rfrtf  dohf  malediC' 
/tone,  amariiudine  plenis,  exlib.  3contraGre8c.  c.  45. 
Jpse  etiam  Proculeianus  apud  Hipponem  ab Augus- 
tinointerpeIIatus,primoquidemrespondit8Ufiepar 
tis  episcoposconcilium  habiturosetillicdeliberatu- 
rosquod  responsum  redderent.  Tum  denuo  pulsa- 
lus,  collationem  aperte  recusavit  ex  epist.  lxxxvui, 
n.  7.  Quapropteripsoseorum  Laic^osepistola  septua- 
ge.<«ima  sexta  Sid  Donati^tas  inscripta  interpellandos 
censuitAugustinus.  Vel  vobis  LaiciSf  inquit,  n.  4,ai 
ista  respondeant  episcopi  vestri^  si  nobiscum  loqui  no- 
lunt,  etc.  Si  lupi  conctUum  fecerunt,  utjMsloribusnon 
respondeant,  quare  oves  consilium  perdiderunty  ut  ad 
luporum  spelunecu  aceedant.  Itaque  scripta  est  epis- 
tola  sub  initium  anni  404.  In  ea  Feliciani  mentio 
fit,  non  Preetextati,  quod  uti  supra  observavimus, 
jam  Prfletextatus  obiisset. 

LXXVII,  LXXVIII.  —  Scriptce  fortean.  404, 

circ,  26  jftintt. 
Subsequuntur  superBonifaciiet  Speicausaepis- 
toIflB  duflB,  quas  vivente  adhuc  Proculeiano  Hippo- 
nensium  Donatistarum  episcopo,  necnon  aliquan- 
to  teinporis  spatio  post  editum  a  Garthaginensi 
concilio  anno  401,  die   13  septembris  de  Donatis- 
tis  clericis  recipiendis  decretum  conscriptas  fuis- 
se  intelligimus,  ex  ea  quflB  est  lxxxvhi,  n.  8.  Nam 
illic  duorum  diaconorum,  qui  ex  Donati  parte  ad 
catholicam  Ecclesiam  accesserant,  commemoratur 
lapsus,  simulque  catholicorum  quorumdam  ani- 
mus  inani  veluti  gloria  agitatus,  quoniam  ob  il- 
lorum  lapsum  disciplince  Proeuleiani  insultaverant^ 
castigatur.  Forsitan  pertinent  ad  tempussynodi  ha 
bitffiGarthagineanno  404, die  26  junii,quotempore 
cum  sanctoepiscoponon  liceretstatimreverti  Hip- 
ponem,  utobortum  inecolesia  sua  scandalum  de 
mediotolleret,  id  per  litteras  agendum  pro  virili  cu- 
ravit.  Porroinea  epistola,  qusimCleroet  senioribus 
plebique  fftppon«iMt mscripsit,concessil demum n.4, 
utBonifacii  presbyteri  nomen  non  recitaretur  indi- 
ptychis.  Undeliquethancdatamfuissepaulopost  aU 
terama(2F«/tcme^^i7ar(ttm,quibusn.2scribitAugu8- 
tinus,  senon  aiidere  liei  prtFvenire  sententiamin  delen' 
do  vel  supprimendo  ejus  nomine.  Erant  amboilIi,non 
episcopi  (qiiamipsis  dignitatem,nescimusquaauc- 
toritate,  tribueruntErasmus  etLovanienses).  sedin 
GathoHcis Hipponensibus primarii qiiidam  viri ;  quoil 
ipsa  epistola  satis  loquitur.  Nec  temero  credideris 
huncHilarintimesseeumdemacillumquemAurelio 
infineepistolffi  xli  Augustinus  commendat, Frafrem 
Hilarinum  Hipponensem  Archiatrum  et  Prineipalem. 
LXXIX.  —  Scripta  forte  an.  404. 
Epistolaseptuagesimanona  dataest  adquemdam 
Jfonte^tim    presbvterum,  quem  suspicamur  non 
aliumesseaFeliceillOfquiabAugustinopublicadis- 
putatione  conviotusfuit  anno  404,mensedecembri, 
exActia  cum  Felioe  tom.  6;  tieque  sentit  Bemardut 


29 


PRiEFATIO. 


30 


Vindingus»  eoquodistiuspreBb^teri  prfiecessordica- 
turFortunatus:  liunc  ipsuuieQimFelicisfuisseprflP- 
cessorem    videtur  innuere  Auguslinus  in  lib.   1 
Retract.  c.  8. 
LXXX.    —  Scripia  an.  405,  circa  mens.  martium. 

Octogesima  aa  Paulinum  n.  I  se  ipsa  proditscri- 
ptam  sub  illud  tempus,cum  proiimefuturus  spera- 
baturreditusepiscoporum  Theasii  et  Evodii :  qui  vi- 
delicet  a  Carthaginensi  concilio  superioris  anui  ad 
Honorium  missi,  legibus  contra  Donatistas  die  i2 
februarii  ab  Imperatorc  promulgatis,  reditum  in 
Africam  hand  dubie  maturarunt. 

LXXXI.  —  Scripta  forte  an.  405. 

Epistolam  octogesimumprimam  Hieronymusper 
Firmum  transmisit.excusans  quod  ab  Augustino  pro- 
vocatus  com  pulsusque  ad  respondendum,id  dem  um 
fei^eritvelinvitus,  scilicetepistola  lxxv,  qu8B  idcirco 
pauco  tempore  istam  lxxzi  praecessisse  videtur.  Sus- 
picatur  quoque  Augustinus  in  siibsequente  epist. 
cap.  i,  Q.  i,  Hieronymo,  priusquam  hanc  lxxxi 
ad  ipsum  dictaret,  redditam  fuisse  epistolam  suam 
Lxxiii.  Itaque  i<ta  lxxxi  non  temere  ad  animm  cir- 
citer  403  revoratur. 

LXXXII.  —  Scripta  sub  idem  temput* 

Lecta  superioreepistoiamoxoctogesimamsecun- 
dam  ad  Hieranymum  rescripsit  Augustinus,  qua 
tum  isti  postremaB  per  Firmiim  allataB,  tutii  siliis 
duabusquas  (Ijprianus  retuierat,  scilicet  lxxu,  et 
Lxxv  respondet. 

LXXXin.  —  Scrifta  circa  an.  405. 

Quotempore  discutienaum  venerit  id  negotii,  de 
quoio  epistolaoctogesima  tertia  ad  AlypiumiraicUL' 
tur,  uon  aliter  inQOtescit,nisiquodn.4scribitAugu- 
stinus,  reni  se  cum  Samsucio  episcopo  coalulisse. 
Porro  Samsucius  sub  exordium  episc(^[)alus  Au^. 
jam  er.it  episcopus  fide  et  auctoritate'  preecrarus, 
iiti  iDtelliKitur  ex  ep.  xixii.  At  ab  an.  407^nihil  de, 
po  deinceps  reperitnr.  ConjecluraBrTi^vf\t  .quod*l;ic* 
Thiavenses  dicuntur  nunc  catholicaf  pdti  icif^hm^  f 
forte  propter  leges  an.  405,  in  Donatistas. 
LXXXi  V.  —  Scripta  circ.  hoc  tempus,  seu  ante  an.  41  f . 

Epistola  octogesimaquarta  ad  Novatum  aliqnanto 
ante  collationem  Carthaginensem  scripta  est,  cum 
diihium  non  sit  Novatum,  qui  coilationi  interfuit 
Sitifensis  episcopus,  de  restituendo  sibi  fratre  sno 
Liicillo  diacouo  (qusB  res  huic  Epistoias  causam 
detiit)  egisse  apua  Augustinum  statim  atque  epis- 
copale  onus  in  sesuscepit.  Et  saneipse  Augustinus 
hoc  rescripto  suo  innuit,  non  ita  pridem  illum 
adeptum  esse  eam  dignitatem  :  quippe  qui  aii- 
quos  Ecclesiee  ministrosnondumperseinstituisset. 
LXXXV.  —  Scripta  cir.  an,  405. 

Octoffesima  quinta  epistola,  qua  AugustinusPai»- 
lum  episcopum  ab  arrepto  sancto  proposito  qnam 
longissime  discedentem  objurgat,  haud  collocari 
posset  muito  ante  hoc  tempus,  quandoquidem  is 
in  Christo  per  Evangelium  ab  Angustino  geniius, 
subindeqne  bene  meritus  de  Ecclesia,  mnltos  ad 
eam  jam  collegisse  dicitur.  Neque  porro  serius 
reponenda  videtur.quandoBonifacius  in  demortui 
Paiili  locum,  juzta  epistoiam  xcvi,  n.  2,  suflectus 
jara  erat  anno408,  Cataquensis  episcopiis  appella- 
tfis  in  epistola  xcvii,  n.  3.  Eumdem  enim  in  iila 
epistolaxcvi,quemtiicinepistolaoctogesimaquinta 
Paulum  notari  non  dubitant  Verlinus,  Vindingus, 
Hulstenius,  claretque  coliatis  invicem  epistolis. 
LXXXVI.  -  Scripta  forte  an.  405. 

Quod  a  C«ciliano  petiturin  epistola  octogesima 
sexla,  iitqiiiper  aiias  AfricaBterrasunitaticatholicaB 
mirfibili  efficacia  consulnisset,jam  tandem  llippo- 
nensi  regioni  et  vicinis  partibus  praesidiali  edicto 
subveniret,  id  plane  argumento  est  scriptam  non 
fuisse  epistolam,  nisi  post  emissas  ineunte  anno 405 
legesab  HonoriocontraOonastistas  CnmveroCaRci- 
Iianushicidemhauddubiesitquianno409prffifectns 
Prstorio  fuit,  neque  verisimile  videatnr  virnm  ea 
diffnitatefunctum  inpriesidiali  apudAfricamadmi- 
nifitraUone  postea  meruisse,  idcirco  hancce  epis- 
tolam  ad  anQamcirciter  405p6rtiQerecoiijectamu8. 


LXXXVIl.  —  Scripia  forte  an.  405,  certeante  an.  4ii. 

De  temporeepistolseoctogesiiijaiseplimee  adEme- 
ritum,  dno  certasnnt :  priniiim  nondiim  Emeritum 
videratAngustiuus,nequeoinnino  virum  uisi  fama 
noverat.  ex  num.  1,  4eli0, adeoqueuoudumhabita 
fueratCartliaginensiscollatio,qnauimirnmincolla- 
tione  Emerilus,  unus  eorum  septem  quos  Donatistae 
pro  suae  causue  dcfensione  delegeraut,in  eadem  causa 
maximelaboravit,inqiiitAn^nstinnsiulib.2/?«lracf. 
c.ol.Dtuudequodnonminnsliqitidnmest.jamHono- 
rius  tulerat  leges  anni  40'i  paulo  severiores  qnam 
impetrare  volnisseut  legati  synodi  Carthaginensis 
anui  404.  Nempe  cum  legati  Romam  venernnt,  uti  in 
subseqnenti  epistola,  n.  7  uarratnr,  jam  cicalrices 
episcopi  catholici  Bagaitani  horrendH;  ac  recentis- 
simne  liiiperatorem  commoverant,  nt  leges  tales 
mitlerenlnr,  qnales  et  mis>(e  sunt.  Hoc  ipsum  est 
quod  Emerito  signiiicat  Angnst.  liic  n.  8. 

LXXXVin.  —  Scripta  posi  initium  an.  406. 

Hipponeusinm  Clericornm  epislola  octogesima 
oclava  ad  Januarium  (prima  sedis  pariis  Donati,  ut 
nosiri MSS.  fenitit)  mis^aestaliqiiantotempore  ante 
initam  ciim  Donatistis  collationeiu,  quam  illi  se 
vehementer  expetere  iiiullis  conteslantur.  Quod 
autem  u.  10  his  verbis  obteudunt :  Vestri  enim  col- 
tegce  qui  navigaverant^  apud  prwfertos  dixerutit  se 
audirx  venisse :  ciim  citra  omuem  dubitationem  ad 
gestailla  [)ertineat,qntie  producta  leKii  ntur  in  Cartha- 
ginensi  collatioue  3,n.i'ZifinjudiciohabiiapraifeC' 
turfff  ubi  se  pars  aiiversa,  id  est  schismaticorum, 
audij'i  tantopere  flagitavit :  qnaeve  iu  eadem  colla- 
tione  n.  141,  notantiir  confecta  Ravennm  sub  die  ter^ 
tia  Kalendas  februarias,  Domino  nostro  Arcadio  per- 
o'etita*Augtat(let'Prt)boquartum  consuUy  id  esl  anno 
Obristi  406,  i^.i  pVofecto  demoustrat  scriptam  Epis^ 
toIam'posl  hhjusce  anni  exordiiim. 

LXX.XIX.  —  Scripta  circa  idnn  tempus. 
'  Octp^rist i!i^  vxhyaitid Festum dala est post  prfiedictas 
Honcrfil2(;es,'ifti  iiltti/l.^Unrex  n.  2,6  el7  ;sed  ante 
Carthaginensem  collationem  :  qiiippe  ciijns  uiillam 
prorsusmenlionem  Aiigustiuus  facit^quamvis  Eccle- 
sifti  causam  ad  versns  Donatistas  ibi  fuse  persequatur. 

XC,  XCI.  —  Scripice  an.  408,  post  i  diem  junii. 

Dnarum  proxime  seqneDtlnm  fetatem  repetere 
oportetillisex  verbisAugnstini ariiVec/artum  rescri- 
bentis  n.  8 :  Contrarecenlissimas  leges  Kalendis  juniis 
fesio  Paganorum  sacrilega  solemnitus  agiiaia  est:  quae 
quidemverbaBaroniusetnoiinullieruditiadlegesan- 
no399contraPa^anosah  llonoriolalasreferunt.  Sed 
ea  speclare  non  dnhitamnslegem  Cnrtio  datam  17 
Kalend. decembris  iu Cod.  Theod.  lib.  16,  tit.  10, leg. 
19,  sive  datam  8  Kalend.  decenib.  Romse,  et  pro- 
positam  Carthagine  Noniis  jiiniis,  Basso  et  Phihppo 
Coss.  ex  Append.  Cod.  Theod.  pag.  35.  Enimvero 
ipsissima  sunt  hujusce  legis  verba,  qiue  huc  trans- 
ferenda  curavit  Augustinns,  conqiierens  solemnita' 
tem  contra  leges  agitatam  fuisse.  Pr(eterquam  quod 
legihus  anuo  399  promnlgatis  sacrificia  idolis  fieri 
prohibentnr,  non  solemnia  festa  celebrari.  Imo 
eodem  isto  anno  13  Kalend.  septemb.  legem  tulit 
Honorius  in  hsc  verl)a  :  Ut  profanos  rilus  jam  salu- 
bri  lege  submovimus  :  iia  fesios  conventus  civium,  ei 
communem  omnium  Ixtiiiam  non  patimur  submoveri. 
Ad  haec  epistoleehic  ordine  xctv  et  xcv,  qiiarum  al- 
teram  mense  maio,  alteram  sub  finem  ejusdem 
anni,quoilInda  Calamensibusflagitium  admissum 
est,  prodiissennllusdubitaverit,  non  possunt  anno 
399  collocari.  Neque  enim  Melania  senior  versata 
est  in  Africa  anno  398  :  cnm  tamen  ex  epistola  xciv, 
n.  2  certo  colligatur  illam  ab  Aiigustino  visam 
fnisse  proxime  ante  tempns  negotii  Calamensis. 

Jamveroobscrvareconvenit,  illiusadCnrtium  le- 
gisprouuilc^ationemfactam  fnisse  prinsinNnmidia, 
posterins  Carthagine,  nbi  die  5  junii  proposita  lex 
in  Codicis  Theod.  Appendice  notatur  :  ant  certe 
illnd  de  qiio  agitur  Calamensium  facinus  nonnisi 
anno  409  contigisse.  Qnod  postremum  nobis  vide- 
tur  minus  verisimile,  cnm  animo  reputamus  Pos- 
sidium,  qui  ab  Imperatoris  comitatu,  qaem.vUi»i.% 


31 


PRiEFATIO. 


32 


negotii  causa  adierat,  non  ante  mensem  aprilem 
insequentis  anni  discessit,  legatiouem  aliam  adlm- 
peratoremin  Carthaginensiconcilio  an.  410,  die  14 
juniisuscepisse.  Quocirca hauc  ^er<a?*it  epistolum, 
rescriptnmque  Augustini  anno  408  collocare  satius 
duximus.  Id  vero  snum  rescriplum  mensibusferme 
octo  ante  diem  27  martii  auni  insequentis  a  se 
redditum  testatur  Augustinus  in  epistola  civ,  n.  1, 
id  est  sub  initium  augusti. 

XCU.  —  Seripta  circa  an,  408. 

Epistolanonagesi(Dasecunda,quaAugustinusf<a- 
licam  superobilumariti  consoiatur,  dataest  paulo 
ante  zcix  Italicae  eidem  inscriptam.  In  ista  enim 
xciz,  n.  3,  parvulos  ipsius  resalutat,  indicatque 
hoc  ipso  eam  non  ita  pridem  viro  suo  viduatam. 
XCIir.  —  Scriptacirc.  an.  408. 

De  coilatione  Carthaginensi  altum  ubique  silen- 
tium  in  epistola  nonagesima  tertia  ad  Vincentium 
Ao^an'«/am,  tamelsi  ad  versus  Donatis  taru  m  schisma 
ex  professo  et  copiose  disseralur.  Gumque  tam 
prolixum  sermonem  de  latisin  eos  legibus  instituat 
ibidem  Augustinus,  quo  earumdem  legum  severi- 
tatemexcuset ;  uullum  tamen  verbum  facit  sive  de 
Honorii  rescrlpto  sub  finem  anni  409  dato,  ut  eam 
q[uamquisquevellet  religionem  libere  protiteretur, 
sive  de  iis  qu8B  a  Stilichonis  nece  statim  acciderunt 
circiter  exeuntem  annum  408,  cum  Pagani  et  Dona- 
tistie  in  Africa  non  modo  falsosrumoresspargerent, 
leges  videlicet  in  ipsos  nequaquam  Honorii  volun- 
tate,  sed  Stilichonisinvidialatasfuisse,  adeoqueni- 
hil  jam  obtinere  roboris  ;  sed  etiam  in  Catholicos  gra- 
viter  insurgerent,  nonnullis  episcopis  necem  affe- 
rentes.  Unde  conjectare  licetaliquanto  ante  annum 
41 1 ,  imo  ante  finem  408  scriptam»Tu&ft^&hoc89*^^Hr-| 

toIam,eotamenteinporeqnoAugt»tiqres^viQA8^i 
bat  ut  hceretici  legibus  paterent.  Quod  abejus  mo- 

ribus  alienum  reputabat  Vipc^ntijjs  ;  Quftt  ontime^ 

inquiebat  iile  in  sua  ad  Augifsfinrum:eprsfofa*hic,*«. 

n.  51,  noverim  te  longeadhMsiliftdiifmntlanasifimtuml 

$t  studiis  olim  debitum  litterarum,  quietis  et  konestatis 

/ttus0cu//o7'm.  Tamsingulareminterhomineshones- 

tatemprae  se  tulit  Augustinus,  vel  ea  selate,  quam 

amaro  stilo  et  gravi  aaeo  luctu  persequitur  in  Con- 

fessionum  iibris. 

XCIV,  XCV.  -  Scripta  an.  408. 

Mensem  diemqiie  datae  a  se  epistolae  nonagesimae 
quartae  indicat  Paulinus  c.  8,  his  verbis  :  Pridie  Idus 
maias  venit  ad  nos  Quintus  diaconus,  ut  rescripta  pete- 
retyetldibusante  sextam  dimittiobtinuit.  Annum  vero 
Augustinusipsein  epistola  nonagesimaquinta,n.  i, 
rescribens  :  Proinde  ad  istam  Ixtitiam,  qua  vobiscum 
est  frater  PossidiuSy  rum  ex  ipso  audieritis^  quam  tristis 
ium  eausacompulerit,  hoc  meverissime  dicere  cogno^ 
scetis.  Nempelristis  illacausaquae  Possidium  in  Ita- 
liam  navigarecompulit,non  aliaest,quam  Ecclesim 
suae  Calamensis  calamitas  perniciesque  a  Paganis 
anno408,  mense  junio  illata.  Cui  Possidio  profici- 
scenti  dubio  procui  traditum  est  istud  rescriptum 
perferendum  Paulino,  aut  certe  non  multopost  ejus 
profectionem  transmissum  fuit  :  quandoquidem 
tum  illud  scripsit  Augustinus  cumCarthagine  hiema" 
ret  et  epistola  cxxi,  n.  14,  id  est  hieme  ineunte, 
vel  exeunte :  nam  mediahieme  erat  apud  Hipponem 
ex  epistola  xcvn.  n.  3.  Nisi  forte  meaia  hiems  tem- 
pus  navigationi  jnm  maxime  adversum  significat. 

NoDnihilnegotiiiiobishoclocoexhibuitopinioviri 
eruditi,  qui  hasceduasepistolasadannum  d99revo- 
caty  putans  Publicolae  obitum,  de  quo  veluti  adhuc 
recentiin  epistolaxciv  a^itur,  non  posse  in  tempus 
aDno409  proximumremitti.Quoniam.uti  argumen- 
tatur,  scriptorquidem  vitfieMolaniaejunioris  narrat 
eam  Piniano  junctam  fuisse  anno  aetatis  14 ;  tunc 
eamdem  post  Publicolae  patris  sui  obitum  sfleculo  va- 
ledixisse  anno  aetatis  20.  Palladius  autem  in  Hist, 
Laus,  cap.  1 18,  traditMelaniam  seniorera,  cum  nep- 
tem  suam  Melaniam  nupsisseet  velieseeculorenun- 
tiare  audisset,  Romam  ex  Palaestina  rediisse.  Deni- 
que  Melania  senior  creditur  rediisse  cum  Ruffino 
tempore  Siricii  papee.  Quapropter,  uti  vir  eruditus 


infert,aDno  397quipostremu8Siricio  fuit,  jam  nup- 
serat  Melania  junior,  neque  Publicolae  obitus,  qui 
aetatis  Melaniffi  anno  20  et  a  nuptiis  ejusdem  6  aut 
7  contigit,  in  annum  Ghristi  circiter  409  referri  po- 
test.  Attamen  re  mature  considerata  visae  sunt  ionge 
certissimae  ratioues  illae,quibus  negoiii  Calamensis 
tempus  supra  ad  epist.  xc  investigatur  ;de  quo  ne- 
^otlo  Augustinum  in  epistolae  xcv  verbis  hic  allatis 
iQtelligendumessenon  dubitat  vireruditus.  Idvero 
nobisapparuit  minus  exploratum,  quodpassim  di- 
citur,  Melaniam  scilicet  m  Ruffini  comitatu  fuisse, 
quando  ille  Siricio  Romano  pontifice  ad  Italiam 
appulit ;  cum  Melauiae  ex  Palaestina  reditus  ante 
an.  402,  nostro  quidem  calculo,  reponi  vix  possit. 
Adeoque  de  harum  epistolarum  epocha  non  ex  illa 
opinione  constituere  visum  est,  sed  e  contra. 
XCVI.  —  Seripta  an.  408,  eirca  init.  septemh. 

Audito  provectum  esse  Olymfium  ad  ceisiorem 
dignitatem,  Augustinus  mox  ad  ipsum  scripsit  epis- 
tolam  nonagesimam  sextam,  cum  utrum  vera  esset 
fama  quae  in  Africam  de  ipsius  provectione  per- 
venerat,  nondum  fuiuet  confirmatumt  ut  ait  n.  1. 
Porro  munus  magistri  officiorum.quodhic  nolatur, 
adeptus  est  Olympius  Stilichone  anno  408,  die  23 
augusti  interempto.  Quocirca  isthaec  epistola  non 
prooul  a  septembris  initio  data  videtur. 
XCVll.  —  Scripta  exeunte  an,  408. 

Altera  ad  Olympium  ordine  nonagesima  septima 

missa  est  post  superiorem  et  media  hieme  ex  n.  3. 

Hac  epistola  ipsum  admonet  de  concitatis  in  Afri- 

cana   Ecclesia  perturbationibus,  quod  exstincto 

Stilichone  pagani  et  haeretici  jactarent,  leges  con- 

tra  se^graeter  vohmtatem  Imperatoris,  veleoDes- 

/((iente^n^SaSi  fuisse,  atque  hmc  imperitorum  ani- 

/iQgs^:  jdcvcrs*os  Ecclesiam  vehementer  accenderent. 

Ideo  postulat  ulquamprimum  succurrat,  faciatque 

.  «prQ  ;*uiA,4uclQri)ate,  quo  Ecclesiae  inimici  leges  inas 

:  dxMgoq^fatt)!'»  rvoluntate  constitiitas  intelligant. 

01>to&>  d^aui^fli  in  Carthaginensi  concilio  anno 

408,  die  13  octobris  legationem  ad  Imperatorem 

susceperunt  Restitutus  et   Fiorentius  episcopi,  eo 

tempore  quo  Severus  et  Maearius  oceisi  sunt,  uti  legi- 

tur  in  Cod.  can.  Afr.  c.  106. 

XCVIII.  —  Scripta  forU  an,  408. 

Visum  est  hunc  in  locum  referre  epistolam  no- 
nagesimamoctavamad  Bonifacium  episcopum,  non 
ante  hoc  tempus  conscriptam  ;  slquidem  hic  ipse 
est,  qui  in  superioribus  ad  Olvmpium  epislolis 
laudatur,  Pauli  non  ita  pridem  defuncti  successor, 
et  Cataquensis  episcopus. 

XGIX.  — Scriptaexeunte  an.  408  aut  ineunte  409. 

Epistola  nonagesima  nona»a<i  Italieam  data,perti- 
net  ad  tempus  cladis  populo  Romano  illatae  prima 
urhis  per  Alaricum  obsidione,  de  qua  n.  1 .  Porro 
hanc  primam  obsidionem  in  finem  aniii  408  referre 
compellunt  verba  Zosimi,  quae  habes  in  Not.  hujus 
epist. 

C.  —  Seripta  eirc,  idem  tempus. 

In  eplstola  centesiman.  2  agit  Augustinusapud 
Donatum  proconsulem,  uieito  per  ipsius  edietumno- 
verint  hxretici  DonatistaB,  manereleges  eontra  errorem 
suum  latas,  juasjamnihitvalerearbUrantur  etjactant, 
Unde  intelligas  scribere  ipsum  sub  finem  an.  408 
mox  utoovacontra  haereticos  rescripta  prodierunt : 
interqu8BexstatIexadipsummetDonatumdie24no- 
vembris  directa.  Porro  cum  Donato  sic  pro  exordio 
loquitur  quasi  ille  proconsulatum  Afrioae  recens 
adierit. 

CI.  —  Scriptaeirea  idem  tempus. 

EpistolaecentesimaB  primae  ad  Memorium  perlator 
fuitPossidiusepiscopus Calamensis, ex  n.  1 ,  qui  pro- 
pterecclesiaesuaecausamadversus  Paganos,  uti  jam 
observavimu8,iu  Italiam  navigavit.autexeuntean. 
408  aut  potius  ineunte409,  tumquiahocanno  die  27 
martii  Augustinum  adhuc  latebatutrumnam  Possi- 
dius  quldquam  in  flagitiosos  impetrasset  e\  epist. 
civ,  n.  I,  tum  quia  xcvepistola,  quam  proficiscente 
vel  receuB  profecto  Possidio  ad  PauUnum  datam 
dizifflust  hiemo  dictata  fuit 


83 


PRiEFATIO. 


84 


CII.  —  Seripta  eirea  idm  tempus. 

Epiatola  centesima  secunda  ad  Deogratitu,  qui 
lit)er  est  iDscriplus  ab  AugustiDO»  Sex  questiones 
contra  Paganat  expotiUe,  oullum  eetatis  sueB  charac- 
terem  prsefert.  HuDcei  locum  assigoamus,quoniam 
ioter  iibros  post  aooum  406  et  ante  annura  4ii 
editos  recensetur  io  lib.  2  Retract,  c.  31. 

Clll,  CIV.  —  Seri]^€B  an.  409,  tub  mens.  martium, 

Nectarii  posteriorem  epistolam,  hic  centesimam 
tertiam,  die  27  inartii  recepit  Augustious,  oioxque 
eidem  ceotesimam  quartam  reddidit,  ei  o.  1,  ubi  a 
Nectario  ioquirit  cur  sibi  tam  sero  dat  rescripta : 
quippe  qui  epistolaB  xci  oonoisi  post  meoses  ferme 
octo  respoodeat.Porrosuspicariprooum  est,  Necta- 
rium  post  Slilichonis  oecem  idcirco  rescribendi  cu- 
ram  abjecisse,  quod  Ecclesiam  in  magnas  perturba- 
tionesiocidisse  perspiceret,  crederetque  leges,  qu8B 
ejus  causa  ▼iYoStilichooedateBfuissentJamjam,  ut 
rumor  ferebat,  prorsus  abrogatas.  Nuocveroad  pe- 
tendam  veoiam  flagitii  civium  suorum  propterea 
coDvertisse  aoimum,  qiiod  iotellexisset  oovas  pro 
Ecclesia  leges  ablmperatoreemanasse,  non  modo 
io fiDeaDoi  408, sed etiam  initio anni  409.  Nam exstat 
lexinhaecverba:  NeDonatista,  JudaiatqueGentiles,, 
arbitrentur  legum  ante  adversum  se  datarum  constituta 
tepuiue,  noverintjudiees  universiprceceptiseorumfideli 
detotione  parendum,  etc.  QueB  qiiidem  lex  in  Cod. 
Theod.  lib.  16,  tit.  5, 1.  46,  recte  subnotatur  data  hoc 
aono409,  die  13  jaouarii.  At  inSirmundi  appendice 
pag.  43,  data  \%  Kal.  febr.  Honorio  IX et  Tneodosio 
V  coss.  id  est  an.  412.  Male  prorsus  :  quandoqui- 
dem  Theodorum,  cui  lex  praefeclo  pnetorio  inscri- 
bilur,  Cncilianus  excepit,  id  munus  adeptus  non 
procul  ab  ineunte  anno  409. 

CV.  —  Seripta  ineunte  an*  409. 

Subhoc  tempus  epistolam  centesimam  quintam 
ad  Donatistas  scriptam  intelligimus.tum  exois  ver- 
bis  D. 6  :  Quid est  melius,  proferre  veras  Imperatorum 
juuionespro  unitatef  an  falsasindulgentiaspro  perver- 
sitate ;  quod  vot  fecistis,  et  mendacio  vestro  subito 
totam  Afrieam  imptestisf  quas  aperte  notant  rumores 
dolose  ab  ipsis  post  Stilichoois  mortem  de  supe- 
riorum  legum  abrogatiooe  jactatos  ;  tum  ex  istis 
qus de  Cseciliaoi  causa  loquens  Augustinus  ait  n .  8  : 
Exigite  hoc  a  fu>6u,  probemut  vobit  ;  et  si  non  proba- 
verimut,  facite  de  nobis  quidquid  potueritis  ;  qiiibus 
inoiiit  superearenondum  collationem  cuin  Dona- 
tistis  habitam  ;  imo  neque  datum  adhuc  ablmpe- 
ratore  de  hat>enda  collatione  rescriptum. 
CVI  CVIII.  —  Scriptcefore  an.  409. 

Epistola  centesima  sextascrjptaestcM/J/a6ro6tum 
episcopum,  ordinatum  nuper, mxia.  subsequentem 
ejusdem  temporis  Maximx  et  Theodori  ad  Augusti- 
num  epistolam.  Sulfectus  erat  Macrobius  in  Pro- 
culeiani  locnmapud  Hipponem,  utiex  epistolacen- 
tesima  septima  ad  ifacro6tt<m  eumdein  data  intelli- 
gitur.  Etenim  cum  magno  comitatu  in  eain  urbem 
ingressus,  ex  n.  14  ibi  deinceps  episcopum  egit, 
eidem  cnm  Augustino plebi  eisdemqueduasin  par- 
tes  dislractis  familiis  pastorali  cnra  invigilans,  ex 
D.  17  et  20.  Estque  dubio  p"onnl  ille  ipse  qui  in  Car- 
thagineosicollatione  i,n.  'iOl  iioinmaiiur  Episcopus 
Hipponensis,  Porro  Proculeianus  nondum  e  vivis 
excess^rat  exeunte  aouo  403,  quo  tempore  Augus- 
tiniisexdecretosynodi  Carthaginensis  eodem  anno 
die  23  augusti  ceiebratee,ipsum  semel  et  iterum  ad 
eollatioDem  citandum  curavit,  jnxta  epistolam 
Lizxvm,  o.  7  :  qiiioetiam  ibi  cum  ejus  meotionem 
faciuot  Hippooenses  clerici  jam  progredieute  406 
aono  scripta  epistola,  de  ipsius  obitu  niillum  ver- 
bum  habent.  Quocirca  oonnemo  forte  existimaverit 
ceotesimam  sextam,  duasque  proxirae  subjec- 
tas  epistolas Doo  aote  an.  406exaratas.  Nobis  vero 
id  saltem  oonstat,  noo  anterioresesselegibusanno 
405  in  Dona!istaspromu]gati8,qu8Blegesmonstran- 
tor  iD  hac  cvi  epist.,  n.  14,  his  verbis :  Persecutionem 
moH  tolum  postea  tx)6isctim,  id  est  posteaqiiam  ad  vos 
rediemnt,  tedpriut  et  a  vobit  pertulerunt  Maximia- 
nitta.  Et  apertiot  n.  18  :  Fugitur  unitat^  ut  not 


adversus  vestrorum,,,  improbitates  quxramus  publieas 
leges,  et  adversus  ipsas  leges  armentur  circumcelliO' 
nes,  quas  eo  ipso  furore  contemnanl,  quo  in  vos  eas 
cum  jurerent  excitarunt.  Ciii  tam  liquidtie  auctorilati 
fruslra  opponas  Prtelextatum  Assuritanum,  quem 
circiter  annum  400  obiisse  jamsupraad  epislolam 
Li  observaviiuus,  dici  hic  n.  5,  nuper  defunctum, 
Cu:u ibi  longeftquius  sit,  paiticulani nuper  sumere 
in  ampliori  signiticatu,  quem  scriptorcs  interdum 
ad  quindecim  et  ad  plures  annos  extendere  nemo 
nescit,  id  quod  inter  disputandum  tum  preesertim 
faciunt,  cum  rem  ignorari  aut  dissiiuuluri  ab  ad- 
versario  noluut.  Venit  etiain  iiliul  observandum  n. 
18  :  Ante  istam  legem,  qua  gaudeiis  vobis  redditam 
libertatem,  elc.  Quod  si  forte  ad  Juiiaui  rescriptum 
uon  pertinet,  osteudit  scriptam  epistolara  sub 
iinem  an.  409  post  ipsius  Honorii  edictnm,  quo 
sancivit  ut  religionem  quam  quisque  optaret,  sec- 
tari  sineretur,dequovide  annotationeminhunc  lo- 
cum.  Caeterum  is  rerum  status,qui  iu  epistoia  reprae- 
sentatur,  non  patitur  illam  ultra  medium  circiter 
annum  410  remitti.  Undeexpunpr^ndun)  censemus 
id  quod  legilur  n.  19  :  De  islo  Marcellino  scribens, 
Ecclesice  colonum  dicis  :  cuui  Marceliinus  tribunus, 
qui  hic  laudatus  videtur,  nonnisi  exeunte  anno4 10 
missus  fuerit  in  Africam,  collalionis  Carthaginen- 
sisprocurandeecausa;  deqiiatamen  collationenul- 
lus  hicsermoest.Deprehenditurfacileerratum,non 
ex  MSS.  quidem  exempiaribus,  quae  pro^ter  Vatica- 
nus  nullasuppetunt,sed  ipsoex  coutextu,in  quem 
liceneriusincante  retulitid  quodinmargineaduota- 
raut  legem  imperitus  visa  epistola  cxxxix  ad  Mar- 
cellinum  ejus  Augustinus  Donatumquemdam  dia- 
conum  rebaptistum  Ecclesiae  colouum  fuisse  dicit. 
CIX,  CX.  —  Scriptae  forte  vtrsiis  an.  409. 

Du6esubsequunturnonitadeterminata>8etatisepi- 
stolae,  scilicetcentesimanon.SVoertad  Augustinum 
et  centesima  decima  Augustini  ad  eumdem  Severum 
non  abbatem,aui  titulus  ab  Erasnio  etLovaniensi- 
bus  ipsi  tribiieDatur,  sedepiscopum;cumipse  Au- 
gustinum,tunccerteepiscopum,/ra/7Ym,Augustinu8 
vero  ipsum  consacerdutem  appellet.  Neqiie  Severus 
ille,quem  secura  tamstricte  conjunctuin  profitetur 
hicAuffustinus,aliusestaMilevitanoantistite,dequo 
item  ipse  inepist.Lxxxivad  Novatum,n.  1,  scribit: 
Quandumlibet  valeat  germanitas  tui  sanguiniSf  non 
vincit  amiciticevinculum,  quo  nobis  inoicem  egoet  fra- 
ter  Seveims  inharemus,.,  Qui  mecum  tamen  nunc  vix 
et  interdum  per  exiguas  chartulas  loquitur,  Porro  Se- 
verus  obiit  an.  426  ut  patet  ex  episl.  ccxiu.  Vide- 
turque  praedictam  cix  epistolam  scripsisse  perlec- 
tis  Coufessioniim  libris.  aliisque  piis  Aiigustini 
opusculis,  io  quibus  voluptatein  fnictumque  plu- 
riraum  secapere  signiflcat. 
CXI.  —  Scripta  exeunte  an.  409,  forle  mense  novemb, 

In  annum409  apprime  convenit,  qusein  principio 
epistolae  centesiraae  undeciraae  ad  Victorianum  ex- 
primitur,  tristissima  illa  facies  universi  orbis  tan- 
tis  cladibns  afflicti,  ut  pene  parsnulla  terrarumes- 
set,  ubi  non  talia,  qiialia  Victorianus  scripserat, 
coraraitterentur  atque  plangerentur.  Addit  Augus- 
tinus,  De  Hispanis  quoque  tot  provincii,  quce  his  malis 
diu  videbantur  intactce,  cceperunt  jam  talia  nuntiari, 
quodscilicethoc  eodemanno  Vandali  llispaniasoc- 
cupassent  juxta  Cassiodorum  et  Prosperum  in 
Chron.ImoetAlani  et  Suevi  juxtaChron.  Idatii,  qiu 
eorum  in  Hispaniasirruptionemabaliis  28septem- 
bris,  ab  aliis  13octobris  notari  testatiir.Quapropter 
isthaec  epistola  data  fuerit  forte  mense  novenibri. 
Meminit  quoque  hic  Augnstinus  necis  monachis  io 
iEgypti  solitudinea  barbaris  illatse.  D«  hac  eadem 
Sanctorum  nece  Cassiani  extat  Collatio  sexta. 
CXII.  —  Scripta  exeunte  an,  409  aut  ineunte  410. 
Epistola  centesima  duodecima  a^f  DoncUum  jam 
exproconsulem  scripta  est,  ac  paulo  postquam  ille 
curis  publicis expeditus  fuisset,  utiex  n.  1  intellifi^itur 
QuonamautemdievelmenseproconsulatumAfriceB 
posueritDonalus,haud  a  nobiscomperiri  potuit.nisi 
quodaccidisse  ante  25  juDiiao.4iO,  exlege  ad  Ma- 


•w^ 


3S 


PRiEFATIO. 


36 


crobium  AfricaB  procoQsulem  eo  die  data  dicimus. 
GXIII-GXVI.   —   Scripta:  eirca  hoc  tempuSt  iive  non 

ante  409  nec  po$t  423. 

Quatuor  proxime  subseqiieDte8episto]ae,cM/Cm- 
conium,  ad  Florentinum^  ad  Fortunatum,  ad  Genero- 
5um,  super  eadem  causa,  conscriptee,  iieque  ante 
anniim  409,  ueque  post  423,  coliocandae  fiierunt. 
Quippe  in  iisAugustinnsadducitlegemdeexhiben- 
dis  vei  transmitiendis  reis  ab  Honorio  latam  die 
21  januarii  an.  409,  quee  in  cod.  Theod.  I.  9,  tit.  2, 
1.6,  sic  habet :  Si  quos  pra!cepto  iudicum  prepmisso 
inscriptionis  cinculo  eos  adminiculum  curice  proprie 
dirigere  jussum  fuerit  :  municipalibus  attis  interro- 
genlur,  an  veiinl  juxla  prceceptum  triumphalis  patris 
nostri  triginta  dieous  sibi  concessis  sub  moderata  et  di- 
tigenti  custodia  propter  ordinationem  domus  proprice, 
parandosque  sibi  sumptuSt  in  civitate  residere,  Quod  si 
fieri  ooluerint,  hoc  genusbefie/icii  cupientibus  non  ne- 
getur.  Ipsissima,  ut  i^erspicis,  verba  in  prffidiotis 
epistolis  relata,  ut  miuime  durium  sit  quin  hanc 
ipsam  legemjam  tum  vidi^set  Augustinns.  Quippe 
cumlex  super  eadcm  re  a  Theodosioedita  an.  380. 
verbis  constet  longe  diversis  in  Cod.  Theod.  ibid. 
leg.  2.  Inuuit  eliam  Augustinus  iUius  se  legem 
obteDdere,quitunc  lemporis  imperiumadministra- 
bat,  quando  eam  constanler  appellat  Imperatoris 
legem,  id  est  Honorii,  qui  an.  423,  die  15  augu- 
flti  decessit 
GXVIl-CXVlil.  —  ScriptdBfortean.  ^{OautineunteAii. 

Epistola  centesima  decima  septima,  Dioscori,  et 
centcsima  decima  octava,  Augustini  ad  Dioscorum, 
qu6e  canescente  jam  Augustino  scriptfle  sunt,  uti 
rescribens  de  seipsen.  9,  testari  videtur,  vixrepo- 
ni  possuntcitius  annoChristi  410,  quo  Augustinus 
annum  selatis  56  agebat.  Neque  vero  serius  ineunte 
41i,  quoniam  n.  12,  ubi  Discorum  de  pernoscen 
dis  haerelicorum  tunc  temporis  EcclesioB  fidem 
impugnantium  errorihuspoUusquam  de  sopitiolim 
veterum  philosophorum  dissidiis  recoquendis  ad- 
monet,  recensens  Donatistas,  Maximianenses,  Ma- 
nichfleos  exAfrica,  tum  Arianos,  Eunomianos,  etc, 
ex  Oriente,  non  facit  ullam  de  Pelagianis  mentio- 
nem  ;  in  quos  tamen  ante  anni  411  finem  celebrata 
fuit  synoaus  apud  Carthaginem.  Itaque  Alypius  a 
Dioscoro^tftiejrdicituraetalisnomine.Don  primatus ; 
cum  hanc  dignitatem  in  Numidia  nonnisi  sub  ex- 
tremos  Au^ustini  annos  sit  consecutus. 

CXIX,  CXX.  —  Scriptx  fortecirca  idem  tempus, 

In  villam  se  receperat  Augustinus,  cum  ipsi  data 
est  epislola  cenlesima  decima  nona,  Consentii,  ut 
ibi  diciturn.  l.Hucporrosiquisspectare  velitquod 
idem  sanctus  ad  Dioscorum,  n.  34,  scribit,seipsum 
postffigritudincm  aliquantum  ab  Hipponereruovis- 
se,nihilrepugnabimus.  Id  solum  observamus  epis- 
tolam  centesimam  vigesimam  ad  Consentium  res- 
criptamfuissecirciterhoc  tempus.  Quippe  Augusti- 
DUs,utin.l3significat,multajamtumadqua3stionem 
deTrinitate  pertinentia  litteris  raandaverat :  porro 
opus  de  Trinitate,  quod  in  Epist.r.Lxxiv,  ase  juve- 
ne  inchoatum,  a  sene  editum  dicit,  elaborabat  ab 
annoprope400,licetnon  anteannum416absolverit. 
CXXI.  —  Scripta  circa  an,  410. 

Paulini  epistoiam  hic  ordinecentesimam  vigesi- 
mamprimam,esseapparetetaliquantoposteriorem 
xr.v  subfinem  anni408scripta ;  cum  istiussibi  jam  da- 
tmaliudexemplumhicn.  14  sibi  transmittipetat:  et 
aliquantopriorem  cxlix  scriptacirciterannum414, 
ciunhancinteretiliam.aliquotultrocitroquoEpisto- 
lie,  atque  in  iis  Augustini  responsio  ad  qutestiones 
hic  a  Paulino  propositas,  emanaverint,  quae  tamen 
omnes  interciderunt.  Gonfer  epistolam  cxlix,  n.  I. 
CXXIL.  —  Scripta  circa  idem  tempus, 

Kpistola  centesima  vigesima  secunda,  qua  suos 
Hipponenses  ob  ingruentium  malorum  metum  in 
eleeuiosjnorum  erogatione  refrigescentes  inflammat 
Augustinus,  refertur  a  Baronio  ad  iioem  anni  409, 
60  quod  tempori  huic  quo  interitus  Romaoi  time- 
balur  imjperii,  valde  coDgruat.  Verum  non  minus 
qaadrat  m  fioem  aQDi  410»  qao  Alarieas  oapta  Ro- 


ma  et  direpta  Italia  transire  id  Siciliam  molieba- 
tur  juxta  Orosium  iu  Hb.  7,  c.  43,  lode  ad  subigen- 
dam  Africam  navigaturus  juxta  Jornandem  in  lib. 
de  Gelicis  rebus. 

CXXIII.  —  Scripta  forte  sub  finem  an.  410. 
Gentesima  vigesima  tertia  Hieronwni  lotaest  aeni 
gmatica,  quainexplicandacum  indiversa  ferantur 
auctores,  non  facile  dixeris  quinam  ejus  mentem 
consequautur.an  qui  prima  verbade  condemnatis 
in  Palaestina  Pelagianis  inteliigunt,  an  potius  qui 
totam  epistolam  sivedecapta  Urbe,sive  de  Origenis- 
tis  interpretantur.  Vide  Not.  in  eamd.  epistolam 
etquod  observamus  infra  ad  epist.  cxcv. 

EPISTOLiE  TERTI/E  CLASSIS, 

Quas  Augustinus  a  tempore  collationis  habitce  cum 
Donatistis  Carthagine.et  Pelagianw  hxreseos  inAfri- 
cam  inoectcB,  ad  obitum  usque  suum  sciipsit^  id  est 
ab  anno  Christi  411  ad  430. 

GXXIV-CXXVI.   —   Scriptx  circa  ineuntem  an,  411. 

Gentesima  vigesima  quarta  ad  Albinam^  Pinia- 
num,  et  Melaniamf  hieme  scripla  est,  haud  multo 
post  eorumadventum  in  Africam,quo  nonnisi  sub 
tinem  anni  410  trajecerunt,  scilicet  ex  Sicilia,  ut 
refert  scriptor  vitae  Meianiae  junioris.  In  ista  enim 
insula  moratos  illos  fuisse  isto  eodem  anno,  pro- 
dit  Ruffiuus  in  epistola  ad  Ursacium.  Vide  Not.  in 
hanc  cxxiv  epistolam.  Paucis  quoque  apud  Tha- 
gastem  transactis  diebus,  ut  credere  pronum  est, 
cum  Hipponem  visenli  Augustini  causa  esse  con- 
tulissent  PinianusetMeIania,contigit  ea  res,de  qua 
in  duabusproxime  sequeotibus  epistohs  tractatur : 
quas  idcirco  ad  initium  anni  411  revocamus. 
CXX  Vn.  —  Scripta  forte  an,  41 1 . 

Girciter  annum  41  i  prodiit  Epistola  centesima 
vigesima  septima  ad  Armentarium  et  Paulinam,  uti 
probe  ex  illis  infertur  verbis  n.  1  :  Nisi  forte  adhue 
mundus  amandus  est^  tanta  rerum  labe  contriius,  ut 
etiam  speciem  seductionis  amiserit ;  et  istis  u.  4,  Modo 
cum  ipsa  Roma^  domicilium  clarissimi  imperii,  bar- 
barico  vastaretur  iwursu. 
G XX VII.  —  Scripta  an.  4fl  paulo  ante  i  diemjunii, 

Edicto  Marcellini  secundo,  quo  iile  proposuitjam 
prcesentibus  apudCarthaginemutnusque  partis  episco- 
pis,  inquit  Augustinus  in  Brevie,  collat,  die  1,  c.  3, 
qui  locus  et  qui  modus  collationis  futurusesset ;  admo- 
nens  ut  ei  pars  utraque  rescriberet  utrum  placerent 
qux  Edicto  comprehendit,  respousum  est  a  Galholicis 
epistola  hic  centesima  vigesima  octava.  Quod  res- 
criptuma  duobus  tantummodoprimatibusnomine 
cffiterorum  eplscoporum  subsignatum  reperitur, 
abAurelio  videlicetCarthaginensi  et  a  Silvano  jam 
Numidite  primate  :  attamenin  frequentissimocon- 
ventu  episcoporum  pene  trecentorum  confectum 
fuisse,  prodit  Augustinus  in  lib.  de  Gestis  cum  Eme- 
rito,  Unde  colligitur  perlinere  ad  dieselapsos  proxi- 
me  ante  Carthagincnsem  collatiooem,  haberi  cccp' 
tam  1  die  Junii  an.  411. 

CXXIX.  —  Scripta  paulo  post  superiorem. 

Ejusdemtemporisestepistolaceutesimavigesima 
nona,qua  nimirumepiscopi  Catholicioccurrendum 
putarunt  rescripto,seu  A^o/ortVs,  utvocant,  DoUfitis- 
tarum.  qui  pro  suis  partibus  Marr.ellino  responde- 
bant,  non  sibi  placere  quod  in  Edicto  suo  propo- 
suerat,  ut  ad  collationis  locum  hi  soli  ex  episcopis 
convenirent,  quos  ad  ipsam  causam  peragendam 
cffteri  dclegissent ;  petentes  ut  omnes  potius  qui 
Garthaginem  venerant,  adesse  permitteret,  ex 
Brevic.  coUat.die,  I,  c.  4. 

CXXX.  —  Scripta  versus  an.  412. 

Epistola  centesima  trigesimaod  Probam  data  est 
aliquanto  tcmpore  post  ipsius  in  Africam  adven- 
tum,  ethabitojamaliquotiesabipsacolloquiocum 
Augustino,  ut  ex  n.  1  prespicitur.  Porro  Probam 
cum  Juliana  et  Demetriade  nepte  se  recepit  in  Afri- 
cam  mox  utbarbarorummanusjD  quas  captaUr- 
be  iociderat,  effugere  licuit :  de  quo  legeada  est 
Hi6ronymiepi8t.Yuiad  Demetriadem.  Quocircapo* 


37 


PRiEFATIO. 


38 


test  AugustiDi  prior  ad  ipsam  epistola  collocari  ao- 
DO  if  i,  aut  aoDO  418,  cerle  doq  muito  serius,  tum 
quia  D.  30,  ubi  ipsius  Durus  Jullauffi  viduffi  memi- 
nit,  viduas  vir^uesque  sub  cura  Probn  coos- 
titutas  ad  studium  oratiouis  exhortaas.nulluin  ver- 
bum  habet  de  Demetriade,  quam  proculdubiolau- 
dasset  hoc  ioco,  si  illa  jam  viiginitatem  professa 
fuisset :  quod  ipsa  aoDO  413  prsstitit ;  tum  etiam 
qtiia  haDc  epistolam  commeraoral  in  fine  iibri  de 
Bono  Viduitaiis,  quem  Demetriade  virginitatis  ins- 
titutura  recens  araplexa  conscripsit,  juxta  illud 
ibidem  c.  19,  qua  modo  capit. 

CXXXI.  —  Seriptacirca  idem  tempui. 

Gen  tssima  trigesiraa*  prima  a(ieaiitc(«m/^ro6am  scri- 
pta  remitti  noD  potest  in  longumtempus.  Jam  tura 
enim,  sive  anno  4i3,  grandieva  erat  Proba  el  ad 
senectam  provecta,  ut  patet  ex  iib.  de  Bono  Vidui- 
tatis.  cap.  i9  et  23. 

CXXXll.  —  Seripta  cirea  ineuntem  an.  412. 

Centesima  trigesima  secunda  ad  Volusianumnoti' 
Dullo  terapore  prior  est,  epistolis  cxxxv  et  cxxxvi, 
quflB  sub  ineuntem  annum  412  conscriptfle  fueruut. 
CXXXIII.  —  Sa'ipta  circa  idem  tempui. 

Cura  Donalistas  post Collationem  Carlhaginensem 
contiimaces  piecti  velletHonoriuaImperator,sanci- 
vissetque  in  eoslegem  die  30  januarii  an.  412,quffi 
exstat  iD  codiceTheod.  lib.  17,  tit.  5,  1. 52,tum  vero 
illi  insurgere  vehementius  inCatholico8,etferociu8 
ssvire  creperunt.  Audito  autem  corum  quosdam 
judicibus  ezhibitos,8imuique  dehomicidio  in  Ites- 
titutum  presbjterum  patrato,dequelnnocentii,  al- 
iehus  catbolici  presbyteri  cffide,de  oculo  ipsiusef- 
foso  digitoque  prfficiso  fuisseconvict08,scripsit  Au- 
gustinus  epistolara  centesimamtrigesimamtertiam 
ad  Mareellinum  7*rt6ttnMm,enixe  rogansne  iis  mortis 
poBDa  iDfligeretur.  Quapropter  visum  est  istara 
epistolam  paulo  postinitium  anni  412  collocare. 
CXXXIV.  —  Seripta  cum  superiore. 

Codein  tempore  atquesiiper  eadem  re  data  est 
centesima  tri^sima  quarta  ad  Apringium  judieem, 
qui  Marcellini  frater  fuit,  ex  n.  2,  et  tum  procon- 
sulatum  gessit  ex  superiore  epistola  n.  3. 
CXXXV-CXXXVIIl.  —  Scripta  sub  initiuman.  412. 

Quatuorsubsequentesepistolffi,scilicetcentesima 
trigesima  quinta  Volusiani,  centesiraa  trigesima 
8extaJfactfmAtadAugustinum,centesima  trigesima 
septima  Augustini  aa  Volusianum,ei  centesiraa  tri- 
gesima  octava  od  JfarM//intim,  haud  multo  tempo- 
re  prscesserunt  epistolam  cxxxix,  in  qua,  n.  3,  is- 
tas  duasa  se  recensdatas  Augustinusraemorat. 
CXXXIX.  —  Seriptaan,  412. 

Cpistolacentesima  trigesima  nouBi  adMareellinum 
paulo  posierior  est  epistolis  cxxxin  et  cxxxiv,  de 
quibus  Augustinus  hic  n.  2  :  5t  Proeonsult  inquit, 
tel  simul  ambo  in  illos  estis  sententiam  prolaturif  et 
Imrte  ille  persistit  velle  gladio  vindieare,  ^tian^uam  sit 
Ckristianus,  et  quantum  advertere  potumuSy  non  sit 
ad  lure  eruciamenta  nroelivis  ;  tamensi  neeesse  fueritj 
etiam  Gestisjubete  allegari  Epistolas  meas,  quas  de  hae 
re  singulas  vobis  mittendas  pntnvi, 

CXL.  —  Seripta  pusl  superiorem. 

^tatem  centesims  quadragesiraffi  epistolffi  ad 
Honoratum,  qui  liber  est  de  Gratia  novi  Teslamenti 
inscriplus,  habemns  cum  ex  lib.  2  Betract.  c.  36, 
ubi  Augustinus  fidem  facit  quffistiones  illas,  qui- 
bus  enodandis  incurabit  in  hacce  epistola,  ad  se 
eo  tempore  quo  contra  Donatistas  vehementer  exeree^ 
balur^  et  eontra  Pelagianos  exereeri  jam  c^xperat  ,miS' 
tas  fuisu  ;  U\m  etiam  ex  superiore  epistola  rxxxix, 
in  qna  S.  Doctor,  n.  3  dicit  :  Nune  in  manibus  ^- 
beo  librum  ad  Honoratum  nostrum  de  quxstionibus 
fuhusdam  quinque,  quas  mihi  proposuit,  et  per  litteras 
tulimavit :  cui  noneontinuorespondere  vides  quam  mt- 
niwu  oporteat. 

CXLI.  —  Seripta  14  juniian.  412. 

Epbtola  centesimaquadragesima  prima  Coneilii 
ZerUmsu  ad  DoneUistai^  diemet  Gonsulem  adscrip- 
Im  habat* 


CXLII.  —  Scripta  circa  idem  tempus. 

Proxime  adjungi  curavimus  epistolam  5a(ttrntno 
et  Eufrati  aliisque  clericis  ex  Donatisiaruin  schis- 
raate  ad  Ecclesiam  conversis  Inscriplani  :  quoniam 
n.  3  qnffidam  de  convictis  in  Carthagineusi  colla- 
tione  DonalistaruM)  episcopis  dicuntur  sub  iisdem 
verbis,  quffi  in  epistola  cxli,  n.  4  et  6,  legere  est. 
Prffiterea  circiter  tinem  aclmonet  Augustinus  oran- 
dum  pro  illis,  qui  adhue  schisraali  inhffirent,  quo 
in  eis  saneturcarnalis  animi  infirmilasexdiuturna 
consuetudinecontracta:  tmde  intelligas  ipsumali- 
quanto  poslcollationem  Carthaginensera  scribere. 
CXLlll.  —  Seripta  eirea  finem  an,  412. 

Prodiit  epistola  centesima  quadragesima  tertia 
ad  Mareellinum  circiter  finem  anni  412,  quoprobe 
colligitur  ex  n.  12,  ubi  quidpiam  de  virginitate 
S.  Mariffi  Deiparffia  sein  epistola  cxxxvii  scriptum, 
neutiauam  propterea  quod  res  mira  et  singularis 
sit,  fide  indignum  esse  ohservat  Augustinus.  Adde 
quodhic  n.  1  respondet  Marcellini  lilteris  acceptis 

Ber  Bonifacium  episcopum,  qui  Bonifacius  apud 
arcellinum  egit  eo  tempore,quo(Iatafiiit  epistola 
cxixiv,  utibin.2  indicatur  :  postqueinderevertens 
prffidictas  littera  secum  attnlisse  creditur. 
CXLIV.  —  Seripta  eirea  hoe  iempus. 

Centesimamquadragesimam  quartem  ad  Cirten' 
ma  Donatistarura  faciione  ad  catholicamuuitatem 
conversosdatara  circiter  idem  terapus  arbitramur : 
tum  qixia,  vi  veritatts  evieta  dicitur  eorum  contuma- 
cia.  qua  eidem  veritati  manifestissimce  et  quodam- 
modopubliex  ;  id  estrejamante  per  Carlhaginen- 
sem  coUationem  ad  liquidum  perducta,  resiste- 
bant :  tum  quia  hic  sedulo  monet  S.  Doctor,  ut 
suam  ilh  conversionem  divinooperi  tribuant,  non 
humano  :  quasi  adversus  alium  delectum  nuper  in 
Africa  Pelagianum  errorem  comrauniri  eosdem 
oporteat.  Conferhujusce  epistolffiinitium  cum  fine 
epistolffi  cxLi. 

CXLV.  —  Seripta  eirca  an,  412  au<  413. 

In  epistola  centesima  quadragesima  quinta  ad 
Anastasium  commonslrat  Augustinus  haudqua- 
quam  per  legem,  sed  per  gratiam,  neque  omnino 
servili  timore,  sed  tantummodo  libera  charitate 
impleri  justitiam  :  idque  argumenti  tractare  se  di- 
cit  n.  8,  propter  quosaam  qui  nimium  arrogant  hu- 
mance  voluntati,  quam  lege  data  putant  ad  eam  tm- 
plendam  sibiposse  sufficere  :  nbi  parcit  adhuc  hffire- 
ticorum  istoruin  nomini,  quos  nonnisi  post  com- 
pertara  eorum  pertinaciam  exagitare  decreverat. 
Est  igitur  collocanda  epistola  circiter  aunum  413. 
CXLVI.  —  Sfri>/a  circaan.  413. 

Ad  eumdem  annura  413revocatiirepistolacente- 
sima  quadragesiraa  sexta,  quam  Pelagio  scripsit 
Augustinus,  cum  jam  hffiresim  illius  non  quidem 
ex  scriptis  a  Pelagio  editis,  sed  sparso  rumore  ac 
sermone  intelleiisset,  uli  lestatur  in  lih.  de  Gestis 
Pelagii,  c.  26.  Jam  enim  audieram,  inquit,  conlra 
grattam,  qua  justi/icamur,  quando  hine  aliqua  comme» 
moratio  fieret,  aperta  eum  eonientione  eonari. 

OXLVII,  CXLVlll.  —  Scriptx  videntur  an.  413. 

Librum  de  videndo  Deo  ad  Paulinam,  et  Commo- 
nitorium  ad  Fortunatianum  Siccensem  supereodem 
argumento  conscriptum ,  quffi  hic  sunt  epistolffi  cen- 
tesimaquadragesiraaseptimaetceatesimaquadra- 
gesima  octava,recenset  Angustinus  in  Retractatio- 
nibus  proximo  loco  post  eos  libros,  qnos  anno  412 
aut  413  daboraviL  Eniravero  Fortunatianus  qui 
Siccensem  ecclesiam  anno  41 1  ex  Carlhaginensi  col- 
latione  regebat,habuit  IJrbanum  successorem  circi* 
ter  annum  413,  quandoquidera  hic  ipse  Episcopus 
Romamintersusceperatjndequejamredieratanno 
415,  ex  fragmento  i  tomi  10. 

CXLIX.  —  Scripta  sub  an.  414. 

Vix  ante  annum414collocaripossit  epistolacen- 
tesimaquadragesima  nonaad  Paulinum  .'tura  quia 
hanc  inter  etcxxiepistolara  anno410  rescriptara  a 
Paulino,  cujus  quffistionibus  iterato  solutionem 
adhibet  Augustinus,mis8ffi  santultrooitroc[ueepis- 
tolffi  aliqaotquffi  exciderant  ex  n.S,  tum  etiajm  <\^v^ 


39 


PH.EFATIO . 


40 


hic  u.  32  lit  mentio  Urbani  Sicceusis  episcopi,  qui 
si  iileoi  est  acUrbanus  presbyter  iu  epistolacxuii, 
n.  1,  conimfmoratus,  uoudum  episcopalera  digni- 
tatem  anno-^l^iu  liueminclinaateconsecutus  fue- 
ral.  Viz  eliam  possit  serius  reponi.  Quippe  Peregri- 
Dus  diacouus,  qui  Urbauoad  sarcinauiepiscopatus 
subeundam  pergeute  cum  eo  simul  proiectus  fue- 
rat,  nondum  remeaverat  Hipponem,  cum  hancce 
epistoiam  dictaret  Augustinus,  uti  in  iine  testatur. 
CL.  —  Scnpta  circa  exeuntem  an.  413. 

Centesima  quiuquagesima  ad  Probam  ei  Julianum 
scripta  est  occasioue  cou>ecra(iouis  hii<e  earum 
Deuietiiadis,  qnae  audita  Augustiui  exhortatione 
ad  mundicoutemptum  inceiisafuerat,  et  virgiuem 
professa.Tametai  vero  Demetrias  jam  tumaudivis- 
hel  ipsum  Cardiagints  cuiu  eo  collatiouis  cuiu  Do- 
natistishabeudce  causa  se  c-iutulit  Au^ustinus.non 
videtur  tamen  vehim  su9cepisse  ante  auuum  413. 
Quippe  cum  Hierouymus  epislolam  viii  ad  Deme- 
triadem  super  eadem  consecratioue  (quam  quidem 
ubique  velocissirue  fama  celeberriuia  praedicavit, 
ut  hio  Au!;ustiuiis  u.  I  dicit)  nonuisi  hocauno,  aiit, 
quod  lougt>  vori^imdius  est,  iusequente  scripserit. 
Quo  lit  ut  haucce  .\ut;u^tini  epistolam  ad  Huem 
auui  413  aut  ad  subsequeulis  ezonlium  pertinere 
judiceuius. 

CLl.  —  Scripta  exeuntean.  413,  aut  ineunteiiA. 

De  S.  .M:ircflliui  c<'«de  sermonem  in  epistola  cen- 
tesimaquinquagesima  prima  ad  Cxcilianum  habe- 
ri  ostenditur  in  notis  ad  eamdeiu  epistolam  :  un- 
de  facile  intellig.is  datam  fuisse  cin^iter  excuutem 
aunum  4l3. 

CLII-CLV.  —  Scripttp  cirea  an.  41*. 

Quatuor  subsequeuliuui  epistoiariim  tempushac 
raiioueconstituimu^.l/(irecio/iii«siiioeute>imaquin- 
qtiagesima  secuuda.u. :{,  dicitseuouiluuirecepisse 
quee  ipsi  Augu>tiuus  d«  suis  scri[itis  proiuiserat, 
roffatque  iil  e.i  ilemuin  trau<iuittat.  Tiiiu  iu  episto- 
la  ceutesima  qiiiuquagesima  quarta  Augustiuo  re- 
uiiutiat  se  rfoeplos  ab  ipso  libro>  perlegisse.  Hos 
autem  libros  uemo  qui  .Augu<tiui  re<onptum,  id 
est  epistolam  hic  ceutesimam  qiiiuqiiagcsituam 
quiutam  u.  2  inspexerit,  non  iutelliiiet  esse  iilos 
ipsos  tres  priores  oiteris  de  Ciritate  Dei,  qiii  anno 
413  prodieriiut.  el  quibus  quarlum  et  quintum  li- 
brum  addidit  Auguslinus  an.  415  j  ixta  epistolam 
CLiii,  n.  1. 

CLVI,  CLVIl.  —  Scriptif  an.  414. 

Epistolas  contesimam  qiiinquagesimam  sextam 
Hiiarii  Syracusani,  etoentesimani  qiiinquagesimam 
septimam  Augustini  ad  eumdem  Htlartum  scriptas 
anno414colligesexnotauostroin  epiAt.  157.  Saltem 
haudquaquam  putabis  Baronio  ad  auuiiui  41 1  eas 
revocauti  asseuiiendum  :  qiiaudo  Augustimis  hic 
n.  2'i  mulla  jam  de  qiitestionibiis  ooulra  IVlagia- 
nos  ab  Hilario  propositis.  testatur  se  dixis^e  in 
aliis  8ui<  opiisculis  et  eoole>iastiois  sermonibus. 
CLVlll-CLXlV.  —  Srriptir  $ub  an.  414. 

Quod  ad  Ecikin  htleras  Augustinique ad  ipsum  re- 
soripta  attinet.  ea  pra>postere  admoilum  fuerunt  iu 
hacieuusediUs  ordinata.  Consiat  enim  oentesimam 
quiuqiiacesimam  ootavam£*iWti.  qiue  olim  ordiue 
ccLviu  fuit.  oooasiouem  dedi>se  oeutesiince  qiiiuqiia- 
gesimapuonap,  quH*fintra(/  £>(>t/ium:tiimhanc  scri- 
p(a'u  fuisse  pauco  tempore  aute  oeutesimaui  sexage- 
s>ma!nsecuudam,  gua  .Augustiuus  Kvodiauisoeute- 
sim;p  soxagesima*  etoeutesimfe  sexafiresima^primse 
le^iiondens  n.  3.  lestatur  se  nuferrime  epistolam 
iiiam  clix  rosorip^ii^sse.  .Mox  vero  subseouiaesl  epi- 
•loUcer.tesimasexagesiraaterl-aabEvodioanlescri- 
pla  quam  CLXii  recepisset.  Quinpe  superiornm 
epi-^^olarum  suarum  t^iiapstiones  ilerato  proponit 
E\o  iius  aiijunt;eusaliasdu:is.  I'nde  Augiistiiius  hic 
duabus  disVussis  n\  epistolaoeutesima  sexaaesima 
quarta,  n.  2*2.  mouet  se  ail  qncestiones  illas  antehac 
missas.  exoeptaquffi  de  Doi  visione  peroorpus  pro- 
ponebatur.  respousum  dedisse.  Jam  vero  cum  in 
epistolis  CLXi  et  clxu  qucestio  verselur  de  seuten- 
Uaquadamepisloltt  cixxvu,  ad  Volusiaauoi  aa. 


412  scriptae,  conticitur  has  omnes  epislolas,  da 
quibus  dicimus^  prodiisse  sub  hoc  tempus  ;  ▼iden- 
turque  dictatfle  paulo  ante  clxix  ad  eumdem  Evo- 
dium,  qufle  est  exeuntis  anni  4t5. 

CLXV.  —  Scripta  non  muUo  pott  an.  4iO. 
Centesima  sexagesima  quinta  Hieronymi  est,  ad 
Marcellinum  Tribunum  in  Africa  agentem  trans- 
missa,  ex.  n.  1.  blgit  vero  Marcellinus  inea  regione 
tres  circiter  anuos  a  ilO  ad  413,  quo  anno  mense 
septembri  hsrcticorum  dolis  occisus  in  Martyrum 
numerum  migravit.  Vide  Not.  iu  hanc  epist. 
CLXVI.  —  Scripta  an.  415  cerno  tempore. 
Centesiina  sexagesima  se\ta  ad  Hieronymum  oc- 
casione  Orosii  presbyteri  in  Palsstinam  aano415, 
sub  veruum  tempusnavigantis  dictata  estex.  n.  2. 
CL.XVIl.  —  Scripta  simul  cum  superiore. 
.Alteraui  quoque  hic  cenii*simam   sexagesimam 
sepliinam  simul  ipsi  perferoudam  accepitOrosius. 
Eodem  euiiu    tempore   ciim    siiperiore   scriptam 
fuisse  indicat  non  modo  .Augustinushacceepistola 
CLxvii,  n.  I,  et  cLxix,  cap.  4.   n.  13,  et  lib.  2  Ae- 
tract.  c.  40,  seil  etiam    Hieronymus  rescripto  suo, 
quae  est  epistola  hic  clxxii,  n.  1. 

CLXVIIL  —  Scripta  fortean.  415. 
Timasii  et  Jacobi  est  centesima  sexagesima  octaTa 
epistola,  quagratiarum  actionem  Augustino  ezhi- 
bent  pro  libro  de  Satura  et  Gratia  ;quem  librum 
anno  415  editum  esse  nulli  dubitamus. 

CLXIX.  —  Scripta  exeunte  an.  415. 
.\d  Evodium  centesimam  sexagesimam  nonam 
epistolam  dedit  Augustinus  posl  perfectum  librum 
de  Satura  et  Gratia,  eodemque  anno  quo  librum 
quartiiui  el  quiutum  d<?  Civttate  Dei,  duasque  ad 
Hierouymum  e:*ist)ias  clxvi  et  clxth  dictaverat, 
uti  protltetur  ipse  hic  n.  1  et  13. 

CLXX,  CLXXI.  —  Scriptx  forte  an.  415. 
Cente^ima  spptuage>iina   ad  Maximum  et  cente- 
siiua  septuasresiina  prima  ad  Peregrinum  eodem 
temporedatfe  fuernnt ;  uou  anteannum415:  siqui- 
deui  Pr>re)?rinus  episconus,  q-io  taiu   familiariter 
uliiutur  hio  Autrustinuset  Alypius,  Tidetur  fuisse 
idem  ouui  illo  Peregriuo,  qui  diaconatus  munere 
fuuffobatur  adhuo  auno  412,  ex  epistola  cxxxix^  et 
r.XLix.  imo  post  anniim  413.  ex  epistola  cxlix,  n.  34. 
CLXXII.  —  Scripta  ineunte  an.  416. 
Hieronymi  epistola  hic  centesima  septuagesiroa 
secuuda  reddita  putaiur  Augustino  per  Orosium 
redeuntem  ex  Palosstina  in  Africam  anno  416,  sub 
vernum  lempus. 

CLXXIII.  —  Scripta  circa  hoe  tempus. 
Cente<tin)a  septuagesima  tertia  ad  Donatum  pre»- 
byterum  aliquauto  tempore  posterior  est  Cartha- 
giiionsi  collatione,  de  cujus  .\ctis  ibi  sermonem  ha- 
bet  Augustiniis  n.  7  ;  posterior  eiiam  legibus  ab 
Houorio  postmodim  datis  in  Donatistas  ;  haud- 
quaquam  enim  donatiis  ille  per  vim  comprehensus 
ad  Eci^lesiam  sic  addiiceretur,  quomodo  hic  n.  1 
refertur.  si  legiim  imperialium  auctoritas  non  in- 
teroessisset.  Quo  autem  anno  id  contigerit,  an  sta- 
tim  post  le&res  audita  .Marcellini  caede  rescriptas  in 
sohismaticos.  an  posteaquam  Dulcitius  Tnbunus 
legum  imperialium  exseoutor  in  Africam  Tenit, 
incertum  est. 

CLXXIV.  —  Srripta  eirca  hoe  tempUM. 

Centesimaseptuagesima  quarta  ad  Aurelium  non 

citiusanno410  reponi  potest.  cum  in  libro  13  ds 

Tritiitate.quod  opus  num  erisomnibiis  suis  absolu- 

tum  hio  Aureliotrausmittitur,  mentiofiatlibri  12  d$ 

Ciritate  Dei.  qui  non  ante  annum  416perfeclus  fuit. 

CLXXV.  Scripta  an.  416. 

Concilii  Carthaginensis  ad  Innocentium  epistola, 

hioorilino  oentesimaseptuagesima  quinta,  refertur 

iu  aiuium  U6.  primumquiaOrosius  Presbvter,  qoi 

.\frioauis  patribus  syuodumde  more  agentiDusscri- 

beudtehiijusoeepistol»  occasionem,  Herotis TideU- 

cet  et  Laziri  in  Pelagium  htteras  protulit,  rediitex 

PaKvsiina  hoo  ipso  anno  yerna  tempeatate.  Tum 

quia  rescriptum  Innocentii  ad  eumdem  tynodam 


41 


PRiEFATIO. 


iS 


I 


coDsigoatur  dieyi  Kal.   Febr.  post  Consulatam 
Theodos.  Yii,  et  Junii  Quarti  V.  C.  id  est  ao.  417. 
CLXXVI .  —  Seripta  paulo  post  superiorem. 

Eodem  die  responsum  dedit  lanoceiilius  Milevi- 
tanis  Patribus  aui  synodicam  ipsi  super  eadem 
re,  scilicet  epistolam  hic  centesimam  septuagesi- 
mam  sextam  transmiserant.  Cartbaginensium 
exempto  provocati,  uti  aiunt  n.  n.  Pertinel  itaque 
ad  eumdem  annum  416. 

CLXXVII.  —  Scripta  circa  idetn  tempus, 

lisdem  argumentis  deprehcnditur  tempus  epis- 
tolffi  centesimse  septiiagesimaB  septimfle,  post 
superiores  sjnodicas  dictat<e  ex  n.  i. 

CLXXVlll.  —  SciHpta  eodem  tempore. 

iEtatem  suam  epistoia  centesima  septuagesima 
ociELVSiadHilarium  episcopum  consignatam  preefert 
his  verbis  n.  2.  Jam  entm^  ait  Augustinns,  cum  ista 
scriberemy  cognov^ramus  in  erclesia  Carthaginensi 
adversus  eosepiscopalis  ConcHii  conditum  fuisse  deere- 
tum,  per  epistolam  sancto  et  venerabili  Papoi  Innocen- 
tio  dirigendum,  et  nosdeconcilio  Numidicead  eamdem 
apostoUcam  Sedem  jam  similUer  scripseramtu. 
CLXXIX..  —  Scripta  circa  idem  tempus. 

DiospoiilanaB  synodi  exeunte  anno  415  celebrateB 
GestanondumreceperatAugustinus,cumepistolam 
centesimam  septuagesimamnonam  Joanni  Jeroso- 
lymitano  perferendam  dedit  ex  n.  7.Sed  jam  vide- 
rat  conscriptam  a  Pelagio  atque  ad  Africanos 
istorum  Gestorum  loco  transmissam  apologiam 
quamdam,qua  se  ille  ad  Herotis  et  Lazari  objecta 
respondisse  jactabat ;  scripseratque  jam  Augusti- 
nus  alteram  ad  Joannem  epistolam  super  eadem 
causa,  posl  Orosii  reditum,  uti  opinamur.  Quippe 
n.  i  rescripta  sibi  a  Joanne  credit  non  reddita^ 
quod  ipsi  periator  defueht. 

CLXXX.  —  Scripta  circafinem  an.  416. 

Centesima  octogesima  ad  Oceanum  data  est  ali- 
quanto  postOrosii  recJitum  in  Africam  ez  n.  5. 
CLXXXI-CLXXXIII.  —  Scripta  init.  an.  417. 

Tres  subseqiientes  epistolaB,  ab  Innocentio  in 
Africam  transmissae,  diem  et  consulem  consigna- 
tum  habent.  Quaenotteincidunt  in  mensem  janua- 
rium  anni  417. 

CLXXXIV.  —  Scripta  sub  idem  tempus. 

Centesimam  octogesimam  quartam /nmN^n/tt  ad 
Aurelium  et  Augustinum  sub  idem  tempus  scrip- 
tam  credimus  ;  quandoquidem  Innocentius  anno 
417  obiit  mense  martio  vel  julio. 

CLXXXV.  —  Scripta  circa  an.  417. 

In  epistola  centesima  octogesima  quinta  oii 
Bonifacium  coUationis  Carthaginensis  meminit 
Augustinus  n.  6.  Sed  ejus  aetatem  expressius  indi- 
cat  in  Retractationibus,  ubi  recensito  librod^  Gestis 
Pelagti,  qui  versus  ineuntem  annum  417  editus 
est,  testatur  eam  se  tempore  eodem  conscrip- 
sisse  ;  proximum  ei  loeum  ante  librum  Dardano 
sub  eestatem  anni  417  scriptum  assignans. 
CLXXXVI.  —  Scripta  circa  medium  an.  417. 

Tempus  centesimaB  octogesimae  sextse  epistolae 
ad  Paulinum  datffi  monstrant  complura.  Primum 
Gesta  Diospolitance  sjnodi  jam  pervenerant  in 
Augustinimanusexn.  l,31,ac  sequentibus.Deinde 
rescripta  Innocentii  contra  Pelagianos  initio  anni 
417  (iata  legerat.  Exinde  enim  n.  28  Dominicain 
sententiam,  Nisi  manducaveritis  camem  Filii  homi' 
nisy  etc,  incipit  Pelagianis  obtendere  :  id  tamen 
prudenterobservandum  curans,  testimonium  illud 
ab  apostolica  sede  eo  line  adhibitum  fuisse,  ut  ne 
parvuli  non  baptizati  vitam  posse  habere  credantur. 
Ad  bsec  audiverat  Innocentii  obitum  ex  n.  2  qui 
anno  417,  die  28  julii,  contigit  calculo  Baronii,  cui 
Acta  veterum  pontificum  apud  Bollandum,  Anas- 
tasius  bibliothecarius,  et  recens  Martyrologium 
Romanum  suffragantur.  Seu  potius  conligit .  2  die 
martii,  ut  praeferunt  Martyrologia  Bedae,  Usuardi, 
AdonisetNotkeri ;  sed  antehosomnesvetusRoma- 
Dum,  quo  otus  est  Ado.  Hartyrologiis  autemfidem 

Patrol.  XXXIU. 


conciiiant  Zosimi  ad  Galliarum  Ecclesias  litterse, 

2uflB  apud  Sirmandumdat83  notantur  22  martii  an. 
47,  lum  etiam  Paschasini  Lilybaetani  episcopi  ad 
Leonem  Romanum  poutificem  epistola  anno  443 
scripta,  ubi  is  narrat  Occidentales  anno  417, 
Zosimo  tunc  pontifice,  errasse  in  festo  Paschatis, 
quod  cum  in  22  aprilis  incideret^  celebratum  ab 
illis  fuit  25  martii.  Denique  Prosper  in  Cbronico 
tradit  Zosimum  Ecclesiam  rexisse  annum  unum 
menses  novem  dies  octo,  aut,  juxta  nonnuUas 
editiones,  novem.  Atqui  Zosimus  obiit  26  de- 
cembr.  an.  418.  Suscepit  itaque  regimen  Ecclesim 
die  17aut  18  martii  an.  417.  Porroquod  etiamhu- 
jusce  ad  Paulinum  epistolae  fletatem  indicat,  Inno- 
centii  successor  Zosimus  nondum  tentaverat  quid 
quam  sive  in  favorem,  sive  in  condemnationem 
Pelagianorum  ;  quandoquidem  nullum  de  ipso 
verbum  habet  isthflec  epistola. 

(^LXXXyil.  —  Scripta  sub  medium  an.  417. 
Liber  ad  Dardanum  mter  Auguslini  epistolas  in 
hactenus  editis  recensitus,  pertinet  ad  medium  cir* 
citer  annum  417.  Quippe  flestate  labente  conscri- 
ptum  a  se  prodit  Augustinus  n.  1,  tribuitque  ei-^ 
dem  libroin  Retractationibus  medium  locum  inter 
librum  de  Gestis  Pelagii  exeuute  anno  416  aut  in- 
eunte  417  elaboratum,  et  libros  de  Gratia  etPecccUo 
ort^tna/tscriptosversus  mensem  maium  anni  418. 
CLXXX VII 1.  ^Scrtpto  exeuntean.  kilaut  ineunte  41 8. 

il(iJu/tanamepistolacentesimaoctogesimaoctava 
mittitur  nomine  Alypii  el  Augustini,  qui  certiores 
fieri  cupiuot,anaPelagioprofectussitanonymusad 
Demetriadem  liber,  quflBest  hic  in  appendice  epis- 
stola  XVII.  Porro  in  opere  de  Gratia  Christi  librum 
eumdem  Pelagio  adsciibit  Augustinus  tanquam 
auctori  plane  comperto  et  comprobato.  Prodiit 
ergo  isthflBC  epistola  ante  dictum  opus  de  Gracia 
an.  4 18  elaboratum :  non  tamen  multo  aote  tempore ; 
quando  hic  n.  14  loquitur  Augustinus  de  altera  Pe- 
iagii  epistola,  quflB  sub  initium  an.  417  Innocentio 
scripta,  ejusquesuccessori  Zosimo  nonnisi  versus 
mensemseptembrem  reddita  est. 

CLXXXIX.  —  Scripta  circa  an.  418. 
Quee  initio  centesimee  octogesimfle  nonte  ad  Bont- 
facium  dicit  Augustinus,  rescriptaadeum  a  se  jam 
dictata, eaque  perlatori  in manus tradita  fuisse, cum 
ab  eodem  perlatore  inductus  fuit,  ut  hanc  insuper 
epistolam  adderet,  scribens  aliquid  quod  ipsum  aidi" 
ficet  ad  sempitemam  sa/t«/em,  ea  Lovanienses  post 
Erasmum  intelligunt  de  clxxxv  ad  eumdem  Bonifa- 
cium epistola.  Quibus etsi  non  assentiamus, quod il- 
lud  pnus  scriptionis  genus  non  epistola,  sed  liber 
ab  Augustino  censeatur  in  Retractationibus ;  prsB- 
terquam  quod  in  eo  versatur  argumento,  ut  ad 
Bonifacii  aedificationem  nihil  insuper  desiderari 
potuisset:  commode  tamen  adhoctempus  refertur 
isthflBC  epistola,  de  qua  agimus  clxxxix  quo  tem- 
pore  Bonifacii  virtutes  fama  rescierat  Augustinus 
ex.  n.  8,  sed  nondum  forte  usu  ipsius  aut  consue- 
tudinesatis  familiari. 

CXC.  ^  Scriptapaulo  post  medium  an.  418. 
iEtatemepistoIflBccntesimflB  nonagesimse  adOpta- 
tum  habes  partim  ex  n.  22  et23  ubi  de  damnatisa 
Zosimo  Pelagianis  dicitur,  dequeTractoria  qusB  in 
eos  per  universum  orbem  ante  medium  an.  418  ab 
ipsoemissafuit:  partimex  n.  1,  in  quo  innuit  Au- 
gustinus  secumapudCflesaream  ageret,  scribendfle 
huic  epistol8Badjecisseanimum,impr.lsn  Renatiet 
Muressis.  Porro  CflBsaream  petiit  po&t  Carthaginense 
concilium  die  1  maii  an.  418  celebratuni,  iter  Car- 
thagine recta  in  Mauritaniam  suscipiens« ex  epistola 
193,  n.  1  ;  agebatque  adtmc  Ceesarefle  die  20  sep- 
tembris  ejusdem  anni,  ex  Actis  cum  Emerito. 

CXCI-CXCm.  —  Scriptcesud  finem  an.  418. 

Tressubsequentesepistolas  centesimam  nonage- 

simam  primam  ad  Sixtum,  centesimam  nonagesi- 

mam  secundam    ad  Ccetestinum,  et  centesimam 

nonagesimamtertiamadiferca/oremunaeademqua 

{Deux.) 


\ 


49 


PflifiFATlO. 


i4 


ocoasioQe  Albiai  Romafia  Eocltsi»  aoolylhi  ez 
Afrioa  profecturi  rescripsit  AugusiiQus,  posiquam 
remeassetHippoaem.utiipse  ioitiocujuflqueharum 
epistolarum  profitetur,  iil  estpost  suum  reditumex 
Maiiritaaia  CiBBariensi,  juxta  epistolam  cxcm,  n,\, 
adeoque  po»t  diem  20  septembris,  quo  die  apud 
Csesaream  confecta  ootantur  Acta  cum  Emerito, 
CXGiV.  —  Scripta  paulo  post  superiores, 

Ceotesima  Qonagesima  quarta  aa  Sixtum  pauio 
post  Albini  acolythi  profeclioDem  per  Firmum 
presbyterum  missa  estez  n«  1. 

CXCV.  —  Scripta  forte  on.  418. 

Iq  epistola  oeQtesima  nonagesima  quinta  augu- 
siino  gratulari  videtur  Hieronymus  de  PelagiaQii 
loto  jum  orbe  damnaiis  ;  cumque  laudat  quod 
eontra  flantes  ventos  ardore  fidei  perstiteritn  iodicat 
forteau  S.  Docloris  ooQstantiam  io  ezpugnanda 
Peiagianorum  tieeresi,  quando  eorum  arte  deiusi 
Romani  patrocinari  iis  videbaatur.  Porro  in  Mss. 
duobus  monast.  Vindocinensis  observamus  huicce 
epistolae  alteram  perbrevem  a  HieronTmoscriptam, 
i|U8B  supra  ordine  est  cxxi,  proxime  subjungi, 
iaterjectis  his  tribus  yerbis  :  Jampost  subscriptio-^ 
nem.  Multi  utroque  claudicant,  eic. 

CXCVI.  —  Scripta  exeunte  an.4l8. 

Epistoia  ceaiesima  noaagesima  sexia  ad  Aselli" 
cum  scripta  est  eo  tempore,  quo  Donaiianus  Byza- 
oeQ8B  proviaoiee  primntem  aoliquitatis  jure  age- 
bat,  ex  Q.  t,  qu8B  illi  dignitas  ia  CoQciiio  Cartba- 
gioeQsi  aani  418  tribuitur.  PnBterea  Pelagiaaos  ab 
iQQOceQtio  et  Zosimo  jam  damaatos  sigoificat 
Augustiuus  Q.  7  hisce  verbis  :  ^t  recenti  judieio 
Dei,  per  diligentes  et  fideles  servos  ejus,  iliam  catho- 
Ika  communione  pritxiti  sunt. 
CXCVIl  et  CXCViil.  —  Scripta  exeunte  an.^iS,  aut 

ineunte  419. 
CXCIX.  ^Scripta  sub  an.  419. 

Ex  tribus  proxime  sequeQtibui  epistohs,  ceaie- 
sima  QOQagesima  nooa  ad  Hesyehium  sub  aaQum 
Christi  419  data  iatelllgitur  ez  q.  80.  Quapropier 
ceniesima  nonagesima  Baplimaetceaiesima  aona- 
gesima  ootava,  qu»  pauio  ante  soripts  fueranl, 
revocande  videntur  ad  annum  exeuntem  418,  aut 
ad  ineuQtem  419.  Adjuvat  oonjecturam  quod 
Hesychius  ia  epistoia  cxcvin  q.  5,  dicai  signa  per 
id  iempus  iu  ccelo  visa  fuisse  :  ea  dubio  procui 
iadicans  quee  auao  418  coatigisse  memoraot  his- 
iorici ;  quibus  iile  signis  permotus,  occasioaem 
sumpsii  ooQsuleodi  Augustinum  de  ultimo  dio 
muadi. 

GC.  —  Sciipia  exeunte  an.  418.  aut  ineunie  419. 

Epistola  duoeaiesima  ad  Valerium  comitem 
missa  esi  cum  libro  primo  de  Nuptiis  eidem  quq- 
cupato,  quem  librum  suo  loco  demoastrabimus 
coQscriptum  fuisse  exeuaie  aQno418,  aut  ineuate 
4(9.  Enim  vero  ipse  Augustinus  io  iib.  1  ad  Bonifts- 
eium,  c.  5,  dicit  se  id  operis  post  damnationem  Pela* 
§ii  Cof lestitaue  eiWdisBe.  Tum  addeus  contiaeater  : 
Quod  ideo  aicendum  putavi,  quoniamiste  dicit  ab  ini- 
micis  suis  in  odium  veritatis  dicta  mea  fuisse  sus- 
cepta  :  ne  ideo  quisquam  existmet  propter  hunc  librum 
meum  inimicos  gratice  Chrisii  novos  heerettcos  fuisse 
damnatos  :  argumeatum  prab^il  quo  eumdem 
librum  aoa  multopost  eorum  h»retioorum  dam- 
Daiioaem  prodiisse  conoiudamus. 

CCI.  —  Scripta  an.  419,  mense  junio. 
DuoeDtesima  prima,  que  ab  Imperatoribus  Ho- 
norioet  Theodosio  ad  Aurelium,  ei  seorsim  ad  Au- 
gustiaum  eodem  teaore  data  esi,  dici  ei  Codsu- 
lum  Qotam  aftixam  geril. 

CCU.  —  Serifta  videiur  versus  finem  an.  419. 
Quae  duceatesima  •ecunda  hic  estt  earum  quas 
nieroaymussoripsit,  epistoiarum  omaium  novissi- 
mam  putaiBaroQius,  remittitquead  aQaum420,  ia 
(|uem  Hieix)Qymi  obiius  jolta  Frosperi  Chroaicum 
mdioii.  Gerte  quidem  Eustochii  virgiais  dormitio, 
•quidolora  m  YobemeBter  ooeoiMUmm  taslatur  hie 


Hierooymui,  Donmulio  anteprflBdictumanaum4^0 
reponi  poiest ;  quandoquidem  Palladius  Lausiacam 
historiam  au.  419  aul  420  scribens,  iu  vivis  eam 
agere  credit  io  cap.  1*^5.  Utiod  veroud  epistol»  per- 
iatoreiQ  luaocentium  presi)ylerum  attiuet,  is  anao 
419,  ad  perquireadosiNicmnos  cauoues  missus  aPa«> 
tribus  Africanisad  (^yrilium,  inderediit  in  Africam 
anno  eodem  aute  26  novembris,  ut  ex  Cod.  caa. 
Eccl.  Afric.  titulo,  c.  137,  liquet:  eaque  dubio  pro- 
cul  occasioae  viso  iiieroaymo,  epislolam  de  qua 
agitur,  aiferendam  acoepit,  hoc  ipsoanno;  uon  sub- 
sequenti.  Quippe  epistoJsB  initio.  cum  ilieronymut 
excusatquod  Innoceutiusamfopr^B/ert/o  quasinequa- 
quam  in  Africam  reversus,  ipsius  ad  Augustinum 
fecripta  noa  sumpserit,  indicat  unam  el  alteram  lu- 
iioceotii  peregriaalionem  iu  Oriente:  quarum  prima, 
siquidem  Innocentius  de  suo  in  Africam  reditu  in- 
certus  erat,  non  eadeni  est  cum  iilaquam  ao.  419 
AfrioanaB  synodi  auctoritate  suscepil.  Neque  reote 
Baronius  iis  ex  verbis  Hieronymi  coiligit  episiolam 
anno  sequenti  a  legatioue  Inaocentii  dalam  fuisae. 
CCin.  ^  Seripta  forte  oirca  an.  420. 

Epistola  d  uceatesiui  a  ter  lia  ad  Largum  eo  ie  m  pore 
scripta  est,  quo  iile  res  prosperas  aote  expertus, 
versabaturiaadversis,potestque  ad  auuumcirciter 
4S0  revocari;  siquidemLargus  iste,  qui  dominus  tn* 
signisetprxstantissimus  xalutatur,  ouique  Eximietaiis 
titulodODatnr,haudimmeritocrbaituridemcumeo. 
qui  procoasulatum  in  Africa  gerebat  annis  415,  418 
ei  419. 

CCIV.  —  Scripta  circa  hoc  tempus. 

Duceotesimam  quartamad/Ju/ct7iamtribunum  el 
jussionum  imperiaiium  io  Donatistas  executoreoa* 
constatexu.  4  et9  datam  fuisse  paulo  aote  liberos 
contra  Gaudentium:  quod  opus  adversus  Donatjsiat 
postremum  emisit  Augnstinus  riroiter  anuum  4S0. 
CCV.  —  Seripta  forte  versus  an.  420. 

Dubiiare  vix  hcet,  quin  ducentesima  quintaepi- 
stola  Consentio  eidem,  oui  con^ra  Mendaeium  iibefv 
atque  eodem  ferme  tempore  scripta  fuerit.  Isenim 
cui  liber  ille  circiter  aanum  (uti  alias  probabitur), 
420  com|iositusnanoupatur,  vivebat  inter  Prisciilia- 
nista8.quiperidtempusHispaQiaminfestat>ant,muf- 
taquelegenda  miserat  Augustiao,  ut  in  ejusdem  libri 
exordio  dicitur,  agens  de  meadacii  usu  ad  iliorum 
retegeudam  hoeresim^auam  perj  uriis  etiam  adhibiils 
occultureipsisolerent.luhacautemepistolatestatur 
Augustinus  missam  sibi  fuisse«pt«fo/amaConsentio, 
et  insuper  iualia  chartula  qufiestiones  iilas,  adquas 
modo  respondet.  Ubi  fpt^/o/rFuomine  signiticare  vi- 
deturscripta  prolixiora,quibus  postea  in  lib. eontra 
Jftfnefactnm  respondit,  iarditatemrescriptorum  suo- 
rum  ibidem  excusans.  Deinde  in  hominemapud  Ui- 
apaniam  constitutum,  atque  inde  in  Africamoonfu* 
gere  cogitaotem  conveait  egregie,  quod  hic  cap. 
i,a.  lytestaiurAugustiaus.optarequidem  sevidere 
Consentium,  sed  quietiortbus ei  trafiquillioribus  rebrn 
humanis,  ut  id  honesta  charitatis  sit  potius,  quam  nuh 
lesta»neeessitatis.  Porro  in  c.  4.  n.  18,  meminit  scri- 
pti  ase  libri  de  Fide  et  OperibuSy  qui  hber  est  anni 
413. 

CCVl.  —  Scripta  circahoc  tempus, 

Ducentesima  sexta  est  ad  Valerium,  illum  ipsum 
oomitem,  cui  primu»  de  JSuptiis  liber  circiter  in« 
itiumaani419traasmissusfuit.AdidemferetempU8 
pertiaere  videturisthaec  epistol<'i,qua  sic  ipsi  scribi 
Augustiaus,  quasi  jam  ante  ia  ipsius  amicitiam  et 
familiaritatem  receptus. 

CCVII.  —  Scripta  an.  421,  aut  paulo  poat. 

Ducentesima  septimaad  C/ai/dttim,  cnui  quatuor 
eontra  Julianum  libris  transmissa  est.  Porro  kii  libri    .- 
editi  snnt  sub  annum421,  non  citiusycum  Auguttl-  « ' 
nusinlibro  i,  c.  7,  loquaturdeHieronymoquasjam    m 
defunto. htcauteman.420,die30septemb..obieril»    i 
CCVlll.  —  Scripta  forie  versus  an.  423.  \ 

Si  epistola  duoentesimaoctava,  quae  Feltciir  dalt  'i. 
eet,  Gum  cca  ad  CoBlestinnm  oompareturi  Yeait  in   ^ 


4ft 


PRAI^ATIO. 


M6 


mentein  exorta  soandHla,  quibui  ▼irgo  ilia  ex  Do- 

ualiscaraunschisinatead  Ecciesiee  UDiiatem  couver" 

la  perturlMibatur.posse  iu  AQioiiiiim  episcupum  re- 

ferri  ;qui  nimirum  Autouius  {iroifeclus  Ku8!ialeusi 

piebi,  qim  ex  Donatisttis  redierat  ad  Cutkiolicam 

eommuuiouem,  huic  KcclesicB  pravis  huis  monhus 

perverse  aiieo  cousuiebat,  ut  ejus  regimiue  seuteu- 

tiaepiscoporum  pri  vatus  fuerit.Quue,  uos  uoujectura 

linonfailit,  perUnet  epistola  ad  auuum  circiter423. 

OUX.  —  Scripta  forte  ineunti  an.  i'l6, 

DuceotesimanonaadCof/Mfinttwi,  iuitio  fiontifica- 

tii:) ipsius  data  inteliigitur  ex  u.  i ,ubi  poutilici  gralu- 

lalur  Augustinus  de  ipsiuselectioue  citra  ullum  ple- 

bis  Romauie  discidium   peracta.  Forro  CueiestiiHis 

proximesuccessitBouifacio;cujuif  obitmiiHaronias 

aano  aasignat  423,  octavocai.  novembris,  diein  scili- 

Mt  ex  Anastasii  tide,  aunum  autem  uou  alia auctori- 

tate  statueus,  uisi  quod  Prosper  et  Harceliinus  iu 

Qiroaicis.succeti&orisipsiusiugreitsum  eudem  hoc 

annoreferaut :  cum  eveuire  tameu  potuerit,  ut  Boui- 

bicio  sub  aoui  432  flnem  defuncto  CGBlestiuus  uon- 

nisi  anno  423  fuerit  subrogatus.  Et  vero  iu  lisdem 

Chronicis  anie  Honorii  imperatoris  obitum,  qui  iu 

mensem  augustum  auni  423  incidit,  Coeleiitiui  pon- 

titicatus  ezordium  consignatur.  Ad  haec  liouifacii 

poutihcatiim  trium  annorum  et  mensium  aliquot 

ipatio  detiuiunt  magno  consentu  pnsci  receulio- 

resque,  LatinietGreeci  scriptores  ;  si  exceperis  Ni- 

cepnorum,  cujus  non  tauta  est  lides;  et  nounullas 

Pro^peri  editioues^  m  quibus  Bouifacio  pontilici 

Iribuuntiiranni  quatuor:  qus  facii*>cuma]iisconci- 

tiantur,  si  annum  quartum  uou  pienum  iuteliiga- 

mus.  Exstat  in  Corbeiensi  codice  aote  centum  et 

mille  aunos  exarato  series  Romauorum  poutiilcum 

in  Tigilio  dcsinens,qu0BCGelestinoquidem  aunosQ, 

meni.  10  et  dies  6  adscribit :  Bonifacio  autem  an- 

nos  iantiim  3,  mens.  8  et  dies  9.  Porro  Bonifaciiis 

9A  pontiticatum  assumptus  fuit  die  29  decemb.  an. 

418.  Itaque  ad  anni  422  (inem  revocari  potfst  ejus 

olyitas,  necnoa  Coelestinl  successoris  ipsiu<4  elec- 

tio;  qun    forte  ad    insequeutem  anuum  idcirco 

rdata  est  in  Chroniois,  quod  paucis  aute  ipisius 

initium  diebus  facta  fiierit. 

CCX#  -—  Scripta  forti  eirea  hoe  tempus. 
Nontenuis  suspicio  e?tt,  epistolam  ducentedimam 
deeimam  ad  FeUeitaiem  et  Ruitieum  scriptaiii  eHne 
oeca«ione  tumoitus  iu  sanciimonialinm  sodalitio 
norti  ;  cujus  compescendi  gratia  subsequentem 
epistolam  ad  aanctunoniales  misit  Augustiuus. 
CCXI.  —  Seripta  tirca  hoe  tempm», 
Dneentesima   undecima  Sanctimonialibu»  data, 
pofterior  est  Carthaginensi   coilatione  legibusciue 
deiDceps  in  achismaticos  promulgatis.  Ouaudoqui 
dea  Ecclesia  tum  maxime  de  Donatistis  iu  unitate 
iludebat,  ex.  n.  4.  Nec  sane  multo  ante  an.  4*24. 
Qnippe  oon  recens  obierat  Aiigustiui  genuanaso- 
rDrejusdem  monasterii   prmposita,  ex  n.4,  quai 
limeD,  narrante  HoHsidio  cap.  26,    Yidua  Dpo  ser- 
tinu  multo  tempore  usque  in  diem  obituaiui  pra^poiita 
iseHiarum  Dei  vixit. 

CCXII.  —  Seripta  eirea  an.  423. 
Siib  finem  epistoln  dueentesimmduoiiecimfe  de 
Slephaai  martyris  reiiquiis,  quse  an.  4i6per  Oro- 
iium  Jerosoijmis  redeuntem,  juxta  Marceiliui  Chro- 
ijeum,  primo  in  Occidentem  advectte  fuerunt,  sic 
iiQuintiiianum  ioquitur  Augustinus  :  quas,  ait,  7ion 
igfiorai  i&Miiieu  vestra,  iieut  et  nos  feeimui^  quam 
mmemiemitr  konarare  debeatii.  Ubi,  nostra  quuiera 
opinione,  indicat  memoriam  ejusdem  S.  Martyris 
apnd  Hipponem  exstructam.  Atqui  iu  c.  8,  lib.  22 
ie  Civiiate  Dei,  cui  scribendo  versiis  tinein  au.  426, 
inciHnbeliat,  isthfec  verba  legunlur :  Nondum  eit 
kmmimn  ex  que  mpud  Hipponem  regium  capit  eae 
iaim  mewk>ria,^ic,  Quapropter  epistolam  hauc  cir- 
eiltran.  425  scriptam  arbitramur. 

CCQII.  —  Seripta  26  septembris  426. 
Ada  eeelesiastiea  in  isfifMndo  Augustini  successore 


Eraclio  confecta,  quiB   hic  epistola  ducentesimas 
decimn  terti»  loco  exhibentur,  diei  et  Consuium 
notaui  prasferuut. 
CCXIV,  CCXY.  —  Scriptic  circa  Pascha  an.  426, 

aut  427. 
Epistol»  ducentesima  deciuia  quarta,  etducente- 
siiua  deoima  quinta,  ad  Kaffn/tnHm Adruuietini  mo- 
naslerii  abbatem,  eodem  tempore  conscriptmiulel- 
liguutur  ex  primis  earuni  verbis,  illa  paulo  ante 
Pasclia,htec  paulo  post  ideiu  feslum,auni  Cliristi  nou 
qtiideui  418,  quod  Uarouio  visuui  fuit. Nam  prolixior 
ud  Sixtuui  epHt(ila,de  quaiuepislolishisoeduahus 
agitur,  oujusve  epislolee  nou  recta  iuterprelatioue 
emeriteraut  quiedam  iuter  Adrumetiuos  luonachos 
cou(eutioues,uoucitiusexeunteeodeuiaiiuo418dic- 
tataest}sedau.426aut  427:  quandoqiiidem  liber^/t; 
Gratia  etLibero  Arbitrio,  cum  quo  &imtil  trausmissae 
Huut,  utipuletexepistolarcxv,  n.2,vixpotestvei  tar- 
dius  reponi ;  cuiu  iu  Retractatiouum  iihris  circiter 
anuum  427 eiaboratisrecenseatur :  vel  ciliiis, oiim in 
iisdeiu  Ketractationibus  lociim  una  cum  iibro  de  Cor* 
reptione  et  Gratia  ad  eosdem  mouachos  postre- 
mum  teueat. 

CCXVi.  —  Scripta  paulo  poit  duas  mperiores. 
Cum  veroiusuperioribuslitterispetiissetAugiisti- 
ntis,  ut Florus  qiii  tumultus  auctor  fuisse  dioebatur, 
adse  venirel,  eo  periubenter  et  absque  cunoiatione 
uila  ad  ipsuiu  |>ergeute,  Valentmui  epistolam  hic  du- 
centesimain  decimam  si^xtamresrripsit.  ex.  n.  6. 
CC.Wll.  —  Scripla  sub  idem  tfmpus, 
Deduceutesimadecimaseptiiuaafi  Vitalem  episto- 
la,  uuiirn  liquidum  esl;  eam  i^eiagiaua  hteroai  jatn 
anle  coudemuata  prodiisse :  alteriiiu  veri^imile  ad- 
moduiu  ;scilicet  |>osleriorem  quoquees>.e  epislolis 
ccxiv  et  ccxv,  iu  qviihus  iuter  sonplioues  coulra  Pela- 
giauos  emissas  et  iustrueudis  Adnimeiiuis  luona- 
cliis  perutiifts  uou  proferlur.  Nempe  cum  iii  librod« 
Gralia  el  Libero  Arbilrio,  cap.  7  et  subsequeutibus 
fuisselab  Augustiuocopiose  assertum,  ex  Dei  dono 
ipsuiu  boiue  voluutatis  lideique  iiiitium  proveuire, 
lioc  permotus  Vitalis  (nisi  male  coujectumus)  con- 
tradicere  ccepit,  et  lestimoniis  ex  FhilipD.  2  et  ex 
Psal.  36,  iu  eodem  iibro,  oap  16,  adhibiiis  respon- 
dere,  ui  patet  iu  haece  epislola,  u.  1  et4.  Porro  ver- 
hiculum  Psal.  36,  quem  in  iibro  de  Libero  Arbitrio 
tautuiniuodo  iudicarat  Auguslinus,  urgethic  expli- 
catqiie  coutra  Vitalem  ;  tum  eliaiu  ipsum  ex  Eccle- 
si»  precibus,  quod  argumeutuiu  iu  dielolibro  cap. 
14,  levissime  tetigerat,  operosius  refellir.  De  caete- 
ris  vero  tam  mullis  testiinoniis  et  argumentis  ad 
eaiudeuicausamffique  pertinentil)us,quia  satissu- 
perque  illic  exphcata  erant,  nihii  mirum  estsi  trac- 
tauduiu  liic  non  curavit. 

t'.CXVill.  —  Seripta  jorte  eodem  temnore. 
Subjicimus  hoc  loco  epistolaru  ad  Palalinumf  iii 
quadumeiimAugustinus  hortatiir,  utiiespein  tiene 
vivemli  coUocetin  propriisvihbus,  ipsa  quippe oratio 
dominifa,  in()nit,  n.  3,  admonet  te,  quod  indigeas  adju- 
torio  Domini  tui.  Et  post  ea.  ab  ilio,  ait,  pcte  ut  f-erfi^ 
ciatur  a  quo  datum  est  ut  inciperelur,  Tum  adducit 
testfiiionia  t^x  Philipp.  2,  et  Psal.  36,  uti  in  epistola 
superiore  ad  Vitalem  :  qiife  suadere  possint  utram- 
qiie  episiolam  pertinere  ad  idem  tempus. 

CCXIX.  -  Scripta  sub  an.  420  aut  427. 
De  astale  epistolte  duceutesimte  deciiiifle  nonie,  ab 
Augustino  aliisque  trihus  Africanis  episcopis  ad  Gal- 
licano?!  Proeulumet  Ci/Itnn/tfmdirectae  occasioue  Le- 
porii,  consule  adnolationem  in  hauc  epistolam. 
(XXX.  —  Scripta  circa  exeuntem  an.  427. 
F.pistola  duceutesima  vigesima  ad  Bonifacium, 
data  est  tempore  helli  in  ipsum  tanquam  in  inipe- 
rii  p^rduellem  illati.  Hincenim  Aiigustinus  iuitiosi- 
Kuiticat  ^eliorem  litterarum  suarum  perlatorem  quam 
Petrum,  nunquampoluisse  reperire.  Kt  n.  2ait  litteras 
ipsi  iu  suis  pericuhs  uunquam  milti  potuisse  prop- 
ter  periculam  perlatoris.  Et  ne  ad  eoSy  inquit,  ad  (ruos 
noUem,  epistola  mea  perveniret.  Gestum  est  hoc  bel- 


i 


47 


PRiEFATIO. 


48 


lum  consulatu  Hierii  et  Ardaburii,  id  est  an.  427,  in 
Tidia  Felicis  magistri  militum,  juxta  Prosperum  in 
chronico,  vel  proditione  Aetii  comitis,  juxta  Pauium 
diacoDum  in  tiist.  Miscel.  lib.  14,  cum  Bonifacium 
Occidentalis  Libyae  principatu  potitum ,  et  apud  Afri- 
cam  potentia  auctum  animo  rerret  iniquiori.  Unde 
Augustinus  n.  5,  sic  Bonifacio  loquitur,  Justam  qui- 
demdieis  haberetecauiam^cujus  judex  ego  nan  eum,  eic. 
Et  oblalaquidem  sumere  debuisti,  uteis  uiereris  ad  pie- 
tatem  ;  non  autem  negata  vel  delegata  sic  quxrere^  ut 
propter  illa  in  istam  necessitatem  perducereris,  Neque 
referendavidetur  epistolalonge  nltraiinem  an.427, 
cum  nuUam  querelam  Augustinus  moveat  de  Van- 
dalorum  irruptione,  qui  subsidio  vocati  a  Bonifa- 
cio,  penetrarunt  in  Africam  anno  428,  mense  maio. 
CCXXI-CCXXIV.  —  Scriptce  an.  427  et  428, 

Quodvuitdei  epistolas  duse,  Augustinique  ad  eas 
rescripta  ejusdem  sunt  temporis  et  argumenti,  nisi 
quod  priores  ad  an.  forte  427  pertinent,  posteriores 
ad  an.  428.  Certe  in  ea  quse  ordine  esl  ccxxiv,  tes- 
tatur  Augustinuslibrosduos  Retractationum,  quon 
anno  427,  vel  ut  serius  428,  emisitin  publicum,  jam 
esse  antehac  absolutos. 

CCXXV.  —  Scripta  anc.  428  aut  429. 

Prosperi  epistola,  hic  ordine  ducenlesima  vigesi- 
ma  quinta,  scripta  fuit  per  id  tempus  quo  Arela- 
tensi  ecclesisB  prfleerat  Hilarius  ex  n.  9.  Hic  porro 
inlocum  Honorati  octo  velnovem  diebus  ante  sacra 
Epiphania  defuncti  suffectus  est,  anno  428  aut  429, 
ut  patet  ex  nota  ad  eamdem  epist. 

CCXXVI.  —  Scripta  eodem  tempore, 

Ducentesima  vigesima  sexta,  quee  Hilarii  laici  est, 
transmissa  fuit  sirnul  cum  superiore,  ut  hic  testatur 
Hilarius  n.  iO.  Unde  utrique,  Prospero  Hilarioque, 
simul  respondit  Augustinus,  nuncupato  ambobus 
libro  de  Prcedestinatione  Sanetorum. 
CCXXVII.  —  Scripta  post  Pascha,  anno  forte  428 

aut  429. 

Dncentesimam  vigesimam  septimam  ad  Alypium 
Mnemnullusdubitaveritreferenaam  esse  ad  annum 
circiter  429.  Nisi  forte  quis  alium  hic  ab  Alypio 
Thagastensium  episcop^  subintelligendum  putet,aut 
Senis  nomine  non  significari  primatem  :  quem  titu- 
lum  Alypio  episcopo  in  epistola  ccxxiv.  ad  Quod- 
vultdeum  data  anno  428,  nondum  tribuebat  Augus- 
tinus,  ipsum  fratrem  duntaxat  appellans. 
CCXXVIII.  —Scripta  sub  an.  428  aut  429. 

Ducentesima  vicesima  octava  ad  Honoratum  Thia- 
nensem  episcopum  scripta  est,  cum  Vandali  hostes 
impenderentf  ex  Possidio,  cap.  30. 
CCXXIX-CCXXXI.  —  Scriptce  sub  finem  vitas  Augus- 

tini  forte  an,  429. 

Dario  comitiepistolamducentesimam  vigesimam 
nonam  scripsit  Augustinus  sub  ultimam  senectu- 
tem,  exn.  1.  Veneratin  Africam  Darius  procuratu- 
rus  pacem,  non  ut  eam  per  sanguinem  aueereret, 
sed  ne  cujusquam  sanguis  qusreretur,  legatione 
missus,  ex  n.  2,  atque  ut  mahs  qua  ad  quemdam  ea- 


lamitatum  apicem  inereverant^  sicuti  Darius  ipse  in 
epistola  ccxxx,  n.  3,  rescribit,  remedium  fioemque 
afferret.  Quoin  negotioquid  profecissetindicans.St 
non  exstinximus  bella,  inquit,  certe  distulimus,  Quo 
vero  huec  referri  possint,  pr.pter  Boniracii  Vandalo- 
rumqiie  bellum  nihiloccurritaliudextrema  Augus- 
tiui  aetate,  aut  sal tem  ab  aono  42 1 ,  auem  huud dubie 
annum  non  prfecessitisthaec  Darii  legatio:  quando- 
quidem  Enchiridion  de  fidey  spe  et  charitate,  quod 
opusculum  non  citius  dicto  anno  editum  fuit,  ad 
Darium  nunc  temporiscumepistolaccxxxi,  n.  5,  le- 

gendum  transmittitur.  Narrat  reipsa  Procopius  in 
b.  1  de  bello  Vandalico,  nonnullos  ex  Bonifacii 
amicis  Carthaginem  navigautes  Placidiie  jussu  ip- 
sum  convenisse  :  tumque  Actii  in  Bonifaciuin  frau- 
de  detecta,  jurasse  Placidiam  sese  aequam  Bonifa* 
cio  fore  si  eum  ad  avertendam  rei  Romanae  iu  Afri- 
ca  stragem  inclinarent.  Hinc  vero  Bonifacium  re- 
cessisse  a  Vandali«,  qui  Hipponem-regium,  quo 
sese  ille  bello  victus  receperat,  obsederunt.  De  hac 
Hipponis-re^ii  obsidione,  Bonifacio  intra  urbem  re- 
cepto,  scribit  etiam  Possidius,  cap.  28,  addens  S. 
Augustinum  tertio  obsidionis  mense  febribus  decu- 
buisse,  et  ultima  aegritudine  exerceri  ccepisse. 
EPlSTOLi€  QUARTiE  CLASSIS, 
Qtiarum  tempus  minus  compertum, 
ReliquoB  sunt  epistolae  numero  triginta  novem,  in 
Classe  quarta  comprehensce,  quibus  proprium  cer- 
tumqueiocum  prsscribere  ex  6e(a'ehaudquaquam 
licuisset.  Nam  facile  quidem  intelliguntur  scriptn 
omnes  Augustino  jam  episcopo  :  paucae  vero  in  illis 
Bunt,qu8e  definiti  paulo  amplius  temporischaracle- 
rem  gerant.  Scilicet  suspicioest  Honorii  ipsiusleges 
contraidola  anno  399,  aut  alias  an.  408  sancitas  in- 
dicari  in  ccxxxn  ad  Madnurenses  epistola  n.  3,  his 
verbis :  Videtis  certe  simulacrorum  templa  partim  di- 
ruta,  paftim  clausa,  partim  in  usus  alios  commutata ; 
ipsaque  simulacra  vel  con/ringiy  vel  incendit  etc,  atquM 
tpsas  hujus  sceculi  potestates,..,  contra  eadem  simulor 
cra.,,impetussuos  legesque  vertisse.  Tum  quse  adPa»^ 
centium  diriguntur,  prodiisse  Augustino  nondum 
sene  ;  quando  se  ipsein  ccxxxvni,  n.  i,  eetate  ac  di- 
■gnitate  Pascentio  inferiorem  profitetnr  :  sed  eo  t«- 
men  tempore,  quo  S.  Doctor  famae  oelebritate  jam 
clarissimus  evaserat,  uti  ex  eadem  epist.,  n.  8,  ap- 
paret.  Denique  ad  ultimos  Augustini  annos  pertine- 
re  CCL,  adAuxilium,  apud  quem  de  sententia  in  Clas- 
sicianum  ab  eo  lala  sic  expostulat  n.  2  :  Enadsum^ 
senex  a  juvene,  et  episcopus  tot  annortm  a  collega  imo- 
dum  anniculo  paratus  sum  discere.  Itemque  cglix  ad 
Comelium,  et  cglxix  ad  Nobilium,  in  quiDUs  se  pro- 
vectiorem  fletatem  degere  significat.  Has  ergo  aiiat« 
quelon^e  minusexplorati  temporis  epistolas  visam 
est  habita  argumenti  ratione  sic  orainare,  ut  pri* 
mum  locum  occuparent  quae  Christianfle  fidei  hos- 
tes,  Paganos,  Manichfleos,  Priscillianistas,  Arianot 
spectant :  tum  demum  qufle  ad  recte  informandot 
mores  conferunt,  officiosseque  aUquot  S.  Doctoria 
litterflB  succederent. 


£x  his  nemo  non  videt,  si  modo  rem  tantisper  expendat,  quantum  in  recte  ordinandis  Augustiui  Epis- 
tolis  operee  consiliique  a  nobis  positum  sit,  quantum  diligeotiae,  ut  studiosorum  labores  pro  modulo 
levaremus.  Hunc  ordinem  passim  quidem  ex  certa,  aut  sane  quam  maxime  probabili  ratione  ;  sed  ta- 
men  aliquando  ex  conjecturis,  aut  ex  mutuo  earumdem  Epistolarum  inter  sese  nexu  et  consecutionet 
aliquando  etiam  ex  eruditorum  hominum  qui  hac  de  re  scripserunt  auctoritate  instituimus :  rati  in  bis 
rebus  valere  plurimum  id  generis  argumenta,  ubi  certa  et  explorata  nos  deficiunL  Nobis  hic  operam 
nostram  venditare  noo  est  animus  :  quin  imo  propriflB  inscientifls  conscii,  in  errata  non  pauca,  quae  em- 
ditorum  censuram  mereautur,  nos  incidisse  inficiari  non  audemus.  Et  vero  ea,  quamprimum  a  bcne- 
volis  lectoribus  exposita  fuerint,  et  libenter  agnoscemus,  et  quantocius  emendare  satagemus.  Verum 
illud  citra  jactantiee  notam  polliceri  non  veremur,  novum  hunc  ordinem  a  nobis  constitutum,  qualis- 
cumque  tandem  sit,  longe  conducibiliorem  esse,  quam  antehac  usu  receptum  :  nec  levi  rei  litteraria 
frurtu  ac  fenere  compensatum  iri  incommodum,  qnod  ex  futura  illa  mutatione  nonnuUi  opponebant* 
Faxit  Deus,  ut  id  ex  sententia  contingat  pro  votis  nostris,  et  laborem  hunc  nostrum  lectores  aequi  bo* 
nique  consulant.  PP.  Bened. 


Ef: 


.< 


I»  PRiEFATlO.  50 

Ab  exacta  PP.  Benedictinorum  editione,  Rev.  GoJefridus  Besselius,  monasterii  Gollwicensis  in  Ger- 
mania  abbas,  geminas  Augustini  epistolas  in  codicibus  Mss.  invenit,  quas  praBfatione  adornatas  edi- 
dit  ViadobonaB  1732,  quasque  Jasobus  Marlin,  Maurinus,  cura  nova  preefatione,  monitisque  ac  adno- 
tationibus,  Parisiis  vulgavit  1734.  Gravis  profecto  momenti  est  hujus  ce  modi  adinvenlum  ;  sed,  ne 
priorum  editionum  ordo  misceatur,  utramque  epistolam  uon  numero  notanles  peculiari,  numero 
quem  sequunlur  Toculam  Bu  prfletiximus,  ut  videre  est  post  epist.  M.  czzxiv  et  cai. 

PJLEFATIG  REVERENDISSIMI  GODEFRIDI  BESSELII, 

M0NA8TER1I     G0TTW1CEN81S     ABBATIS, 

EDITIONI  VIENNENSI  PRifiFIXA. 


▲  D  KRUDITUX   LECTOREM 

In  pradictat  EpistoUu. 

I.  Aaimas  liominum  e  uihllo  a  Deo  creari,ac  singu- 
lassinguiishominibus  infundi,hodie  certissima  sen- 
leatia  et  calholica  veritas  est,  de  qua  nulli  orthodozo 
dubitare  impune  liceat.  Enimvero  de  hac  magni 
momenli  quaeslione  siib  initium  sseculi  quinti  non 
idemomnescalholicie  EccIesieB  doctoressentiebant, 
idquodquammaximeezpIuscnlismagniAureliiAu- 
gustinioperibus  iiquet,  quae  hac  super  controversia 
addiversos  ezaravit.Celebriora  ez  his  sunt  Libri 
quatuor  de  anima  et  ejus  origine  scripti  sub  iinem 
aoni  Christi  4 1 9,q  uorum  primus  est  ad  Renatum  mo- 
naehiim,  alteradPetrum  presbyterum,  reliquiduo 
«dViacentium  Victorem.qui  tot  scribendorum  libel- 
lorum  Augustino  ansam  et  occasionem  praebuerat. 
Rem  ipsius  Augustini  verbis  dau)us,qiii  libro  II  Re- 
tractationum, cap.Sd^hwc  habet :  £oc/«m /e/npor^  ^ut- 
iam  Vincentius  Victor  in  Mauritania  Cxsariensi  inve- 
%it  apud  Hispa  num  quemdam  presbyterum  Petrum,  non- 
wiUlum  opusculum  nuum,  ubi  quodam  toco  de  origine 
uimse  hominum  singulorum.utrum  ex  itla  una  primi 
hominis,ae  deinde  ex  parentibus  propagentur  ;an  sicut 
iUi  uni,sine  ulh  propagatione  singulee  singulis  dentur, 
ueneseireconlessussum:  verumtumen  scire  animam  non 
mrpusesse^  sed  spirilum.  Etcontra  ista  mea  adeumdem 
Petrum  seripsit  ille  duos  libros,  quos  mihi  de  Cx&area 
Btfiaiu^  monachm  misit,  Quibus  ego  lectis,responsione 
mea  quatuor  reddidi,  unum  ad  Renatum  monachum,  et 
duos  adeumdem  Victorem,  Sed  ad  Petrum,quamvis  ^a- 
htat  libri  prolixitatem,tamen  epistota  est.quam  nolui  a 
tribus  cateris  separariAn  iisautem  omnibus,in  quibus 
mutia  necessaria  disseruntur,defendi  de  origtne  anima' 
nau  quae  singulis  hominibus  dantur,cunctationem  meam^ 
it  muUos  errores,  atque  pravitates  prcesumptionis  ejus 
Qstendi.  flflec  Augustinus  de  suis  quatuor  libris  de 
Anima  et  ejus  Origine. 

U.  Verum  non  intra  hos  tantum  iibros  serius  edi- 
tosac  cvulgatosconstitit  perquisitio  Augustini,quin 
ctiam  ad  eruditissimum  tlieronymuminsignem  de- 
dit  librum  de  Origine  animashominis,  in  quo  varias 
recenaensdeortuanimffisententias,cupitdoceriquflB 
potissimnmconsectandasit,etquarationeadversus 
impium  Pelagianorum  dogma  defendi  possit  ea, 
qaam  iile  (Hieronymus)  in  quadam  epistola   suam 
esse  indicavit,  sing.ulas  scilicet  animas  novas  nas- 
ceotibusfieri.  Scriptum  hunc  librum  anno  4l5,ver- 
Do  tempore,censent  eruditissimi  nostri  Benediclini 
•  Congregatione  S.  Mauri,  in  nova,  eaque  politissi- 
macandidissimaque  editioneOperum  S.  Augustini 
t.  u.Epist.  166.  DehocIibroitaipseAugustinus  lib. 
II  Retract.,  cap.  45,  disserit  :  Scripsi  etiam  duos  ti- 
brosadHieronjfmumjjrtsbyterumsedentem  in  Bethleem 
wmum  de  Origtne  onimiB  Iwminis,  alterum  de  sententia 
Jacobi  apostoli,  ubi  ait :  «  Quicumque  totam  legem  ser' 
uuerit,  offendat autem  in  uno,  factus  est  omnium  reus  » 
(/a0o6i,ii,iO)  ',de  utroqueconsulenseum,Sedin  iHoprio- 
r§  queBStionem,  quam  proposui,  ipse  non  solvi :  in  poste- 
riore  aulem,  quid  mihi  de  illa  solvenda  videretur,  ipse 
■M  tacui  ;  sed  utrum  hoc  approbaret  etiam  ille,  con- 
uUui.  Tum  subdit  Augustinus,  quid  ad  hanc  con- 
BBltatiooem8uamHieronfmu8responderit,qu8eque 
amaeeuta  sint :  Besenpsii  auiem,  inquit  modestis- 


sinius  Doctor,  laudans  eamdem  consultaiionemmeam, 
sibi  tamen  ad  respondendum  otium  non  esse,  respondit. 
Ego  vero,  quousque  esset  in  corpore,  hos  libros  edere  no- 
luii  ne  forte  responderei  aliquando^  et  cum  ipsa  res- 
ponsione  ejus  potius  sderentur .  Illo  autem  defuncio  ad 
noc  edidi  priorem  ;  ui  qui  legit,  admoneatur  aut  non 
qucerere  omnino  quomodo  detur  anima  nascentibus,  aui 
certe  de  re  obscurissima  eam  solutionem  quaestionis 
hujusadmittere,  quacontraria  nonsitapertissimisrebus 

?^uas  de  originali  peccato  fides  cathotica  nuvit  in  parvU" 
is,  nisi  regenerentur  in  Chrisio,  sine  dubitatione  dam- 
nandis  :  postcriorem  vero  ad  lioc,ui  qu(estioni$,de  qua 
ibiagitur,  etiam  qua  nobis  visa  est,soluiio  ipsa  noscatur. 
III.  Porro  cum  episcopus  Optatns  de  lioc  eodem 
delicato  ac  spiuoso  argumento  ad  Renatum  supra 
iaudatnm  Caesaream  Mauritanifle  Iilterasdedisset,et 
creationemsingularumanimarumacriter  defendis- 
set,  eodem  Renato  etquodam  Muresse  petentibus, 
idemS.  Anguslinus  amplam  adOptatum  epistolam 
rescripsit  a  medio  anno  418,  in  quapro  more  suo 
acute  :  perspicue  Optato  demonstrat,  quid  de  ani- 
moB  origini  certum  sit  elezploratnm,  quid  jure  in 
dubinm  vooetur,  satagendnmque  esse  in  hac  con- 
troversia,  ut  salva  sit  inprimis  fides.qua  Ecclesia 
catholica  credit,  nullum  hominem  ex  Adamo  nasci, 
nisivincnlo  damnationisob.strictnm,  neminemque 
inde  Iil)erari,  nisirenascendoper  Christum.  Signifi- 
cateidempr(eterea,8eadHieronymnmdebacquees- 
tione  non  brevem  librum  scripsisse  :  Consulens,  in- 
quil,  eum,  ei  petens  ut  prius  me  doceat^  et  tunc  ad  me 
mittat  auosdoceam.  Quiliber  ?/ifU5,pergitAugustinus, 
uinondocioris,  sed  inquisitoris  et  potius  discere  cupien» 
iis,  apud  me  legi  potest  :  mitti  vero  uspiam  non  aebei, 
velcuiquam  foras  dan,  nisicum  rescripta.  Domino  ad- 
juvante,percepero  ;id  quod  ille  sentit,  promptissime  ac 
libentissime  defensurus,  si  me  docere  potuerit  qnomodo 
animae  non  ex  Adam  veniant,  et  tamen  ex  iUo  justam 
sortemdamnationis  inveniant,  nisi  ad  remissionem  pec- 
eatorum  renascendo  perveniant.  Absit  enim  ut  creda- 
mus,  vel  animas  parvulorum  in  lavacro  regenerationis 
falsam  acciperepeccatorum  mundationem,  vel  Deum  esse^ 
aut  aliquam  naiuram  quam  non  condidit  Deus,  itlius, 
ex  qua  mundantur,  inquinationis  auctorem.Donec  ergo 
aut  ille  rescrihnt,aut  egoy  siDeusvoluerii,  aliquo  modo 
discam,  si  nullamde  illa  peccatrice  originem  aucit,quce 
eausa  sit  anim(P8ubeundioriginalepeceatum,quodneceS' 
se  estesse  in  omnibusparvulis^et  quoeamnec  Deus  cogit 
insontem,  quia  peccandi  auctor  non  est,  nec  ulla  mati 
natura,  quianon  est,  nihil  tale  audeo  prcpdicare.  Con- 
clndit  Kpistolam  suam  Augustinus  his  verbis  :  Ha^c 
sicut  poiui,  non  quidem  ad  m9  datis,  sed  tamen  ad  cha- 
rissimos  nosiros  Sanrtitatis  tuce  litieris,  non  peritiaquam 
desiderasti,  sed  soUicita  ditectione  respondi^  etc. 

iV.  IlflBc  cum  ab  Augustino  acce^isset  Optatus, 
bienniiinduciasiniit,necAugustinogravissiinisaliis 
scriptoribnsobrutomoleslioressevoluit.Verumcum 
intrailIndtemporisspatiuni,HieronymiadAugu8tini 
deanimfleori^ine  consnltationem  reponsum  adve- 
nisse  handqnaqnamdubitaret,  atqne  adeo  Augusti- 
num  eo  lono  jaui  essecrederet,  ut  certam  ferre  sen- 
tentiani  super  conlroversa  quflBstione  posset.tandem 
alteram  ad  eumdem  epistolam  perscripsit.  Periit 
qnideniea.  Optatiepistola,ejussed  argumentumex 


61 


PRiWATlO. 


5t 


ipiius  Augustini  responsione  quUo  negotio  oognoici- 
mus.ltaqueex  iiacapdrteconstatprimo,  QOQtaQtum 
deilioconsultationislibrOtdequeHieronymiadeum 
responso;  sed  cliam  palet,  Optatnm  ejus  rei  quam 
Augustinus  ab  Hieronymo  qumsivit,  inventionem 
avidiisime  cupiisse.  Secundo,  Optatum  graviter 
apudAugustinumfuisseconquestumdenesoioquot 
senibusetadoclissacerdotibusinstitutisviris,quos 
ad  suffi  modicilatis  intelligentiam  assertionemque 
veritate  plenissimam  (idestsententiam  de  singula- 
rumanimarumcreatione)revocareaoBpoluerit;ita- 
que  se  novellumrudemaue  doctorem,  tantorum  aq 
taliumepiscoporumtraaitionestimulssecorrumpe- 
re,  et  oonvertere  liomines  in  meliorem  partem  ob 
defunctorum  iojuriamformidaBBe.  Tertio,Optatum 
ejusque  saquaceB  in  eo  prapcipuumsuum  AchiHem 
collocaBse,  quod,  nisi  singulffi  hominum  animas 
crearentur,  L)eus  dici  non  posset  fecisBe  homiQea, 
etfacere  et  faoturus  esse,  neque  aliquidesse  in  cib- 
Ua  aut  in  terra,  quod  non  ipso  eonstiterit  et  constei 
auctore ;  atque  inde  sequi,  traduois  et  propaginis 
patronos  ne^are  esse  opus  Dei  animas  Qostras. 
Quarto,  opioionem  illam  de  propagatione  anima** 
rum  pertraducem,  Optato  YisamfuisseinvenUonem 
novam,etinauditum  dogma.  Postremo,  Optatum 
ab  AugusUno  prfficise  ToluiBse  et  oontendisse.  ut 
unumhorumdeUniret:  utrumanimffioffiterffi  ex  Ulo 
uno  homine,  sicut  corpora  per  propagationem.  an 
Bine  propagatione,  sioutilhus  uniusJKcilicetAde), 
a  Creatore  singulis  Bingulffi  Uant.  Hffic  prscipua 
OptaUanffi  ad  AugusUnum  epistolffi  capita  fuerunt, 
ad  quffi  summa  modestia,  judicioaoerudiUonehic, 
utinfraliquebit,  respondit. 

V.  Summa  Augustinianffi  (quam  secundam  ad 
Optatum  recte  dicimus)  epistolffi  eo  redit,  ut  Buam 
de  origine  anim»  ignorantiam  aperte  ao  demisae 
confletatur,  nec  certum  quid  in  nao  coniroversia 
quidquid  visum  fuerit  Optato  aliisque,  statui  po8«e 
auiumet ;  dum  certa,  perspicna.  Qullique  fraudi 
obnoxia  ex  divinisSoripturistesUmonia  mmedium 
afferantur,  id  quod  a  neganUbuB  traducem  hao- 
tenus  haudquaquam  prnsUtum  sit.  Cffiterum,  ad 
consultationemsuamnullum  adhuc  ab  Hieronymo 
responsum  tuUsse  se,  neque  se  librum  consul- 
taUonis  suffi  sine  hoo  evulgare  audere  :  Ne  iUe, 
inquit,  qui  mihi  fartasxe,  ut  desiderOy  responsurut 
atj  interrogationem  meam  disputatione  operosissima 
elaboratam,  sine  sua  responsione  qum  adhuc  desperan- 
da  non  est,  per  manus  hominum  notitiamque  diffundi 
jure  sueeenseat  ;  idque  jactantius  quam  ulilius  fecisse 
me  judicet,  quasi  ego  potuerim  quofrere  quod  Hle  non 
potuerit  enodare,  cum  /orsitan  possitj  iaque  dum  fa" 
eiat  fxspectandum  sit.  Ad  caioem  epistolffi  Optatum, 
quantum  pctdiit  admonet,  ut  quam  cautissime, 
pelagianam  heeresim  devitet,  eum  de  animarum  origine 
sive  eogitat,  sive  jam  dlspvtat ;  ne  ipsi  surripiat  esse 
credendum,  ullam  prorsus  animam,  nisi  unius  media" 
toris,  non  e»  Adam  trahere  onginale  peccatum  gene* 
ratione  devinotum^  regeneratione  solvendum. 

VI.HacteQusrecensitaomnia  D.  AugusUni  de  ori* 
gine  animffi  scripta  typis  jamin  puhlicum  prodie* 
runt,  si  duas  modo  epistolaB  excipias,  quas  ultra 
primam  typis  jam  vulRatam,  AugusUniimadOpta- 
tumepiscopum  scripsisse  dicimus  ex  S.  Fulgentio, 
(fin  lii).  3  de  Verilate  Prmdestinat.  et  Grat.,  cap.  18, 
ita  ait :  /n  tribus  quoqne  epistolis,  quas  ad  Optatum 
episcopum  de  hae  qucestione  composuit  (Augustinus) 
disputatione  refulget  non  minus  copiosa  quam  profun- 
da,  et  eo  magis  laudabili,  quia  eongrua  temperie  mo» 
derala.  (Uim  igitur  nstate  proxime  elapsa  pro 
Relifsiosis  nostris  junioribus  in  re  htterariaacanU- 
quariira  membranarumintelligenUa  melius  acso- 
lidiiis  informandis,  ovorato  in  adjutorium  ad  mo- 
nasteriiim  nostruni  R.  P.  Bernardo  Pezio,  viro 
pIurihuM  jam  titulis  de  re  liitoraria  oplime  merito, 
ac  tot  jam  doctis  OperibuB  claro,  omnes  bibliothe- 
Cffi  nostrffi  codices  attentissime  exculeremus,  prffi- 


ter  alia  complura,  quffi  Deo  propiUo  vitam  lar« 
gente,  cum  orbe  erudito  suo  tempore  communi- 
cabimus,  feliciter  quoque  tanquain  thesaurus  in 
agro  absconditus  etenebris  erutafuit  secundahffic 
ad  eumdem  Oplatum  Epistola,  que  omnes  viros 
doctos  et  eruditos  huc  usque  latuit,  ei  fortassis  ia 
Boio  (nisi  vehementer  faUimur)codioe  bibliotheoo 
nostrffi  Gotlwicensis  exstat.  Exaralus  is  est  in 
membrani8  8ffiouH  minimum  duodecimi  in-folio  (ut 
ainnt),  et  signatus  nunc  post  instauratam  biblio- 
thecam  nostram  litt.  G.  N.  10.  Ex  quo  iUustre  hoc 
cimeUum  exprompsimus,  et  (ui  quidem  spes  est) 
toUus  Ecclesiffi  ac  reipublicffi  Iitterariffi  commodo 
evulgandumduximus. 

VII.  In  eodem  porro  codice  post  secundam  ad 
Optatum  Kpistolam,  superest  nobisalia  ffique  ine- 
diia  ejusdem  AugusUni  ad  Petrum  et  Abraham, 
quoB  Hipponensis  Presul  dominos  dilecUssimos  et 
sanctos  filios  vocat,  quos  et  audivit  sio  instituiBBa 
vitam,quaDeo8erviebant,utadle^endumsuaadver- 
Bus  Pelagianos  Ethnicosque  Bcripta  vacarent.  Ez 
quibus  intelligimus,  hunc  Petrum  et  Abraham  vel 
monasUcen  coluisse,  velcerterelictosfficulari  Mre* 
pitu,  privatam  sacratioribusque  pietatisstudUsdi- 
catam  viiam  ruri  (ut  iUud  ffivum  ferebat)  degisBe. 
His,oiim  pl uscula ex  A ugusUno  quffisiissent,rescrip- 
sit  sanctissimus  Doctor,pluribusopusculis  Buis,aul 
ad  omnia,  aui  pene  ad  omnia  se  jamrespondissa. 
Princeps  veroqunsUo  Petri  et  Abrahami  fuerat  (ut  ez 
responso  AugusUni  apparet)  utrum  parvuU,quini* 
hil  male vi vendo addiderunt  ad originale  peccatumy 
si  ante  susceptumBaptismum  decedant,aDeocoa- 
demnentur;  id  qiioa  S.  AugusUnus  tam  in  hffio 
Epistola,  quam  alibi  incunctanter  consianterqii^ 
affirmai.  Si  enim  narvuliy  ait,  cum  baptixantur,  nom 
inaniter  dicitur,sea  veraciter  agiturfUt  inter  credenie$ 
habeantur.unde  etiam  nova  proles  ore  Christianorum 
omnium  nuncupantur  ;  profecto  si  non  crediderinif 
eondmnabuntur  ;  ac  per  hocy  quia  nihil  ipsis  maU  oi- 
vendo  addiderunt  ad  originale  peecatum,  potest  eorum 
merito  dici  in  illa  damnatione  minimapienaf  noniO' 
men  nulla.  Docetdeinde  vir  summus,  quidquid  ho- 
minum  perooncupiscenUam  seminatur,  opus  esae 
ut  renascatur.  Quia,  inquit,  etsi  de  renatis  parenii^ 
bus  nascitur,  non  potest  huie  profstare  generatio  car^ 
nalis,  quod  illis  non  prcestitit  nisi  regeneratio  spiri" 
iualis  :  sicut  non  tolum  de  oleeutri,  sed  etiam  de  oltva 
semine  non  nascitur,  nisi  oleaster^  quatnvis  olea  non 
sit  oleaster. 

Postremo  tradit,  quo  modo  etratione  cum  Gentili- 
bu8,quidivinarum  Scripturarum  auctoritatem  haud- 
quaquam  agnoscunt,  agendum  sit,utad  Hdem  chri- 
stianam  recte  feliciterque  traducanturrac  denique 
largius  disserit  de  famigeraUssimo  suo  de  Civitate 
Dei  opere,  cujus  quartus  decimus  liber,  inquif,  si 
Dominus  vofuerit.  enodatas  habebit  omnes,  quas  mihi 
proposuistis  in  vestra  epistola  qnaestiones. 

Exquibusuna  constathancAugustini  Epistolam 
ante  annura  420  exaratam  fuisse,  cum  librum  da- 
cimum  quartum  de  Civitate  Dei  eodem  hoc  anno 
ediderit.  Sed  de  his  plura  vide  iuPrffifaUone  ad  tOr 
mum  vn  edilionis  Benedictiuffi  Operum  sancti  Au« 
gustini.  Nobis  in  hancineditarumhacienusAugus- 
tini  Kpistolarum  bigam  saUs  dissertum  videtur. 
tollendaque  demiim  maniis  de  iabula,  ne,  quod 
aiuni,proIogUKlongiorquam  argumentum  evadat, 
Id  nulhim adhuc monemns.hanc  posieriorem  S.  Au- 
gnstini  Epistolam  innostro  Gottwicensi  codice  in- 
Bcribi  de  Natura  et  Origine  AnimXtQum  rectius  in- 
scribeiida  fuisset,  de  Pcenis  Parvulorum  qui  me 
Baptismo  deeedunt»  quod  et  nos  m  hujus  editioaii 
fronlf^retinendiirnpiitavimiisjametsihaudquaquam 
noB  Iateat,quantanorum  duorumarticulorum  vici- 
nitas  in  prffisenUcontroversiaAugusUnisit.Sedhoo 
tanU non  est,  ut  eruditum et Augusiiuianarum Epiii^ 
tolarum  cupidum  Lectorem  iongius  deUneamus. 


PRiEPATIO. 


U 


PRiEFATIO  D.  JAGOBI  MARTIN 


L\  EASDEM  EPISTOI.AS. 


Quantum  in  Eeclesis,  reique  JikterariflB  commo- 
dum  cedant  dierumacaootium  evigilatiemeasique 
kboresin  eyolutandis  veteribus  arcbivorum  char- 
tis,  intimisqueforulorum  reoessibus  indagaDdisae 
perJustraudis,  demonstrant  binw  islai  Divi  Augusti- 
ai  jamjam  repert»  EpistoIflB  !horum  euimduntaxat 
ope  thesaurus,  quem  hodie  in  Gaiiia  publioi  juris 
fieimus,  oobis  defossus  est.  Quiquidemeo  est  ha- 
benduapretiosior,  quodab  eo  tempore  quoceleher- 
rimaillaBenedictiaaOperumAugustinianorumedi- 
tio  Farisiiaprouiit,  nulia  nosspesteuebat  Africani, 
imoChri»tiani  orbis,  DoctoriA  scripta  alia  reperien- 
di,quameu  quAB  tunclemporis  typismandataMunt: 
iaimvero  doctissimiEdiiores  iropigerrime  (Joduda- 
rant,  oum  utGallicanorum,  Vaticanorum,  Belgioo- 
rum,  Auglieanorum,  aliorumque  undequaque  ac- 
eersitorum,  autsallem  propriis  in  locis  parvoluto- 
rum  codicum  manuscriptorum  copia,  Augustinum 
ad  pristinumnitorem  restihierent,  tum  ut  ejusdem 
eximii  Praesidis  lunubrationesinedilas,  ei  quflB  inve- 
Diri  possent,  in  hicem  einitterent :  cumque  ea  in  re 
tanlam  uavassent  operam,  quanta  major  vix  csse 
posset,  nihii  nobis  ad  spem  o<«tendebatur,  quo  ea- 
ramseriptionumjaeturamresaroiremusqnasaDoc- 
torenoitroelaboratesfuissPConstanterseuuu^.quflB 
qae  tamen  temporis  invidia,  aut  bibliothecarum 
prafectorum  incuria  ad  nos  usquenon  pervenerunt. 

Sed  ecce,  guod  felix,  faustumfortuuaturaque  sit, 
Rsverendissimus  DominusGodefridus  Res^ehus,ab- 
bts  Gottwicensis  monasterii,  dum  immortalem  sibi 
idoriam  parat,  non  solum  in  fedibus  inceudio  uni- 
nno  depastis  ininlegrum  refioiendis,  sed  etium  in 
juoioribus  monachis  pernBque  ad  scientiam,  atque 
id  regularem  disciplinam  probe  instituendis,  op- 
porlune  Bernardum  Pezin  Germania  clarissimum 
Booachiim  ad  se  vocat,  utahunnift  suis  fastidium, 

2uod  in  legendis  vetustarum  memhranarum  apici- 
08  frequentissime  occurrit,  levaret,  minueretque. 
Cum  autem  Bernardiis  Pezis  sit,  cui  genus  omne 
litterarum  characterumvepervium  est.qiiiquescrip- 
taquaBvia  non  exopiuione,  sed  ex  veritateffislimare 
apprime  novit,  ubi  primum  in  codicem  ilecimi  ter- 
iiicin^iter  sceculi,  qiiibinas  ista  Kpistolascoiitine- 
batincidit,  confcstim  margaritarum  reconditariim 
pretium  deprehenbit.  doctissimoqiie  Abbati  auctor 
»t,  ut  eas  brevi  cnm  Ecclesia  commnuicpt  :  quod 
naturius  certe  aotumest ;  nam  anno  proximo  ela- 
pso  (a)  utraque  Rpistola  praBfatione  diserta,  variis- 
qua  ornata  magniticis  cflRhituris,  VindobooflB  (Vien- 
ntm  vocant)  typis  mandata  est. 

Verum  celeritas  isthflBc  nostratibus  panim  pro- 
ftiit ;  vix  enim  unum  alteriimve  EpiMtolarum  Au- 
fustinianarum  exemplar  e  Germania  ad  nos  evec- 
tnm  a«portatumque  est.  Unde  ansam  consiliiimque 
eepimus  eas  itt^rura  prelo  siibjiciendi :  ct  ne  Gatlia 
his  se  tantisper  orbatam  spoliaiamqne  fnisse  qiie- 
ratur.  imo  potius  ut  sic  secum  optime  ai^tum  esse 
«xistimet,  provisum  est  ut  Parisina  nostra  editio 
imendatior,  ornatlor,  uberiorque,  prodeimdo  sus- 
lioerei  famamParisinarum  aharumeilitionninqufie 
Palriam  consecrant,  quasque  oerlatim  nationes 
exterfle  autaccersere  aut  imitarifrestiiint,  ambiunt- 
qne.  Quapropter  diu  multuraque  excitata  est  ani- 
madversio  et  diligenlia  nostra,  ipsm  Epistol.nR  fre- 
qaentisiime  Jectfls  atque  expensa^,  quin  etiam  sori- 
ptura  scripturieque  vestigia  ac  ductus  frequentis- 
iime  a  nobls  expressa,  atque,  ut  ita  dicam,  de- 
cocta  et  recocta  aunt  ; 

i*  Ul  ezploralum  compertumque  baheremus,  js- 
tas  luciibrationes  non  e  spuria  atque  adiilterinaof- 
fleina,  aed  ez  genuino  Augustini  musABo  manasie. 

<iM73f. 


Qua  in  recura  omnis  nostra  brevi  abjecta  est,  si- 
miilque summa ifiBtitia affecti sumus ; quippe  utram- 
que  Epistolam  non  solum  in  Possidii  Indiculocon- 
signatam,  sed  etiam  Bpistolam  ad  Oplatuui  a  D. 
Fulgentio  uiemoratam,  plurimumque  probatam 
fuisse  invenimus. 

2°Utiectiouesquasrlamantiquariifeslinatione.ne- 
gligeutia,  oscitantiaveautimperitiacorruptas  vitia- 
tasque,  non  quidem  emendaremus  (nefas  enim 
duxuuus  (lOttwicensiscodicistextumvelleviterim- 
mutare) ;  sed  ut  genuiuas  lectiones  meditatione  at- 
que  animi  exercitatione  aliiinde  petitas  auspicare- 
mur,iudeque  ad  intimampaginam  indigitaremus  ; 
utHlpistoiasintegrasinoflensopededecuirereliceret. 

3**  Ut  Mua  cuiqiie  Epistolm  admonitio  prievia  in- 
strueretur,  acutriusaue  Epistoln  summa  in  fronta 
affigeretur,  nec  non  breviores  notulsB,  quae  pro  in* 
tegrarum  sectionum  compendio  essant,  e  regione 
concinnarentur. 

4^  Ut  piurimoB  barumce  Epistolarum  locos  cum 
aliis  supparibus  hinc  iude  collectis  conferremus, 
qiio  Divi  PrfiBsulis  mentem  quivis  posset  facillime 
expiscari. 

5^  Ut  Kpistolas  istas  in  capitulationes,  capitula- 
tiones  veroinvarias  sectioues,  proulsensus  rerum- 
quf^  ar^umenlum  poKtulabat,  claritatis  ergo  mul«- 
tipiicaremus  distingueremusqiie,  ao  earumdem 
capitulationum  et  sectionum  numericas  notas  in 
marginihus  per  ordiiiem  distrihueremiis. 

6^  Utquidquiii  difticiieiiiter  legendiimoccurreret 
ohservationibiis  criticis,  historiois,  chronologicis- 
queilliistraremus,  atqueelucidaremus:  quinetiam 
sioubiaMagistris  iuhisqufiB  ad  rem  noslram  speo- 
tant.  erratum  est,  moueremus,  erroresque  pro 
virili  parte  emendaremus. 

T^Taudemutomniaetsingulasiccomponeremus 
institueremusque  ut  binflB  istfiB  EpistolflB  ex  ehmata 
illaetpercelebri  Benedictina  officina  exire  videren- 
tur  :  eam  enim  ob  ociilos  semper  habuimus,  labo- 
remqiie  nostrum  ad  ipsius  normam  direximus 
confpcimiisqiie.  An  suscepta  opera  e  seutentia 
siiccesserit,  viderenterudiU  ;  ac  si  quid  peccatum 
est,  condouent  :  siu  vero  (juid  honi  otfendunt, 
deincepsque  D.  Augustini  Operuiu  Collectioui  e 
sudore  nostro  quid  ornatus  perfectionisve  aocedit, 
id  omne  veliu  sanctissimum  Kpiscopum,  qiii  exer- 
citatiouum  nostrarum  argumentuin  suppeditavit, 
autpotiusin  Deumoptimuui  maximum  refundant, 
a  quo  est  omne  datum  opiimumt  et  omne  donum  per'- 
fectum  {Jacobi  i,  17). 

Qnanti  autem  faciendus  sit  codex  Gottwicensis, 
nedum  e  binis  istis,  quas  solus  siippeditat,  Episto- 
lis  apparel,  verum  etiam  ex  ({uatuor  optimis 
variantibiis  leclionibus,  quaruin  ope  giMiiiinus 
fragmcnli  Hieronj^miauGe  septu.igesimie  octavae 
Epistola^textiisrestitiiitiiriomnesenimillwlectiones 
si  ad  diiigeutis  critires  regiilas  expeudiintur,  utra- 
que  m.inu  excipiendne  suut  ;  ac  proinde  tum  quid 
iaiidis  manus  ac  solertia  lihrarii  mcreatur.  tum 
quaiu  accuratus  fuerit  codex  antiquus  qiio  libra- 
riiis  ipse  iisus  est,  testautur.  Nec  sententiaR  uoslrfiB 
adversantur  qui  iuterduuioccurrunt  lapsus  :  ejus- 
modi  enim  errores  saepiiis  casii,  quam  voluntate 
ac  negli^entia,  iiunl,  ut  peritissimiqiiiquenorunt. 

Non  hic  prolixiori  iitemur  oratione,  ut  Epistolis 
Augustinianis  aoimos  gratiamque  hominum  con- 
ciliemiia  ;  iitramque  enim  sat  superqtie  commen- 
datet  argumenti  dignitas,  et  modus  traclandi  res, 
etrecondilwdoctrinfficopia,et  pnetanlissimi  Scrip- 
toris nomen :  uhiqueautem  aut  quid discas.autquo- 
modo  discas,  autqui  melior  tias  invenies.  Porrosi 
vulgarium  auclorum  fragmenta  tantostudio  terra 
marique  requiruntur,  tanto  labore  colliguntur,  ac 


Mjmm 


■!— ^ 


m 


PRiEFA   10. 


56 


tanto  pretjo  comparantur  atque  asportantur ;  quanto 
majori  ardore,  animo,  et  voluntate  ambfle  istae, 
eseque  inte^te  complectendae  sunt,  ab  eximio  illo 
Pastore  conscriplfie,  cujusnomeuinstar  totius  lau- 
dis  est ! 

Hoc  autem  unum  lectorem  monitum  volumus, 
nunquam  nos  a  Gotlwicensi  codice  transversum 
unguem  discessisse,  nisi  quoad  ordinem,  quo  ibi 
EpistolaeAugustiniausexhibentur.  lUicenimordine 
praepostero  prima  secundum  locum,  et  vicissim 
secunda  primum  obtinet.  Nos  vero  potissimum 
tempus,  quo  confectte  sunt,  attendentes,  utrique 
propriam  sedem  restituimus. 

Sciscitabitur  forsitan  aliquis^  quod  qualeve  sit 
monasterium  e  cujns  tabulario Epistolae  Augustini 
in  perennem  Reipublicee  Christianae  gioriam  emer- 
serunt  :  quae  hanc  iu  rem  tribus  abhinc  mensibus 
a  supra  laudato  clarissimo  viro  Bernardo  Pez 
acceperim,  de  verbo  ad  ve.rbum  exscribam. 

Monasterium  Gottwicense  est  longe  amplissimum 
ac  in  Germania  celeberrtmumy  situm  ad  dexieram  Da- 
nuhiiy  sex  circiler  milliaribus  supra  Vindobonam,  in 
altissimo  sed  amcenissimo  monte.  Vid.  Annales  Afa6t7- 
lonii  scBC.  xi,  quo  a  S.  Altmanno  episcopo  Pataviensi 


fundatum  et  ampliisime  dotatum  fuit»  Cum  anno  circi- 
ter  decimo  septimo  kujus  sceculi  in  cineres  ahiisset^  a 
Reoerendissimo  Domino  Godefridu  BesseliOy  qui  nunc 
maxima  cum  laude  restitutce  disciplina;  regularis, 
quam  reductw  doclrince  ac  erudiiionis  fama  prceesty 
adeo  feliciter  insiauratum  estfUt  nuUi  Ordinis  nostri  in 
Kuropa  monasterio  quidquam  de  splendore,  amplitu- 
dineac  elegantia  concedat.  Germanicevocatur  Goiiweig. 
medio  cevo  Gottwic,  vel  monasterium  S.  Marice  in 
Gottwic,  nonnunquam  Kottvic.  Ita  passim  codices 
Mss.  in  bibliotheca  Gottwicensi,  quam  mox  laudatus 
D.  Abbas  bonis litteris  ita  locupletavit,  ut  in  Germania 
nullam  monasticam  bibliothecam  noverim,  quce  et  com' 
parari  mereatur.  Plura  de  hoc  loco  brevi  accivies  ex 
Chronici  Gottwicensis  tomo  II.  I^am  Tomus  /,  qui  e 
prelojam  emersit,  ea  duntaxat  quce  remantiquariam  oc 
prcBcipue  diplomaticam  spectant,  complectitur.  Hoc 
primo  tomo  nihil  magnificentius,  auguslius,  ac  erudi' 
tius  hactenus  in  Germania  excusum  scio,  eoque  nulla 
GallicB  bibliotheca  paulomeliorcarere  poterit.  Ejus  au* 
ctorest  idem  reverendiisimus  D.  Abbas  Godefridus,  cu- 
jus  etiam  sumptibus  hoc  luculentissimum  opus  typis 
commendatum  est. 


ADMONITIO  EJUSDEM 

IN  EPISTOLAM  CLXXXIV  BIS. 


Petrus  et  Abraham,  quibus  isthaec  Epistola  ins- 
cripta  est,  haud  dubie  erant  monachi  ;  id  enim  D. 
Augustinus  sub  ^ermonis  initium  satis  innuit,  Sic 
eos  inquiens  instituisse  vitam  quaDeo  servirent,ut  sibi 
ad  legendum  vacaret.  Petrus  autem,  nisi  valde  fal- 
lor,  ipsissimusest,dequo  sic  habet  Cassiodorus,  de 
Imtitut.  dioin.  Litt.cap.8  :  Petrus  abbas  Tripolitance 
provinci(B,sanctiPauli  Epistolas  exemplis  opufculorum 
oeati  Augustini  subnotasse  narratur,ut  per  osalienum 
iui  cordis  declararet  arcanum  :  quw  ita  locis  singulis 
competenter  aptatity  ut  hoc  magis  studio  beati  Augus- 
tini  credas  esse  verfectum  :  mirum  est  enim  sic  alterum 
ex  altero  diluciaasse,  ul  nulla  verborum  suorum  adjec- 
tionepermixta,  desiderium  cordis  propt  ii  complesse  vi- 
dea/tir.lstudopushactenusineditum,exstatVenetiis 
in  bibliotheca saocti Marci, cum hoc  titulo :  Commen- 
tarius  in  Pauii epistolas  ex  Libris  A ugustini,  Petro Tri- 
politano  adscriptus ;  quod,  inquit  CI.  Mabillonius,  ncn 
facileasseruerim.  Ututsit  hacdere,  induliium  tamen 


revocari  non  potest,vere  ne  Epistola  ista  Augustini 
sit^cumejusmentionemfaciatPossidiusinlndiculo. 
lllam  ineunte  anno  circiter  4(7,scriptam  esse  au- 
tumamus,quiainfracap.2,  num.  5,decimumquar- 
tum  librum  deClvitateOeiinmanibus  habere,  dum 
eam  scribit,  testatur  S.  Augustinus  :  porro  huoc 
ipsum  librum  iaudat  cap.  H  libri  1  conlra  adversa- 
rium  LegisetProphetarium^Sii\eoqne\nc\p\enie  anuo 
420.  Certum  est  enim  tunc  temporis  iibros  contra 
adversarium  Legis  prodiisse  :  pauio  ante  igitur 
prodierat  deciraus  quartus  Hber  de  Civitate  Dei. 
Cum  autem  per  integrum  annum  418,  initiumque 
anni  subsequentis  intinitis  propemodum  negotiis 
distractum  fuisse  Augustinum  compertum  habea- 
mus ;  vix  credibile  est  ea  tempestale  ilium  uiti- 
mam  manum  libro  14  de  Civitate  Dei  imponere 
potuisse  ;  ac  proinde  superest  ut  id  peregerit  ver- 
tente  anno  417,  atque  ut  pubescente  eodem  anno 
has  litteras  confecerit. 


ADMONITIO  EJUSDEM 


LN  EPISTOLAM  CCII  BIS. 


Dum  anno  418  et  quidem  mense  septembri,  ut 
patet  ex  actis  cum  Emerito,  Augustinus  Caesaream 
profectus  in  supradicto  oppido  remoraretur,  quo  eum 
injucta  sibi  a  vcnerabili  papa  Zozimo,  Apostolicce  sedis 
episcopo,  ecclesuutica  necessitas  traxerat  {Epistol.  190, 
n.  1),  perlatae  sunt  litterae  Optati  quibus  significa- 
batangi  se  circdLanimaoriginem ;  utrum  eaperpro- 
pagationem  ex  anima  aDeo  creata,  atque  Adamo 
mditadescenderet,anve  singulis  hominibus  singu- 
las  de  novo  Deus  crearet,  nosse  cupiens.  At^amen 
in  ultimam  hanc  opinionem,  uti  videtur,  conces- 
seraj  (Ibid.,  cap.  4,  n.  i3  et  i4) ;  deque  eodem 
argimiento  quoddam  ediderat  opusculum,  nec- 
non  litteras  ad  amicos  quosdam  suos  familiarissi- 
mos  destinatas  ;  quae  cum  perlatae  essent  Caesa- 
ream,  ipsi  Augustino  illic  adhuc  versanti  traditae 
sunt  a  famulo  Dei,  cui  nomen  Renato  :  qui  sanc- 
tum  Doctorem  taotopere  ad  respondendum  insli- 
gavit,  ut  hoc  recusare,  quamvis  rebus  aliis  tunc 
occupatus,  nequaquam  posset  (/6t(i-,  cap.  1,  n.  I). 
Videtur  quogue  in  epistola  sua  optasse  ipsemet  Opta- 
tusde  sancti  Doctoris  sententia  supereare  certior 
lieri(/6i(i.,  cap.  6,  n.  26).  Augustinum  praeterea  ad 
id  induxit  Muressis  guidam  Optati  necessarius,  qui 
tunc  Caesaream  veniens,sequoque8upereodemar- 
gumentolitterasabOptato  accepisse  dicebat;roga- 


batque  Augustinum,  ut  quid  ea  de  re  sentiret,  vel 
voce,  vel  scripto  sibi  aperiret,  quo  illud  posse. 
Optato significare  (Ibid,,  cap.,  \,  n.  1).  Dedit  itaque 
litteras  ad  ipsnm  Optatum  sauctus  Doctor,  Coesa- 
rea,  quod  satis  deciarant  iliae  voces  cum  in  eodem 
oppido  remoraremur,  jam  profectus.  De  proposita 
autem  difficultate  ilii  rescripsit,  non  habere  se 
quod  certo  statuat,  propter  arguuieuta  quse  in 
utramque  partemfaciebant:idtantummodo  caven- 
dum  esse  ne  quishaccequaeslione  abutens,  depec- 
cato  originali,  quod  conslauset  cathoiicum  dogma 
est,  vellet  ambigere  ;  atque  ita  Pelagii  (^celestiique 
novam  haeresim  impruaens  admilteret,  quam  re- 
centi  memoria  damnarantConciliaetRomani  antis- 
tites  Innocentius  ac  Zozimus  ;  quorum  epistolas, 
saltem  postremihujus,neforteaa  Optatumnecdum 
pervenissent.siraulmittebat.  Noncontentusfuitpro- 
cuIdubiohacresponsioneidemOptatus;ilIisiquidem 
Augustinuspra'.tereaduasEpistolas,quaetemporum 
injuria  intercidere,  super  eodem  argumento  misit. 
Laudat  Fulgentius  (De  veriiale  prcedest.,  lib.  3,  cap. 
48)eruditiouematqueingenii  vim  eam,  qua  cum  in 
hisce  tribus  epistolis.tum  in  aliis  qtnbusdam  suis 
operibus,  quaestionem  illam  sanctus  Doctor  ex- 
ous8erat:sed  ejusdem  imprimis  modestiam  prae- 
dicatiUtpote  quaBeumdeterruit,  nedereperaeque 


VI 


PRifiPATIO. 


58 


graviet  abstrosa  quidqQam  decerneret.  Cujus  quas- 
tionis,  ait,  profunditatem  sibi  imperscrutabilem  cer- 
nens^nuUum  voiuit  hujus  rei  definitam  proferre  sen- 
tentiam  ;  incongruum  prorsus  existimans  aliquid 
affirmare  sine  dubitatione  velle,  quod  alter  posset  con- 
vellere  (Vita  S.  Augustiniy  lib,  7,  cap,  43,  n.  5). 

H»c  forsan  fusius,ast  certe  quam  brevissime  po- 
tuimusreferre  visumest:  quiaindeperspicue  evinci- 
tur  Epistolam  sequentem  secundam  earum  esse,qua 
Optatoepiscopo  deauimarum  origineab  Augustmo 
datasfuisse  asserunt,  plurisquefaciunt  Possidiusac 
Fulgentjus  :  cum  eo  tamen  di»crimlne,  ut  Possi- 
dius  qu  idem  duas  {In  Indiculo)^  Fulgentiu8(Cr6(  su- 
ftra)  vero  tres  ad  Optatum  epistolas  adscribat  (Jtri 
tides  babenda  sit,  penes  iectorem  esto  judicium  : 
certe  spectatiilii  scriptorum  Augustinianorum  edi- 
tores,  Tiliemontius  quoque,  aliique  eruditissimi 
viri  Fulgentium  sequuntur.  Id  unum  bac  in  parte 
annotareoperspretiumest;  videlicetPossidiumre- 
censendo  epistolas  ad  Optatum  directas,  ipsas  ad- 
Yersus  Prisciilianistas  scriptas  essediserte  docere. 

Hanc  autem  epistolam  vel  labente  anno  419,  vel 
potius  ineunte  420,  exaratam  esse  arbitramur ;  Au- 
gustinus  enim,  num.  i,  significat  se  ad  Optatum 
rescribere  post  quinque  ferme  annos  evolutos,  ex 
quo  in  Orientem  miseratlibrum  non  praesumptionis, 
sed  consultationis  sua;.  Appido  iiber  in  Orientem 
missus,  ipsissima  est  Epistola  i06  Augustiniana 
ad  Hieronjmum  per  Orosiumtransmissa.Qui  qui- 
dem  Orosmspaulo  ante  mensem  julium  anni  4i5 
ex  Africa  in  Palsestinam  appulerat,  utpote  qui  iis- 
dem  annoet  mense  Hierosolymis  in  disputationem 
adversus  Pelagium  descendit :  proindeque  subini- 
tiumanni  laudati  ex  Africa  eumsolvissenecesseest. 

Quo  autem  potissimum  tempore  Epistola  prima 
adOptatum,qu8e  inter  editasidO  est,8cripta  luerit, 
non  ita  liquido  apparet.  Dom.  Duboiseam  mensi 
circifer  augusto  anni  4i8  afflgit,  idque  a  veritate 

gerquam  alienum  est :  nam  Augustinus  eam  scri- 
ere  non  potuit,  nisi  postquam  Cartbagine  Gaesa- 
ream  advenisset  ;  quod  nonnisi  mense  septembri 
accidisse  certum  est.  Imo  vero  hancepistolam  tan- 
tummodo  post  suum  GcBsarea  secessum  tezuisse 
se  Augustinus  his  verbis  monet,  cum  in  supradicto 
oppido  remoraremur.  Huc  collimant  tot  et  tanta  ne- 
gotia,  quae  sanctus  Doctor  dum  Cffisareae  versare- 
tur,  intra  paucos  dies  tractavit  ac  confecit ;  qucB- 
que  ipsi  impedimento  erant,  quominus  adjiceret 
anim  um  ad  scribendas  litteras  nullo  pacto  urgentes, 
neque  adsepertinentes.  Quinetiam  veriadmodum 
simile  est  Augustiuo,  dumCfiesareaUipponemredi- 
ret,eamdem  epistolam  parare  noii  licuisse  quia,ut 
ipsemet  testatur,  per  quas  totas  terras  iotentionem 
ejus  huc  atque  ifluc,  quee  ingerebantur  sensibus 
dQveri^a  raptarent.  HisadductirationibusEpistoIam 
primam  ad  Optatum,  qufle  inter  Augustinianasi90 
est,  ante  mensem  novembremanni  4i8  scribi  non 
potuisse;  imo  veroeam,cumdoctorum  venia,  post 
Epistolas  i9i,  192  et  193  rejiciendam  esse  eiistima* 
mus,  siquidfmhisce  tribus  postremis  epistoiis  res- 
pondere  Augustini  plunmum  intererat ;  ac  idcirco 
etiamnumfestinatioDis  sunt  plenae.  Epistolam  vero 
190  non  aliqua  necessitas,  sed  amicorum  gratia 
extorsit  ;  proindeque  ad  tempus  opportunum  et 
vacuum  eam  transierre  consentaoeum  est. 

Rursus  ex  AugustiDiEpistolai90  mox  laudata,c« 
7,  num.  20,  quiu,etiam  ex  ejusdem  saucti  Preesuiis 
Epistola  i66,c.  4,  n.  8,exploratum  habemus,  Mar- 
cellinum  ab  Hieronymo  sciscitatum  fuisse,quid  de 
animarum  originesentireoporteret,post  acceptam 
ea  de  qusestione  D.  Augustini  responsionein.Porro 
ex  Augustini  Epistola  143  certissime  constat,  ad 
Marcellinum  hanc  ipsam  Augustiui  responsionem 
Don  pervenisse,  nisi  anno  duutaxat  4i2,  adeoque 
Marcellinum  eodem  tautum  anno  Hieronymo  scri- 
bere  potuisse  ;    ac  proinde  Marcellino  non  fuisse 


responsum  abs  Hieronymo,  nisiannoad  summum 
413.  Prtieter  jus  veritatis  ergo,  mea  quidem  senten- 
tia,  HierouymiadMarceliinumresponsio  quaeejus- 
dem  Epistola  78,  apud  Augustinum  vero  165  a  GII. 
cum  Hieronymianis,  tum  AugustianisEditoribus, 
necnon  a  Dom.  Duboisauno  410  aftlgitur.  Ad  veri- 
tatem  proprius  quidem,  nou  tamen  proxime,  acce- 
dit  eruditissimus  Tillemontius,  qui  eam  anno  41  i 
vel  412  consignat. 

QuisautemfueritOptatusilleepiscopus,  ad  quem 
Augustinus  epistolas  istas  direxerit,  plane  incom- 
pertum  est.  Gerte  liquet  eum  non  fuisse  celebrem 
illum  Optatum  Milevitanum,  qui  scriptis  suis  Dona- 
tistas  coufodit,  quanlumvi.  id  codex  Gottwicensis 
luculenter  referat,  e  vivisenim  dudum  Optatusille 
Milevitanusexcesserat,  atquejam  auno  396  beatis- 
simus  Severus  de  coudiscipuiatu  Augustiai  Milevi- 
tanae  Ecclesias  prffierat,  ipsique  usque  ad  anuum 
426  praefuit,  ut  patet  ex  Episioiis  31  et  213  sauctis- 
simi  nostri  Prsesulis. 

Ex  hisliquido  constat  doctissimos  viros  Dom  Lu- 
dovicum  Ellies  Dupin  in  notis  ad  cap.  215  diei  pri- 
mse  CoUationis  Carthagiuensis,  necuouDom.Theo- 
doricum  Ruinart,  Uist.  Persecut.  Vandal.pag.  297, 
falso  asserere  Severum  Milevitanum  episcopum 
paulo  antelaudatamCoIIationemevivisexcessisse ; 
cum  Gesta  ejusdem  CoUationis  disertis  verbis  refe- 
rant,  illum  diu  ante  Collationem  observasse,  atque 
ex8pectasse,sedtuncobiDfirmitatemaegritudinem- 
que  domumdiscessisse,  non  verodecessisse.  Gerle 
spectatissimi  operum  divi  Augustiui  Editores  nos- 
tramsentenliam  propuguantPifiefat.  tom.2inordi- 
ne  chronologico  Epistolarum  109  el  ilo  Imoerudi- 
tus  Ruinartus  loco  citato  secum  ipse  pugnat :  iau- 
dat  enimsynodumMilevitanani  anno416  habilam, 
cui  Severus  intnrfuit,  ut  liquet  ex  Epistolis  inter  Au- 
gu8tinianasi75, 176,181  ^utistbsecsynodusquartoa 
Gollatione  Garthaginensi  anno  duotaxat  acta  est. 

ConjicilBaIuzius,6fAaxaoiT):(,  in  notisad  CoIIatio- 
nem  Garthaginensem.  Optatum  quem  quaerimus, 
eum  essequieidemColIationiGarlhagioensiadfuit, 
quique in Gestis  diei  primae  episcopus  plebi  Vesceri- 
taufie  dicitur.  Verum  plebs  Vescerilana  in  Numidia 
erat ;  contra  vero  plebem,  quam  regebat  Optatus 
noster,  alteram  e  tribus  Maurilaniis  incoluisse  verba 
ejusdem  Optati  hisce  Augustini  epistolis  interjecta 
insertaque  demonstrant. 

Si  fides  est  domino  Dubois,  Optatus  erat  episcopus 
Tubulensis,  is  a  quo  Augustinus  Epistola  185  jubet 
comitem  Bonifacium  breviculum  Lollationis  acci- 
pere.  Sedauctor  sententiamsuamnullisargumentis 
fulcit,necundeeamhauserit  indicatiNilmirum;  fal- 
samesse  ipsaAugustiniepistolaevidenter  adstruit: 
nam  Optatus  iile  de  quo  ibidem  agitur,  anno  411 
GoHationi  Carthagineusi,  etanno4l2  concilio  Zer- 
tensi  interfuit;  proindeque  jamaplurimisannisdi- 
gnitatem  episcopalemobtinebat,  cumepistolee  Au- 
gustini  ad  Optatum  conscriptte  sunt.  Optatusvero, 
quinobisnegotiumfacessit,ex  Epist.202bis,  n.  7,se 
ipse  novellumrudemquedoctorem  vendiiat.  Insu- 
per  Augustinus  in  Epist.  18o  monet  Bonifaciuro,  ut 
accipiat  de  Ecclesia  Sitifensi  breviculum  CoUatio- 
nis,  si  Optatus  nonhabet;  proindequeinuuit  Opta- 
tum  de  quo  loquitur,  iuNumidia  vitam  degere  so- 
lilum  esse.  cum  potius  in  Mauritania  inquiri  eum 
debere  probatum  sit. 

In  amicicujusdamdoctissimianimosuspicioinsi- 
det,  Oplatum  nostrum  fuisse  quidem  Milevitanum 
episcopum,  sed  secundum  nomine,  magni  Optuti 
Milevitani  successorem  :sicquestaudum  essejndi- 
cio  Gottwicensis  librarii,  qui  disertis  verbis  Opta- 
ttim  episcopum  Milevitanum  appellat.  Verum  is- 
theec  suspicio ex  diclis ruit ;  per tolos enim  A uguslini 
episcopatus  annos,  nuIlusSevero  excepto  Milevita- 
nam  sedem  occupavit.AddequodSeverus  iste^Au* 
gustino  semper  conjunctissimus,  doctrinie  atque 


SYLLABU6  CODICUM. 


60 


amieituB  saooti  PraMuUteonsUiitor  adhmsit  (a) :  e 
coutrario  Optatus  quamdiu  pomit,aam  qua  bene, 
qua  male  impugnavit. 

Aceedit  quod  piebs  Rubjeota  Optatoquem  nosse 
oupimus, intra Mauritanie,  non  vero Nuroidim,  ftne^ 
inchisa  erat.  Mauritania  autemiito  non  erai  Cai«a-' 
riensis  :  aiioquin  Optatus  concilio  quod  Cesareo 
habebatur»  oum  ipsms  soripta  ineamurbomaliata 
8unt,  adfiiisset  ;  ac  quod  ab  Episoopiff  Cssarianfti" 
biis  por  litteras  petebat,  a  concilii  Patribus  ipse 
coram  commodius  postulasset. 

Neo  Mauritaoia  illa  Sitifensis  erat ;  ouljutn  oniin 
bujusco  provinoiae  episcopum  P^lagianorqm  con- 

(a)  Vide  August.,  Epist.  7i,  n.  {. 


damnatio  l^tara  potarat ;  oanDoa  enim  Maaritaniai 
Sititensis8aa6rdotea,utpotaNttmid»»AugU8tinoNu- 
midaduoe,  ad  proHigandosboreticosoonspirabant. 
Optatus  vero,  ezAugustiniEpistoia  100,  n.  22,  ras 
tanti  momenti  ignorabat,  aut  igoorare  potarat. 

Superest  igitnr,  ut  Optatidioioacis  ip  Mauritania 
Tingitana  sita  esse  debuerit,  adeoque  in  ^xlroma 
.  jlla  Afric»  parte,  qua^  ab  Hispania  freto  Gaditano 
disjuqctaest,  qu8Bque  populis  duntajat  barbaris 
incolebatur  ;quodpptimequadrat  pum  querimonia 
in  Epist.  $02  bis,  num,  7,  deplorata,  d^  rustica  at 
minus  instructa  clericorum  turba,  qiiee  Qptato  mo- 
iestias  generaverat  in  bis  rebus,in  quibus  a  doctis 
saoordotibus  fuerat  instituta. 


ss 


a^s^^^B 


ss 


BK 


SITLLABUS  CODICUM 

AD  QUOS  RECOGNITiE  SUNT  SANCTI  AUGUSTINI  EPISTOLiE. 


mmv^ 


MANU8GHIPTI C0DIGE8 
Cutfi  nott^  tinguli$  hic  dein^ept  detigniniit  inditt^. 


a. 


aa« 
a, 

b. 

b1. 


Codices  bil)liotbecae  monasterii  S.  Albioi  Aodfiga- 

vensis. 
Monasterii  8.  Amulfi  Metensis. 
RR.  PP.  Augustinianonim  majoris  eonveotus  Pari» 

siensis. 
Beccensis  coenobii. 
Belgici  codices,  seuvarianteslectionesex  illis  Lova- 

niensium  Theologorum  cura  decerpts. 
bn.   ]^x  bibliotheca  monasterii  S.  Benigni  Diviooensis. 
bt.    S.  Bertini  iq  Belgio  codex  perantiquus,  uqde  eruta 

est  oxcui  ad  Mereaiorem  Epistola,  quQo  nunc  pri- 

mum  prodit. 
Mss.  domini  Bigot»  Rotomagensis. 
Goenobii  Casalis  Benedicti. 
Gisterciencis  Abbatiie. 
Codex  vetus  RR.  PP.  Gisterciensium  8.  Grucis  in 

Jerusalein  in  Urbe,  ex  quo  bic  primum  editur 

xxix  otl  Alypiutn  Epistola. 
Mss.  Bibliothecfle  Colbertinffi. 
Cb.    Corbeiensis  mona^terii  codices^  plerique  ante  ionos 

SOO  aut  900  scripti. 
Casnobii  de  Gultura  apud  CenomaDos. 
Excerptorum  Eugypii  oodices  duo  Mss.  Qermanea- 

sis  et  Gorbeiensis. 
Ploriacensis  bibllothecce  Mss. 
Godex  Gorbeionsis  ante  annos  circiter  600  seriptus, 

qui  Plori  seu  Bedae  vulgati  coilectionem  in  Bpis- 

tolas  Apostoli  complectiturt 
Mss,  Bibliott^eciB  S.  Mauri  Fossatensis* 
Gollegii  Puxeosis  apud  Tolosates. 
Gemmetieeosis  monasterii. 
8.  Germani  a  pratis  eodices  optimaB  notie. 
Gollegii  Oervasiani  apud  Pdrisios  codex  tmplus  et 

elegans. 


b8 
e. 

cc. 

es. 


cl 


et. 

e. 

r. 

fl. 


(T. 

8- 
88 

8^ 


'  ■■  w 


J.      Ex  bibliotheca  domini  Joly,  pnBC.  eeel.  Paris. 

1.      Laudnnensis  ecclesiee  codices  aotiquissimi, 

mr.  Pomini  Maran,  archid.  ec^l.  Tojos. 

m-   Monasterii  U,  Micbaelis  in  peripulo  maris. 

n,  Navarrioi  Gymnasii  Parisionsis  membranoumtxeai- 
plar  amplissimum, 

p.  Godex  corticeos,  qpi  olim  Narbonensis  eeclesise 
ftiit,  nune  est  lllustris  familios  Phimareonensis  : 
quo  ex  codice  prodeunt  xui  et  xlv,  duan  perbre- 
ves  ad  Paulinum  Epistol»,  antehac  inedite. 

r.      Regis  bibliothec<e  Mss. 

rm.  Remensis  ecclesise. 

s.     EccIesiaB  Sylvanectensis. 

ib.    8orbon|ci  collegii. 

t,      BibliothecflB  Tellerian». 

it.    Theodoricensis  monasterii. 

th.    Thnanece  bibliotheciB . 

T.  Vaticani  codices,  quorum  nobiscum  eommunioatn 
sunt  variantes  lectiones,  eoUectfe  olim  per  se- 
lectos  viros,  qui  post  editionem  a  Lovaniensibus 
adomatam,  castigandis  denuo  S.  AugusUni  ope- 
ribuK  Clementis  VIII  auctoritale  incumbebant. 

▼V.   Bibliothecffi  S,  Vedasti  Atrebatensis, 

¥.     8.  Vietoris  Parisiensis. 

vd.    Vindoeinensis  Abbatin. 

BDITI     CODICBS. 

Am*  Liber  Epistolarum  S.  Augustini  an.  i49S  excusus 

opera  Joannis  de  Amerbach  civis  Basileensis. 

Bad,  Editus  per  Jodooum  Badium  Asoensium,  Parisiis, 
an.  1515. 

Kr.  Desiderii  Erasmi  cura  recensituSi  impressusque 
Frobenianis  typis  Basileae,  tn  1518. 

Lov.  Ad  Lovanienslum  Theologorum  reeensionem  excu- 
sus  typis  Plantinianis  Antuerpie,  an.  1676. 


Comparavimus  prcfiterea  eas  omnes  editiones  initio  Retractalionum  tom.  1,  memoratas.  M. 


S.  AURELII  ACGUSTINI 

HIPPONENSIS  EPISCOPI 

EPISTOL^ 

SGCUNDUM 

ORDIIVEM  TEHPORUM  NmC  PRIMUM  DISPOSITiC, 

ET  QUATUOR  IN  CLASSES  DIGESTiE 


GlaBsis  I  eoBtinet  epistolas  qnas  seripsit  nondum  episeopus,  ab  anno  Christi  videlicet  386  ad  395. 
.  -^      )1,  quas  episcopus  ante  coUationem  Carihagineqsem  cum  Donatistis  habitam,  et  ante  detectam  in  Africa 
Pelagii  hsresim  scripsit,  ab  anno  396  ad  410. 

—     III,  quas  scripsit  relic^uo  vitae  tempore,  ab  anno  411  ad  430. 

»-     IV,  nooDullas  ipso  etiam  episcopo  scriptas  complectitur»  quarum  tempus  minus  compertum. 


PRIMA  CLASS/S. 


EPISTOLA  PRIMA*  (a). 
Consilium  ape^'it  Augu$tinu$    suorum  librorum  de 
Acadmiei$,  et  Hermogenianum  sentetUiam  rogat  de 
§0  quod  $ub  finem  tertii  libri  de  ii$dem  philoeophis 
pronuntiavit. 

HERMOOSmANO  AUGCSTUIUS. 

i.  Academicos  ego,  ne  iater  joeaDdura  quidem, 
Qnquam  laeessere  auderem :  quaod  o  euim  me  tanto- 
rum  yirorum  non  moveret  auctoritas,  nisi  eos  puta- 
rem  looge  in  alia,  quam  Tulgo  creditumest,  fuisse 
■ententia?  Quare  potius  eos  imitatue  sum  quantum 
Taiui,  quam  expugnavi,  quodomninonon  valeo.  Vi- 
detar  enim  mihi  eatis  congruisse  temporibua,  ut  si 
quid  sinoerura  de  fonte  Platonico  flueret,  inter  uro* 
brosaet  spinosa  dumeta  potiua  in  pastionem^  pau-* 
eissiraorum  hominum  duceretur,  quam  per  aperta 
manani,  irruentibu9  passim  pecoribu8,nullomodo 
posset liquidum  purumqueservari.  Quid  enimoon^ 
▼enientius  peooriest,  quam  putari  animam  corpus 
essef  Coolra  hujusmodi  homines  opioor  ego  illam 
utiliter  exoogitatam  Dei  veri  (b)  artem  atque  ratio* 
nem.  Uoc  autem  ssscuio  cum  jam  nullosvideamus 
philosophos,  nisi  forteamioulo*  corporis,  quosqui-» 
demhaudcensuerimdignos  tam  venerabili  nomino, 
reducendi  mihividenturhomines^si  quos  Academi* 
eorum  per  verborum  iogenium  a  rerum  compreheu- 
sionedetenuit  sententia*)inspem  reperiendaB  veri* 

*  Recensita  est  ad  Mss.  bl.  eb.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  th. 
Tc.  duos  t.  duos  V.  et  ad  edit.  Lov. 

*  Sic  Mss.  At  Lov.,  in  pottettionem.  —  Er.  utLov.  M. 

*  Mss.  duodecim  habent,  ilaneuh  eorporit. 

'  Lov „  pervereorum  ingenium  arerum  eomprehentione 
deterruittei  in  tpem,  etc.  At  qua  ratione  perversi  Acade> 
miei.  siquidem,  utmox  dictum  est,  artem  etrationem  !#• 
gendi  veri  (sic  enim  legendum  censemiis,  non,  Dei  veri, 
qt  libri  omnes  habent)  uliliter  ezcogitarunt  f  Quaprop- 

(a)  Alias  tl5  :  qxim  autem  1  erat,  nuoc  182.  Beripta 
drea  fln.  an.  886. 

(6)  Forte,  tegendi  veri. 


tatis :  ne  id  quod  eradioandis  altissimis  erroribui 
pro  tempore  accommodatum  fuit,  Jam  incipiat 
inserendaB  soientifls  impedimento  esse. 

t.Tantum  eni  m  tunc  variarum  sectarum  studia  fla- 
grabant,utnihil  metuendumessetnisi  falsiapproba- 
tio.Pulsus  autem  quisque  illis  argumentis  ab  eo  quod 
se  firmum  et  inconcussum  teoere  crediderat,  tanto 
eonstantiusatqueoautius  aliud  quiBrebat,quantoe| 
in  moribus  major  erat  industria,  et  in  natura  rerum 
atque  animorum  aitissima  et  implioitissima  latere 
veritas  sentiebatur.  Tanta  porronunc  fugalaboriset 
incuria  bonarum  artium,  ut  simul  atque  sonuerit 
acutissimis  phiiosophis  esse  visum  nihil  posse  com- 
prehendi,dimittant  oaentes  etin  aBternum  obducant. 
Nonenim  audent  vivacioresseiiliscredere.  ut  sibi 
appareat  quod  tanto  studio,  ingenio^  otio,  tam  de- 
nique  multa  raultiplicique  doctrina,  postremo  vi- 
taetiamlongissima  Garneades  invenirenon  potuit. 
Si  vero  etiam  aliquaotum  obnitentes  adversus  pi- 
gritiam,legerint  eosdemlibros,  quibusquasi  osten- 
ditur  natur^  humanae  denegata  perceptio;  tanto 
torpore  indormiscunt,  ut  nec  coslesti  tuba  evigilent. 

3.  Quamobrem  cum  gratissimum  habeam  fidele 
judicium  tuum  de  libellis  meis,  tantumqueiatemo- 
menti  ponam,  utuecerror  iatuamprudentiam,peG 
inamicitiamsimulatiooaderepossit,  illud  magispe- 
todiligentiusconsideres,  mihique  rescribas  utrum 
approbesquodin  eztremo  tertiilibri  suspiciosiusfor" 
tassequam  certius.utiliustamen,  ut  arbitror, quam 
incrediibilius  putavi  oredendum.  Equidem  quoquo 
modo  se  habeaat  illae  litterse,  non  tam  me  delectat 
quod.utscribis,  Academicos  vicerim  (soribis  enim 
hoc  amantius  forte  quam  verius),  quam  quod  mihi 
abrqperim  odiosissimum  retJaaculum,quod  abphi- 

ter  loeum  emendavimus  ad  deeem  Mss.  qui  habent, 
fertterborum  inpenium...  delerruit,  uivt^  terruit ;  9  qui- 
bus  tamen  nonoui  duo  retinent  vocero  i«fi|#i»lia» 


63 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


losophiaB  ubere  desperatioQe  veri,  quod  est  aniuii 
pabulum,  refrenabar. 

EPISTOLA  I[  •  (o). 

Zenobio  desiderium  exponit  suum,   ut  disputationem 
inter  $e  oceptam,  inter  te  finiant. 

ZENOBIO  (6)  AUGLSTINUS. 

i .  Bene  inter  nos  convenit,  ut  opinor,  omnia  quea 
corporeussensus  attingit,  nepuncloquidemtempo- 
ris  eodem  modo  manere  posse,  sed  labi,effluere  et 
prcBsens  nihil  obtinere,  id  est,  ul,latine  loquar.  non  es  • 
se.  Horumitaqueperniciosissimumamorem,  poBoa- 
rumqueplenissimum,veraetdivinaphilo8ophiamo- 
net  frenare  atquesopire;  ut  seloto  animus,  etiam 
dum  hoc  corpus  agit,  in  ea  qute  semper  ejusdem 
modisunt,nec  peregrinopulchro  placent,feratural- 
que  eestuet.  Quas  cum  ita  sint,  et  cum  letverum  ac 

8implicem,qualissiueullasollicitudineamaripote8, 
insemelipsamens  videat,  fatemur  tamencongres- 

8umistumritqueconspectumtuum,cum|anobi8cor- 
pore  discedis,  locisque  sejungeris,  quarere  nos, 
eoquc  dumlicet  cupere.  Quodprofeclo  vitium,  site 
bene  novi,amas  innobis;  etcum  omnia  bonaoptes 
charissimisetfamiliarissimis  tuis,  abhoceossanari 

metuis.Siautemtampotentiauimoe8,utetagnoscere 
hunc  laqueum,  eteo  captos  irridere  valeas,  Uffi  tu 
magnusalquealius.  Egoquidem  quamdiudeaidero 
absentem,desiderari  me  volo.  In vigilo  tamen,quan- 
tuiiiqueo,etenitor,  utnihilamem  quod  abesseame 
invilo  potest.  Quocumofficio  commoneoteinterim, 
qualiscumquesis,  inchoalam  tecum  disputalionem 
perficendam,  si  cur®  nobismetipsis  sumus.  Nam 
eamcum  Alypio  perfici  nequaquam  sinerem^  etiam- 
•i  vellet.  Non  vull  autem.  Non  enim  est  humanita- 
tis  ejus  nunc  mecum  operam  dare,  ut  in  quam 
multis  possemus  litleris  te  nobiscum  teneamus 
nescio  qua  necessitate  fugientem. 

EPISTOLA  111-  (c). 

Nebridto  respondet  Augustinus  immerito  se  ab  ipso 
vocari  beatum,  qui  tam  multa  ignoret.  Qua  in  re 
sita  sit  vera  beatitudo. 

NEBRIDIO    (d)     AUGUSTINUS. 

1.  Utrum  nescio  quo,  utita  dicam,  blandiloquio 
tuo  factum  putem,  an  vereita  se  res  habeat  ;incer- 
lumapudme  esl.Nam  repenleaccidit,  nec  satisde- 

•  Ad  Mss.  cb.  gg.  gv.  n.  r.  duos  sb.  duos  t.  duos  v 
recognita  est.  et  ad  edit.  Lov. 
**  In  hujus  recensione  adhibiU  sunt  a.  bn.  bg.  c.  cc. 

«  §^vP-  K'  ^-  ^-  **"o  *•  duo  sb.  quatuor  v.  et  Edd.  Am. 
Bad.  Er.  Lov. 

(o)Alias214:  quoB  autem  2  erat,  nunc  135.  Scrinta 
circa  idem  tempus. 

(6)  Is  haud  dubie  est  cui  libros  de  Ordine,  nun- 
cupavit  Augustinus,  an.  386.  Videbis  in  tom.  I.  lib  1 
de  Ordinc,  c.  1  et  2. 

(c)  Alias  151 :  quoB  autem  3  erat,nunc  137.Scripta  an.387. 

(d)  Nebridius  duleis  amieus  Augustini  laudatur  In  Gon- 
fessionum  libris.  mazimeque  in  lib.  9,  c.  3.  quo  loco 
non  muUo  post  ejusdem  Augustini  baptitmum  eame 
solutus  esse  dicitur  ;  id  est,  anteifuam  AugusUnus  pres- 
bvteratum  adeptus  fuisset.  adeoque  anle  an.  GhrisU 
891.  l'orro  ipsi  scribere  cojpit  Augustinus  ex  agro  Cas- 
siciaco  juxta  lib.  9  Gonf..  c.  4,  quom  agrum  aliauot 
mentes  aoni  exeuntis  386  et  387  ineuutis  incoluit. 


64 


liberatumest,quatenusdebeatcommittifidei.Ezspe- 
ctas  quid  istuc  sit.  Quid  censes?  Prope  persuasisti 
mihi,  non  quidem  beat  um  esse  me ;  nam  id  soli  us  sa- 
pientis  prasdium  est;sed  cerle  quasibeatum:  utdi- 
cimus  hominem^  quasi  hominem  in  comparatione 
hominisilliusquemPlato  noverat  :autquasirotunda 
et  quasi  quadra  ea  quee  videmus,  cum  longe  ab  eis 
absint  quae  paucorumanimus  videt.  Legienimlitte- 
ras  tuasadlucernam  jamcoenatus;  proxime  eratcu* 
bitio,  sednon  itaetiamdormitio :  quippediu  mecum 
inlectosituscogitavi,  atquehasloquelashabui,  Au- 
gustinusipsecumAugustinoiNonneverumest  quod 
Nebridio  placet,beatos  nos  esse?Non  utique;  nam 
stultos  adhuc  esse,  nec  ipse  audet  negare.  Quid,  si 
eliam  stultisbeata  vitacontingit?Durum  quasivero 
parva,  velalia  ulla  miseria  sit  quam  ipsa  stultitia. 
Unde  ergo  illi  visum  est?  an  lectis  iilis  libellis  etiam 
sapientem  me  ausus  est  credere?  Non  usque  adeo 
temeraria estlfletitia  gestiens,  praesertim  hominis cu- 
jusquanti  ponderisconsideratio  sit,beuenovimus. 
Iliudigitur  est:  scripsitquodnobis  putavit  dulcissi- 
mumfore;quia  et  illidulcefactum  estquidquidpo- 
suimus  in  illis  litteris,  et  scripsit  gaudens,  nec  cu- 
ravit  quid  committendum  gaudenti  calamo  esset. 
Quid,  si  Soliloquia  legissel?L8Btaretur  multo  exun- 
dantius,  nec  tamen  reperiret  plus  aliquid,  quod 
me  appellaret,  quam  beatum.  Gito  ergo  summum 
nomen  effudit  in  me,  nec  sibi  aliquid  reservavit 
quoddemelaetiorasseveret.  Vide  leetitiaquid faciat! 
2.  Sed  ubiest  istabeata  vita?  ubi?  ul)inam?iOsi 
ipsaesset,repelleret  atomos  Epicuri.  0  si  ipsaesset, 
sciretnihildeorsumesseprfietermundum.  0  si  ipsa 
esset,  nosset  extrema  sphaerae  tardius  rotari  quam 
medium,etaliasimilia  quaesimihternovimus.  Nunc 
veroquomodo  velqualiscumquebeatussum,  qui  ne- 
sciocur  tantusmundus  sit,  cumrationes  figurarum 
per  quasest,  nihii  prohibeantesse,  quanto  quis  vo- 
luerit,ampliorem  ?  Aut  quomodo  non  mihi  diceretur» 
imo  non  cogeremur  confiteri  corpora  in  infinitum  se- 
cari,uta  certa  velut  basiin  quantitatem  certam  cer- 
tU8  corpusculorum  numerussurgeret?  Quare  cum 
corpus  nullum  esse  minimum  sinitur,  quo  pacto 
cinamus  esse  amplissimum^  quo  amplius  esse  non 
possit;  nisi  forte  illud  quod  Alypio  aliquando  dixi 
occultissime,  habetmagnam  vim:  ut  quoniam  nu- 
merus  ille  intelligibilis  infinite  crescit,  non  tamen 
infinite  minuitur,  nam  non  eum  licot  ultra  mona- 
dem  resolvere;  contra  sensibilis^nam  quidestaliud 
aensibilis  namerus,  nisi  corporeorum  vel  corporum 
quantitas?)minui  quidem  infinite,  sed  infinite  cres- 
cere  nequeat.  Et  ideo  fortasse  merito  philosophi  in 
rebus  intelligibilibus  divitiasponunt,in  sensibilibua 
egestatem.  Quid  enim  flerumnosius  quam  minua 
atque  minus  semperposse  fieri?  Quidditius,  quam 
crescere  quantum  velis,  ire  qiio  velis,  redire  cum 
velis,  quousque  velis,  el  hoc  multum  amare  quod 
minui  non  potest  ?  Quisquis  namque  intelligit  is- 
08  numeros,  nihil  sicamat  ut  monadem;  nec  mi- 

*  Unu8  yaticamuscodex,6«aravtto,  ubi,nisiinanima? 
O  si  ipsa  esset.  Vaticani  alii  duo  babent,  beata  vita,  ubi 
veratO  si  ipsa,  etc. 


to 


EP  STOLABUM  CLASSIS  I. 


66 


rum,  cum  per  eam  iiat,  ut  cseteri  amentur.  Sed 
tameo  cur  tanius  est  mundus?  poterat  enim  esse 
▼el  major,  ycI  brevior.  Nescio:  tale  est  enim.  £t 
cur  hoc  loco  potius  quam  illo?  iNec  in  ea  re  debet 
esse  qucBsUo,  ubi  quidquid  esset,  quaesiio  esset. 
Unum  illud  multum  movebat,  quod  infinite  cor- 
pora  secarentur.  Cui  fortasse  responsum  esi,  de 
▼i  contraria  intelligibilis  numeri. 

3.  Sed  exspecta  ;  videamus  quid  sit  hoc  nescio 
quid,  quod  suggeriturmenli :  certe  sensibilis  mun- 
dusnesciocujusintelligibilisimago  essedicitur.  Mi- 
rum  autemesiquod  in  imaginibus  videmus,  quas 
speculareferunlrnamquamvisingentiaspeculasint 
non  reddnnt  majores  imagines,  quam  sunt  corpora 
etiam  brevissiraaobjecta.In  parvisautem  specillis, 
sicut  in  pupillisoculorum,  etsi  magna  facies  sese 
opponat,  brevissima  imago  pro  modo  speculi  for* 
matur.  Ergo  et  imagines  corporum  roinui  licet,  li 
specula  minuantur :  augeri,  si  augeantur,  nonlicet. 
Hic  profecto  aliquid  latet,  sed  nunc  dormiendum  est 
Neque  enim  Nebridio  beatus  queerendo  videor,  sed 
fortasse  aliquid  inveniendo.  Id  autem  aliquid  quid 
est  ?  an  illa  ratiocinatio,  cui  tanquam  unicse  vaem 
blandiri  soleo,  et  ea  me  nimis  oblectare  ? 

4.  Unde  conslamus  ?  Ex  animo  et  corpore.  Quid 
horum  melius  ?  Videlicet  animus.  Qtiid  laudant  in 
corpore  ?  Nihil  aliud  video  quam  pulchriludinem. 
Quid  est  corporis  palchritudo  ?  Congruenlia  par- 
iiumcumquadam  coloris  suavitate.  Haecforma  ubi 
Tera  melior,an  ubifalsa  ?  Quis  dubitet  ubi  vera  est, 
esse  meliorem  ?  Ubi  ergo  vera  est  ?  In  animo  sci- 
licet.  Animus  igitur  magisaraandus  est  quam  coiv 
pus.  Sedinquaparteanimiistaestveritas?In  mente 
atque  intelligentia.  Quid  huic  adversatur  ?  Sensus. 
Resisiendum  ergo  sensibus  iotis  animi  viribus  ?  Li- 
quet.  Quid  si  sensibilia  nimium  delectant  ?  Fiat  ut 
non  delectent.  Unde  fit  ?  Consuetudine  iis  carendi 
appetendique  meliora.  Quid  si  moritur  animus  ? 
Ergo  moriturveritas,  aut  non  est  intelligentia  veri- 
tas,  aut  intelligentia  non  est  in  animo,  aut  potest 
mori  aliquid  in  quod  aliquid  immortale  est  :  nihil 
autemhorum  fieriposse  Soliloquianostra  jamcon- 
tinent,  satisquepersuasum  est;sednescio  quacon- 
suetudine  malorum  territamur  atque  titubamus. 
Postremoetiamsi  morituranimus,quod  oullomodo 
posse  fieri  video,  non  esse  tamen  beatam  vitam  in 
Istitia  sensibilium  hoc  otio  satis  ezploratum  est. 
His  rebus  fortasse  atque  talibus  Nebridio  meo  si 
non  beatus,  at  certe  quasi  beatus  videor  :  yidear 
et  mihi  ;  quid  inde  perdo,  aut  cur  parcam  bon» 
opinioni  ?  Haec  mihi  dixi  :  deinde  oravi,  ut  sole- 
bam,  atque  dormivi. 

S.Hffic  placuitscribere  tibi.Delectat  enim  mequod 
mihi  graiias  agis,  si  nihil  te  quod  in  buccam  venerit 
celem ;  et  gaudeo,  quia  sic  tibi  placeo.  Apud  quem 
igitur  libentius  ineptiam,  quam  cui  displicere  non 
possum  ?At  siin  potestaiefortunaeest,  ut  hominem 
amethomo,  vide  quam  beatus  sim,  qui  de  fortuitis 
tam  multum  gaudeo,  et  talia  bona,  fateor,  desidero 
mihi  ubertimaccrescere.Fortunee  autem  bona  veris- 


simi  sapientes^quos  solos  beatos  fas  esi  vocar],nec 
timeri  voluerunl,  nec  cupi,  an  cupiri,  tu  videri». 
Et  belle  accidit.  Nam  volo  me  declinationis  hujus 
gnarum  facias.  Cum  enim  abjungo  verba  similia, 
incertior  fio.  Nam  ita  est  cupio,  ut  fugio,  ut  sapio, 
ut  jacio,  ut  capio  ;  sed  utrum  fugiri  au  fugi,  utrum 
sapiri  an  sapi,  sit  modusinfinitus,ignoro.  Possem 
attendere  j  aci  et  capi,  ni  vererer  ne  me  caperet  et  pro 
ludibrio  jaceretquo  veliet,quiaiiudjactum  et  cap« 
tum,aliud  fugitum,cupitum,  sapitum  esse  convin- 
ceret.Quaeitem  tria,utrum  penultima  longaet  infle- 
xa,  an  gravi  brevique  pronuntianda  sint,  similiter 
nescio.  Provocaverim  te  ad  epistolam  longiorem  ; 
peto,  ut  pauio  diutius  te  legam.  Nara  non  queo  tan- 
tum  dicere,  quantura  volupe  est  legere  te. 

EPISTOLA  IV '(a). 

Augustinus  Nebridio,  significans  ei  quantum  profeeerii 

in  seeesiu,  contemplatione  rerum  aeternarum. 

NEBRIDIO   AUGUSnifUS. 

1.  Mirum  admodumest.quam  mihi  praeter  spem 
evenerit,quod  cum  requiro  quibus  epistolis  tuis  mihi 
respondenduro  remanserit,unam  tantum  inveni  quas 
meadhuc  debitorem  teneret^qua  petis  uttantono- 
stro  otio,  quantumessearbitraris  tecum,aut  nobis- 
cumcupis,  indicemus  tibi  quid  in  sensibilis  atque 
intelligibilis  naturaediscernentia  profecerimus.  Sed 
nouarbitroroccultumtibiesse,  sifalsisopinionibus 
tanto  quisque  inseriiur  magis,  quanto  magis  in  eis 
familiariu  quevolutatur,  mulio  id  faciiius  in  rebus 
veris  animoaccidere.  Itatamenpaulatimutperfieta- 
tem  proficimus.  Quippe  oum  plurimum  inter  pue- 
rumetjuvenera  distet,  nemo  a  pueritia  quotidie 
interrogatus  se  aliquando  juvenem  dicet. 

2.  QuodnoIoineampartemaccipias,utnosin  his 
rebus  quasi  ad  quamdam  mentis  juventutem  fir- 
mioris  intelligentiffi  robore  pervenisse  exisiimes. 
Pueri  enim  sumus,  sed,  ut  dici  assolet,  forsitan 
belli,  et  non  mali  ^  Nam  plerumque  perturbatos 
et  sensibilium  plagarum  (6)  curis  refertos  mentis 
oculos  iila  tibi  notissima  ratiunoula  in  respiratio- 
nem*levat,  mentem  atqueintelligentiam  oculis  et 
hoc  vulgari  aspeciu  esse  meliorem  :quodnon  ita 
esset,nisi  magis  essent  illa  quae  inielligimus,quam 
ista  qu8B  cernimus.  Cui  ratiocinationi  utrum  nihil 
valide  inimicum  sit,  peto  mecum  consideres.  Hac 
ego  interim  recreatus^  cum  Deo  in  auxilium  depre- 
cato,  et  in  ipsum,et  in  ea  quae  verissime  vera  sunt 
attolli  coepero,  ianta  nonnunquam  rerum  manen- 
tium  prsesumptione  compleor,  ut  mirer  interdum 
illa  mihi  opus  esse  ratiocinatione,  ut  haec  esse  cre- 
dam,  quffi  tanta  insuni  prseseniia,  quanta  sibi 
quisque  sitpraesens.  Recole  tuquoque ;  nam  ie  fateor 
hujus  reiesse  diligentiorem,  ne  quid  fortenesciens 
rescriptis  adhuc  debeam.Nammibinon  facit  fidem 

*  Am.  Er.  et  Mss.  duo,  non  male, 
*M88.  plerique,  m  retpiratione. 

*  Hanc  recognovimus  ad  a  bl.  bg.  cb.  gg.  gv.  n.  r, 
sb.  duo8  t.  duos  V.  ad  Aro.  Bad.  Er.  et  Lov. 

(a)  A.lia8  117  :  quoe   autem  4  orat»  nunc  136.  Scripta 
circaidem  tempus. 
(6)  Id  e$t  phantasianim. 


<rr 


S.  AUOUSTINI  EPISCOPI 


«8 


t  am  tnultorom  onerafn  »quaB  aliqnan  do  DumeraTeram 
Uimrepentinadepositio :  quamTiste  accepisselitte- 
rasmeaf  Dondubitem,quarumrefcriptaDonhabeo. 

EPISTOLA  V  (a). 

Augustinum  Nebridius  deploratyquod  nimiuminiirpelr 

letur  civium  negotiis  ab  otio  contemplationii. 

AUQUSTINO   NEBRIDIUS. 

Itane  eit,  mi  Augustine,  fortitudinem  ae  tolerantiam 
negoiiii  civium  prcesta^  necdum  iibi  reddiiur  iiia  e«- 
optata  cessaiio  9  Quaeso,  qui  te  lam  bonum  homines  in- 
t^irpellant  f  Credo  qui  nesciunt  quid  ames,  quid  con- 
cupiseas,  Nullusne  tibi  esi  amicorum,  qui  eis  amores 
referai  iuos  f  nec  Romanianus,  nec  Lucinianus  *  ?  Me 
cei'ie  audiant,  Ego  clamabo,  ego  tesiabor  te  Deum 
amare,  illi  sei'vire  atqui  inhxrere  oupere.  Vellem  ego 
ie  in  rus  meum  voeare^  ibiqui  acquieicere,  Non  enim 
iimebo  me  nduetonm  tui  dici  a  ciptbui  tuU^  quM  ni- 
mium  amoi,  it  a  quibui  nimium  asnarii. 

KPISTOLA  VI  •' (6). 
IScribit  Nibridiui  videri  sibi  memoriam  iine  phania» 
iia  me  non  pom  ;  tum  etiam  phantaiix  vim  non  a 
ieniUf  ad  a  ee  poiiui  imagims  rerum  habere. 

▲U0U6TIN0  NBBRIDIUS. 

1.  Epiitoloi  tuasperplaoit  ita  sirvan  ut  oculoimioi. 
Sunt  enimmagna^  non  quaniiiate.iidrebui.etmagna' 
rum  nrum  magnas  eontinint  probaiiones.  IHm  miki 
Christum^iliaB  Pla  tonemyHlm  Ploiinum  sonabunt.Erunt 
igitur  mihi^  it  ad  audiendum  proptereloqueniiam  dul» 
cii^  ii  ad  legendum  proptir  brevitatem  facileiy  et  ad  »n- 
telligendum  proptir  iapiintiam  iolubrei.  Curabii  ergo 
quod  tua  menti  eanctum  bonumvi  fuerit  wum,  me  da- 
een.  Hii  autem  iitteru  respondebis,cum  de  phantoiia 
et  memoria  iubtHiui  aliquid  ditputarii,  Mihi  enimita 
videtur,  quod  quamvis  non  omnis  yhanioiia  cum  me- 
moria  iii,  omnis  tamen  numoria  sine  phantasia  eue 
non  poaii.  Sed  dieii  :  Quid,  cum  ncardamur  noi  tn- 
tiilexiue,  aui  cogilaeie  aliquid  f  Conira  hmc  ego  m- 
pondeot  et  dico  propterea  hoc  eveniuet  quia  cum  intel- 
ieximus  vel  cogiiavimus  eorporeum  ac  iemporaie  aii- 
quid^  genuimus  quod  ad  phantasiam  pertinet :  nam  aut 
verba  intellectui  cogiiationibusque  nostrii  adjunximutf 
qux  verba  iine  tempon  non  sunt,  et  ad  eensum  vel 
phantasiam  pertinent  :  aut  iaie  aliquid  intellectus 
noster  cogiiatione  passui  eti^quod  inanimophantaiiicoi 
memariam  facen  patuiuet.  Haec  ego  ineomiderate  ac 
perturbate^  ul  toleo,  ddxi  :  tu  expiorabit,  it  faito  re- 
ieeto^  veritatem  in  litieris  conferes. 

2.  Audi  aiiud :  cur,  quasotCy  non  aupotius  quam  a 
eeneuphantasiam  habere  amnes  imaginesdicimusWotest 


*  In  Ms8.  aliquoi  «oriMtar  tiie,  Lueiemui ;  et  inEpist.  10, 
Lmeilimnui  :  mox  io  VictoriQO  cod.  legitur,  «m»  eerte.  Au- 
diant  me,  etc. 

*  Sic  Mss.  tm%  M  fidd.  babent,  quod  in  awimo  jrfcon- 
Uutieam  memorimm ,  «tc^ 

*  Recogoita  eet  ad  a.  bl.  bg.  cb.  g.  gg.  gy.  n.  r.  sb. 
duos  t.  ouos  V.  ad  Km.  Bad  Er.  et  U)v. 

**  Epistol.  VI  et  VII  ad  Nebridium  emendandis  adhi- 
buimus  a  bl.bg.  cb.  ff.gg.  gv.  n.r.  sb.  vc.  duos  t.  duos 
V.  et  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  114  :  quse  aulem  S  eraU  nunc  138.  Scripta 
circa  fln.  an.  3S8. 

(b)  AHas  71  :  qun  autem  B  erat,  nunc  92.  Scripta  circa 
init.  an.  389. 


enim,guemadmodum  animue  intellectualii  ad  inteiligi- 
bilia  iiM  videnda  a  eemu  admomtur  poiiut  quatn  aii- 
quid  accipit,  ita  et  phaniaiiicui  animut  ad  imaginet 
iuas  conlemplandoiy  a  semu  admomri  potius  quam  ali- 
quid  auumere.  Nam  forti  indi  contingii,  ut  ea  qum 
semui  non  videt,  iile  tamen  atpicere  postit  :  quod  ei- 
gnum  ut,  in  u  it  a  te  habere  ommt  imaginet.  De  hac 
n  quoque  quid  tentiai,  ntpandebii, 

EPISTOLA  Vll(a). 
Augutiinutqucetiiomm  uir  amque  a  Nibridiomotam  dii- 
cutii.  Memoriam  tim  phaniatia  eta  pota.  Animam 
amibut  non  utam  carere  phantcuiit,   Objectio  neol" 
vitur. 

NEBRIDIO  AUGUSTINUS. 

QA?l]T?Rl}i\]}i.^Memoriamtimphantatiaeaepotie. 

1 .  Pro(Bmio  supersid  am,  et  cito  incipiam  quod  me 

jamjamque  vis  dicere,  preBsertim  non  citodesiturus. 

Memoria  tibi  nuUa  videtur  eese  possesioeimagini- 

bu8  veiimaginariis  visis,  qu»  phantaslarum  nomine 

appellareYoluisti :  egoaliud  ezistimo.  Primum  ergo 

videndum  est  non  nos  semper  rerum  praetereun- 

tium  meminisse,  sed  pierumque  manentium.Quare, 

cum  sibi  memoria  praeteriti  lemporis  vindicettena- 

citatem;  oonstateam  tamen  p  artim  eorum  esse  quee 

nos  deserunt»  partim  eorum  quae  deseruntur  a  no- 

bis.  Nam  cum  recordor  patrem  meum,  id  utique 

recordorquodmedeseruit^etnuncnonest:  cumau- 

tem  Clirthaginem,idquodest,et  quodipse  deserui. 

Iii  utroque  tamen  geuerum  hor um ,  praa  teritum  tem- 

pusmemoria  tenet.  Nam  et  ilium  hominem,  et  is- 

tamurbem,ex  eo  quodviui,  non  exeoquod  video, 

memini. 

2.  Hic  tu  fortasse  qusris  :  Quorsumista  ?  praeser- 
tim  oum  animadvertas  utrumlibethorum  non  posse 
in  memoriam  veiiire,  nisi  viso  ^  iilo  imaginario:  At 
mihi  satis  est  sic  inter  im  ostendisse,  posse  dici  earum 
etiam  rerum,qu88  nondum  interierunt,  memoriam. 
Verum  quid  me  adjuvet,  facito  intentus  accipias. 
Nonnulii  caiumniantur  adversus  Socraticum  illud 
nobilissimuminventum,  quo  asseritur,  non  nobisea 
quffidiscimus,  veiuti  nova  inseri,  sed  in  memoriam 
recordatione  revocari ;  dicentes  memoriam  prsete- 
ritarum  rerum  esse,  hffic  autem  quae  inteliigendo 
discimus,Piatoneipsoauctore,  maneresemper,  nec 
posse  inteiire,  ac  per  hoc  non  esse  praeterita  :  qui 
non  attenduntillam  visionem  esse  prseteritam,  qua 
bfiBC  aliquaodo  vidimus  mente  ;  a  quibus  quia  de- 
fluximus,  et  aliter  aiia  videre  coepimus,  ea  nos  re- 
miniscendo  revisere,  id  est,  per  inemoriam.  Qua- 
mobrem  si,  ut  alia  omittam.  ipsa  eeteruitas  semper 
manet^  nec  aiiqua  imaginaria  tigmeuta  conquirit, 
quibus  in  meDtemquasi  vehiculis  veuiat,nec  tamen 
venire  posset,  nisiejus  meminissemus,  potest  esse 
quarumdamrerumsineuiiaimaginationememoria. 

CAPUT II.  —  Antmamsmt^ia  non  usam  earere  phan^ 

iatiii. 

3.  Jamvero  quod  tibi  videtur  anima  etiam  non  usa 

t  Ms.  a.,  niti  illo  imaginario,  Alii  Cdd.,  vito. 
{a)  Alias  71  :  qusB  autem  7  erat,  nunc  143.  Scripta 
eirca  idem  tempus. 


«9 


BP18T0LAHUM  CLA89IS  I. 


70 


sensibus  corporii  edirpOrfttia  poise  imaginari,  fal- 
aumesseconviocituristomodo.Sianimapriusquam 
corporeutaturadcorporasentienda,eademcorpora 
imaginaripotest.etmelius,  quod  nemosanus  ambi- 
git,  affecta  erat  atiterquam  his  fallacibus  sensibus 
impiicaretur,meliusafficiunturanim8edormientium 
quam  Tigilantium  melius  phreneticorum  quam  tali 
peste  carentium  ;  his  enim  afficiuntur  imaglnibud, 
qaibus  anteistot  sensus  vanisslmos  nuntios  afticie- 
bantur  :  et  autverior  erit  sol  quem  yident  illi,  quam 
ille  quem  sani  atque  vigilantes  ;  aut  erunt  veris 
falsa  meliora.  Quo»  si  absurda  sunt  seculi  sunt, 
nihil  est  aliud  iila  imaginatio,  mi  Nebridi,  quam 
pJaga  inflicta  per  sensus,  quibus  noo,  uttu  scribis, 
commemoratio  queedam  fit  ut  talia  formentur  ili 
anima,  sed  ipsa  hujus  falsitalis  illatio,  sive,  ut  ex- 
pressius  dicatur,  impressio.  Quod  sane  le  movet, 
qui  fiat  ut  eas  facies  formasque  cogitemus  quaft 
nunquam  vidlmus,acute  movet.Itaque  faciamquod 
ultra  solitum  modumhanc  epistolam  porrigat ;  sed 
non  apud  te,  cui  nulla  est  pagina  gratior,  quam 
quae  me  loquaciorem  apportat  tibi. 

4.  Omneshas  imagines,  quas  phantasias  cu  m  tnul- 
tis  vocas,intriagenel*acommodissimeac  verissime 
distribui  video :  quorum  est  unum  sensis  rebus  im- 
pressum,  alterum  putatis,  tertium  ratis.Primigend- 
ris ezempla sunt ,  cnm  mihi  tuam  faciem,  vel  Cartha- 
ginem,  velfamiliarem  qnondamnostrum  Verecun- 
dum  (a),  et  si  quidaliud  manentium  velmortuarum 
rerum,  quas  tamen  vidi  atque  sensi,  in  se  animus  for- 
mat.  Alterigenerisubjiciuntur  ilia  quiB  putamus  ita 
se  habuisse  vel  ita  se  habere,  velut  cum  disserendi 
gratiaqusBdamipsiflngimusnequaquamimpedien- 
tiaveritatem,  vel  qualiafiguramuscumlegimushis- 
torias,etcumfabulosavelaudimu8velcomponimus 
vel  suspicamur.  Ego  enim  mihiut  libet  atque  ut  oc- 
curritanimo.^neee  faciem  fingo,ego  Medese  cum  suis 
anguibus  alitibus  junctisjugo,ego  Chremetis  et  ali- 
cujusParmenonis.tnhocgeneresuutetianiilla,quffi 
8ivesapiente8,aliquidveri  talibus  involventes  tigu- 
ris,  sive  stulti,  variarum  superstitionum  conditores, 
pro  vero  attuierunt  ;  utesttartareusPhlegethon,  et 
quinque  anlra  gentisteiiebrarum,etstylus  septetl- 
trionalis  continens  ccelum,  et  alia  poetarum  atque 
heereticorum  milleportenta.  Dicimustamenetlnter 
disputandum,  puta  esse  tressuper  invic^m  mundos 
qualishicunus  est ;  et,  putaquadrataiigura  terram 
contineri  ;  et  »imilia.  Uasc  enim  omnia  ut  se  cogi- 
tationis  tempestas  habuerit,  lingimus  et  ptitamus. 
Namde  rebus  quod  ad  tertium  genus  aitinetimagl- 
num^numeris  maxime  atquedimensionibusagitur: 
quod  partim  est  in  rerum  natura,  velutcumtotius 
mundi  figura  invenitur,ethancinventioneminani- 
mocogitantisimago  sequilur ;  partimindisciplinis 
tanquaminfigurisgeometriciselrhjthmicismusicis 
et  infinita  varietate  numerorum :  qus  quamvis  vera, 
sic  utego  Autiimo,mimprehendantur,  giguun  t  tamen 

(a)  Grammatieus  et  tivis  MedioItneasiB  in  cujut  vil- 
lam  Aug.   nondvm  baptizattts  cum  luii  le  receperat 
Lib.  9  Con.,  •. ».  ^       ' 


falsas  imaginaiioDes  quibusipsaratioviz  rtsistit ; 
tametsi  neo  ipsam  disoiplinam  disserendi  carera 
hoo  malo  facile  est,  oum  in  diviaionibus  et  oon* 
ohisionibus  quosdam  quasi  oaloulos  imaginamur* 
5.  In  hao  iota  imaginum  siiva,  oredo  iibi  non  vi* 
deri  primum  illud  genus  ad  animam,  priusquam 
iDhaereat  sensibus,  perlinere ;  neque  hino  diutius 
disputandum  :deduobusreliquisjureadhucquen 
posset,  nisi  mauifestum  esset  animam  minus  essa 

obnoaiamfalsitatibuSfnondumpassamsensibilium 
^ensuumque  vanitatem  :  atistas  imaginssqui  du- 

bitaveritistissensibilibusmultoessefalsiores^Nam 
illa  qun  putamus  et  credimus,  sive  fiugimus,etSK 
omni  parte  omninofalaasunt,  etcerte  longe,utcer- 
uis,  veriorasuntquKividemusatquesentimus.  Jam 
in  iilo  iertio  genere  quodlibet  spatium  corporale 
animo  figuravero»  quanquam  id  rationibus  discipli- 
narnm  minime  fallentibus  cogitaiio  peperisse  vi- 
deatur,  ipsis  rursum  rationibus  arguentibus,  fai- 
sumesse  oonvinco.  Quo  fit  utuuliopacto  animam 
oredam  nondum  oorpore  sentientem  nondum 
per  sensus  vanissimosmortalietfugaci  substaniia 
verberatam,  in  tanta  falsitatis  ignominia  jacuisse. 
CAPUT  111.  —  Objeetio  resoUUur, 

0.  Unde  ergo  evenii  ui  qme  non  vidimus  cogite- 
mus?  Quidputas^nisi  essevimquamdamminuendi 
eiaugendiauima9inBitam,quamquocumquevenerit 
necesse  esi  afferai  seoum  ?  qun  vis  in  numeris 
prnoipue  animadverti  potest.  Hac  fii,  verbi  gratia, 
ui  corviquasi  ob  oculos  imago  constiluta,  quae  vi- 
delicei  aspeotibus  nota  est,  demendo  et  addendo 
qundam,  ad  quamhbei  omnino  nunquam  visam 
imaginem  perducaiur.  Hac  evenit  ui  per  consue- 
tudinem  volventibus  sese  in  talibus  animis,  figurn 
hujusoemodivelutsuaspoDtecogitatioQibusirruant. 
Lioet  igitur  animn  imaginanti,  ezhis  quae  illi  sen- 
sus  invexit,  demendo,  ut  dicium  est,  etaddendo, 
ea  gignere  que  nulio  sensu  atiingil  toia  ;  partes 
vero  eorum  qu«  in  aliis  aique  aliis  rebus  attigerat. 
Ita  nos  pueri  apud  mediterraneos  nati  atque  nu- 
triti,  vel  in  parvo  cahce  aqua  vi^sa,  jam  imaginari 
maria  poteramus  ;  cum  sapor  fragorum  et  corno- 
rum,  antequam  in  Italia  gustaremus,  nulio  modo 
veniret  in  mentem.  Hinc  esi  quod  a  prima  ntate 
cnci,  cum  de  luce  coloribusque  interrogantur, 
quid  respondeant  non  inveniunt.  Non  enim  colo- 
ratasuilaspatiunturimaglnes^quisenseruntnuUas. 

7.  Neo  mirere  quo  paotoea  qun  in  rerum  natura 
figuranturel  f)ngfpossunt,nonprimo  inanimaquse 
omnibusinesl  oommisia  voivantur,  oum  ea  nunquam 
eitrinsecus  senserit.  Nam  etiamnos  cum  indignando 
autintandOiOmterisquehujuscemodiaDimimotibus. 
multos  in  nostro  corpore  vultus  coloresqua  forma- 
mus,priusnostracogitatioquodfacerepossimu8ta- 
les  imaginesconcipii.  Consequunturisia  mirisillis 
modisetcommittendiscogitationitun,cuminanima 
sineuUacorporalium'  tiguraralsitatumnumeriacti- 
tanturocoulti.  Exquointelligasvehm,cumtammul- 
tos  animi  motusesse  sentias  expertes  omnium^  de 

*  Sic  elcgantioresMss.  Atexcusi  habeDt,corporaI{/l^ttra. 


71 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


quibusnuncquflerls,  imaginum,  quolibetaliomotu 
animam  sortiri  corpus  quam  sensibilium  cogitatione 
formarum,  qiids  eara,  priusquam  corpore  sensi- 
busque  ulalur,  nullo  modo  arbilror  pati  posse. 
Quamobrempro  nostra  familiarilate,  el  pro  ipsius 
divini  jurisfidesedulo  monuerimcharrissime  mihi 
ac  jucundissime,nullamcum  istis  infernis  umbris 
oopules  amicitiam,  neve  illam  quoB  copulata  est, 
cuncteredivellere.NuIIoenimmodoresistitnrcorpo- 
pis  sensibus,  qu»  nobissacratissimadisciplinaest, 
si  per  eos  *  inflicti  s  plagis  vulneribusque  blandimur. 

EPISTOLA  VIII  •  (a). 

Quanam  ecelestium  potestatum  in  animam  actione  fiat, 

ut  imagines  ac  somnia  dormienti  subrepant. 

AUGUSTINO    NEBRIDIUS. 

1.   Festinanti  mihi  ad  rem  pervenirey  nullum  proae- 
mium,  nullumplacet  ejcordium.  Qui  fit,  mi  Augusti- 
ne,  vel  qui  modus  est  t7/f ,  quo  utuntur  superiores  po- 
tcstates.quas  cwlestes  intelligivolo,  cum  eis  placet  nobis 
dormientibusaHquasomniademonstrare?  Quiy  inquam, 
modus  est ;  id  est,quomodo  id  faciunt,  qua  arte,  quibus 
manganis  *,  quibusve  instrumentis  aut  medicamentis  f 
animumne  '  nostrumpercogitationes  suas  impellunt,  ut 
nos  etiam  ea  cogitando  imaginemur  ?  an  ipsa  in  suocor- 
pore,  vel  in  sua  phantasia,  facta  nobis  offemnt  etosten- 
dunt  ?  Sed  si  in  suo  corpore  ea  faciunt,  sequitur  ut  et 
nos  alios  oculoscorporeos  intrinsecus  habeamuscumdor' 
mimus,  quibusHla  videamus  quceilli  in  suocorpore  for- 
maverint.  Si  vero  ad  istas  m  non  corpore  adjuvantur 
suo,  sed  in  phantastico  suo  ista  disponunt,  atque  ita 
phantastica  nostra   contingunt,  et  fit  visam  quod  est 
somnium  ;  cur,  qua^so  te,  non  ego  phantasticomeo  tuum 
phantastieum  ea  somnia  generare  compello,  quce  miht 
primo  in  eo  ipse  foimavi  f  Certe  et  mihi  est  phantasia, 
et  quod  volo  potens  est  fingere,  cum  omnino  nullum  tibi 
facio  somnium,  sed  ipsumcorpusnostrumvideo  innobis 
somnia  generare.  Nam  cum  semel  habuerit  per  affectum 
quo  aninuB  copulatur,  cogit  nos  idipsum  miris  modis 
per  phantasiam  simulare.Saepe  dormientescum  sitimus, 
hibere  somniamus,  et  esurientes  quasi  comedentes  vide^ 
mur  ;  §t  multa  talia,  quce  quasi  commereio  quodam  a 
corpore  in  animam  phantastice  transferuntur.  Haecpro 
sui  obscuritate,  pro  nostraque  imperitia,  ne  mireris  si 
minus  eleganter  minusque  subtiliter  explicata  sunt  ; 
tu  id  facere  quantum  poteris  laborabis, 

Edd.,  per  eas.  AtMss.  magDoconsensupnefenint  per 
eos,  quod  ad  sensus  refertur.  Nam  paulo  supra  dicitur  : 
nihil  ttt  aliud  imaginatio  sensibilium  rerum  hoc  in  cor- 
pore,  quam  plaga  inflicia  per  tentus.  Hinc  intelliges  in 
lib.  de  Vera  Heligione.  c.  34,  n.  64,  id  quod  Augustinus 
advcrsus  Manichteosdieit :  Uatequi  retittat  tentibut  ear- 
nit,  ei  plagit  quibut  per  illot  in  anima  vapulavit.  Neque 
porro  infemat  umbrat  quibus  hic  Nebridium  revocat, 
mtelligere  alias  videtur  proeter  phantasias  seu  pbantas- 
mata  illa  quee  amplexabantur  Maniclioei,  ez  lib.  3  Con- 
fess.,  c.  6,  et  lib.  9,  c.  4. 

*Lov.,  macAin  tf,cujusloco  Mss.  habent,  manganit.ldem 
significat ;  hinc  enim  magganellaf  bellica  quiedam  ins- 
trumenta.  Suidas  porro,  magganon  paradoxon  ti,  mirum 
quidpiam  interpretatur  aliquis,  preestigias. 

'  Lov..  aut  medieamentit  aninum  notlrum.  Mutavimus 
nonnihil  ad  Mss.  iidem. 

♦In  hac  emendada  usi  sumus  cb.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  vc. 
duobus  t.  duobus  v.  et  Lov. 

{a)  Alias  245  :  (juue  autem  8  erat,  nunc  27.  Scripla 
paulo  post  supenorem. 


78 


EPISTOLA  IX*  (a). 


Quxstioni  de  somniis  per  superiores  potestatesimmissis 

respondet. 

NEBRIDIO  AUGUSTINUS. 

I.  Quanquam  mei  animi  cognitorsis,  fortasseta- 
men  ignoras  quanlum  velim  praBsentia  tua  frui. 
Verum  hoctammagnum  beneficium  Deusquando- 
que  praBstabit.Legi  rectissimam  epistolam  tuam,  in 
qua  de soliludine questus es,  et quadam desertione a 

familiaribustuis,cumquibusvitaduIcissimaest.Sed 
quid  aliud  hic  tibi  dicam,  nisi  qnod  te  nondubito 
facere  ?  Confer  te  ad  tuum  animum,  et  illum  in 

DeumIeva,quantumpoles.Ibienimcerliushabesel 
nos,  non  percorporeas  imagines,  quibus  nunc  in 

noslrarecordalioneutinecesseest;sedper  illam  co- 
gitationem,  qua  intelligis  non  loco  esse  nos  simul. 

2.  Epislolas  tuas  cum  considerarem,qnibusnon 
dubium  tibi  quaerenti  raagna  respondi,  vehemen- 
ter  meilla  terruil,qua  percontarisquomodo  fiat  ul 
nobis  a  superioribus  potestatibus  vel  a  d«moni- 
bus,  etcogitationes  quaedam  inseranturel  somnia. 
Magna  enim  res  esl,  cui  tu  quoque  pro  tua  pru- 
dentia  perspicis,  non  epistola,  sed  aut  prflesenti 
collocutione,  aut  aliquo  hbello  respondendum 
esse.Tentabo  tamen,  callensingeniumtuum,  quee- 
dam  quiBstionis  hujus  lumina  »  praeseminare,  ut 
aut  cflBtera  tecum  ipse  contexas,  aut  posse  ad  rei 
tant®  probabilem  investigationem  perveniri  mi- 
nime  desperes. 

3.  Arbitror  enim  omnem  motum  animi  aliquid  fa- 
cere  in  corpore.  Id  autem  usqiie  ad  nostros  exire 
sensus,  tara  hebetes,  tamque  tardos,cum  sunt  majo- 
res  animi  motus;  velutcum  irascimur,  aul  Iristes, 
aut  gaudentes  sumus.  Ex  quo  licet  conjicere,  cum 
etiamcogitamus  aliquid,  neque  id  nobis  in  nostro 
corpore  apparet,  apparere  taraen  posse  aeriis  flethe- 
rei>ve  animantibus  (6),  quorum  et  sensus  accerri- 
mus,  etincujus  comparalionenoster  nesensusqui- 
dem  pulandus  est.Igilur  eaquae,  utitadicam,  ves- 
Ugia  sui  motus  animusfigit  in  corpore,  possunt  et 
manere,  et  quemdaraquasi  habitum  facere  ;  quae 
latentercum  agitata  fuerint  el  contrectata,  secun- 

dumagitantisetcontrectanli8voluntatem,ingerunt 
nobis  cogitationes  et  somnia  ;  atque  id  fit  mira 
facilitale.Si  enimnostrorumcorporum  terrenorum 
et  tardissimorum  exercilationes,  agendis  organis 
musicis,seuinfunambulo,  caeterisque  hujuscemodi 
spectaculis  innumerabilibus,  ad  quaedam  incredi- 
bilia  pervenisse  manifestum  est  ;  nequaquara  est 
absurdum,  eos  qui  acrio  vel  aelhereo  corpore  ali- 
quid  in  corporibus  agunt,  quae  naturali  ordine  pe- 
netranl,  longe  majore  uti  facilitate  ad  movendum 
quidquidvolunt,  non  sentienlibus  nobis,  ettamen 

lif^yv  Ji^^!^^-  ^t^ss.  et  antiquiores  Edd.,  lumina. 
•Lpist.  IX  et X  ad  Nebridium  casUAiatflp  suntad  a.  bl.bir. 
.  8-  (^S-e^'  n-  r.  sb.  duos t.  duos  v.  etad  Am.  Bad.Er.Lov. 
(a)  Alias  115prima:qu(B  autem  9  erat,  nunc  40. 
Dcnpta  circa  idem  tempus. 
(6)  Deemonibus.  Vide  Jib.  1  cont.  Academ.  c.  7,  n.  20. 


73 


EPISTOLARUM  CLASSIS  I. 


74 


inde  aliquid  perpetieatibus.  Neqiie  enim  etiam  quo- 
modo  fellis  abundantia  nos  ad  iram  crebriorem 
cogat  sentimus  ;  et  tamen  cogit^  cum  h8Bc  ipsam, 
quamdixi,abundant]afacta  sit  irascentibus  nobis. 

4.  Sedhoc  tamen  sinon  vis  simile  a  nobis  pree- 
tereunter  accipere^  versa  id  cogitatione  quantum 
pates.  Nam  si  animo  existat  assidue  aliqua  diffi- 
cultas  agendi  atque  impleodi  quod  cupit,  assidue 
irascitur.  Ira  estautem,  quantum  raea  fert  opinio, 
turbulenius  appetitusauferendi  ea  quie  facilitatem 
actionis  impediunt.  Itaque  plerumque  non  homi- 
nibus  tantum,  sed  calamo  irascimur  in  scribendo 
eumque  collidimus  atque  frangimus ;  et  aleatores 
tesseris,  et  pictorespenicillo,  etcuique  instrumento 
quilibet,  ex  quo  difHcuItatem  se  pati  arbitratur. 
Hac  autem  assiduitate  irascendi  fel  crescere  etiam 
medici  afflrmant.  Cremento  autem  fellis  rursus 
et  facile  ac  prope  nuUis  cansis  existentibus  irasci- 
mur.  Ita  quod  suo  motu  animus  fecit  in  corpore» 
ad  eum  rursus  commovendum  valebit. 

5.  Possunt  latissime  ista  tractari,  etmultisrerum 
testimoniisadcertiorem  plenioremqueperduci  noti- 
tiam.  Sed  huic  epistolie  adjunge  illam  quam  tibi 
nuper  de  imaginibus  et  de  memoria  misi,  et  eam 
diligentius  pertracta :  nam  minus  plene  a  te  intel- 
lecta,  rescripto  tuo  mihi  apparuit.Huic  ergo  qnam 
nunc  legis,  cum  adjunxeris  de  illaquoddictum  ibi 
est,  de  naturali  quadam  facultate  animi  minuentis 
et  augentis  cogitatione  quodlibet ;  fortasse  etiam 
formiB  corporum,  quas  nunquam  vidimus,  vel  co- 
gitando  apud  nos  vel  somniando  figurentur^ 

EPISTOLAX  (a). 

De  convietu  eum  Nebridio  et  seeessione  a  munda» 
narttm  rerum  tumuUu, 

NKBRIDIO    AUOUSTINUS. 

1.  Nunquam  feque  qaidquam  tuarum  inquisitio- 
nam  me  in  cogitando  tenuit  sestuantem,  atque  illud 
quod  recentissimis  litteris  tuislegi,  ubi  nosarguis 
quod  consulere  negligamus  ut  una  nobis  vivere  li- 
ceat.  Magnumcrimen,  et,  nisi  falsum  esset,  pericu- 
losissimum.Sed  cum  probabilis  ratiodemonstrare 
videatur,  hic  nos  potius  quam  Carthagini,  vel 
etiam  ruri,  ex  sententia  posse  degere,  quid  tecura 
agam,  mi  Nebridi,  prorsus  incertussum.  Mittatur- 
ne  ad  te  accommodissimum  tibi  vehiculum?  nam 
basterna  *  innoxie  te  vehi  posse  noster  Lucinia- 
nus  auctor  est.  At  matrem  cogito,  ut  quse  absen- 
tiam  sani  non  ferebat,  imbecilli  mullo  minus  esse 

(  HicEpistola  terminatur  apud  Lov.  et  veteresMss.  At 
apud  Bad.  Am.  et  Er.advocem  fiaurentur,  Epistola  14, 
detracto  exordio,  reeentiuimit  ■ubjungitur  contioeoter 
ab  hisce  verbis,  tametti  aetut,  etc. 

<Iq  Edd.,  battama.  At  in  veteribus  libris  scribitur, 
battema.  Qus  vox  apud  Isidorum  in  Gloss.  exponitur, 
ieeta  manualit  :  unde  quibusdam  videtur  esse  gestato- 
ria  sella,  aut  lectica,  quae  famulorum  manibus  portaba- 
tur;aliis  porro^lecticajumentorum  dorso  imponisolita, 
ex  eodem  Isidoro  in  Oriff.  lib.  20,  c.  12;  buiuscomodi 
eratillade  quaGregoriusTuron.in  Franc.Ri8t.lib.3,n.26. 

^a)  AliasilS:  quee  autem  10  erat,  nunc  71.  Scripta 
drca  idem  tempus. 

Patrol.  xxxin. 


laturam.  Veniamne  ipse  ad  vos  i^  At  hic  sunt  qui 
nec  venire  mecum  queant,  et  quos  deserere  nefas 
putem.  Tu  enim  potes  et  apud  tuam  mentem  sua- 
viter  habitare ;  ii  vero  ut  idem  possint,  satagitur. 
Eamne  crebro  etredeam,et  nunctecum,  nunc  cum 
ipsissim?  Athoc  neque  simu),  neque^  ex  sententia 
vi vere est.  Non eniui  brevis est  via,sed  tanta omnino» 
cujus  peragendaenegotiumsiBpe  suscipere,  non  sit 
ad  optatum  otium  perveoisse.Huc  accedit  infirmitas 
corporis,  qua  egoquoque,  utnosti,non  valeoquod 
volo,  nisi  omnino  desinam  quidquam  plus  yelle 
quam  valeo. 

2.  Profectiones  ergoquasquietaset  facileshabere 
nequeas^per  totam  cogitare  vitam,non  est  hominis 
de  illa  una  ultima,qu8B  mors  vocatur,cogitanti8 ;  de 
qua  vel  sola  intelligis  vere  esse  cogitandum.  Dedit 
quidemDeuspaucisquibusdam,quosgubernatore8 
ecclesiartim  esse  voluit,  ut et illam non  solum  exspe- 
ctarent  fortiter,  sed  ala6riter  etiam  desiderarent^et 
earumobenndarum  laboressine  nllo  angore  susci- 
perent:sedneque  iisquiad  hujusmodi  administra- 
tiones  temporalis  honoris  amore  raptantur,  neque 
rursum  iis,  qui  cum  sint  privati,  negotiosam  vitam 
appetunt,  hoc  tantum bonum concedi arbitror,ut in- 
ter  strepitus  inquietosque  conventus  atque  discur- 
8us,cummortefamiliaritatem,quamqufiBrlmus,  fa- 
ciant;  deificari  enim  utrisque  in  otiolicebat.  Autsi 
hoc falsum est,ego  sum  omnium,nedicam  stultissi- 
mus,  certeignavissimus,  cuinisiproveniatquffidam 
secura  cessat  io,sincerum  illud  bonum  gustare  atque 
amarenonpossum.  Magnasecessionea  tumulture- 
rumlabenlium,mihicrede,  opusest,  utnonduritia^ 
non  audacia,  non  cupiditate  inanis  gloriiB,nonsu- 
perstitiosa  credulitate  fiat  in  homine,  nihil  timere. 

Hincenimfitilludetiamsolidumgaudium,nullisom- 
nino  IsBtitiis  ulla  ex  particula  conferendum. 

3.  Quodsiinnaturamhumanam  talisvitanonoa- 
dit,  curaliquando'evenit  ista  securitas?  curtanto 
evenitcrebrius,quanto  quisque  in  mentis  penetrali- 
bus  adorat  Deum?  curin  actu  etiam  humanople- 
rumque  ista  tranquillitas  manet,  si  ex  ilio  adytoad 
agendumqnisqueprocedat?curinterdumetcumlo- 
quimur,  mortemnonformidamus,  cum  autemnon 
loquimur,  etiamcupimus?Tibidico,  non  enim  hoo 
cuilibetdicerem,tibi,  inquam,  dico,  cujusitineraiu 
supernabenenovi,tunc,cumexpertu8S8epesisquam 
dulce  vivat,cum  amori  corporeo  animus  moritur,ne- 
gabis  tandem  totam  hominis  vitam  posse  intrepidam 
fieri,  ut  rite  sapiens  nominetur  ?  authano  affectio- 
nem,  qua  ratio  nititur,  tibi  accidisse  unquam,  nisi 
cuminintimistuisangeris',  asserere  audebis?  Quab 
cumitasint,restareunumvides,uttuquoqueincom- 
muneconsulas,  quo vivamus  simul.  Quid  enimcum 
matre agend um  si t,  quam  certe  frater Victor non  de- 
serit,  tiimultomeliuscallesquam  ego.Aliascribere, 
ne  te  ab  ista  cogitatione  averterem,  nolui. 

1  In  Mss.  omittitur  conjunctio,  neque. 

'  Inprius  lildd.  «ut  a/tgiiando.Substituimus  cur,ex  Mss. 

•  Ita  Lov.  Al  Er.,  eum  iniimit  angererit.  Bad.  Am.  et 
Gemmeticensis  cod.,  eum  inlimit  tuitagerit,  In  ceeteris 
fere  Mss.  cum  in  intimit  tuit  agerit,  forte  pro  ageret. 

(Trois.) 


7S 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


76 


EPISTOLA  XI  •  (a). 

Cur  hominis  suiceptio  Filio  soli  inbuitury  cum 
divinx  personx  sint  inseparahiles, 

NEBRIDIO  AUOUSTINUS. 

!•  Cum  me  vehementer  agitaret  quaestio,  a  te  du- 
dum  cumquadam  etiamfamiliariobjurgationepro- 
po8ita,quonampactouiiaviverepossemus,etdehoc 
solostatuissemrescriberetibi,  etrescripta  filagitare, 
neque  adaliudaliquid,quodad  nostrastudiaperti- 
net,8tilumavertere,utinternosistudipsumtermina- 
retur^citomesecurumfecitrecentisepistoleetuflebre- 
vissima  et  verissima  ratio:  propterea  scilicet  hinc 
nonessecogitandum,  quiavel  nos  cum  potuerimus 
ad  te, vel  tu  cum  potueris  ad  nos  necessario  tenturus 
sis.  HincergOyUt  dizi,  securus  effectus  consideravi 
omnesepistolastuaSyUtvideremquarumresponsio* 
num  debitor  sim.  In  quibustam  multas  quaestiones 
reperiy  utetiamsi  facile dissolvi  possent,  ipso  acervo 
cujusvisingeniumotiumquesuperarent.  Tam  vero 
difficiles  sunt,  utetsi  unaearum  mihi  essel  imposita, 
non  dubitarem  me  onustissimumconfiteri.  Hocau- 
tem  prooemium  ad  id  valet,ut  tantisper  desiuas  nova 
qu8erere,donectotoflerealieno  liberemur,  etdesolo 
judicio  tuo  mihi  rescribas.  Quanquam  scio  quam 
sit  adversum  me.qui  tuarum  divinarum  cogitatio- 
num  vel  tanlisper  particeps  esse  difiero. 

2.  Accipeigitur  quid  mihivideaturde  susceptione 
hominismysticaquam  propter  salutem  nostram  fa- 
ctam  esse  religio,  qua  imbuti  sumus,  credendum 
cognoscendumque  commendat :  quamqusestionem 
non  facillimam  omnium  elegi,  cui  potissimumres- 
ponderem.  Illanamquequaedehoc  mundo  quaerun- 
tur,necsatisadbeatam  vitam  obtinendammihi  vi- 
dentur  pertinere;  et  si  aliquid  afferunt  voluptalis, 
cum  investigantur,  metuendum  est  tamen  ne  occu- 
penttempus  rebusimpendendum  melioribus.  Qua- 
mobrem  quod  ad  hoc  pertinet  susceptum  in  prae- 
sentia,  prius  miror  te  esse  commotum  cur  non  Pa- 
ter  sed  Filius  dicatur  hominem  suscepisse^sed  etiam 
Spiritus  sanctus.  Nam  ista  Trinitas  cathoiica  Ode 
ita  inseparabilis  commendatur  etcreditur,itaetiam 
a  paucis  sanctis  beatisque  intelligitur,  ut  quidquid 
ab  ea  fit,  simul  fieri  sit  existimandum,  et  a  Patre, 
et  a  Filio,  et  a  Spiritu  sancto:  nec  quidquam  Pa- 
trem  faoere,  quod  non  et  Filius  et  Spiritus  sanctus, 
nec  quidquam  Spiritum  sanctum,  quod  non  et 
Pater  et  Fihus,  nec  quidquam  Filium,  quod  non  et 
Pater  et  Spiritus  sanctus  faciat.  Ez  quo  videtur 
esse  consequens,ut  hominem  Trinitas  tota  suscepe- 
rit:  nam  si  Fihus  suscepit,  Pater  autem  et  Spiritus 
sanctus  non  susceperunt,  aliquid  prceter  invicem 
faciunt.  Cur  ergo  in  mysteriis  et  sacris  nostris  ho- 
minis  susceptio  Filio  tributa  celebratur  ?  Uaec  est 
plenissimaqusestioita  difliciHs,etderetam  magna, 
ut  nec  sententiahicsatisezpedita^nec  ejus  probatio 
satissecura  essepossit.  Audeotamen,siquidem  ad 

*  XI  et  XII  non  reperiuntur  nisi  in  Vaticano  exemplari. 
(a)  Alias  268 :  quffi  autem  11  erat,  nunc  75.  Scripta 
circaidem  tempas. 


te  scribo^significare  potius  quid  meiisanimusha- 
beat,  quam  explicare  ;  ut  ctelera  pro  ingenio  tuo  et 
familiaritate  nostra^  qua  fit  ut  m^^.  optiuie  novcris, 
per  te  ipse  conjecles. 

3.  Nulla  natnra  est,  Nebridi,  et  omnino  nulla  sub* 
stantiaqute  non  in  se  habeat  hmc  tria,el  prm  segerat : 
primo  utsit,  deinde  ut  hoc  vel  illud  sit,  tenioutin 
eo  quod  est  maneat  quantumpotesl.Primum  illud 
causamipsamnalurflB  oslentat,ex  qua  sunt  omnia; 
alterum,speciem  perquamfabricantur,et  quodam- 
modoformanturomnia;  tertium,manentiamquam- 
dam,  ut  ita  dicam,  in  qua  sunt  omnia.  Quod  si  fieri 
potest  utaIiquidsit,quodnonhoc  vel  illudsit,ncque 
in  genere  suo  uianeat;  aulhocquidemautilludsit, 
sed  non  sit,  neque  in  genere  suo  maneat  quautum 
potest ;  aut  in  suo  genere  quidem  pro  ipsius  sui  gene- 
ris  viribus  maneat,  sed  tamen  nec  sit,neque  hoc  vel 
illud  sit :  heri  etiam  potest,ut  inilla  Trinitate  aliqua 
persona  preeter  alias  aliquid  faciat.  At  si  cernis  ne- 
cesseesse  ut  quidquid  sit,continuo  ethocaut  illud 
sit,  etin  suo  genere  maneat  quantum  potest,  nihil 
tria  illapraeterinvicemfaciunt.Yideoadhuc  partem 
me  egissehujus  qu8estionis,qua  titdifficilis  solutio. 
Sed  breviter  tibiaperire  voIui,si  tamen  egiquodvo- 
lui,quam  subtiliter,et  quanta  veritate  in  Catholica 
intelligatur  hujusce  inseparabihlas  Trinitatis. 

4.  Nunc  accipe  quomodopossit  nonmovere  ani- 
mum  illud  quod  movet.  Species  qune  proprie  Filiu 
tribuitur,  eapertinetetiam  addisciplinam,  etadar- 
tem quamdam,  si  bene  hoc  vocabulo  in his rebus  uti- 
mur,  et  ad  intelligenliam  quaipse  animus  reruui 
cogitalioneformatur.llaquequoniamper  illamsus- 
ceplionem  hominis  id  actum  est,  ut  quaedam  nobis 
discipliua  vivendi,et  ezemplum  pr8ecepli,sub  qua- 
rumdamsententiarummajestateacperspicuitatein- 
sinuaretur.non  sineratione  hoc  totum  Filio  tribui- 
tur.  In  multis  enim  rebus  quas  cogilalioni  et  pru- 
dentifie  comuiitto  tuae,quamvismulla  insint,aliquid 
tamen  eminet,  et  ideo  sibi  proprietatem  quamdam 
non  absurde  vindicat;  velutinillls  tribusgeneribus 
qu8Bstionum,etiamsiqureraturan  sit,  ibi  estet  quid 
sit,  esse  enim  non  potestprofecto,  nisi  aliquid  sit; 
ibi  eliam,  probandum  improbandumve  sit ;  quid- 
quid  enim  est,  nonnuUa  sestimatione  dignum  est: 
ita  cum  quflerilur  quid  sit,  necesse  est  ut  et  sit,  et 
aliquaaestimationependatur.Hoc  modo  etiam  cum 
quaeritur  quale  sit,  et  aliquid  est  utique  ita,  cum 
sibi  inseparabiliter  juncta  suntomnia;  nomen  ta- 
men  qusestio  uon  ez  omuibus  accipit,  sed  ut  sese 
habuerit  quaerentis  intentio.  Ergo  disciplina  homi- 
nibus  est  necessaria,  qua  imbuerentur,  et  qua  ad 
modum  formarentur.  Non  tamen  idipsum  quod 
per  hanc  disciplinam  fit  in  hominibus,  aut  non  es- 
sepossumus  dicere,autnon  appetendum ;  sed  scire 
prius  intendimus,  et  per  quodconjiciamusaliquid, 
etinquomaneamus.Demonstrandaigiturpriuserat 
qu8edamnormaetreguladisc]plin6e;quodfactumest 
per  illam  susceptihominis  dispensationem  quaepro- 
prie  Filiotribuendaest,  utesset  consequensetipsius 
Patris,  id  est  uniusprincipii  ez  quo  suntomnia»co4 


EPISTOLARUM  CLASSIS  I. 


78 


ler  Fiiiiiii],  et  quaedain  interior  et  ineffabilis 
3  atqiie  dulcedo,in  isla  cognitione  permanen- 
^mnendique  omnia  mortaIia,quoddonumet 
proprie  Spirilui  sancto  Iribuitur.  Ergocum 
'omniasummacommunioneetinseparabiii- 
nen  dislincte  demonstranda  erant  propter 
litatem  nostram,quiabunilale  invarietatem 
mus.Nemo  enim  quemquam  erigit  ad  id  in 
eest,nisi  aliquantum  ad  id,in  quoestiiie,de- 
:.  Habes  epistolam,  nonqutetuamcuram  de 
inierit,  sed  quae  cogilationes  tuascerto  for- 
iquo  fundamento  inchoaverit;  ut  ccetera  in- 
uod  mibi  notissimiun  est,  persequaris,  et 
cui    maxime  standum  est,  conscquaris. 

EPISTOLA  Xli  (a). 
tionem  in  superiore  epistola  perstrictam 
iterum  tractandam  suscipit. 

NEBRIDIO    AUGLSTINL-S. 

res  epistolas  tescribis  misissequamaccepi- 

led  neque  tibi  possum  non  credere,  neque 

Etsienim  rescribeQdoparessenonvaieo;  ta- 

I  minore  a  me  diligentiaservaDlurlitterde  tuoe, 

equentantur  abs  te.  Prolixiores  autem  nos- 

Q  te  amplius  quam  binas accepisse  convenit 

>8  ;  non  enim  misimus  tertias.  Sane  reco- 

xempiaribus  animadverti  quinquefere  tuis 

dibus   esse  responsum  ;  nisi  quod  una  ibi 

»  quasi  transeunter  perstricta,  quanquam 

lere  ingenio  tuo  cominissa  sit,  non  tamen 

!  satisfecitavaritiae  tuae;  quam  refrenes  aii- 

iumopusest,  et  noonulla  compendia  liben- 

s.  Ita  plane  ut  si  quidquam  fraudo  intelli- 

3,  dum  sum  parcus  in  verbis,  niliil  parcas 

sed   tu  jure,  quo  mihi  valentius  essetforte 

,  si  quidquam  posset  esse  jucundius,  totum 

ibetur,  efflagites.  Hanc  igitur  epistoiam  nu- 

siQterminoresepistolasmeas,quamtibi,non 

lil  mihi  de  acervo  minuere.  Non  enim  et  tu 

]iQores,qu8eQoneumdem  acervumaugeaQt. 

iUud  quod  de  Filio  Dei  queeris,  cur  ipse  po- 

^atur  hominemsuscepisse,  quam  Pater,  cum 

terque  sit,  dignoscesfacilliiDcsi  sermocina- 

iQostrarumquibus,utpotuimus(nam  inetfa- 

iddamest),quidsitDeiFiliusquoconjuuctisi' 

!Corderis.Quoduthichreviterattingam,disci- 

psa  et  formaDei,  perquam  factasuntomnia 

cta  sunt,  Fiiius  nuncupalur.  Quidquid  au- 

r  susceptum  iliumhominem  gestum  est,  ad 

3neniinformationemquenostramgestumest. 

t  S7  linearum  spatium  in  Ms.  codice  Vaticano 
)isto1a  ernta  est.) 

EPlST0LAXlir(6). 

onem  de  animae  quodam  co7'pore,  ad  se  nihil 
pertinentem,  rogat  dimittant, 

NEBRIDIO  AUGUSTINUS. 

itata  libi  scribere  non  libet,  nova  non  iicet.  Al- 

ognoviiDUs  hanc  in  bl.  cb.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  vc. 
t.  duobus  V.  et  in  Lov. 

liat  269  :  qnee  autem  12  erat,  nunc  67.  Scripta 
em  iempus. 

Has  218  :  quee  auiem  13  erat,  nunc  68.  Scripta 
«  389,  certe  ante  391. 


terum  enim  videotibi  qoq  coQveQire,  alterum  qoq 
mihivacare.  Namexqnoabiiabste,Qulla  mihi  op- 
portuQitas,QullumotiumdatumesteaqufleiQterQ09 
quapreresolemus,  agitaQdiatqueversandhSuQtqui- 
dem  hiemales  nimis  longfe  noctes,Qec  a  me  totffidor- 
miuQtur  ;  sed  se  objiciuut  magis  cogitauda  cum 
otium  est,  quae  difQrmaudo  ^  suut  otio  uecessaria. 
Quid  ergo  faciam  fmutusue  apud  te,aa  tacitus  sim  ? 
Neutrum  vis,  ueutrum  volo.  Quareage,  atque  accipe 
quoddemeexcuderepotuit  ultiraum  nocti8,quam- 
diu  exsequebatur,  quo  heec  epistola  scripta  est. 

S.Necesseestte  memiuissequod  crebro  iuter  qos 
sermoQe  jactatum  est,  Qosque  jactavit  aQhelaates, 
atque  eestuautes,  de  aoimffi  scilicet  vePperpetuo 
quodam  corpore,  vel  quasi  corpore,quod  a  qoqquIHs 
etiamdicivehiculum  recordaris.  Quam  rem  certe, 
siquidemlocomovetur,  non  esse  intelligibilem,  cia- 
rumest.QuidquidautemintelligibileQOQestyiQtelligi 
QOQ  potest.  AtquodiQteliectum  fugit,  sisaltemseQ- 
sumuoQ  refugit,aestimare  iudealiquid  verisimiliter' 
Qon  usquequaque  deuegatur.  Quod  veroneque  in- 
telligi  neque  sentiri  potest,  temerariam  nimis  at- 
que  Qugatoriam  gigQit  opiQioQem  ;  et  hoc  de  quo 
agimus  tale  est,  si  tamen  est.  Cur  ergo,  quaeso  te, 
non  nobis  ad  hanc  quaestiuQcuIam  iudicimus  fe- 
rias,  et  qos  totos  imprecato  Deo  iQ  summam  se- 
reQitalem  Qaturse  summae  viveutis  attoUimus  ? 

3.  Hic  forsitaudicas,  quauquam  corpora  percipi 
aequeaat,  multa  qos  tamea  ad  corpus  pertiQeatiaia- 
teiiigibiliter  posse  percipere,  ut  est  quod  Qovimus 
essecorpus.Quiseaimaeget,  autquishocverisimile 
potius  quam  verum  esse  fateatur?Ita  cum  ipsum  cor- 
pus  verisimile  sit,  esse tamen iu  aatura tale quiddam 
verissimumest  :  ergo  corpusseasibile,  esse  autem 
corpusiQtelligibilejudicatur;  QOQ  eaimpossetaliter 
percipi.  Ita  nescio  quid  illud,de  quo  quffirimus,  cor« 
pus,  quoionitianima,  utdelocoadlocumtranseat, 
putatur,  quanquam  eliamsi  qoq  seasibus  aostris, 
tamcQ  quibusdamionge  vegetioribus  seusibile  sit, 
utrum  tameu  sit,  iQtelligibihter  cognosci  potest. 

4.Hocsidices,  veniatinmentemilludquod  intelli- 
gere  appellamus,duobus  modis  in  nobisfieri :  aut  ip- 
sapersemeuteatque  ratioQeintrinsecus,ut  cumin- 
telligimusesseipsumiQtellectum;autadmoQitioQea 
seQsibus,utidquodjamdictumest,cumiQtelligimus 
esse  corpus.  lu  quibus  duobus  geueribus  illud  pri- 
mumperuos.id  est,deeo  quodapudaosestDeum 
consuleado ;  hoc  autem  secundum  de eoquod  a cor- 
poresensuqueQUQtiatur,  QihilominusDeum  coasu* 
lendointeliigimus.  Qusesi  ratasuQt.Qemodeiilocor- 
pore  utrum  sit  inteiligere  potest^  aisi  cui  seusus 
quidquam  de  iilo  nuntiarit.  In  quo  animaatium  nu- 
mero  si  uUusest,  qos  quoaiam  qoq  esse  perspici- 
mus,  illud  etiam  perfectum  puto,  quod  supra  di- 
cerecoeperam,  uoQad  nos  istam  pertinera  quflss- 
tionem.  Haec  etiam  atque  etiam  cogites  velim,  et 


*■  Lov.,  de/iniendo,  pro  quo  Mss.  omnes  a  nobis  Ins- 
pecti  et  unus  Vaticanus  haoent,  diffirmando, 

*  Sic  Mss.  At  Lov.,  velut  perpeluo, 

*  Lov.,  veriiimiie.  Mss.  porro,  verinmiliter. 


79 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


80 


quod  cogitando     genueris,  ut    noverim   cures. 

EPISTOLA  XIV  '  (a), 
Quaresolnon  idem  praestat  quod  cxtera  $idera.  Vert- 
tassummaanhominiscujusque  rationem  contineat, 

NEBRIDIO  AUGUSTINUS. 

l.RecentissimisliUerJstuisrespondcremalui^non 
quod  contempserim  prfficedentia  qusesita  tua,  mi- 
nusve  me  delectaverint,  sed  quod  in  respondendo 
majoraquamopinarismolior.Quanquamenim  lon- 
giorem,  quam  iongissima  est,  epistolam  tibi  mit- 
tendam  esse  praescripseris,  non  tamen  tantum 
habemus  otii,  quantum  existimas,  et  quantum  nos 
semperoptasse  nosti  et  optamus.  Nec  quaeras  cur 
ita  sit  :  iila  enim  facilius  quibus  impedior,  quam 
cur  impediar  exposuerim. 

2.  Scribis  cur  egoet  tu  cum  simus  singuli  eadem 
multa  faciamus,  sol  autem  non  idem  faciat  quod 
cffitera  sidera.  Gujus  rei  causam  conarer.  Nam  si 
eadem  nos  agimus,  multa  et  ille  cum  caeteris  agit : 
si  non  ille,  nec  nos.  Ambulo  et  ambulas,  movetur 
et  moventur ;  vigilo  et  vigilas  ;lucet  etlucent ;  dis- 
puto  et  disputas  ;  circuit  et  circumeunt  *  :  tametsi 
actus  animi  nullomodo  est  iis,  quae  videmus,com- 
parandus.  Si  autem  animum,  ita  ul  aequum  est, 
animo  conferas,  magis  idem  vel  cogitare  vei  con- 
templari,  vel  si  quid  aliud  commodius  dicitur,  si 
uUus  eis  inest  animus,  sidera  quam  homines  con- 
sideranda  sunt.  Gaeterum  in  corporum  motibus, 
si^ut  soles  diligenter  attendas,nihil  omnino  a  d  uobus 
idemfieri  potest.Antu  cum  deambulamus  simul, 
statim  idem  nosagere  existimas  tAbsitaprudentia 
tua.  Septentrioni  namque  vicinior  nostrum  qui 
deambulat,  aut  alterum  pari  motu  antecedat,  aut 
tardius  ingrediatur  necesse  est ;  neutrum  tamen 
sentiri  potest.  Sed  tu,  ni  fallor,  quid  intelligamus, 
non  quid  seotiamus  exspectas.  Quod  si  ab  axe  in 
meridiem  tendamus,  conjuncti  nobis  atqueinhae- 
rentes  quantum  valemus,  innitamurque  marmori 
laevi  et  flequali,  vei  etiam  ebori,  tam  non  potest  esse 
amborum  idem  motus,  quam  venee  pulsus,  quam 
forma,  quam  facies.  Remove  nos  et  pone  Glau- 
ciam  *  prolem,  nihil  egeris.  Quippe  his  etiam  si- 
millimis  geminis  tanta  est  necessitas  ut  proprie 
moveantur,  quanta  fuit  ut  singuli  nascerentur. 

3.  Atenimhoc,inquies,  rationitantum:  quodau* 
tem  solaba8trisdiifert,sensibu8etiam  clarum  atque 
manifestum  est.Si  magnitudinem  me  cogis  respicere, 
nosti  de  intervaUis  quam  multa  dicantur,et  ad  quan- 
tumincertumperspicuitasistarevocetur.Sedutcon- 
cedamitaesseut  apparet,sic  enim  et  credo,  cujus 

>  Apud  Bad.  Am.  et  Er.  reliqua  pars  hujus  Ei^istolae 
confunditur  cum  Epist.  9,  detractis  videlicet  verbis  qusB 
hucusqueprsmittuntur.  Atlanien  antiaui  Mss.  Vaticani 
duo,  Cervasiani  collegii  Parisiensis  coa.Corbeiensis  an- 
norum  fere  900,  aliique  optimae  notce,  necnon  Lov.  hanc 
Epistoiam  seorsim  totamque  exhibent  ut  bic  edita  ost. 

*  Mss.  prope  omnes.  Claueiam  prolem, 

*  Hanc  emendavimus  ad  a.  bl.  bg.  cb.  g.  gg,  gv.  n. 
r.  sb.  duos  t.  duos  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.   Lov. 

{a)  >Iias  115  secunda  :  qu»  autem  14  erat,  nunc  78. 
Scripta  circa  idem  tempua. 


tandem  et  sensum  fefeilitilla  proccritasNaevii  pede 
loogiorisquamquiestsexlongissimus*?cuitecredo 
nimiumqufesissehominem8equalem,etcumminime 
reperisses,usque  in  ejus  formara  nostram  epistolam 
tenderc  voIuisse.Quarecumiuterrisquoquealiquid 
tale  existat, nihii  de  coelo  puto  esse  mirandum.  Si 
autem  te  movet^  quod  praeter  solem  nullius  sideris 
iumenimplet  diem;;quis,  queeso  te,  hominibustan- 
tus  apparuit  quantus  ille  homo  quem  Deus  susce- 
pit,  longe  aliter  quam  cseteros  sanctos  atque  sa- 
pientes?  Quem  si  cum  aliis  sapientibus'  conferas, 
majori  distantiacontinetur,  quam  collatione  solis 
caetera  sidera.  Quam  sane  similitudinem  diligenter 
intuere.  Fieri  enim  potest  mente  qua  excellis,  ut 
quamdam  queestioncm  de  homine  Christo  a  te 
propositam  transeuntes  dissolverimus. 

4.  Item  quseris  ulrum  summa  illa  veritas  etsumma 
sapientiaetformarerum,perquemfactasuntomnia 
quem  Filium  Deiunicum  sacra  nostraprofitentur, 
generaliter  hominis,  an  etiam  uniuscujusque  nos- 
trumrationemcontineat.Magna  qusestio- Sed  mihi 
videtur,  quod  ad  hominem  faciendum  attinet,  homi- 
nis  quidem  tantum  non  meam  vel  tuam  ibi  esse  ratio- 
nem;quodautemadorbem  temporis,  varias  homi- 
num  rationes  in  illa  sinceritate  vivere.  Verum  hoc 
cum  obscurissimum  sit,qua  similitudine  illustrari 
possitignoro :  nisiforteadartes  illasquseinsunt  ani- 
mo nostro  confugiendum  est.  Nam  in  disci plina  me- 
tiendi  una  estanguli  ratio,una  quadrati.  Itaque  quo- 
ties  demonstrare  angulum  voIo,non  nisi  una  ratio 
anguli  mihi  occurrit.  Sed  quadratum  nequaquam 
scriberem,  nisiquatuorsimul  angulorum  rationem 
intuerer:itaquilibethomounaratione,quahomoin- 
teIligitur,factusest.Aututpopulus  liat,  quamviset 
ipsauna  ratio,non  tamen  hominis  ratio,sed  homi- 
num.SiigiturparshujusuniversiestNebridiu8,sicut 
est,etomne  universum  partibus  confit;  nonpotuit 
universi  conditor  Deus  rationem  partium  non  habere. 
Quamobrem  quod  plurimorum  hominem  ibi  ratio 
est,nonadipsumhominempertine(,quanquam  mi- 
ris  rursum  modis  ad  unum  omnia  redigantur.  Sed  tu 
idcommodius  cogitabis :  his  contentus  sis  interim 
peto,  quanquam  jam  excesserim  Naevium. 

EPISTOLA  XV '(a). 

Significat  scriptum  a  se  opusculum  de  religione, 
transmittendum  Romaniano,  quem  kortatur  ut 
otium  datum  benc  collocet, 

ROMANIO   AUOUSTINUS. 

i.Non  hflBc  epistola  sicinopiamchartseindicat,  ut 
membranas  saltem  abundare  testetur.Tabellas  ebur- 

^  Bad.Ant.  et  Er.  habent  :  JV^  teptem  pedes  longiorei 
quanquam  tex  longittima.  Lov.  :  Ne  teptem  pedum  lon- 
biorit  quam  quce  tex  longittimit.  Sed  legendum  Laud  du- 
bie  uti  Mss.  ope  correzimus,  quanquam  sic  in  illis  scri- 
batur  ne  vii  nomen,  videri  ut  possit  signincari^  ne  tep^ 
tem  :  sed  nostram  lectionem  conflrmat  id  quod  in  fine 
Epistolffi  proeferunt  ezcessisse  JVcevium  ;  ubi  rursus  in 
Edd.  corrupte  legitur,  excetterim  veniam 

1  Sic  Mss.  duo  Vaticani  [hominibtLt], 

•  Recognita  est  ad  a,  bl.  cb.  g.  gg.  gv.  n  r.  sb.  duos 
t.  duos  v.  et  ad  Lov. 

(a)  Alias  113 :  quee  autem  15  erat,  nunc  73.  Scripta 
an.  390. 


EnSTOLARUM  CLASSIS  L 


82 


cfuas  habeo,  aTunculo  tuo  cum  litteris  misi. 
iiw  huic  pelliculee  tacilius  ignosces,quia  dif- 
lonpotuitquod  ei  scripsi,  et  tibi  oon  scribere 
ineptissimum  existimavi.  Sed  tabellas,  si 
bi  nostrie  sunt,  propter  hujusmodi  necessita- 
littas  peto.  Scripsi  quiddam  de  calholica  re- 
e,  quantum  Dominus  dare  dignatus  est,quod 
olo  ante  adventum  meum  mittere,  si  charta 
m  non  desit.  Toierabis  enim  qualemcunque 
uram  ex  officina  majorum  ^  De  codicibus, 
r  libros  de  Oratore,  totum  mihi  excidit.  Sed 
amplius  rescribere  potui,  quam  ut  ipse  su* 
i  quosliberet»  et  nunc  in  eadem  maneo  sen- 
.  Absens  enim  quidplus  faciam  non  invenio. 
ratissimummihiest,quodinultimaepistotame 
apemdomesticituigaudiifacere  veluisti.  Sed, 

(eo«  salis  placidi  vuUum  fluctusque  quietos 
^orare  juoes  ? 

{Virg.  V^Eneid.) 
{uam  necmejubeas,neoipseignores.Quaresi 
lius  cogitandum  quies  aliqua  dataest,  utere 
ibeneficio.Necenimdebemusnobis,  cumista 
niunt,sedillis  perquosproveniunt,  gratulari : 
am  j  usta,  et  officiosa,  et  pro  suo  genere  paca- 
quetranquiiliorrerumtemporaliumadminis* 
recipiendorura  aeternorum  meritum  gignit, 
teneat  cum  tenetur,  nec  implicet  cum  mul- 
tur,  si  non  cum  pacatur  *  involvat.  Ipsius 
Veritatis  ore  dictum  est :  Si  in  alieno  fideles 
iiilis,quod  vesirum  estquis  dabitvobis(Luc, 
2)  ?  Laxatis  ergo  curis  mutabilium  rerum, 
tabiliaetcerta  quieramus,  supervolemuster- 
ipibus  nostris.  Nam  et  in  mellis  copia,  non 
ipennashabetapicula ;  necatenim  haerentem. 

EPISTOLA  XVI  (a). 
itis  grammaticus  Madaurensis  Augustino^ 
isans  a  Paganis  unum  Deum  variis  nomini- 
coii,  indignans  mortuos  homines  Gentium  diis 
ferrijirridens  Punicaquaedam  nomina;perS' 
gens,  opinamur,  Chnstianosy  quod  vene7*a- 
ur  sepulcra  martyrum,  ac  notans  quod 
"anos  ad  sua  sacra  non  admiltereni, 

MAXIMl   MADAURENSIS   *   AD  AUGUSTINUM. 

yenscrebro  tuisaffatihus  l3Slificari,in  instinctu 
monis,quome  paulo  ante  jucundissimesaiva 
ale  pulsasti,  paria  redhibere  non  destiti,  ne 
ummeumpcenitudinem  appellares,  Sedquasso 
jcquasisenilesartusesseduxeris,benxgnarum 
1  indulgentiaprosequans,  Olympum montem 
n  esse  habiiaculum,sub  inceria  fide  Grxcia 
tur.  At  vero  nostrae  urbis  forum  salutanum 

.  septcm  habent,  ex  ofAeina  Majorini ;  antiquio- 

1  ad  marginem,  ex  of/icina  meorum.  Num  forte 

U8  interpungendus  est  ?  Ex  offieina  majorum  de 

M,  etc. 

.  prope  omnes,  putatur.  Forte  pro  portalur, 

Mlss.  tribus   Maximus  Madaurensis   Grammatiei 

onatur. 

;  Epist.et  XVII  ad  Maximum  recensilaE;  sunt  ad  a. 

»n.  bg.  c.  cc.  ff.  g.  gy.  j.  n.  r.  s.  sb.  t.  duos  vc. 

)  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

lias  43  :  quae  autem  16  erat^  nunc  74.  Scripta 

ea  an.  390. 


numinumfrequentiapossessum  nos  cemimusetpro- 
bamus.Equidem  vnum  esseDeum  summum,  sineini' 
tio,sineprolenatursBtCeu  palrem  magnum  atqite  ma- 
gnificum,quistamdemens,  tammenie  captus  neget 
essecei*tissimum  tHujus  nos  virtutespermundanum 
opusdiffusas,  multis  vocabulisinvocamus,quoniam 
nomen  ejus  cuncii  proprium  videlicet  ignoramus. 
Nam  Deus  omnibus  religionibus  commune  nomen 
esl.  Ita  fU  ut  dum  ejus  quasi  quxdam  membra 
carptimf  variis  supplicationibus  prosequimur,  to- 
tum  colere  profecto  videamur. 

2.  Sedimpatientem  me  esse  tanti  erroris,  dissimu^ 
lare  nonffossum.  Quis  enim  feraiJovifulmina  m* 
brantiprsBferriMygdonem^;Junoni,Minervx,  Ve- 
neri,  Vestseque  Sanaem,et  cunctiSy  prohnefas  t  diis 
immortalibus  archimartyrem  Namphanionemfin- 
terquosLucitas  etiamhaud  minorecultu  suspicUur 
*,  atquealiiinterminaio  numero(diis  hominibusque 
odiosa  nomina)  quiconscieniia  *  nefandorum  faci^ 
norum,  specie  gloriossB  mortis,  scelera  sua  sceleri- 
bus  cumulantes,  dignum  motnbus  factisque  suis 
exitum  macuiati  repererunt.  Horum  busta,  si  me- 
moratudignum  est,  relictis  templis,negiectis  majo^ 
rum  suorum  manibus,  stulii  frequentant,  ita  ui 
praesagium  valis  iilius  indigne  fereniis  emineat  : 

Inquo  Deum  templis  juravit  Roma  per  umbras. 

{Lueanus.) 
Sed  mihi  hac  tempestate   propemodum  videtur 
bellum  Actiacum  ^  rursus  exortum,  quo  ifigyptia 
monstraiuRomanorumdeos  audeanttela  vibrarey 
minime  duratura. 

3.  Sed  illudqumo,  vir  sapientissime,  uti  remoto 
facundiae  robore  atque  exploso,  qua  cunctis  clarus 
eSt  omissis  eiiam  quibus  pugnare  solebas  Chrysip' 
peis  argumentis,  posiposita  paululum  dialeciica^ 
quae  nervorum  suorum  luciamine  nihil  certi  cui" 
quam  relinquere  nititur,  ipsa  re  approbes,  quis  sit 
iste  Deus  quem  vobis,  Chrisliani,  quasi  propnum 
vindicatiSy  ei  in  locis  abdiiis  prxsenlem  vos  videre 
componitis.Nos  etenimdeos  nostros  trespalam  ante 
ocuios  atque  auresomniummorialiumpiis  precibus 
adoramus,etper  suaves  hostiaspropitios  nobiseffici- 
mus,  et  a  cunctis  hxccemiet  proban  contendimus. 

4.  Sed  uiterius  huic  certaminime  senex  invali- 

dus  subtraho,  et  in  sententiam  Mantuani  rhetoris 

libenter  pergo  : 

Trahit  sua  quemque  voluptas. 

( Virg.  m  Bue.  E$L  2.) 

Post  haec  non  dubito,vireximie,  quiamea  sectade' 
viasti,  hanc  epistolam  aliquorum  furto  detractam, 
flammisvelquolibetpactoperituram.Quodsiaccide' 
rit,eritdamnumchartulaB,nonnostrisermonis,cujus 
exemplar  penes  omnes  reiigiosos  perpetuo  retinebo, 
Dii  te  servent.per  quos  et  eorum  atque  cunctorum  mor» 

<  Mss.  duodecim  Migginem,  acpaulo  post  habent  ple- 
rique,  Sanamen  pro  Sanaem  :  nonnulli  etiam  NamphO' 
monem»  pro  Namphanionem.  Porro  celebratur  martyr 
Namphanio  in  Martyrolog.  Rom.  ad  diem  4  julii. 

'  Mss.  quinque,  tuseipitur, 

'Mss.  plures  :  Atque  alia  interminato  numero,  diis 
hominibutque  odio$a  numina,qucB  eonscianefandorum,e\c. 

^  Mss.  octo  :  Bellum  Aetiaticum  rursut  exortum.  Qua- 
tuor  Vat,  Atiaticum,  Alii  Gdd.,  Actiaeum. 


S.  AUGUSTlNI  EPISCOPI 


83 

talium  communem  pairem,universi  mor*.ales,  quos 

terra    sustinet,   mille  modis  concordi  discordia 

veneramur  et  colimus. 

EPISTOLA  XVll  (a). 

Augustinus  Maximo  grammatico  respondet  ad 
superiora^  sed  sic  ut  ostendai  indigna  quibus 
respondeatur,  digna  qux  rideantur. 

AD  MAXIMUM   MADAURENSEM  ^ 

i.  Seriumne  aliquidiiiternosagimusanjocarili- 
bet?  Nam  sicut  tua  epistola  loquitur,  utrum  causae 
ipsiusinfirmitate,  an  morum  tuorumcomitalesifa- 
ctum,ut  malles  esse  facetior  quam  paratior^incertum 
habeo.Primo  enim  Olympi  montis  et  fori  veslri  com- 
paratiofactaest:  quffinescioquopertinuerit,nisi  ut 
mecommonefaceret  inillo  monte  Jovem  castra  po* 
8uisse,cumadversuspatrem  bellagereret,uteado- 
cethistoria,  quam  vestrietiamsacramvocant;etin 
istoforo  recordareressein  duobus  simulacrisunum 
Martemnudum,  alterum  armatum,  quorumdaemo- 
nium  infestissimum  civibus,porrectistribusdigitis 
contra  collocata  statua  humana  comprimeret.  Er- 
gone  unquam  ego  crediderim,  mentione  illius  fori 
facta,numinumtaliummemoriam  mihi  terenovare 
voluisse,nisijocaripotius  quamserioagere  maluis- 
ses !  Sed  illud  plane  quo tales  deos  qused am  Dei  un  i us 
magni  membra  esse  dixisti,  admoneo,quiA  dignaris, 
ut  ab  huj  usmodi  sacriiegis  facetiis  te  magnopere  abs- 
tineas.  SiquidemillumDeumdicisunum,  dequo,ut 
dictumestaveteribus,docti  indoctiqueconsentiunt, 
hujusne  tu  membra  dicisesse,  quorum  immanita- 
tem,  vel,  si  hoc  mavis,  potentiam,  mortuihominis 
imagocompescit?  Plura  hinc  possem  dicere  ;  vides 
enim  pro  tua  prudentia,  quam  locus  late  iste  pateat 
reprehensioni.  Sed  me  ipse  cohibeo,  ne  a  te  rhe- 
torice  potius  quam  veridice  agere  existimer. 

2.  Nam  quod  nominaqusedam  Punica  mortuorum 
collegisti,  quibusinnostram  religionemfestivas,  ut 
tibi  visum  est,  contumelias  jaciendas  putares,  nescio 
utrumrefelleredebeam,ansilentiopr8Bterire.Sienim 
resistSB videntur tam  leves  tuse  gravitati  quaiu  sunt, 
jocarimihinonmultumvocat.Siauteragravestibivi- 
dentur,mirorquodnominumabsurditatecommoto, 
in  mentem  non  venerithabere  tuos  et  in  sacerdotibus 
Eucaddires *, et  in  numinibus Abaddires.  Non ' puto 
egoistatibicum  scriberesin  animonon  fuisse,  sed 
more  humanitatis  etleporis  tui,  commonefacere  nos 
voluisti  ad  relaxandum  animum,quanta  in  vestrasu- 
perstitioneridenda  sint.Neque  enimusqueadeo  te- 
ipsumobliviscipotuisseSyUthomoAferscribensAfris 
cumsimusutriquein  Africaconstituli,  Punicanomi- 
na  ezagitanda  existimares.Nam  si  ea  vocabula  inter- 
pretemur,  Namphanio  quid  aliud  significat,  quam 
boni  pedis  hominem,id  est  cuj  us  adventus  afferat  ali- 
quid  felicitatis ;  sicut  solemus  dicere,  secundopede 
introis8e,cuju8introitum  prosperitas  aliquaconse- 

'  Iq  Mss.  tribus  Maximus  Madaurensis  Grammatiei 
titulo  donatur. 

*  In  pluribus  Mss.»  Eueaddares, 

*  jLir.  Guill.  Ven.  Lov.  fenint,  JVam,  pro  Non,  M. 
(a)  Alias  44  :  quce   autem  17  crat,  nunc   39.  Scripta 

circa  idem  tempus. 


84 


cuta8il?QuaBlinguasiimprobaturabste,negaPuni- 
cis  libris,  ul  a  viris  doctissimis  prodilur,  multa 
sapienter  esse  mandata  memori».  Poeniteat  te 
certe  ibi  natum,  ubi  hujus  linguffi  cunabula  reca- 
lent.  Si  vero  et  sonus  nobis  non  rationabiliter  dis- 
plicet,  etme  bene  interpretatum  illud  vocabulum 
recognocis,  habes  quod  succenseas  Virgilio  tuo, 
qui  Herculem  vestrum  ad  sacra,  quffi  illi  ad  Gvan- 
dro  celebrantur,  iuvilat  hoc  modo : 

Et  nos  ct  tua  dcxter  adi  pede  sacra  secundo. 

{Virg.^neid.  VIII ) 

Secundo  pedeoptatut  veniat.  Ego  venireHercuIem 
optatNamphanionem,dequotumullumnobisinsuI- 
taredignaris.  Veruuitamen  si  rideredelectat,habes 
apud  vos  magnam  materiam  facetiarum :  deum  Ster- 
cutium,deam  Cloacinam,  Yenerem  Calvam,  deum 
Timorem,deum  Pallorem,  ileam  Febrem,  et  cffitera 
innumerabilia  huj  uscemodi,quibus  Romani  antiqui 
simulacrorum  cultores  templa  fecerunt,  et  colenda 
censuerunt:quffisinegligis,RomanosdeosnegIigi8; 
exquointelligeris  non  Romanis  initiatus  sacris,  et 
tamen  Punica  nomina  *  ,tanquam  numinum  *  Roma- 
norum  altaribusdeditus,  contemnisacdespicis. 

3.  Sed  mihi  videris  omnino  plus  quam  nos  fortasse 
illa  sacranihilipendere^sedex  eisnescio  quam  ca- 
ptaread  hujus  vitffi  transitum  voluptatem:  quippe 
qui  etiam  non  dubitaveris  ad  Maronem  confugere, 
ut  scribis,  et  ejus  versu  te  tueri,  quo  ait  : 

Trahit  sua  quemque  voluptas. 
(Id.  in  Bue.  Ecl.  3.) 

Namsi  tibi  auctoritas  Maronis  placet,  sicut  placere 

significas,  profecto  etiam  illud  placet  : 

Primus  ab  (ethereo  venit  Saturnus  Olympo, 
Arma  Jovis  fugiens,  et  regnis  exsul  ademptis. 

lld.  ^neid.  VIII.) 

etcffitera,quibuscum  atquehujuscemodideos  ves- 

tros  vult  intelligi  homines  fuisse.  Legerat  enim  ille 

multam  '  historiam  vetusta  auctoritateroboratam, 

quam  eliam  TuUius  legerat,  qui  hoc  idem  in  dia- 

logis  plus  quam  postulare  auderemus  commemo- 

rat,  et  perducere  in  hominum  notitiam,  quantum 

illa  tempora  patiebantur,  molitur. 

4.  Quodautem  dicis,eo  nostris  vestra  sacraprffi- 
poni, quod  vos pubiice colitis deos,nos autem  secre- 
tioribus  conveuticulis  utimur :  primo  illud  abs  te 
qusero,  quomodo  oblitus  sis  Liberum  illum,  quem 
paucorumsacratorumoculis  committendum  puta- 
tis.  Deinde  tu  ipse  judicas  nihil  aliud  te  agere  vo- 
Iuisse,cumpublicam  sacrorum  vestrorum celebra- 
tionemcommemorares,  nisi  ut  nobis  decuriones  et 
prjmates  civitatis  per  plateas  vestrffi  urbis  bacchantes 
ac  furentes,  ante  oculos  quasi  spectacula  ponere- 
mus  :  in  qua  celebritate,  si  numine  inhabitamini, 
certe  videtis  quale  illud  sit  quod  adimit  mentem. 
Si  autem  fingitis;  quffi  sunt  ista  etiam  in  publico 
vestra  secreta,  vel  quo  pertinettam  turpemenda- 
cium  ?  deinde  cur  nuUa  futura  canilis,  si  vates 
estis?  aut  cur  spoliatis  circumstantes,  si  saniestis? 

1  Lov.,  numina,  sed  melius  Mss.,  nomina. 

*  Sic  Mss.  octo  [nimium']. 

*  Itain  quindecim  Mss.  et  in  antiquioribus  editionibus. 
At  apud  Lov.  habetur,  legerat  Euhemeri  historiam. 


85 


EPISTOLARUM  CLASSIS  I. 


86 


5.  Ciim  igitiir  hsec  nos  ct  alia,  qu(B  nunc  praeter- 
mittendaexistimo,  perepistolam  tuam  fecerisrecor- 
dari,quidnosnonderideamusdeosYestros,quosab8 
teipso  subtiliter  derideri  nemo  non  intelligit,  qui  et 
ingeniumtuumnovit,  et  legit  litteras  tuas  ?  Itaque 
aliquidinternoshisderebus  visagamus,  quodwtati 
tua?  prudenticequecongruit,  quoddeniquedenostro 
propositojurea  charissimis  nostris  flagitari  potest, 
quaere  aliquidnostradiscussionedignum  :etea  pro 
Testrisnuminibus  curadicere,  inquibusnon  te  cau- 
saepraBvaricatoremputemus^quonosmagiscommo- 
neasquaecontra  ilios  dici  possunt, quam  proeis  ali- 
quid  dicas.  Ad  summam  tamen,  ne  te  hoc  lateat,  et 
in  sacrilega  convicia  imprud(>nlem  trahat,  scias  a 
Chrislianis  catholicis,  quorum   in  vestro  oppido 
etiam  ecclesiaconstituta  est,  nullum  coli  mortuo- 
ruui,  nihildeniqueut  numen  adorari,  quod  sitfac- 
tumet  conditumaDeo,  sed  unum  ipsum  Deum  qui 
fecit  et  condiditomnia.  Disserentur  istalatius,  ipso 
yero  et  uno  Deo  adjuvante,  cum  te  graviter  agere 
velle  cognovero. 

EPISTOLA  XVIlf  (a). 
Naturarum  genus  triplex  peniringilur, 

ACGUSTINUS  CfiLESTINO. 

1 .  0  utinam  possem  assidue  tibi  aliquid  dicere !  Id 
autem  aliquidest,  utcuris  exueremur  inanibus,et 
curisindueremur  utilibus.  Namdesecuritate  nescio 
utrum  quidquam in hoc  mundosperandumsit.Scri- 
psi,  necrecepi  ulla  rescripta.  Misi  adversum  Mani- 
cheos  libros, quos  paratos  et  emendatos  mittere  po- 
tui,  nec  quidquam  ex  illis  judicii  motusque  nostri 
notum  mihifactumest.  Nunceos  repeterejam  me, 
Yosautemrestituereconvenit.  Petoitaquenediffera- 
tiseos  remittere  cum  rescriptis,quibus  nosse  cupio 
quiddeillisgeritiSyVeladhucad  iltum  erroremexpu- 
gnandumquid  armaturee  vobis  opus  esse  arbitre- 
mioi. 

2.  Sane  quoniam  te  novi,  accipe  hoc  quiddam 

grande  et breve.  Est natura  per locos  et  tempora  m u- 

tabilis,  ut  corpus.  Et  est  natura  per  locos  n  ullo  modo, 

sed  tantum  per  tempora  etiam  ipsa  mutabilis,  ut 

anima.  Etest  natura  queenecperlocos^necpertem- 

pora  mulari  potest;  hocDeusest.  Quod  hicinsinuavi 

quoquo  modo  mutabiie.creatura  dicitur;  quodim- 

mutabiie,Creator.  Cumautem  omne  quodessedici- 

mus,  in  quantum  manet  dicamus,  et  in  quantum 

unam  est,  omnis  porro  pulohritudinisforma  unitas 

sit:  vides  profecto  inistadistiibutione  naturarum, 

qoid  summe  sit,quid  infime,et  tamen  sit;quid  medie, 

majusqueinfimo,etminussummosit.  Summum  il- 

iadestipsabeatitas:infimum,quodnecbeatumesse 

potest,  nec  miserum  :  quod  vero  medium,  vivit  in- 

clinatione  ad  infimum,  misere  ;  conversione  ad 

summum,  beate  vivit.  Qui  Christo  credit,  non  dili- 

git   infiraum,   non  superbit  iu  medio,  atque  ita 

*  Ad  a  bl.  cb.  IT.  g.  gg.  sb.  th.  gv.  n.  vc.  duos  t.  et 
duos  V.  reco;;nita  est,  eta^I  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alia8  63  :  qufleautein  18  erat,nunc  81.  Scripta  forte 
circa  idemtempus. 


summo  inhserere  fit  idoneus  :  et  hoc  est  totum 
quod  agere  jubemur,  monemur,  accendimur. 

EPISTOLA  XIX  '  (fl). 
Gato,  quem  forte  disputatione  traxerat  ad  Eccle^ 
siam,  mittit  suos  libros  tegendos,  adhortdns  ut 
perseveret  in  bono  proposito. 

GAIO  *  AUOUSTINUS. 

1.  Ut  abs  te  abscessimus,  dicinon  potest  quanta 
suavitatenos  perfuderitrecordatiotui,ac  ssepeper- 
fundat.  Recolimus  enim  ardore  inquisitionis  tuse, 
cum  essetmirabiIi8,nonfuisseperturbatam  modet- 
tiam  disputandi.  Nam  neque  flagrantiuspercontan- 
tem,neque  tranquilliusaudientem,quemquam  facile 
invenerim.  Vellemitaque  tecum  multumloqui :  non 
enim  multumesset,quantumcumquee8set,8i  tecum 
loquerer.  Sed  quiadifficile  est,quid  opus  est  causas 
qu8Brere  ?  Prorsus  difficile  est:  erit  fortasse  aliquando 
facilhmum  ;  ita  Deus  veht :  nunc  certe  ahud  est. 
Dedi  ergo  negotium  fratri,  perquem  litteras  misi,  ut 
omnia  nostra  legenda  praebeat  prudentissimee  Cha- 
ritatituie.NonenimaliquidmeumincuIcabitinvito; 
novi  enim  quid  benignitatis  in  nos  animo  geras ; 
qu8B  tamen  si  lecta  probaveris,  et  vera  pervideris, 
nostraesse  non  putes,  nisi  quiadata  sunt,  eoque  te 
convertas  Hcet,  unde  tibi  quoqueestut  eaprobares 
datum.  Nemoenimquod  legit, in  codice  ipso  cernit 
verumesse,autin  eoquiscripserit;  sedinsepotius» 
si  ejus  menti  quoddam  non  vulgariter  candidum, 
sed  a  fsece  corporis  remotissimum  lumen  veritatis 
impressum  est.  Quod  si  falsa  aliqua  atque  impro- 
banda  compereris,de  humano  nubilo  irrorata  scias, 
et  ea  vere  nostra  esse  deputes.  Hortarer  autem  te 
ad  queerendum,  nisi  videre  mihi  viderer  hiantia 
queedam  oracordis  tui;  hortareretiam,utquodve- 
rum  cognoveris  virililer  teneas,  nisi  prse  te  ferres 
evidentissimum  robur  animi  et  consilii  tui.  Totum 
enim  se  mihi  brevi  tempore,  prope  discussis  cor- 
poris  tegumentis,  quod  in  te  vivit,  aperuit.  Neque 
ullo  modo  siverit  Domini  nostri  misericordissima 
providentia,  ut  a  catholico  Christi  grege  tu  vir  tam 
bonus  et  egregie  cordatus  alienus  sis. 

EPISTOLA  XX  "  (6). 

Antonino  pro  existimatione  bona  ac  dilectione  iibi 
impensa  gratias  refert  A  ugustinus^  optatque  ut  fa- 
milia  ipsius  tota  catholicam  religionem  profitea' 
tur. 

AUOUSTINUS   ANTONINO  ** 

t.  Cum  aduobus  tibiscriptadeberentur,cumula- 
tissime  magisparsreddita  est,quod  unumnostrum 

1  Apud  Lov.  scribitur  CattM.  At  in  Mss.  et  antiquio* 
ribus  oditionibus.,  Gaius. 

*  Apud  Bad.  Am.  Er.  scribitur,  Antonio.  At  apud  Lov. 
et  prffistantiores  Mss.,i4n(ontno. 

*  Uecensita  est  ad  a.  bl.  cb.  ff.  g.  ffg.  gv.  n.  r.  sb. 
tti.  vc.  duos  t.  duos.v.  et  ad  Am.  Baa.  Er.Lov. 

**  Ad  eosdem  codices  collala  est  uno,  excepto»  r. 

(a)  Alias  84  :  quac  autem  19  erat,  nunc.  82.  Scripta 
forte  circaidem  tempus. 

(6)  Alias  126:  quae  autem  20  erat,  nunc  233 .  Scripta 
circa  idem  tempus. 


87 


prffiseDtem  vides,  cujus  ex  ore  cum  mequoque  acci- 
pi8,poteraninon  rescribere,  nisiipso  jubeiite  fecis- 
sem,  quo  proficiscente  supervacaneum  videbatur 
esse  quod  feci.  Quapropter  fertilius  tecum  fortasse 
coUoquor,  quamsi  coram  adessem^cum  et  episto- 
lam  meam  legis,  et  eum  audis  in  cujus  pectore  me 
habitare  optime  nosti.  Cum  magno  gaudio  litteras 
Sanctitatis  tuse  consideravi  alque  digessi,  quod  et 
christianum  animum  tuum  sine  ullo  fuco  iniqui 
temporis,  et  in  nos  amicissimum  pree  se  gerunt. 

2.  Gratulor  tibi,  et  gratias  ago  Deoel  Domino  no- 
stro  de  spe  et  fide  et  charitate  tua  tibique  apud 
eum.quod  denobistam  bene  existimas  utfidelesDei 
servos  esse  credas,  idque  ipsum  in  nobis  corde 
purissimodiligas :  quanquam  hinc  etiam  gratulan- 
dum  benevolentieB  tuae  potius,  quam  gratiae  tibi 
agendse  sint.  Tibi  enim  prodest  ipsam  diligere  boni- 
tatem,  quam  profecto  diligitqui  eum  diligit  quem 
credit  bonum,  sive  ille  se  ita,sive  aliter  quam  cre- 
ditur  habeat.  Unus  tantum  in  hac  re  cavendus  est 
error,nequisquamnondehomine,seddeipsohomi- 
nis  bono  aliter  sentiat,  quam  veritas  postulal.  Tu 
vero,  frater  dilectissime,  qui  nullo  modo  erras  cre- 
dendo  vel  sciendo,  magnum  bonum  esse  libenter 
DeocastequeservirCjCum  quemlibethominum  *  pro- 
pterea  diligis,  quod  hujus  boni  participem  credis, 
tecum  estfructus  tuus,  etiam  siillenon  itasit.  Qua- 
propter  tibi  de  hacre  gratulandumest;  illi  autem, 
non  si  propterea  diligitur,  sed  si  talis  est^  qualem 
esse  existimat  aquoproptereadiligitur.  Qualesila- 
que  nos  simus,  quantumque  in  Deum  promoveri- 
mus,ipse  viderit,  cujusnon  solum  de  hominis  bono, 
sed  de  homine  ipso  non  potest  errare  judicium. 
Tibi  ad  mercedembeatitudinis,  quod  ad  hanc  rem 
attinet,8atisest,quod  nos  tales  credens  qualesopor- 
tet  esseservosDeijtoto  sinucordis  amplecteris.  Gra- 
tias  vero  tibi  uberes  agimus,  quod  nos  cum  laudas, 
tanquam  taies  simus,  mirabiliter  hortoris,  ut  tales 
esse  cupiamus  ;  uberiores  etiam,  si  non  solum  te 
commendesorationibusnostris^sed  etiamnon  prse- 
termittas  orare  pro  nobis.  Gratior  est  enim  Deo  pro 
fratre  deprecatio^  ubi  sacrificium  charitatis  ofTer- 
tur. 

3.  Parvulum  tuumphirimum'saluto,etsecundum 
prsecepta  Domini  salutaria  opto  grandescere.  Do- 
mui  quoque  tuee  unam  fidem  et  devotionem  veram, 
qusB  sola  catholicaest,provenire  desideroetprecor: 
in  quamrem,  siquamforte  aliamnostram  operam 
necessariam  existimas,  ne  tibi  vindicare  dubites  et 
communiidominofretusetjure  charitatis.Illud  sane 
admonuerimreligiosissimam  prudentiam  tuam,  ut 
timorem  Dei  non  irrationabilem  vel  iiiseras  infir- 
miori  vasituo,  velnutnas,divinalectione  gravique 
coUoquio.  Nemoenim  fere  soUicitus  de  statu  animae 
8U8B,  atque  ob  hoc  sine  perlinacia  inquirendsB 
voluntati  Domini  intentus  est,  qui  bono  demons- 
tratoreusus  non  dignoscatquidiuterschismaquod- 
libet  atque  unam  Catholicam  intersit. 

*  Mss  duo  v.,  eum  quemlibei  hominem,  Recte. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI  88 

EPISTOLA  XXI  •  (a). 

Augustinusin  presbyterum  nipponensem  ordina- 
tus,  prcesertim  ad  dispensandum  verbum  Dei^ 
secumque  reputans  quam  difficile  sit  sacerdotem 
pium  agere,obsecrat  Valeriumut  patiatur  ipsum 
in  secessu  precibus  et  studio  hoc  agere^  ut  sit 
idoneus  imposito  muneri, 

Dominobeatissimoet  venerabili,in  coDspectu  Domini 
sincera  charitate  chariasimo  patri  Valerio  epi- 
scopo,  AuGUSTiNUspresbyter,  in  Domino  salutem. 

(.  Anteomnia  peto,ut  cogitetreligiosaprudentia 
tua,  nihilesse  in  hacvita,  et  maximehoc  tempore, 
facilius  et  laetius,  ethominibusacceplabilius  opis- 
copi,  aul  presbyteri,aut  diaconiofficio,si  perfunc- 
torie  atque  adulatorie  res  agatur  :  sed  nihil  apud 
Deum  miserius,  et  tristius,  et  damnabilius.  Item 
nihil  esse  in  hac  vita,  et  maxime  hoc  tempore  dif- 
ficilius,laboriosiu8,periculosius  episcopi,  autpres- 
byteri,autdiaconiofficio ;  sed  apudDeumnihilbea- 
tius,  si  eo  modo  militetur  quo  noster  imperator 
jubet.  Quis  autem  iste  sit  modus,  nec  a  pueritia, 
nec  ab  adolescentia  mea  didici:  et  eotempore  quo 
discere  coeperam,  vis  mihi  facta  est,  merito  pecca- 
torum  meorum(namquidaliud  existimemnescio), 
ut  secundus  locus  gubernaculorum  mihi  tradere- 
tur,  qiii  remum  tenere  non  noveram. 

2.  Sedarbitror  Dominum  meum  proptereamesic 
emendare  voluisse,  quod  multorum  peccata  nauta- 
rum,  antequam  expertus  essem  quid  illic  agitur, 
quasi  doctior  et  meliorreprehendereaudebam.  Ita- 
que  posLeaquam  missussum  in  medium,  tunc  sen- 
tire  coepi  temeritates  reprehensionum  mearum ; 
quanquametanteapericulosiasimumjudicaremhoc 
ministerium.EthincerantiacrymaeillaBquasmefun- 
dere  in  ci  vitate,  ordinationis  meae  tempore,  nonnulli 
fratres  animad  verterunt,et  nescientes  causas  doloris 
mei,  quibus  potuerunt  sermonibus,  quiomnino  ad 
vulnus  meum  non  pertinerent,  tamen  bono  animo 
consolati  sunt.  Sed  multo  valde  ac  multo  amplius 
expertus  sum,  quam  putabam:  nonquianovos  ali- 
quos  fluctus  aut  tempestates  vidi  quas  ante  non 
noveram^  vel  non  audieram,  vel  non  legeram,  vel 
non  cogitaveram  ;  sed  ad  eas  evitandas  aut  perfe- 
renilassolertiamet  viresmeasomninononnoveram, 
et  alicujus  momenti  arbitrabar.  Dominus  autem  irri- 
sit  me,  et  rebus  ipsis  ostendere  volui  t  meipsum  mihi. 

3.  Quod  si  non  damnando,  sed  miserando  fecit, 
hoc  enim  spero  certe  vel  nunc  cognita  aegritudine 
mea,  debeoScripturarumejus  medicamentaomnia 
perscrutari,  et  orando  ac  legendo  agere,  ut  idonea 
valetudoanimeemeee,  ad  tara  periculosa  negotia  tri- 
buatur  ;quod  ante  nonfeci,  quia  ettempus  nonha- 
bui .  Tunc  enim  ordinatus  sum,  cum  de  ipso vacatio- 
nis  tempore  ad  cognoscendas  di vinas  Scripturas  co- 
gitaremus,  et  sic  non  disponere  vellemus,  ut  nobis 


*  Usi  sumus  ad  hanc  emendandam  Cdd.  a.  bl.  c.  cc 
cb.  ff.  g.  gg.  gv.  n.  r.  s.  t.  vc.  tribus  sb.  quatuor  v. 
et  Am.  Ba^.  Er.  Lov. 

{a)  Alias  148:  quee  autem21  erat,  nunc  234.  Scripta 
an.  ineunte  391. 


89 


EPISTOLARUM  CLASSIS  I. 


90 


otium  ad  hoc  negotium  posset  esse.  Et  quod  verum 
es(,noadumsciebamquid  mitiideesselad  taleopus, 
quale  me  nunc  torquet  et  conlerit.  Quod  si  propte- 
reainreipsadidiciquidsithomin  inecessarium,qui 
populo  ministrat  sacramentum  et  verbum  Dei,  ut 
jam  nonmihi  liceat  assequiquodmenon  habereco- 
gnovi:jubes  ergo  ut  peream^paler  Valeri !  Ubiest 
charitas  tua  ?  certe  diligis  me  ?  certe  diligis  ipsam 
Ecclesiam  cuime  sicministrarevoluisti  ?  Et  tamen 
certns  sum  quod  et  me  et  ipsam  diligis.  Sed  putas 
meidoneum,  cum  ego  melius  me  noverim,  qui  ta- 
men  necipse  me  nossem,nisi  experiendo  didicissem. 

4.  Sed  dicit  fortasse  Sanctitas  tua  ;  vellem  scire 
quid  desit  instructioni  tu8B.  Tam  multa  autem  sunt, 
ot  facilius  possim  enumerare  qufe  habeam,  quam 
quce  habere  desidero.  Auderem  enim  dicere,  scire 
me,  et  plena  fide  retinere  quid  pertineat  ad  salutem 
nostram.  Sed  hoc  ipsum  quomodo  minislrem  ad 
salutem  aliorum,  non  quaerens  quod  mihi  utile  est, 
sed  quod  multis,  ut  salvi  fiant?  Et  sunt  fortasse  ali* 
qua,  imo  non  est  dnbitandum  esse,  in  sanctis  Libris 
conscripta  consilia,  quibus  coguitis  et  apprehensis 
possit  homo  Deirebusecclesiasticis  ordinatioribus^ 
miai8trare,aut  certe  inter  manus  iniquorum  vel  vi- 
vere  couscientia  saniore,  vel  mori,  ut  illa  vita  non 
amittatur,  cui  uni  christiana  corda  humilia  et  man- 
saetasuspirant.  Quomodoautem  hocheri  potest^nisi 
quemadmodum  ipse  Dominus  dicit,  petendo,  qu8B- 
rendo,  pulsando ;  id  est  orando,  legendo,  plangea- 
do?  Adquod  negotium  mihi  parvum  tempus  velut 
osqoe  ad  Pascha  impetrare  volui  per  fratres  a  tua 
sincerissima  et  veaerabili  charilate,  et  nunc  per 
has  preces  volo. 

5.  Quid  enim  responsurus  sum  Domino  judici: 
Non  poteram  ista  jam  quaerere,  cum  ecclesiasticis 
negotiis  impedirer  ?  Si  ergo  mihi  dicat :  Serve  ne- 
quam,  si  villa  EcclesieB  calumniosum  aliquem  pate- 
retur,  cujus  fructibus  colligendis  magna  opera  im- 
denditur ;  negiecto  agro  quem  rigavi  sanguine  meo, 
si  quid  agere  pro  ea  posses  apud  judicem  terrsB, 
nonneomnibuscon8entieutibus,nonnullisetiamju- 
bentibuset  cogentibus  pergeres,  et  si  contra  te  judi- 
caretur,  etiam  trans  mare  proficiscereris :  atque  hoo 
modo  vel  annuam  vel  eo  amplius  absentiam  tuam 
nulia  querela  revocaret,  ne  alius  possideret  terram, 
non  animee  sed  corpori  pauperum  necessariam  ; 
quorumtamenfamem  vivaB  arbores  meae  multofaci- 
lius  mihique  gratius,  si  diligenter  colerentur,  ex- 
plerent  ?  Gur  ergo  ad  discendam  agriculturam 
meam  vacationem  temporis  tibi  defuisse  causaris? 
Die  mihi  quic  respondeam,  rogo  te  ?  An  forte  vis 
dicam  :  Senex  Valerius  dum  me  omnibus  rebus 
instructum  esse  credidisset^  quanto  amplius  me 
dilexit,  tanto  minus  ista  discere  permisit  ? 

6.  Attende  omnia  ista,  senex  Valeri,  obsecro  tc  per 
bonitatem  et  severitatem  Christi,permisericordiam 
etjudicium  ejus,  pereumqui  tantam  tibi  inspiravit 

<  Ita  Lov.  At.  £r.  et  Ms.  GcmmeL  liabent,  et  ordina^ 
iionibus  Bad.  et  pleri(|ue  Mss.  absque  coDJunctione, 
eceUiioiUete  ordiiuUiantbui. 


erga  noscharitalem,  ut  ne  te,  nec  pro  lucro  animsB 
nostraB,audeamusofrendere..Sicautem  mihi  Deumet 
Christumtestemfacisinnocenti8Betcharitatis,etsin- 
ceri  afifectus  quem  circa  nos  habes,  quasi  ego  non  de 
his  jurare  omnibus  possim.  Ipsam  ergo  charitatem 
et  affectum  imploro,  ut  miserearis  mei,  et  concedas 
mihi,  ad  hoc  quod  rogavi,  tempus  quantum  rogavi, 
atque  adjuves  me  orationibus  tuis,  ut  non  sit  inane 
desiderium  meum,  nec  infructuosa  Ecclesire  Christi 
atque  utilitati  fratrum  et  conservorum  meorum  ab- 
sentia  mea.  Scio  quod  illam  charitatem  pro  me  oran- 
tcm,  maxime  in  tali  causa,  non  despiciet  Dominus; 
et  eam  sicut  sacriGcium  suavitatis  accipiens,  for- 
tassisbreviorelemporequamposlulavi,mesaluber- 
rimisconsiliisde  Scripturis  suisreddetinstructum. 

EPISTOLA    XXir  (a). 

Augustinus  presbyter.Aurelio  CarthaginensiepiS" 
copoy  deflens  comessationes  et  ebrietatesper  Afri^ 
cam  in  coemeteriis  et  memoriis  martyrum  frequen- 
tari  specie  religionis :  cui  malo  obtestatur  ut 
mederi  velit.  Dolet  subinde  etiam  contenlionem 
et  humanas  laudis  appetitum  ab  ipso  Clericorum 
ordine  non  exsulare. 

AuREuo  episcopo,  Auoustinus  presbyter. 

CAPIJT   PRIMUM.    —  Salutato   Aurelio  agit  de 
comessalionibus  ab  ecctesia  removendis, 

1.  Quagratia  responderem  lilteris  Sanctitatis  tusB 
cum  diu  haesitans  non  reperirem  (omnia  enim  vicit 
affectus  animi  mei,  quem  jam  sponte  surgentem 
lectio  epistolsB  tuae  multo  ardentius  excitavit),  com- 
misi  me  tamen  *  Deo,  qui  pro  viribus  meis  operare- 
tur  in  me,  ut  ea  rescriberem  quee  utrique  nostrum 
studio  in  Dominoetcuraecclesiasticaprotua'pr8BS- 
tantia  et  mea  obsecundatione  congruerent.  Atque 
iilud  primum,  quod  orationibus  meis  te  adjuvari 
credis,  nonsolumnondefugio,  verum  etiamlibenter 
amplector.  Ita  enim,  etsi  non  meis,  certe  tuis,  me 
Dominusnosterexaudiet.  Quod  fratrem  Alypiumin 
aostra  coajunctione  mansisse,ut  exemplosit  fratri- 
bus  curas  mundi  hujus  vitare  cupientibus,  benovo- 
lentissime  accepisti,  ago  gratias,  quas  nuilis  verbis 
explicarepossim:Dominushocrependatinanimam 
tuam.  Omnis  itaquefratrum  coetus,  qui  apud  nos  cqb- 
pitcoalescere,  tantatibi  pradrogativaobstrictus  est, 
ut  locis  terrarum  tantum  longedisjunctis  ita  nobis 
consulueris  tanquam  prsBsentissimus  spiritu.  Qua- 
propter  precibusquantumvalemusincumbimusyut 
gregem  tibicommissumtecum  Dominus  sustineredi- 
gnetur,  nec  te  uspiam  deserere,  sed  adesseadjutor 
in  opportunitatibus,  faciens  cum  Ecclesia  sua  miseri- 
cordiamper  sacerdotiumtuum,qualem  spirituales 
viriutfaciat,lacrymiseumgemitibusqueinterpellant. 

*  Sic  Mss.  duo  V.  \jam]. 

*  Mss.  tres,  et  curce  eccletiattietB  pro  tua.  Recte,  sipaulo 
anto  legas,  utriutque  nottrum. 

*  Huic  casti^anajse  subsidio  fuerunt  cb.  ff.  gg.  gv.  D. 
r.  t.  vc.  duo  sb.  duo  v.  et  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  64  :  qu(c  autem  22  erat,  nunc  235.  Scripta 
circa  an.  392. 


^^^m 


91 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


92 


2.  Scias  itaque,  domine  bealissime  et  plenissima 
charitate  venerabilis,  non  desperare  nos,  imo  spe- 
rare  veheraenter,  quod  Dominus  et  Deus  noster 
per  anotoritatem  personea  quam  geris,  quam  non 
carni,  sed  spiritui  tuo  imposilam  esse  confidimus, 
multas  carnales  foeditales  et  eegritudines  quas  Afri- 
cana  Ecclesia  in  multis  patitur,  in  paucis  gcimit, 
consiliorum  gravitate  '  et  tua  possit  sanare.  Cum 
enim  Apostolus  tria  breviter  genera  vitiorum  detes- 
tanda  et  vitanda  uno  in  loco  posuerit,  dequibus  in- 
numerabilium  vitiorumexsurgitseges^unum  horum 
quod  secundo  loco  posuit,  acerrime  in Ecclesia  vin- 
dicatur  ;  duo  autem  reliqiia,  id  est  primura  et  ulti- 
mum,  tolerabilia  videntur  homiuibus,  atque  ita 
paulatim  fieri  potest,  utnec  vitia  jara  putentur.  Ait 
enim  vas  electionis  :  Non  in  comessationibus  et 
ebrietatibus,  non  in  cubilibus  et  impudicitiis,  non 
in  contentione  et  dolo  ;  sed  induite  vos  Dominum 
Jesum  Christum,  et  camis  cnram  ne  feceritis  in 
concupiscentiis  (Rom,  xn,  13, 14). 

3.  Horum  ergo  trium,  cubilia  et  impudicitiae  tam 
magnum  crimen  putantur,  ut  nemo  dignus  non 
modo  ecclesiastico  ministerio»sed  ipsa  etiam  sacra- 
mentorum  communione  videatur,  qui  se  isto  pec- 
cato  maculavit* :  et  recte  omnino.  Sed  quare  so- 
lum?ComessationesenimetebrietatesitaconcessflB 
et  licitae  putantur,  ut  in  honorem  etiara  beatissimo- 
rum  martyrum,  non  solura  per  dies  solemnes  (quod 
ipsumquis  non  iugendum  videat,  qui  hoec  non  car- 
nis '  oculis  inspicit),  sedetiam  quotidie  celebrentur. 
Qu8B  fceditas  ^  si  tantum  flagitiosa  et  non  etiamsa- 
crilegaesset,quibuscumquetoleranti8B  viribus  sus- 
tentandam  putaremus.  Quanquam  ubi  est  illud, 
quod  cum  multa  vitiaenumerasset  idem  apostolus, 
inter  quce  posuit  ebriosos,  ita  conclusit,  ut  diceret 
cum  talibus  nec  panem  edere  ?  (1  Cor.  v,  II).  Sed 
feramus  haec  in  luxu  et  labe  domestica,  et  eorum 
conviviorum  quee  privatis  parietibus  continentur, 
accipiamusque  cum  eis  corpus  Christi,cum  quibus 
panem  edere  prohibemur ;  saltera  de  sanctorum  cor- 
porum  sepulcris,  saltem  de  locis  sacramentorum, 
de  domibus  orationum  tantum  dedecus  arccatur. 
Quis  enim  andet  vetare pri vatim,  quod  cum  frequen- 
tatur  in  sanctis  locis,  honor  martyrum  nominatur? 

4.  Hsec  si  prima  Africa  tentaret  auferre  a  caeteris 
terris,  imitatione  digna  esse  deberet :  cura  vero  et 
per  Italise  maximam  partem,  et  in  aliis  omnibus 
aut  prope  oranibus  transmarinis  Ecclesiis,  partim 
quia  nunquam  facta  sunt,  partim  quia  vel  orta  vel 
inveterata,  sanctorum  et  vere  de  vita  futura  cogi- 
tantiura  episcoporum  diligentia  et  animadversione 
exstincta  atque  deleta  sint,  dubitaraus  quomodo 
possumus  tantam  morumlabem,  velproposito  tam 
late  '  exemplo  emendare  ?  Et  nos  quidem  illarum 
partium  hominem  habemus  episcopum,  unde  ma- 

^  Mss.  plures,  eoniHiorum  gravi  esse.  Alii,  eonsiliorum 
gravitate.  Forto  legenduru,  eoticiliorum. 

*  MiiS.  quatuor,  maeulaverit.  Bene. 
'  Mss.«  earneis. 

*  Mss..  quam  faeditatem,  Coogrue. 
"  Sic  Mss.  \laio]. 


gnasagimus  gratias  Deo:  quanquaraejus  raodestisB 
atque  lenitatis  est,  ejus  denique  prudentise  et 
sollicitudinis  in  Doraino,  ut  etiamsi  Afer  esset,  cito 
illi  de  Scripturis  persuaderetur  curandura,  quod 
licentiosa  et  malelibera  consuetudo  vulnus  inflixit. 
SedtantapestiIentiaesthujusmali,utsanariprorsus, 
quantum  mihi  videtur,  nisi  concilii  auctoritale  non 
possit.  Aut  si  ab  una  ecclesia  inclioanda  est  medici- 
na;  sicut  videtur  audaciae,  mutare  conari  quod  Car- 
thaginensis  Ecclesia  tenet,  sic  magnse  irapudentiae 
est,  velle  servare  quee  Carthaginensis  Ecclesiacor- 
rexit.Adhancautemrera  quisalius  episcopus  esset 
optandus,  nisi  qui  ea  diaconus  (a)  exsecrabatur  ? 

5.  Sed  quod  erat  tunc  dolendum  nunc  auferen- 
duui  est ;  non  aspere,  sed  sicut  scriptum  est,  in  spi- 
ritu  lenitatis  et  mansueiudinis  (Gal.  vi,  J).  Dant 
enim  mihi  fiduciam  littersetuae  indices  germanissi- 
mee  charitatis,  ut  tecum  tanquara  raecum  audeam 
colloqui.  Non  ergo  aspere,  quantum  existirao.  non 
duriter,  non  modo  iraperioso  ista  tolluntur;  magis 
docendo  quara  jubendo,  magis  monendo quam  mi- 
nando.Sicenimagendumestcumraultitudine:seve- 
ritas  autem  exercenda  est  in  peccata  paucorum.  Et  si 
quid  minamur,  cum  dolorefial,  de  Scripturis  com- 
minandovindictarafuturamnenosipsiinnostrapo- 
testate,  sed  Deus  in  nostro  sermone  timeatur  (6). 
Ita  prius  movebuntur  spirituales  vel  spiritualibus 
proximi,  quorum  auctoritate,  et  lenissimis  quidem 
sed  instantissimis  admonitionibus  csetera  multitu- 
do  frangalur. 

6.  Sed  quoniam  istae  in  coemeteriis  ebrietates  et 
luxuriosa  convivia,  non  solum  honores  martyrum  a 
carnali  et  imperita  plebe  credi  solent,  sed  etiara  sola- 
tia  mortuorura ;  mihi  videtur  facilius  iilic  ^  dissuader^ 
posse  istam  fcBditatera  ac  turpiludinem,  si  et  de 
Scripturis  prohibeatur,  et  oblationes  pro  spiritibus 
dormientiura,  quas  vere  aliqnid  adjuvare  creden- 
dum  est,  super  ipsas  memorias  non  sint  sumptuo- 
sae,  atque  omnibus  petentibus  sine  typho  *,  et  cum 
alacritate  praebeantur  :  neque  vendantur  ;  sed  si 
quis,  proreiigione  aliquid  pecuniaeofierre  voluerit, 
in  preesenti  pauperibus  eroget  *.  Ita  ne  deserere  vi- 
debuntur  niemorias  suorum,  quod  potest  gignere 
non  levem  cordis  dolorem,  et  id  celebrabitur  in  Ec- 
desiaquod  pie  ethonestecelebratur.Haecinterimde 
comessationibus  et  ebrietatibus  dicta  sint. 

CAPUT  II.  —  De  conteniione  et  laudis  appetitu. 
Quomodo  honor  et  laus  d  praelatis  assumenda. 

7.  De  contentione  autem  etdolo  quid  me  attinet 
dicere,  quando  ista  vitia  non  in  plebe,  sed  in  nos- 
tro  numero  graviorasunt?  Horura  autem  morbo- 
rum  mater  superbia  est,  et  humanae  laudis  avidi- 
tas,  quce  etiam  hypocrisim  seepe  geherat.  Huic  non 

*  Mss.  septem,  illis.  Alii,  illie. 

*  Ms.  sb.,  typo. 

'  Mss.  duo,  erogetur.  Alii,  eroget. 

{a)  Aurelius  Carthaginensis  EcclesiiB  episcopus  crea- 
tus  est  forte  an.  391,  cerlo  non  ante  390;  quippe  hoc 
anno  antecessor  ipsius  Gencthlius  pnufuit  coiic.  LHrtha- 
ginensill.  AtsubAurelioliabilumcstHippunensc,an.393. 

(6)  Ita  86  ipse  gessit  Augustinus  ut  vid.  in  Kpist.  29. 


93 


EPISTOLARUM  CLASSIS  L 


04 


resistitur,nis]crebri8diviQoriiin.Librorumte8timo- 
niis  incutiatur  timor  et  charilas  Dei :  si  tamen  ille 
qui  hocagit,  seipsum  prdebeat  patientiee  atque  hu- 
militatis  exemplum.  minus  sibi  assumendo  quam 
offertur ;  sed  tamen  ab  eis  qui  se  honorant  nec  totum 
nec  nihil  accipiendo,  et  id  quodaccipiturlaudis  aut 
honoris,  non  propter  se  qui  totus  coram  Deo  esse 
debet  et  humana  contemnere,  sed  propter  illos  acci- 
piatur  quibus  consulere  non  potest,si  nimia  dejectio- 
ne  vilescat.  Ad  hoc  enim  pertinet  quod  dictum  est» 
Nemo  juvenlutein  tuam  contemnat  (I  Tim.  iv,  12); 
cum  hoc  iile  dixerit,  qui  alio  loco  ait:  Si  hominibus 
placere  vellem,  Christi  servus  non  essem  (Gat.  1,10). 
8.  Magnum  estdehonoribusetlaudibushominum 
noQ  laetarijSedetomnem  pompam  inauem  prsecide- 
re,  et  si  quid  inde  necessarium  retinetur,id  totum 
ad  utilitatem  honorantium  salutemque  conferre. 
Non  enim  frustra  dictum  est :  Deus  confringet  ossa 
hominumptacere  volentium  (Psat,  lii,  6).  Quid  enim 
languidius,  quid  tam  sine  stabilitate  ac  fortitudine, 
quod  ossa  significant,  quam  homo  quem  male 
loquentium  hngna  debilitat,  cum  sciat  faisa  esse 
quse  dicuntur  ?  Gujus  rei  dolor  nullo  modo  animae 
viscera  dilaniaret,  si  non  amor  laudis  ossa  ejus 
confringeret.  Prffisumode  robore  animi  tui :  itaque 
ista  quffitecum  confero,mihi  dico;dignaristameQ, 
credo,  mecumconsiderarequam  sintgravia,quam 
difficilia.  Non  enim  hujus  hostis  vires  sentit,  nisi 
qui  ei  belium  indixerit ;  quia  si  cuiquam  facile  est 
laude  carere  dum  denegatur,  difficileesteanon  de- 
lectaricumoffertur;ettamen  tanta  mentis  inDeum 
debet  esse  suspensio,  ut  si  non  merito  laudemur, 
corrigamus  eos  quos  possumus  ;  ne  arbitrentur 
aut  in  nobis  esse  quod  non  est,  aut  nostrum  esse 
quod  Dei  est,  aut  ea  iaudent  quae  quamvis  noQ 
desint  nobis,  aut  etiam  supersint,  nequaquam  ta- 
men  sunt  laudabilia  ;  velut  sunt  bona  omnia  quee 
Tel  cum  pecoribus  habemus  communia,  vel  cum 
impiis  hominibus.Si  autemmerito  laudamurprop- 
ter  Deum,  gratulemur  eis  quibus  placet  verum  bo- 
num  ;nGn  tamen  nobis  quiaplacemus  hominibus, 
sed  si  coram  Deotales  sumus,quales  nos  esse  cre- 
dunt,  et  non  tribuitur  nobis,  sed  Deo,  cujus  dona 
sunt  omnia  qufe  vere  meritoque  laudantur.  Heeo 
mihi  ipse  canto  quotidie,  velpotius  ille  cujus  salu- 
taria  prflecepta  sunt,  queecumque  sive  in  divinis 
Lectionibusinveniuntur,sivequ8eintrin8ecusanimo 
suggeruntur  ;  et  tamen  vehementer  cum  adversa- 
rio  dimicans,  saepe  abeo  vulnera  capio,  cum  delec- 
tationem  oblatse  laudis  mihi  auferre  non  pos- 
sum. 

9.H8ecpropterea  scripsi,  utsi  tu€B  Sanctitati  jam 
non  suntnecessaria,8ivequod  plurahujusmodiipse 
cogitesatqueutiiiora,8ivequodtuaBSanctilati  medi- 
cinaistanonopus sit.malatamen meanotasint  tibi, 
sciasque  unde  pro  meainfirmitate  Deum  rogare  digne- 
ris :  quod  utimpensissime  facias,  obsecro  per  huma- 
nitatem  illiasquiprceceptum  deditutinvicemouera 
nostraporlemus.MuHasuDtqufiedevitanostraetcon- 
versationedeflerem^queB  noliem  per  litteras  ad  te  ve- 


nire,siintercor  meumet  cortuum  uliaiessent  mi- 
nisteriaprtfiter  osmeumetaures  tuas.  Si  autem  ve- 
nerabilisnobisomniumque  nostrum  totasinceritate 
charissimus,cujusin  teverefraternamcumpreesens 
essem  benigoitatem  studiumque  perspexi^senex  Sa- 
turninus  (a)  dignatus  fuerit,  quando  opportunum 
videtur,aJnosvenire,quidquidcumeju8Sanctitate, 
etspiritualiaffectucolloquipotuerimus,  autnihil,aut 
non  mullum  distabit,ac  si  cum  tua  Dignatione  idage* 
remus.Quodutnobiscum  abeopetere  atque  impe- 
traredigneris,  tantis  precibusposco^quantis  verba 
nulla  sufficiunt.  Absentiam  enim  meam  taotum 
longe  Hippouenses  vehementer  nimisque  formidant» 
neque  ullo  modo  mihi  sic  volunt  credere,  utetego 
videam  agrnm  qnem  *  fratribus  datum  provisioue 
et  liberalitate  tua  didicimus,  ante  epistolam  tuam» 
pcr  sanctum  fratrem  et  conservum  noslrum  Par- 
thenium,  a  quo  multa  alia,  quee  audire  desidera- 
bamus,  audivimus.  Preestabit  Domiuus  ut  etiam 
caelera,  quae  adhuc  desideramus,  impleantur. 

KPISTOLA  XXIII  *  (b). 

Augustinus  Maximino  episcopo  donaiistae.qui  dia- 
conum  cathoticum  rebapiizasse  dicebatur,  ut  aut 
fateatur  factum,  aut  profiteatur  se  orthodoxum^ 
invitans  itlum  vet  ad  cottoquium,  vet  ad  rescri- 
bendum,  ut  concordia  Ecclesix  sarciatur. 

Domino  dilectissimo  et  honorabili  fratri  Maximino 
(c),  AuGusTiNus  presbyter  Ecclesiae  calholicee,  in 
Domiuo  salutem. 

i.  Priusquam  ad  rem  veniamde  qua  tuae  Bene- 
volentiee  scribcre  volui,  tituli  hujus  epistolae^  ne 
vei  te,  vel  aiium  quempiam  moveat,  rationem 
breviler  reddam.  Domino,  scripsi,  quia  scrip- 
tum  est :  Vos  in  tibetHatem  vocati  estis,  fratreSf 
tantum  ne  libertatem  in  occasionem  camis  detiSf 
sed  per  charitatem  servite  invicem  (Gat.  v,  13). 
Cum  ergo  vel  hoc  ipso  officio  litterarum  per  chari- 
tatem  tibi  serviam,  nonabsurde  te  dominum  vooo 
propter  unum  etverumDominumnostrum  qui  no- 
bis  isla  prsecepit.  Dilectisiimo  autem  quod  scripsi, 
novit  Deus  quod  non  soiiim  te  diligam^sed  ita  diiigam 
ut  meipsum;quandoquidem  bene  mihi  sumconscius 
bonametibioptarequ8emihi.£fonora6t7i  vero  quod 
addidi,  non  adhocaddidi,  uthonorarem  episcopa- 
tumtuum;mihienim  episcopus  non  es,  nequehoc 
cum  contumelia  dic  tum  acceperis ;  sed  ex  animo  quo 


>  Am.  Bad*  et  Mss.  tres,  nuHa.  Alii,  ulla. 

*  Sic  unus  6  Vatic,  nec  male  Alter  Vatic,  ut  et  ego vide' 
rem  agrum.  [tit  et  ego  vobit  Agrum  fratribut  datum,  etc.]. 

*  Collala  ost  cum  a.  bg.  c  cc  cb.  (f.  g.  m.  gv.  j.  n. 
r.  s.  duobus  bn.  duobus  sb.  duobus  t.  duobus  vc.  qua- 
tuor  V.  et  cum.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Nescimus  an  hic  sit  ille  ipse,  qui  in  lib.  22  de  Civi- 
tate  Doi,  c.  8,  laudatur  episcopus  quondam  <  Uzolensis 
c  Leata;  memohae  Saturninus,  »  quem  videlicet  an.  388, 
Carlhagine  simul  cum  Aurclio  vidit  Augustinus. 

(6)  Alias  203 :  qu<e  autem23orat^  nunc  98.  Scriptacir- 
ca  idem  tempus. 

(e)  In  Gervas.  Ms.  ot  aliisS  scribitur,  Maximianut ;  in 
Corb.,  Maeroviut.  Porro  Maximinus  Siniti  in  Hipponensi 
viciriia  episcopus  tunc  donatista,amplexusposteacatholi- 
campacemox  Kpist.  105«in  eadem  sede  remansit.Ejusho- 
norincemcminit  Augu8tinusiolib,22  do  Givitatc  Dei^c.  8. 


95 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


96 


inore  nostro  debet  esse,Est,  est,  Non,  non.  Neqne 
enim  ignoras,autqiiisquam  hominumquinosnovit 
ignorat,  nequeteesseepiscopum  meum,  neque  me 
presbyterumtuum.  Honorabilem  igiturexea  regula 
te  libenter  appello,  qua  no  vi  te  esse  hominem,  et  novi 
hominem  ad  imaginemDeietsimilitudinemfactum, 
et  in  honorepositumipso  ordine  et  jure  naturse,  si 
tamen  inteIligendoqu8einteliigendasunt,servetho- 
Doremsuum.Namitascriptumest:  Homo  in  honore 
positus  non  intellexit ;  comparalus  esCjumentis  m- 
sensatis,  et  similis  factus  est  illis  (Psal.  xlvui,  21). 
Cur  ergo  te  honorabilem  in  quantum  homoes  non 
appellem,  cum  praesertim  detua  saiute  atque  cor- 
rectione,  quandiuinhacvitaes,  desperare  non  au- 
deam?  Fratremvero  utvocem,  non  telatetprwcep- 
tum  nobis  esse  divinitus,  ut  etiam  eis  qui  negant 
se  fratres  nostros  esse,  dicamus,  Fratres  nostri  es- 
tis;et  hoc  vehementer  valet  ad  causam,  propter 
quam  scribere  volui  Fraternitati  tuse.  Jam  enim 
reddita  ratione  cur  epistoleetalem  januamfecerim» 
audi  placidissime  quae  sequuutur. 

2.  Ego  cumin  istaregioneconsuetudinemhominum 
iugendam  atque  plangendam  ,qni  cum  christiano  no- 
mineglorientur,  Christianos  rebaptizarenon  dubi- 
tant,quibusverbispoteramdetestarernondefuerunt 
laudatores  tui,qui  mihi  dicerunt  te  ista  non  facere. 
Fateor,primononcredidi.Deindeconsideransposse 
fieriutanimamhumanamdefutura  vita  cogitantem 
Dei timor invaderet,  ut se  ab  scelere apertissimo tem- 
peraret,  gratulatus  credidi,  quod  tali  proposito  ab 
Ecclesiacathohcanoiuerisessenimisalienus.Quapre- 
bam sane occasionamloquendi  tecum,ut  si  fieri  pos- 
8et,eaqu8eparva  remanserat  internosdissensiotol- 
leretur;cum  ecce  ante  paucosdiesdiaconum  nos- 
trum  Mutugennensem  te  rebaptizasse  nuntiatum  est. 
Doluivehementer,  et  illius  miserabilem  lapsum,  et 
tuum,  frater,inopinatumscelus.  Novi  enim  queesit 
EcclesiacathoIica.Gentes  sunt  heereditas  Christi,  et 
possessio  Christi  termini  terrse.  Nostis  et  vos,  autsi 
non  nostis,  advertite,*facillimeavolentibussciripo- 
test.  Rebaptizare  igitur  haereticum  hominera,qui  hnec 
sanctitatis  signa  perceperitquae  christianatradidit 
di8oiplina,omninopeccatum  est:  rebaptizareautem 
catholicum,immanissimnm  scelusest.  Tamennon 
adeocredens,quiade  te  mihi  bene  persuasum  tene- 
bam,Mutugennamipse  perrexi  ;eteum  quidem  mi- 
serum videre non  potui,  a  parentibus  veroejus  au* 
divi  quod  vester  jam  etiam  diaconus  factus  sit.  Et 
tamentam  beneadhucdetuo  corde  sentio,  uteum 
rebaptizatum  esse  noncredam. 

3.Quarete,fraterdilectissime,  per  divinitatem  et 
humanitatemDomininostriJesuChristi  obsecro,  ut 
rescribere  mihidigneris  quidgestum  sit,et  sic  re- 
scribere,  ut  noverismein  Ecclesia  fratribusnostris 
epistolamtuamvellerecitare.  Quodideoscripsi,  ne 
cum  idpostea  faceremquod  me  nonsperares  esse 
facturum,ollenderemCharitatemtuam,etjustamde 
meapud  communes  amicos  quereiamdeponeres. 
Quid  ergo  te  impediatadrescribendum,nonvideo. 
Si  enim  rebaptizas,  nihil  est  quod  homines  de  tuo 


collegioformides,  cumidterescripseris  facerequod 
te  illifacereetiamsi  nolles  juberent.  Cumautem  id 
quantispotuerisdocumentis  faciendumessedefen- 
deris,nonsolumnon  succensebunt,  sedetiam  prae- 
dicabunt.  Si  autemnonrebaptizas,arripelibertatem 
christianam,  frater  Maximine,  arripe,  quseso  te ;  non 
cujusquamhominis,  in  contemplationeChristi,  aut 
reprehensionem  verearis,aut  exhorreas  potestatem. 
Transithonorhujusstieculi,transitambitio.Infuturo 
Christi  j  udicio,  nec  absidse  gradatae,  nec  cathedrse  ve- 
lat»,  necsanctimonialiumoccursantium  atque  can- 
tantium  greges  adhibebuntur  ad  dcfensionem,  ubi 
coeperint  accusare  conscientise,  et  conscientiarum 
arbiter  judicare.  Quae  hic  honorant,  ibi  ouerant  ; 
qufiehicrolevant,  ibi  gravant.  [staquaepro  tempore 
propter  Ecclesiae  utilitatem  honori  nostro  exhiben- 
tur,defendentur  forte  bona  conscientia;  defendere 
autem  non  poteruntmalam. 

4.Q(]od  ergo  tampioettamreligiosoanimofacis, 
si  tamen  facis,  ut  Ecclesiee  catholicae  baptismum 
non  iteres,  sed  approbes  polius  tanquam  uniusve- 
rissimse  matris,  qnae  omnibus  gentibus,  et  regene- 
randis  praebetsiuum.et  regeneratis ubera  infundit, 
tanquam  uniuspossessionisChristi,  sese  usque  ad 
terrae  terminos  porrigeutis  ;  si  iioc  vere  facis,  cur 
Qon  erumpis  in  exsuitantem  et  liberam  vocem?  cur 
lucernee  tuae  tam  ulilem  splendorem  premis  sub 
modio  ?  Cur  non  discissis  atque  abjectis  veteribus 
pellibus  timidae  servitutis,  christiana  potius  indu- 
tus  fiducia  exi^  et  dicis  :  Ego  unum  baptismum 
novi,Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  uomine  con- 
secratum  atque  signalum  ?hanc  formamubi  inve- 
nio  necesse  est  ut  approbem;  non  destruo  quod 
dominicum  agnosco,  non  exsufflo  vexiilum  regis 
mei.  Vestem  Christi  et  qui  diviserunt,  non  violave- 
runi  (Joan,  xix,  24);  et  illi  adhuc  Cbristum  non 
resurreciurum  crediderant,sed  morientem  videbant. 
Siapersecutoribusvestisnon  conscissaest  penden- 
lis  in  cruce,  cur  a  Christianis  destruitur  sacramen- 
tumsedentis  in  ccelo  ?Si  vetcris  popuh  temporibus 
Judaeus  essem,  quando  aliudessemelius  non  pos- 
sem,accepissem  utique  circumcisionem*  Quod  si- 
gnaculum  jnstitiae  fidei  tantum  illotempore  valuit, 
antequamDominievacuareturadventu,  ut  infantem 
fiiium  Moysi Angelus  prsefocasset,  nisi  mater arrepto 
calculo  circumcidisset  puerum,  et  hoc  sacramento 
imminentemperniciemdepulisset(^xod.iv,24, 25). 
Hoc  sacramentumetiamJordauemfiuvium  refrena- 
vit,  et  reduxii  in  fontem.  Hoc  sacramentum  ipse 
Dominus,  quamvis  evacuaveritcrucifixus.tamen  na- 
tusaccepit.  Non  enim  signacula  iliadamnata  sunt, 
sedsuccedentibusopportunioribusdecesserunt.Nam 
sicutcircumcisionemabstuiitDominiprimusadven- 
tus,sic  Baptismum  auferet  secundus  ad  ventus.  Sicut 
enimnuncposteaquamvenit  libertas  fidei,etremo- 
tumestservitutis  jugum,nuhuschristianuscircum- 
ciditurcarne;  sic  tunc  regnantibus  justis  cum  Do- 
mino,  damnatisque  impiis,  nemobaptizabitur,  sed 
illud  quod  ista  praefigurant,  id  est  circumcisio  cordis 
etmunditiaconscientiiB  manebitin  sternum.Siergo 


97 


EPISTOLARUM  CLASSIS  I. 


98 


illoteinporeJud8BUsessem,etveniret  ad  me  Samari- 
tanus,  velletqiie,  ilio  errore  derelicto  quem  etiam 
Dominus  improbavit  dicens,  Vns  adoratisquodneS' 
cUis  ;  nos  adoramus  quod  sdmus,  quoniam  salus  ex 
Judxis  est  (Joan,  ]v,22)  :  vellet  ergo  Samaritanus, 
quemSamaritanicircumciderant,  fieri  Judaeus,  va- 
caret certe  iteratioais  audacia,et  id  quod  apud  hsB- 
resim  factumerat^quod  prsBceperat  Deus,noarepe- 
tere  sed  approbare  cogeremur.  Quod  si  in  carne 
circumisi  h.^minisnonioveniremlocumubi  circum- 
cisionemrepeterem,quia  unum  estillud  membrum ; 
multo  minus  invenitur  locus  in  uno  corde,  ubi 
baptismus  Christi  repetatur.  Ideo  qui  duplicare 
Baptismum  vultis,  necesse  est  omnino  ut  coda  du- 
plicia  requiratis. 

5.  Clama  ergo  recte  te  facere,  si  non  rebaptizas  ;  et 
non  soium  sine  trepidatione,  sed  etiam  cum  gaudio 
mihi  inde  rescribe.  Nulla  te  tuorumconcilia,  frater, 
exterreant.  Sienimhoceisdisplicuerit,  nonsuotdi- 
gni  qui  te  habeant ;  si  autem  placuerit,  credimus 
de  misericordia  Domini ,  qui  timentes  sibi  dispiicere, 
etcouantesplacere  nunquamdeserit,  quodiotervos 
et  nos  citopax  erit  :  ne  propterhonoresuostros,  de 
quasarcina  periculosa  ratio  reddetur,  miserse  plebes 
credentesinChristumhabeantiadomibussuiscom- 
munes  cibos,et  meusamChristicommuoemhabere 
non  possint.  Nonne  ingemiscimusquodviret  uzor, 
ut  fideliter  conjungant corpora  sua,  jurant  sibi  ple- 
rumqueperChristum,etipsiuscorpusChristidiver- 
sa  communione  dilaniant  ?  Hoc  lantum  scaodalum» 
tantu8diabolitriumphus,tantaperniciesanimarum, 
si  per  tuam  modestiam,  et  prudentiam,  et  dilectio- 
nem  quam  debemus  ei  qui  pronobissuumsaugui- 
nemfudit,  ablatade  medio  inhis  regionibus  fuerit ; 
quis  explicet  verbis  quam  tibi  palmam  praeparet 
Dominus,  ut  adcffitera  membra  sanaada,  quae  per 
totam  Africam  tabefacta  miserabiliter  jaceot,  a  te 
proficiscaturtamimitabilemedicioaBdocumeatum? 
Quam  vereor,quoniam  cor  meum  viderenon  potes, 
ne  tibi  cum  insultatione  potius  quam  cum  dilectione 
loqui  viJear  !  Sed  certe  amplius  quid  faciam  non 
invenio,  nisi  ut  inspiciendum  sermouem  meum 
tibi  offeram,  animum  Deo. 

6.To]Iamusde  medioinaniaobjecta,  quae  aparti- 
bus  imperitis  jactari  contra  invicein  solent ;  nec  tu 
objicias  tempora  Macariana,  uec  ego  seevitiam  Cir- 
cumcellionum  :  si  hoc  ad  te  non  pertinet,  nec  iliud 
ad  me.  Area  dominica  nondumventilala  est;  sine 
paleis  esse  non  potest.  Nos  oremus,  atque  againus 
quantum  possumus,ut  frumentum  simiis.  Ego  de  re- 
baptizato  diacono  nostro  silere  non  possum  :  scio 
enim  quam  mihi  sileatium  peraiciosum  sit.  Non 
enimcogitoinecclesiasticishoooribustemporaven- 
tosa  transigere,  sed  cogito  me  principi  pastorum  om- 
niumrationemdecommissisovibusredditurum.  Si 
forte  noiles  ut  haec  tibiscriberem,oportet  te,  frater, 
ignoscere  timori  meo.  Multum  enim  timeo  ne  me 
tacenie  etdissimulaote,  aliiquoquerebaptizeutur  a 
vobis.  Decrevi  ergo,  quantum  vires  et  facultatem 
Dominas  prabere  dignatur,  causam  istam  sic  agere. 


utpaciticiscollationibus  nostris  omnes  qui  nobis 
communicant,noverintabh6eresibusautschismati- 
bus  quantum  cathoiica  distet  Ecclesia,et  quantum 
sit  cavenda  pernicies  vel  zizaniorum  vel  preecisorum 
de  vite  Domini  sarmentorum.  Quam  collationem 
mecum  silibenti  animosus  ceperis,  ut  concordibus 
nobis  amborumlitteraepopulisrecitentur,  ineffabiii 
exsuitabo  laetitia.  Si  autemid  eequo  animo  non  ac- 
cipis,  quid  faciam,  frater,  nisi  ut  et  quoque  invito 
epistolas  nostras  popuio  catholico  iegam,  quo  esse 
possit  instructior  ?  Quod  sirescribere  dignatus  non 
fueris,  vei  meas  iegere  decrevi,  ut  saitem  diffiden- 
tia  vestra  cognita  rebaplizari  erubescant. 

7.  Neque  id  agam  cum  miies  priesens  est,  ne 
quis  vestrum  arbitretur  tumuituosius  me  agere 
voiuisse,  quam  ratio  pacis  desiderat ;  sed  post  ab- 
scessum  militis,  ut  omnes  qui  nos  uudiunt  inteili- 
gant  non  hoc  esse  proposiii  mei  ut  inviti  homines 
ad  cujusquam  communiouem  cogantur,  sed  ut 
quietissime  quaerentibus  veritas  innotescat.  Cessa- 
bit  a  nostris  partibus  terror  temporaiium  potesta- 
tum  :  cesset  etiam  a  vestris  partibus  terror  con- 
gregatorum  Circumcellionum.  Re  agamus,  ratione 
agamus,  divinarum  Scripturarum  auctoritatibus 
agamus,  quieli  atque  tranquiiii  quantum  possiimus 
petamus,  queeramus,  puisemus,  ut  accipiamus  et 
inveniamus,  et aperiatur nobis,  ue ^  forte fieri  possit, 
ut  adjuvaute  Domino  concordes  conatus  et  oratio- 
nes  nostras,  tanta  deformitas  atque  impietas  Afri- 
canarum  regionum  de  nostris  terris  iocipiat  abo- 
leri.  Si  non  credis  postdiscessum  militum  me  veile 
agere,  postdiscessum  miiitumturescribe.  Si  enim 
egoprseseote  milite  iitteras  meas  iegere  popuio  vo- 
iuero,  prolata  epistola  mea  demoostrabit  me  fidei 
violatorem.  Quod  misericordia  Domiui  avertat  a 
moribus  atque  iastitutomeo,  quod  mihiperjugum 
suum  iospirare  digoatus  est. 

8.  Episcopus  meusBeuevoIeotiae  tuae  fortasse  po- 

tiusiitteras  misisset,  siessetpraesens,  autegoillovei 

jubente  vel  permittentescripsissem.  Sedilloabsente 

cum  diaconi  rebaptizatio  recens  essedicitur,  friges- 

cere  actionemipsamdiiatioue  non  passus  sum,  de 

frateruaetveramorteacerbissimi  dolorisacuieis  ex- 

citatus.  Quemdoiorem  meuraadjuvaniemisericor- 

dia  etprovidentiaOomini,pacis  fortassecompensa- 

tioIeoituraest.DeusetDominusaoster  tibi  mentem 

pacatam  inspirare  digoetur,  domioe  diiectissime 

frater. 

EPISTOLA  XXIV*  (a). 

Paulinus  Alypioepiscopo  de  libris  Auguslini  quos 
recepity  excusans  quod  serius  miserit  ad  illum 
Eusebii  Chronica.  Cupil  edoceri  de  genere  et  vita 
Aiypii  :  ipse  vicissim  de  se  nonnuUa  aperiens. 
Panem  unum  dono  miitit, 

Domioo   merito  hoaorabili,  et  bealissimo    patri 
Alypio,  Paulinus  et  Therasia  peccatores. 

1.  H(ec  est  vera  charitas,  hcec  perfecta  dilectio,quain 

*  Sic  oiunesedd.,  obscure.  Forte  pro,  ne,  legendum, 
an.  vel,  num.  M. 

*  Recensita  est  ad  a.  bn.bg.  cc.  fif.  g.  gv.  j.  1.  n.  r.  s. 
sb.  t.  vc.  vd.  duos  a.  quatuor  v.  etadAiu.Bad.  Rr.Lov. 

ia)  Alias  35  :  quie  autem  24  erat  nunc  201.  Scripta 
suo  fin.  an.  304«  ante  hiemem. 


KSS 


'!■,■  m 


■^" 


99 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


100 


tihi  eirea  humilitatem  nosiram  inesse  docuisti,  domine 
vere  sanrte,  et  merito  beatissime  ac  desiderahilis.  Acce- 
pimusenim  perhominemnostrumJulianum  ds  CarUia- 
gine  revertentem,  litteras  tantamnobis  Sanctitatis  twe 
lucem  afferentes,  ut  nobis  charitatem  tuam  non  agno^ 
scere,  sedrecognoscerevideremur.  Quiavidelicet  ex  illo, 
quinosaborigine  mundipnsdestinavitsibi,  charitasista 
manavit,  in  quo  facti  sumus  antequam  nati,  quia  ipse 
fecit  nos,  et  non  ipsi  nos  (Psal.  xcix,  3),  qui  fecit  quce 
futurasunt.  Hujus  igitur  prcescientiaet  opereformati  in 
iimilitudinem  voluntatum  est  unitatem  fidei  velunitatis 
fidemprceveniente  notitiam  charilate  connexi  sumw,  ut 
nos  invicem  ante  corporales  conspectusrevelantespiritu 
nosceremus.  Gratulamuritaqueetgloriamur  inDomino, 
qui  unus  atque  idem  ubique  terrarum  operatur  in  suis 
dilectionemsuamSpiritu  sancto,  quem  super  omnemcar^ 
nem  effudit,  fluminis  impetu  lceti/icans  civitatem  suam. 
In  cujus  te  civibus  principalem  cumprincipibuspopuli 
iuiy  sede  apostolica  meritocollocavit :  notque  etiam,  quos 
erexit  elisos,  et  de  terra  inopessuscitavit,  in  vestra  voluit 
iorte  numerari.  Sed  magis  gratulamur  in  eo  Domini 
munere,  quo  nos  in  pectoris  tui  habitatione  constituit; 
quoque  ita  visceribus  tuis  insinuare  dignatus  est,  ut 
peculiarem  nobis  charitatis  tuce  /iduciam  vindicemus^ 
his  officiis  atque  munerihus  provocatif  ut  nos  diffiden- 
ter  aut  leviter  te  amare  non  liceat. 

2.  Accepimus  enim  insigne  preecipnum  dilectionis  et 
sollicitudinis  tua,  opus  sancti  et  perfecti  in  Domino 
Christoviri,  fratris  nostri  Augustini  libris  quinquecon- 
fectum^  quod  itamiramur  atque  suspicimuSy  ut  dictata 
divinitus  verba  credamus.  Itaque  fiducia  suscipiendce 
nobis  unanimitatis  tuw.etadipsumscribereausisumus, 
dum  nos  illi  per  te,  et  de  imperitia  excusandos,  et  ad 
eharitatem  commendandos  proisumimus  ;  sicut  et  omni- 
hus  sanctiSf  quorum  nos  et  absentium  officiis  sospitare 
dignatus  es,  pari  procul  dubiocuraturus  affectu,  ut  per 
Sanctitatem  tuam,  nostris  invicem  salutentur  obsequiis, 
et  inclero  Sanctitatis  tuce  comites,  et  in  monasteriis  fi- 
dei  ae  virtutis  tucecemulatores.  Nam  etsi  in  populisac 
super  populum  agas,  oves  paseuce  Domine  regens  solli- 
eitis  vigil  pastor  excubiis :  tamen  abdicatione  S(BCuli, 
el  repulsa  carnis  ac  sanguinis,  desertum  tibi  ipse  fe- 
eisti,  secretus  a  multis,  voeatus  in  paueis. 

3.  Sane  vicario  cUiquatenus  munere,  licetperomnia 
tihi  impar,  utjusseras,  providi  illam  Eusebii  venerabilis 
episcopi  Constantinopolitanide  cunctis  temporibus  histo- 
rtam.  Sed  inhocfuit  obtemperandimora,  quodinstructu 
tuo,  quia  ipse  non  haben^em  hunc  codicem,  Romai  reperi 
apud  parentem  nostrum  vere sanctiuimum  Domnionem, 
qui  procul  dubio  promptimtmihi paruit  inhocbeneficio, 
quod  tihi  deferendum  indicavi  ^.  Verumlamen  quia  et 
loeatua  mihi  significare  dignatus  es,  ut  ipse  monuisti, 
ad  venerabilem  sociumcorona?tuce,  patremnostrum  Aii- 
relium  ita  scripsimus,ut  sinunc  Hippone-regio  degeres, 
illo  tibi  litteras  nostras,  et  transcriptam  Carthagine 
membranam  mittere  dignaretur.  Quodet  sanctos  viros, 


*  Edd.,  quod  tihi  deferendum  judieavit.  Mss.  duo   v., 
judicavi.ki  aiii  duo  v.  cum  tredocim  enostris,  indieavi. 


quos  indices  charitatis  ipsorum,  tuo  sermone  cognovi' 
mus,  Comitem  et  Evodium  rogavimus,  ut  hcec  scribere 
ipsi  curarent,  ne  vel  parenti  Domnioni  diutius  codex 
suus  deforetj  et  tibi  transmissus  sine  necessitate  redhi- 
bendi  maneret, 

4.  Specialiter  autem  hoca  te  peto,  quoniam  me  im- 
merentemet  inopinantem  magnotuiamore  comp/esti,  ut 
pro  hae  historia  temporum,  referas  mihi  omnem  tuie 
Sanctitatis  historiam  :  ut  quod  *  genus,  unde  sis  domo, 
tanto  vocatuf  a  Domino,  quibus  exordiis  segregatus  ab 
utero  matris  tuce,  ad  matrem  filiorum  Dei  prole  lcetan- 
tem,  abjurata  carnis  etsanguinis  stirpe,  transieris,  et  in 
genus  regale  etsacerdotalesis  translatus,  edisseras.Quod 
enim  indicasti,  jam  de  humilitatis  nostrw  nomine  apud 
Mediolanumte  didwisse,  cumillic  initiareris,fateor  cu- 
riosius  me  velie  condiscere,  ut  omni  parte  te  noverim, 
quo  magis  gratuler,  si  a  suscipiendo  mihi  patre  nostro 
AmbrosiOy  vel  ad  fidem  invitatus  es,  vel  ad  sacerdotium 
eonsecratus,  ut  eumdem  ambo  videamur  habere  aueto- 
rem»  Nam  ego  etsi  a  Delphim  Burdegalce  baptizatus,  a 
Lampio  apud  Barcilonem  in  Hispania,\per  viminftam- 
matcB  subilo  plebis,  sacratus  sim  :  tamen  Ambrosii 
semper  et  dilectione  ad  fidem  innutritus  sum,  et  nunc 
in  sacerdotii  ordine  confoveor ,  Denique  suo  me  ciero 
vindicare  voluit,  ut  etsi  diversis  locis  degam,  ipsius 
presbyter  censear. 

5.  Sed  de  me  ne  quid  ignores,  scicu  antiquissimum 
peccatorem,  non  ita  olim  de  tenebris  et  umbra  mortis 
eductum,  spiritum  aurae  vitalis  hausisse,  nec  ita  otim 
posuisse  in  aratromanum,etcrucemDominisustulisse  ; 
quam  ut  in  finem  perferre  valeamus,  orationibus  tuis 
adjuvemur.  Accumulabitur  hcec  meritis  tuismerces,  si 
interventutuo  oneranostrarelevaveris.  Sanctustnimla- 
6oran/ema((;iirans(quiafratremnonaudemiiS(iicere) 
exaltabitur  sicut  civitas  magna.  Et  tu  quidem  super 
montem  civitas  (pdificata  es,  vel  accensa  super  candela- 
brum  lucerna  in  septiformi  claritate  colluces  ;  nos  sub 
modio  peccatorum  delitescimus  :  visita  litteris  tuis,  et 
profer  in  lucem  inquaipse  versaris,  super  aurea  cande- 
labra  conspieuus.  Eloquia  tua  lumen  semitis  nostris 
erunf,  et  oleo  lucernce  tuce  impinguabitur  caput  nos- 
trum.  Et  accendetur  fides,  cum  spiritu  oris  tui  cibum 
mentis  et  lumen  aninue  sumpserimus, 

6.  Pax  et  gratia  Dei  tecum,  et  corona  justitice  libi 
maneat  in  die  itlo,  domine  pcUer,  merito  dilectissime  et 
venerabilis  et  exoptatissime.  Benedictos  Sanctitatis  tuce 
eomites  et  cemulatoresj  in  Domimfratres,  si  dignantur, 
wottros,  tam  inecctesiisquam  inmonasteriis,  Carthagi- 
nt,  Thagastce,  Hipponeregio,  et  totis  parochiis  tuis  at- 
que  omnihus  cognitis  tihiper  Africamlocis,  Domino  ca- 
tholice  scrvientes,  multo  affectu  et  obsequio  salutari 
rogamus.  Si  ipsam  membranamsancti  Domnionisacce- 
peris,  transcriptam  nobis  remittere  dignaberis.  Et  hoc 
rogo  scribcLS  mihi  quem  hymnum  meum  cognoveris. 
Panem  unum  Sanctitati  tuw  unitatis  gratia  misimus, 
in  quo  etiam  Trinitatis  soliditas  continetur.  Hune 
panem  culogiam  esse  tu  facies  dignatione  sumendi. 

^  Sic  omnes  Edd.  In  B.,  qui.  M. 


iOi 


EPISTOLARUM  CLASSIS  L 


402 


EPISTOLA   XXV  •  (a). 

Paulinus  Augustino^  exquisitis  eum  laudibus  exornans 
pro  quinque  ejus  adversus  Manichms  libris,  quos  ab 
Alypio  aceeperat.  Panem  ipsi  dono  mittit, 

Domino  fratri  unanimo  et  venerabili  Augustino,  Pau- 

LiNus  et  Therasu  peccatores. 

1.  Charitas  Christi  quce  urget  nos,  et  absenles  licet 
per  unitatem  fidei  aUigat,ipsa  (iduciam  ad  te  scribendi 
pudore  depulso  prtestitit  :  teque  per  litteras  tnas  visee- 
ribus  meis  intimaviiyquas  e(  descholasticis  facultatibus 
effluenteSt  ei  de  eoelestibus  fovis  dulces,  ut  animip  mew 
medicas  et  altrir^s,  in  quinque  libris  interim  teneo,  quas 
munerebenedictietvenerabilisnobisepiscopi nostri  Aly- 
pit,  non  pro  nostra  instructione  tantnm,  sed  etiam  pro 
EcclesicB  multarum  urbium  utilitate  suscepimus.  Hos 
igitur  nunc  libros  lectioni  habeo  ;  in  his  meoblecto  ;  de 
his  cibum  capio,  non  illum  qui  perif,  sed  qui  operatur 
vitm  ceternce  substantiam  per  fidem  nostraniy  quaaccor- 
poramur  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  :  cum  fides 
nostra,  quw  visibilium  negligens,  invisibilibus  inhiat, 
per  charitatem  omnia  secundum  veritatem  omnipolentis 
Dei  credentem,  litteris  et  exemplis  fidelium  roboretur, 
0  verc  sal  terrce,  qwprxcordia  nostro  ne  possint  seculi 
vanescere  errore,  condiuntur  !  0  lucerna  digne  supra 
candelabrum  Ecdesia:  posita,  qux  late  catholicis  urbi- 
bus  de  septiformi  lychno  pastum  oleo  lcetitice  tumen 
effundens,  densas  licet  hcereticorum  caligines  discutis, 
et  tucem  veritatis  a  confusione  tenebrarum  splendore 
elarifici  sermonis  enubilcts  ! 

2.  Yides,  frater  unanime^admirabHis  in  ChristoDo- 
mino  et  suscipiende,  quam  familiariter  agnoverim  te, 
quanto  admirerstuporCt  quammagno  amore  complectar, 
qui  quotidie  colloquio  litterarum  tuarum  fruor,  et  oris 
tui  spiritu  vescor,  Os  enim  tuum  fistulam  aquce  vivce  et 
venam  fontis  ceterni  merito  dtxerim,  quia^fons  in  te  ^ 
aquce  salientis  in  vttam  (eternam  Chrislus  effectus  est 
{Joan,  IV,  14).  Cujus  desiderio  sitivit  in  te  anima  mea, 
et  ubertate  tui  fluminis  inebriari  terra  mea  conrupioit, 
Ideoque  cum  hoe  Pentateucho  tuocontra  Manichceos  me 
satis  armaveris,  si  quia  in  aiios  quoque  hosles  catho- 
licce  fidei  munimina  comparasti  {quia  hostis  noster,  cui 
mille  nocendi  artes^  tam  variis  expugnandus  est  telis, 
quam  oppugnat  insidiis),  quceso  promere  mihi  de  arma- 
mentario  tuo,  et  conferre  non  abnuas  arma  justitia, 
Sum  enim  laboriosus,  etiam  nunc  sub  magno  onere  pec- 
cator  *,  veteranus  in  numero  peccatorum,  sed  a^terno 
regi  novus  in  corpore  tiro  mititice.  Sapientiam  mundi 
miser  hucusque  miratus  sum,  et  per  inutiles  litteras  re- 
prohatamque  prudentiam  Deo  stultuset  mutus  fui.  Post- 
quam  inveteravi  inter  inimicos  meos,  et  vanni  in  cogi- 
tationibus  meis,  levavi  oculos  meos  in  montes^  adpra». 
cepta  legis  et  gratife  dona  stucipiens  :  unde  mihi  auxi- 


<  Sic  Mss.  duodecim.  At  Edd.  habent.guia /bnf  vt(<s  agtue. 

*  Mss.  septem,  Jii6  magno  honore  peccator.  Unde  e 
ysLtic,  mere  peeeatorum, 

*  Recognoyimus  hanc  ad.  a.  bg  bl.  bn.  c.  cc.  ff.  g. 
gv.  I.  r.  s.  sb.  vc.  vd.  duos  a.  quinque  v.  et  ad  Am.  Bad. 
Er.  Lov. 

(a)  Aiias  31  :  quae  autem  25  erat,  nunc  195.  Scripta 
cum  Buperiore. 


tium  venit  a  Domino,  qui  non  secundum  iniquitates  r«- 
tribuens,  illuminavit  ccecum^  solvit  compeditum,  humi' 
liavit  erectum  mate,  ut  erigeret  humiliatum  pie, 

3.  Sequor  igitur,  non  cequis  adhtnc  passibus,  magna 
justorum  vestigia  sipossimorationibusvestrisapprehen- 
dere,  in  quo  Dei  miserationibtisapprehensus  sum.  Rege 
ergo  parvulum  in  terra  reptantem,  et  tuisgressibtu  ttt- 
gredi  doee,  Nolo  enim  me  corporalis  ortus  magis  quam 
spiritualis  exortus  cetate  consideres.  Quippe  cetas  mihi 
secundum  carnem  eajam  est,  qtw,  fuitille  adApostotis 
in  porta  Speeiosa,  verbi potestate  sanattis  {Act.  iir,  7,  et 
IV,  22).  In  natalibus  autem  animce,  illius  adhuc  mihi 
tempus  infantice  est,  qu(e  intentatis  Christo  vulneribta 
immolata,  digno  sanguine  agni  victimam  pr(ecticurrit,  et 
dominicam  auspicata  est  passionem,  Atque  ideout  tti- 
fantem  adhuc  verbo  Dei  et  spirittMli  (etate  lactentem, 
educa  verbis  tuis,  uberibus  fidei,  sapientio",  charitatis 
inhiantem.  Siolficium  commune  considereu,  frater  es  ; 
si  maturitatem  ingenii  tui  etsensutm,  patermihi  es,etsi 
forte  sis  cevo  junior,  quia  te  ad  maturitatem  met^iti  et 
honorem  seniorum  provexit  *  juvenem  cana  prudentia, 
Fove  igitur  et  corrobora  me  in  sacris  Litteris,  et  spiri- 
tualibus  itudiis,  tempore,  ut  dixi,  recentem,  et  ob  hoc 
post  longadiscrimina,  post  multanaufragia,  usurudem, 
vixdum  afluctibus  seculi  emergentem,  tuqui  jamsolido 
littore  constitutus,  tuto '  excipe  sinu,  ut  in  portu  sa- 
lutis,  si  dignum  putas,  pariter  navigemus,  Interea  me 
de  periculis  vitie  istius  et  profundo  peccatorum  evadere 
nitentem,  orationibus  tuis  tanqtuim  tabula  sustine,  ut 
de  hoc  mundo  quasi  de  naufragio  nudus  evadam, 

4.  Idcirco  enim  me  levare  sarcinis,  etvestimentisone- 
ranlibus  exuere  curavi,  u[  undosum  hoc,  quo  inter  nos 
et  Deum  peccatis  interlatrantibusseparat,  prcesentis  vitee 
salum,omni  amictucartiis,  etcura  dieisequentis.jubente 
et  adjuvante  Christo  expeditus  enatem.  Neque  id  me 
perfecisse  glorior  ;  qtwd  etsigloriaripossem,inDomino 
gloriarer,  cujtts  est  perficere,  quod  nobis  adjacet  velte  : 
sed  cancupiscit  adhuc  atiima  mea  desiderare  judicia 
Domini,  Vide  quando  cusequatur  effectu  Dei  volunta- 
tem  *,quiadhuc  ipsumdestderaredesiderat.  Quod  in  me 
tamen  est,  ditexi  decorem  domtis  sanctce,  et  quantum 
in  me  fuit,elegeram  abjectusesse  indomo  Domini,Sed 
cui  placuit  segregare  me  ab  titero  matris  mece,  et  ab 
amicitia  carnis  et  sanguinis  ad  gratiam  suam  trahere, 
eidem  placuit  inopem  me  omnis  boni  meriti,  suscitare 
de  terraet  de  lacu  miseriarum,  ac  de  luto  fwciseducere, 
ut  collocaret  me  cum  principtbtts  populi  sui,  et  par- 
tem  meam  in  tua  sorte  potxeret,  ut  te  prcestante  meritis, 
officio  sociatus  cequarer  *. 

5.  Prcesumptione  igiturnon  mea,  sed  placito  et  ordi-  ^ 
fia^io^i^  Domini,  Fraternitatistuce  mihi  fcedususurpans, 


*  Edd.  :  Te  admalurilatem  meriti  honor  senioremprO' 
vexil  et  juvenem.  Mss.  novem  :  Honore  seniorum.  \i 
meliusduo  Vatic.  :  Et  honorem  seniorum  provexit  /u- 
venem. 

>  Sic  in  editis.  AtMss.  plerique  :Jam  in  solido  littore, 
eonstitisli  toto,  ctc.  [constilisti,  tuto,  etc.] 

'  Edd.;  Atsequatur  effectum  Doivoluntatum.  Mss.  duo  : 
Effectum  Dei  voluntate.  Alii  duo  :  Dei  voluntalem .  Unus 
e  Vatic:  Effectu  dei  voluntatem.  Hudc  sequimur. 

*  Cisterc.  Ms.:  Officio  senatus  cequarer,  id  est  munere 
p  resbyteratus. 


103 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


104 


tanto  indignus  honore  me  dignor;  quia  te  pro  tua  san- 
ctitate  certo  scioy  nam  veritate  sapiSy  non  alta  sapere, 
Hd  humilibus  eongruere,  Jdeoque  prompte  et  intime 
recepturum  spero  charitatem  humilitatis  nostrce,  quam 
quidem  jam  recepisse  te  per  beatissimum  sacerdotem 
Alypium  (quia  dignatur)  patrem  nostrum,  confido.  Is 
entm  sine  dubio  de  se  tibi  exemplum  prwbuit  nos  ante 
notitiam  et  supra  meritum  diligendif  qui  incognitos  sibi 
nos,  et  longinqua  soli  vel  sali  intercapedine  disparatos, 
spiritu  verte  dilectionis,  qui  ubique  et  penetrat  et  effuU' 
ditur,  et  videre  diligendo  potuit,  et  alloquendo  pertin- 
gere.  Hic  nobis  prima  affectiu  sui  documenta,et  chari- 
tatis  tucB  pignora  in  supradicto  digno  munere  librorum 
dedit.  Et  quantostuduitimpendio,  ut  Sanctitatemtuam 
non  ipsius  tantum  verbis,  sed  plenius  eloquentia  et  fide 
tua  cognitamnon  possemiu amare  mediocritvr  tantopere 
curasse  eumdem  credimus,  ut  nos  vicissim  ipsius  imita- 
tione  plurimum  diligas,  Gratia  Dei  tecum,  ut  est,  in 
CBtemum  maneat  optamiu,  frater  in  Christo  Domino 
unanime,  venerabilis,  desiderantissime :  totam  domum, 
et  omnem  comitem,  et  amulatorem  in  Domino  sancti- 
tatis  tucB  plurimo  fraternitatis  unanimce  salutamiu  af- 
fectu,  Panem  unum,  quem  unanimitatis  indicio  misi- 
mus  charitati  tuce,  rogamus  accipiendo  benedicas. 

EPISTOLA  XXVI  •  (a). 

Augustinus  Licentium  juvenem  nobilem  et  doclum, 
quondam  ipsiusdiscipulum,  hortatur  ad  mundi  conr- 
temptum,  abutens  ad  hoc  ipsius  Licentii  cai*mine, 
quod  ad  prasceptorem  scripserat. 

LICENTIO    AUGUSTINUS. 

1.  Vix  reperi  occasioDem  scribendi  tibi ;  quiscre- 
dai?  Sed  mibitamenLicentiuinDecesseestcredere. 
Nolo  te  causas  rationesque  rimari,  quee  etiamsi 
reddi  possent,  fidei  tamen,  qna  mihi  credis,  non 
eas  debeo.  Nam  et  litteras  tuas  non  per  eas  accepi, 
per  quos  possem  scripta  redhibere.  Quee  autem 
petisti  ut  peterem,  curavi  per  epistolam  quantum 
promendum  '  videbatur;  sed  quid  effecerim  tu 
Yideris.  Quod  si  nondum  effectum  est,  vel  cum 
sciero,  agam  instantius,  vel  cum  rursus  ipse  ad- 
monueris.  Hactenus  quee  hnjus  vitfie  vincula  perstre- 
punt,  tecum  locutus  sim:  nunc  pancisaccipe  pec- 
toris  mei  sestns  de  spe  tua  non  transiloria,  quo- 
nam  modo  via  libi  patescatin  Deum. 

2.  Mi  Licenti^  etiam  atque  etiam  recusantem  et 
formidantem  compedes  sapientim,  timeo  te  rebus 
mortalibusvalidissimeetperniciosissime  compediri. 
Namsapientiaquos  primoalligaverit,et  exercitato- 
riisquibusdamlaboribusedomueritjsolvitpostea', 
liberatisquesesedonatadfruendum;  et  quosprimo 
temporahbuR  nexibus  erudiverit,  post  aBternis  am- 
plexibus  alligat  ;quo  vincuio  necjucundius  nec  so 

*  Mss.  tres,  petendum.  Alii  pleriquo,  promendum. 

*Ms8.  quatuordecim,  solvet  poslea,...  amplexibus  alli' 
gabit. 

■  Hanc  emendavimus  ope  Cdd.  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc. 
ff'  g-  gv-  i-  1.  o-  r.  s.  8b.  t.  vc.  vd.  quinque  v.  el 
Ani.  Bad.  Br.  Lov. 

(a)  Alias  39  :  quae  autem  26  erat,  nunc  123.  Scripta 
forte  ineunte  an.  395,  ol  missa  cum  epistola  sequente. 


lidius  cogitari  quidquam  potest;  Prima  hfiec  aliquan- 
tulum  duraesse  confiteor  ;illaveroultimanecdura 
dixerim,quiadulcissimasunt  ;nec  mollia,quia  fir- 
missima;quid  igitur  nisi  quod  dici  non  potest,sed 
creditamenetsperari  eiamari  potest?  Yinculavero 
hujusmundi  asperitatemhabent  veram  jucundita- 
tem falsam  ; certum  dolorem, incertam  voluptatem ; 
durum  laborem,  timidam  quietem  ;  rem  plenam 
miseriffi,  spem  beatitudinis  inanem.  Hisne  tu  inseris 
et  collum  et  manus  et  pedes,  cum  et  honoribus 
hujuscemodi  subjugari  affectas,  et  facta  tua 
non  aliter  fructuosa  existimas,  et  ambis  inbserere, 
quo  non  modo  invitatus  sed  nec  compulsus  qui- 
dem  ire  debuisti  ?  Hic  tu  fortasse  Terentiani  servi 
mihi  responsum  dederis  : 

Ohe,  tu  verba  fundis  hic  sapientia  I 

{Terentius  in  Adelphis,) 
Gapeigitur  ut  fundampotiusquameffundam.  Aut 
si  ego  canto,  tu  autem  ad  aliam  vocemsaltas,  nec 
sic  quidem  me  poenilet.  Habet  enim  suam  hilari- 
tatem  ipsa  cantatio^  etiam  ciim  ad  eam  membra 
non  movet,  cui  plena  charitatis  modulatione  can- 
tatur.  Verbaqusedamin  epistolistuisme  moverunt, 
sed  de  h(s  tractare,  cum  factorum  viteeque  totius 
tuee  cura  excoquat,  ineptum  putavi. 

Carmen  (a)  Lieentii  ad  Auguttinum  prceeeptorem. 

3.  Arcanum  Varronis  iter  scrulando  profundi 
Mens  hebet,  adversamque  tu^it  conlerrita  lueem. 
Nec  mirnm,  jacet  omnis  enim  mea  eura  legendi 
Te  noD  dante  manum,  et  consnrgere  sola  veretur. 
Nam  simul  ut  perplexa  viri  compendia  tanti 
Volvere  suasit  amor,  sacrosque  attingere  sensus, 
Quis  numer(^m  dedit  ille  tonos,  mnndumqne  tonando 
Disseruit  canere,  el  pariles  agilare  choreas, 
Implicuit  varia  nostrum  caligine  pectus, 
Inauxitque  animo  rerum  violenlia  nubem. 
Inde  figurarum  positas  sine  pulvere  formas 
Posco  amens,  aliasque  graves  offendo  tenebras. 
Ad  summam  S  astrorom  cansas  clarosqne  meatus, 
Obscuros  quornm  ille  situs  per  nubila  munstrat. 
Sic  jacui  nutans,  ut  talem  omnino  ruinam, 
Nec  qui  nos  prohibet  latebras  agnoscere  cobU, 
Nec  persona  daret  funclorum  freta  cavernis. 
Protea  namque  ferunt  veterum  commenta  Pelasguni, 
Qui  dum  sollicitis  non  vuit  aperire  futura, 
Spumat  aper,  flnil  unda,  fremil  leo,  sibilat  anguis, 
Capium  aliquando  lamen  in  munera  parva  volucram. 
At  mihi,  qui  nimium  curis  gravioribus  angor» 
Dnlcia  qufieqne  aniniae,  snbaalcia  pabnla  qu8Bro, 
Varronis  responsa  latent  Quod  supplice  canto 
Fraesidinm  nymphamve  rogem  et  flumina  poscam  7 
An  te  voce  voct^m.  clari  quem  recior  Olympi 
Fontibns  infantum  prsefecit,  et  abdiia  jussit 
Ubcrtate  animi  longe  ructare  fluenta  ? 
Ferto  magister  opem,  ac  tu  tu  ne  desere  vires 
InvalidaK,  mecumque  sacras  subvertere  slebas 
Incipe  :  lempus  enim,  nisi  me  mortalia  rallunt, 
Labitur,  in  seniumque  trahit.  Tibi  noster  Apollo 
Cordo  replet,  patremqne  suum  patremqne  deomm 
Conciliat,  legemque  bonam,  pacemque  cruentam 
Monstrai,  etabducto  velamine  singulapandit. 
Vigtntl  emensus  nam  longos  forsitan  oroes 
Solis  eras,  cum  te  ratio  puloherrima  mundi, 
Ditior  imperiis,  et  nectare  dulcior  omni 
Gorripuit,  statuit(^ue  vagum,  medioqne  locavit, 
Omnious  unde  aciem  posses  intendere  rebus. 
0  bone,  carpc  iter  annorom,  sapirnlia  quantum 
Crescit  amore  sui,  inveniens  nova  culmina  semper. 
Perge  viam  qua  te  sobolos  prseclara  tonantis 
Perducil,  siernens  in  planos  ardua  campos. 
Et  cum  luciff  ros  praecordia  vesperin  orlus 
Disiulerit,  sanctumque  super  benedixerit  ignem, 

*  Mss.  tres,  adsumam.  Non  male. 
(a)  Alias  Epistola  zl. 


m 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


lOtf 


Sis  memor  ipse  mei  :  bibaUm  qui  ponitis  aurem 
Legibas  invielis,  coniundite  peeiora  palmis, 
Sternite  membra  solo,  meritosque  ciete  dolores, 
Et  prohibete  nefas,  Deus  imperat  omnibus  unnm» 
Admonet  antistes,  venturaque  fulmina  *  terrent. 
O  mihi  transacies  retrocet  si  Drislina  soles 
Lastificis  aurora  roiis,  quos  libera  tecum 
Otia  lentantes,  et  candida  jura  bonorum, 
Daximos  italis  medio.  montesque  per  altos  ! 
Non  roe  dura  gelu  prohiberent  frigora  cano, 
Nee  fera  tempestas  ZephyrCtm,  fremilusqne  Borini, 
Qain  loa  soUieito  premerem  vestigia  passa. 
Hoc  opos  nt  jotieas  tantum,  cruor  irriget  artus, 
Solstitio  Neuros,  bruma  aectabimur  Istrum. 
Ignotos  Garamas  solvet  mihi  vincula  gentis  '. 
Xampsosque  lacos  fogiens  Hypanciu9  amnis  * 
Callipidnm  Scythicas  resooat  spumosus  ad  ondas. 
Ibimos  et  Leocos,  qua  Leucia  solis  in  ortns 
Teoditnr  :  et  vasti  deserta  cacomina  Cassi, 
Qoeis  Epidamoeas  oeqoat  sibi  Ciissia  rupes, 
Uode  qoiesceotem  auroram.  currusque  solotos, 
Sopitamque  diem  niedia  sub  nocte  viderem, 
Te  soadente  petam  :  nec  enim  labor  not  metos  ollos 
Terrel,  obi  insontes  precibos  Deus  auditapertis. 
Et  nonn  Romulidom  sedes  et  inania  tecti 
Colmina,  bacchatasqoe  domus,  vanosque  tumultos 
Desererem,  et  totus  iemel  in  tua  corda  venirem, 
Nt  mens  coojugio  incumbens  retineret  euntem. 
Crede  meis»  o  docte,  malis,  veroque  dolori, 
Qoo'1  sine  te  nullos  promittont  carbasa  portos, 
Erramosqoe  procul  turbata  per  eequora  viis. 
Pra^ipiles  densa  veluti  caligine  nauiae, 
Qoos  oror  australis»  stridens  et  flatus  ab  Euro 
Pereolit,  et  raptis  privavit  turbo  magistris  ; 
Protinos  abroptis  miseri  volvontur  in  nndis  : 
Non  foros  aot  prorae,  non  lintca  deinde  procellas 
Ferre  valent,  ratioque  jacet  stopefacta  regendi  : 
Sic  me  ventos  agit,  volvuntque  cupidinis  aestos 
In  mare  lethiferom,  oec  lerriB  protinus  absont. 
Sed  mecom  repotaos,  toa  candida  verha,  magister, 
Haec  magis  esse  reor  tibi  credere  :  callida  ret  esl, 
Dedpit.  alqne  animis  molitor  retia  nostris. 
Prteteritos  oblitos  enim,  praeseoiia  prsesto 
Nonc  tibi,  chare,  loo  oos  nune  de  pectore  lapsi. 
Heo  mihi  qoo  ferar,  onde  velim  tibi  pandere  mentem  f 
Ante  sob  ^geo  aptabont  *  pia  tecta  palumbes. 
Et  versa  baleyone  coinponet  in  arbore  oidos  ; 
Esoriens  vitolos  alet  ante  lesena  sequaces, 
Atqoe  impasta  diu  leneros  lupa  nuiriet  agnos. 
Motantesqoe  sois  divisum  partibos  orl)em» 
Aot  Barcoeos  alet  taurnm,  aut  Hyrcauia  saoros  *  ; 
Aote  Tbyesteis  iterom  male  territa  mensis, 
Interropta  dies  refugos  vanescct  in  ortus  ; 
Ante  dabunt  imbres  Miiom,  soper  aethera  damce 
Errabunt.  mootesqoe  eanent,  et  flumina  plaodent. 
Qoam  mihi  post  tergum  veniant  tua  dona^  magister. 
Areel  amor,  copulamque  tenet  communis  honesti. 
Hic,  hie  regnat  amicitise  decos  hosle  fogato. 
Nam  neqoe  propter  opes  vitreas,  auromqoe  rebelle, 
Jungimus  assensos  aoimorom  :  oam  neque  vulgi 
Nosfortuoa  roens,  quoe  separat  ardua,  iunxit. 
Sed  labor  interiora  legens,  volgata  libellis, 
Atqoe  animis  inventa  tuis,  el  nobile  dogma 
Indictum.  contraqoe  bonns  reaponsa  relatos. 
Ei  mea  Calliope,  qoamvis  te  cominns  altom 
Horreat,  et  voltos  abscoodat,  inotile  tractans  ; 
Hoc  tamen,  hoc  animl  vinelom,  nexosque  fideles, 
NoD  qni  montosis  firmatas  ropibus  Alpes 
Fregit,  et  lialicas  pressit  eom  moenibos  urbes, 
Romperetj  aot  oostro  terreret  robore  qoidqaam. 
Ite  procol  lalires  lumidis  anfractibus  Oxi, 
Ant  ab  Arempbffiis  Rhiphffios  aut  oppida  Caspi. 
Cimmeriasqoe  domos  sejungere  flumine  largo  : 
Meolidumque  plsj^,  Pontus  quas  obruit  Helles, 
Eoropae  aiqoe  Asia)  longe  discrimina  tenJant. 
Nonne  boum  per  utromqoe  latos  armenta  fatigans 
Finibns  absddit  Thaiari  *  Dodona  Molossos, 

*  Edd.,  flumina  Mss.  quinque,  fulmina, 
«  Bad.  et  Er..  Gerrit, 

*  Mss.  plerique  :  Xampceosque  lacus  fugiens  Hypanis 
ubi  amarus. 

^  Cdd.  omnes  :  Optahunt,  excepto  Corb.  qui  habet  : 
apiabunt.  Bfelias  foptodun/]. 

*  Edd.,  taurot.  Mss.  docem,  sauros, 

*  Edd.,  laUri,  Mss.  plerique,  ihalari, 

Patrol.  XXXUI. 


Cognatosqoe  Arabas  ?  nee  pacis  foedos  amicom 
Sidonios  inter  mansit  regnomgoe  Pelopum, 
Sacritegosque  PhrygeA,  qoamvis  pro  tempore  cunctis 
Hospitio  commune  fuit.  Quid  denique  rrairum 
Dissidium,  pugnasqoe  canam  ?  quid  honesta  parentiim 
Verbera,  quid  matrum  fnrias,  natosque  superbos  ? 
Est  etiam  soperum  concors  discordia  rerum, 
Totque  fluunt  ritus,  quot  dat  sentenlia  leges. 
Nec  tenei  unus  amor,  non  si  mihi  murmura  centum 
Det  Boreas,  totidemque  animas,  centumque  per  ora 
Lingoa  rigens  sdamante  fremat»  memorare  valebo 
Quse  sociata  prius  veterom  natura  locorum 
Distulit,  et tereti  limavit  glarea  munlo. 
Sed  nos  praelereo,  qnod  ab  una  exsurgimus  urbe. 
Quod  domos  una  tulit,  quod  sanguine  tangimur  ono 
Seclorom,  christiana  fides  conncxuit,  et  quod 
Nos  iter  immensum  dislerminal,  et  plaga  ponti 
Interfosa  coercet  ;  amor  contemnil  utrumque. 
Gaudia  goi  spemens  ocolorom.  semper  amico 
Absenti  fruitur  ;  quoniam  de  corde  nrofondo 
Pendet,  et  internae  rimator  pabula  nbrae. 
Inlerea  venient  quflecomque  futura  bonorum 
Scripta  salutifen  sermonis,  et  ilia  priorom 
^uiparanda  favis,  repotans  qnie  pectore  in  alto, 
Conceptum  in  lucem  vomuisti  nectareum  mel, 
Prnsentem  ipsa  n)ihi  te  reddent,  si  mihi  morem 
Gesseris,  et  libros  quibos  in  te  lenta  recumbil 
Mosica  tradideris^  nam  ferveo  tolos  io  illos. 
Annoe.  sic  nobis  verom  ratiooepatescai» 
Sic  plus  Eridano  fluat,  et  contagia  mondi 
Neqaicquam  volitent  noslri  circum  arva  coloni. 

4(a).  Si  versus  tuus  EQomeotisiDordiDatis  perver- 

sus  essetjSi  suis  legibus  dod  staret,si  meDsuris  impa- 

ribusauresauditorisoiTeDderet,  puderettecerte,  oec 

differres,  uecdesisteresdoDecordiDares,  corrigeres, 

statueres,8Bquares  versum  tuum^disceudo  et  ageudo 

artem  metricamacerrimostudio,etlaborequolibet : 

quid  cum  iuordiDatus  ipse  perverteris,cuDilegibus 

Dei  tui  ipse  dod  stas,  Deque  iu  agcDda  vitahoDCstis 

tuorum  votis,  et  huic  ipsi  eruditioui  tuee  coDciDis, 

abjicieDdum  post  tergum  putas  et  uegligeDdum  ? 

Quasi  prae sodo liDguae  tuae sis tibi  vilior,  et iucompo- 

sitis  moribus  quod  offeudis  aures   Dei  levius  sit, 

quam  si  iucompositis  syllabis  tuis   grammatica 

succeoseret  auctoritas.  Scribis  : 

0  mihi  transactos  revocel  si  pristina  soles 
Lsetificis  aurora  rotis^  ^oos  linera  tecum 
Otia  tentantes,  el  candida  jnra  bonorum, 
Duximus  Italise  medio,  montesqoe  per  altos  ; 
Non  me  dura  gelo  prohiberent  frigora  cano, 
Nec  fera  tempestas  Z^phyrtim  fremitusque  Borim, 
Qoin  tua  sollicito  premerem  vestigia  passu. 
Hoc  opos,  01  jul>eas  lantam. 

Me  miserum,si  ego  dod  jubeo,  etDODCogoatque- 

impero,  si  DODrogoacsupplico.Sedsiaurestusead- 

versus  tneas  vocesclausee  suDt,  ori  tuopateaut,  pa- 

teaotcarmiDituo  ;  exaudi  teipsum,duris8ime,  im- 

mauissime,  surdissime.Quo  mihi  liuguam  auream 

et  cor  ferreum ?  quibus  ego  ood  carmiDibus,  sed  la- 

meDtatiooibus  sufficiam  plaugere  carmiua  tua^  ia 

quibusvideo,  quam  aDimam,quod  iDgeDium  dod 

mibi  liceatappreheDdere,  et  immolare  Deo  Dostro  ? 

Exspectas  utego  jubeam,  sisboDus,  sisquietus,  sis 

beatus ;  quasi  quidquam  mihi  dierum  gratius  iliuces- 

cat,  quam  utiDgeDiotuofrnariDDoroiDO,autveretu 

Desciasquamte  esuriametsitiam^autDOD  hocipso 

id  carmiDe  fatearis.  RevocaaDimumquoistascrip- 

sisti,DUDC  mihi  dic:  Hocopus,  utjubeas  tanium.^Qtt 

jussummeum:damihite,sihocopusesttaDtum;da 

DomiDO  meo  te,  qui  omDiumuostrumdomiDusest, 


(a)  Alias  Epistola  41. 


{Quatre.) 


itn 


S.  AUOUSTINI  EPISCOPl 


m 


qui  tibiillud  donavitiDgenium.NBinegoquidBum, 
nisi  servus  tuusper  ipsum»  et  conservus  sub  ipso  ? 
5.  An  ipse  noo  jubet?audi  Evangelium :  Slabat,  in- 
qniUJesus,  et  clamabat  (Joan.  vii,  37)  :  Venitead 
me  omnes  qui  laboratis  et  onerati  tstis^et  ego  vos  refi' 
ciam*  Tollitejugum  meum  super  voSy  et  discite  a  me 
quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et  invenietis  requiem 
animabus  vestris,  Jugum  enim  meum  lene  est,  et sat- 
cina  mea  levis  est.  (Matth.  ii,  28*30).  Si  bsec  non 
audiuntur,  aut  usque  ad  aures  audiuntur,  ezspeo- 
tasne,  Licenti,ut  Augustinusjubeatconservosuo,  et 
noo  plangat  potius  frustra  jubereDominumsuum ; 
imo  non  jubere,  sed  invitare  etrogarequodammo- 
do,  ut  qui  laborant  reficiantur  ab  eo  ?  Sed  videllcet 
fortissimo  et  presfidenti  oollo,  jugum  mundi  jugo 
Ghristi  est  jucundius  :  qui  si  laborare  nos  cogeret, 
vide  quis  cogeret,  qua  mercede  cogeret.  Vade  in 
Gampaniam,  disce  Panlinum  egregiumetsanctum 
Dei  servum,  quam  grandem  fastum  secuii  hujus, 
tanto  generosiore,  quanto  humlliore  cerviceinounc- 
tanter  ezcusserit,  uteam  subderetChristijugo.sicut 
subdidit ;  et  nunc  ilio  moderatore  itineris  sui  quietus 
et  modestus  ezsuitat.  Vade,  disoe  quibusopibusin- 
genii  sacrificia  laudis  ei  ofTerat,  refundens  ilii 
quidquid  boni  accepit  ex  iilo,  ne  amittat  omnia, 
si  non  in  eo  reponat  a  quo  hiec  habet. 

6.  Quid  ttstuas  ?  quid  fluotuas  ?  quid  imaginationi- 
bus  mortiferarum  voluptatumauremaocommodas, 
et  avertisa  nobis  ?  Mentiuntur,  moriuntur,  in  mor* 
temtrahunt.  Mentiuntur,  Licenti:  Sicnobis^  sicuti 
optas,  verum  ratione  pateseat ;  Sic  plus  Eredano 
fluat.  Nondicit  verumnisi  Veritas:  Ghristusestveri- 
tas  ;  veniamus  ad  eum,  ne  laboremus.  Utipse  nos 
reficiat,  toUamusjugumejus  supernos^etdiscamus 
ab  eo  quoniam  mitis  est  et  humiiis  corde,  et  inve* 
niemus  requiem  animabus  nostris.  Jugum  enim 
ejus  leneest,  etsarcinaejuslevis  est.  Ornari  abste 
diabolus  quterit.  Si  caiicem  aureum  invenisses  in 
terra^  donares  illum  EoclesiiB  Dei.  Aocepisti  a  Deo 
ingenium  spiritualiter  aureum,  et  ministras  inde 
libidinibus,  et  in  iilo  salanee  propinas  teipsum  ! 
Noli,  obsecro  ;  sic  aliquando  sentias  quam  misero 
et  miserando  pectore  hflec  scripserim ;  et  miserea- 
ris  Jam  mei,  si  tibi  viluisti. 

EPISTOLA  XXVU  *  (a). 

Augustinus  Pautino,  amplectens  illius  bfnevolen' 
ftam,  etmutuum  declarans  amorem:nonnutla  de 
Romaniano  et  AlypiOf  nec  non  de  Licentio^  cujus 
mtati  metuebatnevergeret  adeaquasuntmundi. 

Domino  vere  sancto  et  venerabili,  et  ezimia  in 
Gbristo  laude  preedicando,  f^atri  Paulino,  Augu* 
•TiNUB,  in  Domino  saiutem. 

i.  0  bone  vir  et  bone  f^ater,  latebas  animam 
meam  :  et  ei  dioo  uttoleret  quod  adhue  lates  oculos 
meos,  et  viz  mi  hi  obtemperat :  imo  non  obtemperat 


•  Recensita  est  ad  a.  bg.  bl.c.  cc.  ff.  gv.  j.  n.  r.  s.  t  vc. 
vd.  duos  a.  dnos  sb.  quinque  ▼.  et  ad.  Am.»  Bad.,  Er..  Lov. 

(a)  Alias  32  :  quce  autem  27  erat,  nunc  165.  Scripta 
eirca  ineuntem  an.  395. 


An  vero  tolerat?Gur  ergome  ezcruoiat  desiderium 
tui  apud  ipsam  intus  animam?Nam  si  molestias  oois 
porispaterer,  et  si  non  perturbarent8Bquitatemani« 
mi  mel,  recteiUas  tolerare  dicerer ;  onm  autem  non 
aequo  animo  fero  quod  te  non  video,  intolerabile  est 
istam  appellare  tolerantiam.  Sed  quando  tutalises, 
esse  sine  tefortasse  intolerabiiius  toieraretur.  Bene 
est  ergo,  quia  £Bquo  animoferrenon  possum,  quod 
si  sequo  animo  ferrem,  squo  animo  ferendus  uon 
essem.  Mirum  esl,  sed  tamen  verum,  quod  mibi 
accidit :  doieo  quod  tenon  video,  et  meipse  conso- 
latur  dolor.Itamihi  displicetfortitudoquapatienter 
ferturabsentiabonorum^sicuties.NametJerusaiem 
futuramdesideramusutique,etquantoimpatientius 
desideramus  ipsam,  tanto  patientius  sustinemus 
omniapropteripsam.Quisigiturpotestnongaudere 
teviso,  ut  possit  quandiu  te  non  videt,  non  doiere  ! 
Ergoneutrum  possum,  et  quoniam  si  possem,  im- 
maniter  possem,  nou  posse  delector,  atque  in  eo 
quod  delector  nonnuilum  solatium  est.  Doientem 
itaque  menon  sedatus,sed  consideratusconsolatur 
dolor.  Ne  reprehendas,  qufieso,  sanctiore  gravitate 
qua  prsevaies,  et  dicas  non  recte  me  dolere,  quod 
adhuc  te  non  noverim,  cum  animum  mihi  tuum,  boc 
est  teipsum  interiorem  aspiciendum  patefeoeris. 
Quidenimsiuspiamteveiinterrenatuacivitatedidi- 
cissem  fratrem  et  dilectorem  meum,  et  tantum  in 
Domino  actalemvirum,nuiiumnemedoiorem  sen- 
surum  fuisse  arbitrareris,  si  non  sinerer  nossedo- 
mum  tuam  ?  Quomodo  ergo  non  doleam,  quod 
nondum  faciem  tuam  novi,  hoc  est  domum  ani- 
mas  tUflB,  qnam  sicut  meam  novi  ? 

2.  Legi  enim  litteras  tuas  flueuteslac  et  mel,  prae- 
ferentes  simplicitatem  cordistui,  in  quaqussris  Do- 
minum  sentiens  de  ilioin  bonitate,  et afferentes >  ei 
claritatemet  honorem.  Legerunt  fratres,et  gaudent 
infatigabiliter  et  ineffabiiiter,  tam  uberibus  et  tam 
ezcellentibus  donisDei,  bonistuis.  Quotquoteasle- 
gerunt^  rapiunt,  quiarapiunturoum  legunt  Quam 
suavis  odor  Ghristi,  et  quam  fragrat  ez  eis,  dici  non 
potest  IllaBlitterncum  te  ofierunt  utvidearis,quaQ- 
tum  nos  ezcitant  ut  quseraris  ;  nam  et  perspicabi- 
lem  faciuntetdesiderabilem.Quantoenim  prsseo- 
tiam  tuam  nobis   quodammodo  ezhii)eot,   tanto 
absentiamnos  ferre  non  sinuut.  Amant  teomnes  in 
eis,  etamariabs  tecupiuntLaudaturetl>enedioetur 
Deus,  cujus  gratia  tu  talises.  IbiezcitaturChristus, 
ut  ventos  et  maria  tibi  placare  dignetur  tendenti  ad 
stabilitatemsuam.  Videtur  a  legentibus  ibioonjuz, 
non  duz  *  ad  moliitiem  viro  suo,  sed  ad  fortitudinem 
reduz  in  ossa  viri  sui;  quam  in  tuam  unitatem  re- 
dactam  et  redditam,  et  spiritualibus  tibi  tanto  fir- 
mioribus,  quanto  oastioribus  nezibus  copuialam, 
ofhciis  vestrffi  Sanctitati  debitis,  in  te  uno  resalu- 
tamus '.  Ibi  cedri  Libani  ad  terram  depositee,  et  in 


«  In  Edd.,  affertm.  At  Mss.  sezdecim,  afferftiUt. 
*  Sic  21  Mss.  At  vulgati  habent  :  ad  ttabthtalem  i 


tuam 


dignetur.  Jbi  eonjux  exeitatur,  non  dux,  etc. 

*  In  prius  Edd.  uno  ore  taiutamus.  In  Ms.  uno  Vutic, 
una  mente  retaluiamut.  At  in  aliis  vatic,  tribus,  et  in 
quindecim  Gallic.  tzhibetur  Uctio  quam  eiigimut. 


409 


Et>ISTOLARUM  CLAS8IS  IL 


liO 


aroa  rabricain  eoaipaginecharitatis  ereots,  muodi 
hujus  fluctus  imputribiliter  secant.  Ibi  gloria  ut 
acquiratur,  cootemnitur,  et  mundii!i  ut  obtioeatur, 
relinqnitur.  Ibi  parvuli,  sive  etiam  grandiusculi 
titii  BabTloiiit  eliduntur  ad  petram,  vitia  soilicet 
confuaionit  superbiseque  secuiaris. 

3.  HflBC  atque  hujusmodi  suavissima  et  sacratissi** 
maBpeoiaculaiitteriBtu«priebentlegentibus;iitter8B 
illiB,liiteriBlideinonfict«,iitter«spei  bouse,  litter» 
pursB  cbai*itatis.  Quomodo  uobis  auheiaut  sitim 
iuam.etdesideriumdefectumqueanimfletneBinalria 
Domini !  qnidamorissanclissimispirantlquaniam 
opulentiam  sinceri  cordis  exaestuant !  quas  agunt 
gratiasDeo  !quasimpetrantaDeo  I  Blandioressunt, 
anardentioresjuminosiores^an  fecundioresPUnid 
enim  est,  quod  ita  nos  mulcent,ita  accendunt  ita 
oompluuni  et  ita  seren»  sunt?quid  est,  quaeso  te,  aut 
quid  tibi  pro  eis  rependam,  nisi  quia  totus  sum 
iuut  in  eo  cujus  totus  es  ?  Si  parum  est,  pius  certe 
Don  habao.  Tu  autem  feoisti  ut  non  mihi  parum  vi- 
deaturyqui  me  in  illa  epistola  tantislaudibus  hono- 
rare  dignatus  es,  utcum  tibi  me  refundo^  sl  parum 
hoo  putem,tibi  non  credidisseconvincar.  Pudet  me 
quidem  tantum  boni  de  me  credere,  sed  plus  piget 
tibi  non  eredere.  Est  quod  faciam  :  non  me  credam 
ialem  qualemj>utas,quoniam  nonagnosco ;  etcre- 
dam  me  abs  te  diligi^quoniam  sentio  et  plane  per- 
cif)io  :  ita  nec  in  me  temerariui,  nec  in  te  ingratus 
eiiitero.  Et  cum  me  tibi  iolum  offero,  parum  non 
esi :  offero  enim  quem  vehemeutissime  diligis  ;  et 
offerOySi  nonqualemmeessearbitraris,cum  tamen 
pro  quo,  ui  ialis  esse  merear  deprecaris.  Hoc  enim 
magis  Jam  petofacias,  ne  minus  opte^  mihi  adjici 
ad  id  quodsnm,  dnm  me  existimas  jamesse  qiiod 
DOQ  flum. 

4.  Eceecharissimus  mens  est,et  abinennte  ado- 
leseentia mihi  famihariteramicissimus(a)  quihano 
Eiimieiati  tun  ae  priestaniissimfle  Charitali  episto^ 
lamapporiat.HtiJusnomenestlnlibrode*Rellgione, 
quem  tua  Saoetitas,quantnm  litieris  indicas,liben- 
tissime  legii :  factusest  enim  tibi  etiam  tanti  viri,  qui 
iibi  eum  misil,  commendatione  jucundior.  Neque 
taoMO  huic  iam  familiari  amico  meo  velim  credas, 
qooBde  me  fofte  laudans  dixerit  Sensi  enim  etiam 
ipstiffl  flspenoomeniiendistudio,  sed  amandipro^ 
pensione  falH  Judioantem,  etarbitrarijam  me  acce- 
piflBequ«dam,quibusaceipiendisaDoniinopatente 
ore  eordisiohiarem.  Et  si  hoc  inosmeum,  quisnon 
eonjioiat  qnania  de  meabsente  melioraquam  verio- 
ra  tstuseffundat  ?  Libromm  autem  nostrorum  co- 
piamfaeiei  venerabili  siodio  tuo :  nam  nescio  me  ali- 
qoidffliTe  ad  eorom  quiextra  Ecelesiam  Dei  sunt,8ive 
ad  auroi  frairom  SGripf isse,  quod  ipse  non  habeat. 
Sadfacumlegifliffli  sanote  Pauline^  non  teitarapiant 
qoaepernofliraminfirmiiatemreriiasloquitur,  ut  ea 
qu0ipM  loqoor  mioaBdiligeDteradvertas;nedum 


*Edd,td§v€ra  RtUgione.  Ai  Mss.  viginii  careni  ioe9,v0rm^ 
(o)  Rooianiaiio»,  iiodBios  io  lih.  de  Vera  Religione,  e. 
7,0.1«. 


avidushauHs  bona  et  recta  qun  daiamlni8iro,non 
orespro  peccaliseterratis  quflBipsecoramitto.inhlB 
enim  que  tibi  recie,  si  adverteris,  displioebunt,  ego 
ipsecouspioior;in  his  autemqufle  perdouumSpiri- 
tus  quod  acoepistl,reote  ilbi  placent  in  libris  meis,ille 
amandusyilleprfedioandusestapudquemestfonsvi- 
t0B,etinoujuslumineTidebimu8  lumen  (P«aL  xxtv, 
10),  sineflBuigmaie,  sedfacieadfaciem,  nunoautem 
in  asnigmate  videmus(i  Cor,  liu,  12).  in  hisergoquflB 
ipse  de  veteri  fermento  eructavi^  cum  ea  legeuB 
agnosco,  me  judico  oum  dolore ;  in  his  vero  quAB  de 
azymosiuceritatiiet  veritatis  domoDeidixi,ex8ulto 
cum  Iremore.  Quid  enim  habemus,  quo(i  non  accepi- 
mus  ?  Atenim  meiior  est  qui  majoribus  et  piuribus^ 
quamqui  minoribus  et  pauoioribuB  donis  Dei  dives 
est.  Quisoegat?sed  rursus  melius  est,  velde  parvo 
Dei  dono  gratias  ipsi  agere,  quam  sibi  agi  uiagno. 
HfiBo  ut  ex  animosemper  ooufltear,  meumque  oor  a 
lingua  mea  non  dissonet,  ora  pro  me,  frater.  Ora, 
obseoro,  utnon  laudaii  volens,  sed  laudans  invocem 
Domiuum,  et  ab  inimicis  meis  salvus  ero. 

9.  Esi  eilam  aliud  quo  istum  fratrem  amphus  di« 
ligas  :  nam  est  oognatus  venerabilis,  ei  vere  beati 
episcopi  Aiypii,  quem  toto  peotore  ampleoteris,  ei 
merilo ;  uam  quisquis  de  iiio  viro  beuigue  cogitat,  de 
magna  Dei  misericordia,  et  de  mirabiiibuB  Dei  mu- 
neribus  oogitai.  Itaque  oum  iegissei  petitionem 
inam,  quadesiderareteindicaBiiut  historiamsuam 
iibi  soribat,  et  volebat  facere  propter  beuevoien* 
ilam  tuam,  et  nolebat  propter  v^recuudiam  suam  : 
quem  cnmvidereminteramorem  pudoremquefluc-* 
iuantem,onusabilloiuhumerosmeostranstuh;nam 
hocmihietiamperepisiolamjussit.  Citoergo,  biDo« 
minus  adjuverilitotum  Alypium  inseram  prflBcordiifl 
iuis;nam  hoc  Bum  ego  maxime  veritus,ne  ille  verere- 
inraperireomnlaquflB  ineum  Dominusconiu]it,ne 
aliouiminasinie]ligenti(nonenimabstesoio  illa  ie« 
gerenlur),  nondivina  muneraconcessa  hominibus, 
sed  ipsum  pr»dicare  videretur,ettu  quinontiquo- 
fflodoh«c]egas,proplerahorum  cavendam  iuhrmi- 
tatem  fraternflBnotitiflBdebito  fraudarerifl :  quod  J  am 
feci8sem,Jamque  ilium  legeres,  nisi  profectio  fratris 
improvisarepente  placuiflflet.  Quera  siceommendo 
cordi  etliuguue  tufle,  ut  ita  comiter  ei  te  praebeas, 
quasi  non  nunc  iilumy  sed  meoum  anie  didioeris^Si 
enimcordituo  non  dubitaverit  aperireseipsum,aui 
exomni,autex  magnapartesauabitur  perliuguam 
tuam.  Volo  enim  eum  numerosius  contundi  eorum 
vocibus,  qui  amicum  non  seculariter  uiligunt. 

6.  Filium  autem  ejus,  tilium  noBtrom  (a),  cujus 
etiam  nomen  in aliquibus  nosiris  libris invenies,  etsi 
adtuflB  cliaritatisprflesenliam  ipfle  nonpergeret,  sta- 
tueram  litteris  in  manum  tuam  iradere  consolan- 
duro,  exhortandum,  insiriiendumf  oon  tam  oris  so- 
00,  quam  exemploroborislui.Ardeo  quippe,uidum 
adhucaetas  ejus  in  viridi  feno  est,  zizauiaconvertat  in 
frogem,  eicredatexperiis  quod  experiri  pericuiofle 
desiderat.  Nunc  ergo  ex  ejus  carmine,  et  ex  epistola 

(•)  Lietotium,  eojus  nonMB  ia  libris  eont.  Acadeod- 
cos^elc. 


111 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


112 


quamadeuin  misi  (a),  iutelligit  benevoleDtissimaet 
maasuetissima  prudeatia  tua,  quid  de  illo  doleam, 
quid  timeam,  quidcupiam.  Nec  despero  affuturum 
Dominum,  utperteministrumejus  tantis  curarum 
aestibus  liberer.Sane  quia  muita  scriptanostra  lectu- 
rus  es,  multo  erit  mihi  gratior  dilectio  tua,  si  ex  his 
qusetibidisplicuerint,  emendaveris  mejuslusinmi- 
sericordia,  et  argueris  me.  Non  enim  talis  es,  cujus 
oleotimeamimpinguari  caputmeum.  Fratres  non 
solumqui  nobiscum  habitant,  et  qui  ubilibet  habi- 
tantes  Deo  pariter  serviunt,  sed  propeomnesqui  nos 
inChristolibenter  noverunt,  salutant,  venerantur, 
desiderant  Germanitatem,  Beatitudinem,  Humani- 
tatemtuam.  Nou  audeopetere  ;  sedsitibi  ab  eccle- 
siasticismuneribus  vacat,  videsquidmecum  sitiat 
Africa^ 

EPISTOLA  XXVIII  •  (b). 
AugustinusHieronymo,  de  novapost  LXX  Veteris 
Teslamenti  versione ;  deque  Petro  reprehenso  a 
Paulo  ad  Galat.  u,  expostulans  de  suscepto  hinc 
patrocinio  mendacii  officiosL 
Domino  dilectissimo,  et  cultu  sincerissimo  chari- 
tatis  obsequendo  atque  amplectendo  fratri  et 
compresbytero  '  Hierontmo.  Augustinus. 

CAPUT  PRIMUM. 
l.Nunquamaequequisquam  tam  faciecuiiibetin- 
notuit,  quam  mihi  tuorum  in  Domino  studiorum 
quieta,l«ta ',  et  vere  exercitatio  liberalis.Quanquam 
ergo  percupiam  omnino  te  nosse ;  tamen  exiguum 
quiddam  tui  minushabeo^praesenliamyidelicet  cor- 
porisiquam  ipsametiam  posteaquam  tebeatissimus 
nunc  episcopus,  tum  verojamepiscopatudignus, 
frater  Aljpiusvidit,remeansque  a  me  visus  est,  ne- 
gare  non  possum  magna  ex  parte  niihi  esse  relatu 
ejus  impressam  ;et  ante  reditum,  cum  te  illeibi  vi- 
debat,ego  videbam,sed  ocuhsejus.Non  enimanimo 
meatqueillum,  sedcorporeduos,  qui  noverit,dixe« 
rit,con(;ordiaduntaxatetfami]iaritatefidissima,non 
meritisquibusille  antecellit.  Quiaergo  me  primitus 
communione  spiritusquo  inunumnectimur,deinde 
iIliusexorejamdiligis;nequaquamimpudenterqua- 
si  aliquis  ignotus  commendo  Germanitati  tuee  fra- 
trem  Profulurum(r),quem  nostris  conatibus,deinde 

*  Edd.,  venias  et  videat  quid  mecum  tentiat  Atriea,  At 
MsB.  c&rent  his  verbis  veniat  et,  habentque  videt  quid, 
etc,  ac  demum  eziis  tres,  quid  mecumsitiat;  quo  ver- 
bo  pulchre  alludit  Aug.  &d  siccitatem  Africs,  ut  facit 
nirsum  in  Epist.  31,  4z. 

>  Cistero.  M ss. :  Observando  atque  subsequendo  magis' 
que  ampleetendo,  etc,  in  Domino  talutem, 

*  Edd.^  quieta  lceiitia.  Mss.  ali^uol,  Iwta, 

*  In  hujus  recognitionecollatisuDta.  bl.  bn.cc.  j.  fs. 
mr.  gg.  r.  sb.  t.    vc.  decem  v.  et  Am.^  Bad.^  Er.,  Lov. 

(a)  Epist.  superiore. 

(6)  Aiias  8 :  qu®  autem  28  erat,  nunc  166.  Scripta  an. 
394  aut  395. 

(e)  Hic  dum  proficisci  disponit,  cre&turepiscopus  et  in 
brevi  moritur,  ex  epistola  71 ;  adeoque  istffi  littera,  quas 
primasadHieronymum.etaseadhucpresbyterodatasait 
ibidem  Augustinus,  periatae  non  sunt  noc  tempore.Profu- 
turus  porro  isesse  videtur,  qui  inlib.  de  unico  Baptismo 
cont.  PeUl.c.  16,  laudatur  Cirtensis  episcopus^etaa  quem 
directaest  Epistola38.  Meminit  ejusdem  Profuturi  Pauli- 
nuslnepist.  32.  Evodiusdemuminepist.  158»d.  9,Profu- 
turumquemolimin  monasterio  noverat,  apparuisse  sibi 
per  somnium,  et  futurum  aliquid  praoountiasse  refert. 


adjutorio  tuovereprofuturum  speramus  ;  nisi  forte 
quodtalisest,  utipsetibiper  eumfiam  commenda- 
tior,quam  ille  per  me.  Hactenus  fortasse  scribere  de- 
buerim,  siessevellemepistolarumsolemniummore 
contentus  ;  sedscatetanimusinloquelascommuni- 
candas  tecum  destudiis  nostris,  quae  habemus  in 
ChristoJesuDomino  nostro  ;  quinobis  multas  utili- 
tates  at  viatica  quaedam  demoustrati  a  se  itine- 
ris,etiam  per  tuam  charitatem  non  mediocritcr  mi- 
nistrare  dignatur. 

CAPUT  II. 

2.Petimnsergo,et  nobiscum  petit  omnis  Africana- 
rumEcclesiarumstudiosasooietas,utinterpretandi8 
eorumlibris,quigr6ece  Scripturas  nostrasquamop- 
timetractaverunt,  curam  atque  operamimpendere 
non  graveris.  Potesjenim  eflficere  ul  nos  quoque  ha- 

beamustaiesillosviros,etunumpotissimum,quem 
tu  libentius  in  tuis  li tteris  sonas.  De  vertendis  auteni 
inlatinamlinguam  sanctis  Litteriscanonicis  labora- 
retenollem.  nisieomodoquoJobinterpretatus  es  ; 
ut  signis  adliibitis  quid  iuterhanc  tuametSeptua- 
ginta^quorum  estgravissima  auctorita^,interpreta- 
tionem  distet^  appareat.  Satisautem  nequeo  mirari; 
si  aliquidadhucin  hebreeisexemplaribusinvenitur, 
quodtotinterpretes  illiusliuguffi  peritissimos  fuge- 
rit.Omitto  euimSeptuaginta,de  quorumvelconsilii 
vel  spiritus  majoreconcordia,quam  si  unus  homo 
esset,  Don  audeo  in  aliquam  partem  certam  ferre  sen- 
tentiam,  nisiquod  eis  praeemiuentem  auctoritatem 
inhoc  munere  sine  controversiatribuendam  existi- 
mo.  Illimeplusmovent,  qui  cum  posteriores  inter- 
pretarentur,  et  verborum  locutionumque  hebriea- 
rumviam(a)atqueregulasmordicusSutfertur,tene- 
rent,nonsolumintersenonconsenserunt,sedetiam 
reliquerunt  multa,  quse  tanto  post  eruenda  etpro- 
dendaremanerent.  Etautobscurasunt,autmanife8- 
ta  sienimobscurasunt,tequoqueineisfallipotuisse 
creditur;si*manifesta,  illos  in  eisfalli  potuisse  non 
creditur.  Hujus  igitur  rei  pro  tua  charitate,  exposi* 
tis  causis,  certum  mefacias  obsecraverim. 
CAPUT III.  —Perniciosa  simulatio. 
3.  Legi  etiam  qusedam  scripta,qu8e  tua  dicerentur, 
in  Epistolas  apostoli  Pauli ;  quarum  ad  Galatas,  cum 
enodare  velles.venit  in  manus  locusiIIe,quo  aposto- 

lusPetrusaperniciosasimuIationerevocatur.Ibipa- 
trocinium  mendacii  susceptum  esse  vel  abs  te  tali 
viro,  vel  a  quopiam,  si  alius  illa  scripsit,  fateor, 
nonmediocriter  doleo,donec  refellantur  (si  forte  re- 
felli  possunt),  ea  quae  me  movent.  Mihi  enim  videtur 
ezitiosissime  credi,aIiquod  in  Libris  sanctishaberi 
mendacium  ;  id  esteoshomines,perquos  nobisilla 
Scriptura  ministrataestatque  conscripta,aIiquidin 
libris  suis  fuisse  mentitos.  Alia  quippe  qusBstio  est, 
utrum  scriptorem  sanctarumScripturarum  mentiri 
oportuerit :  imo  vero  non  alia,sed  nulla  quaestioest 
Admisso  enim  semel  in  tantum  auctoritatis  fasti- 
gium  *  officioso  aliquo  mendacio,  nulla  illorum 

<  Am.,Bad.etMss.  omnes, mordacius ,  At  Lov  ez  firasmi 
correctioDe,  mordicus. 
*  Mss.  tres.;  /n  tanta  auctorilatis  fastigio, 
(a)  Forte,»im. 


143 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


414 


librorum  particularemaaebit,  qnm  noaut  cuique 
Tidebitur  vel  ad  mores  difficilis  vel  ad  fidem  incre- 
dibilis,  eadem  perniciosissima  regula  ad  mentien- 
tis  auctoris  consiiium  officiumque  referatur. 

4.  SienimmentiebaturapostoiusPaulus  cum  apo- 
stolum  Petrum  objurgans  diceret,5t  tucumsis  JU" 
dsBus^gentiliter  et  nonjudaicevivis,  quemadmodum 
gentes  cogisjudaizarel  et  recteiiiividebaturPetrus 
fecisse,quem  non  recte  fecisse  etdiiit  et  8cripsit,ut 
quasianimo8tnmultuanliumdeiiniret(Ga/.n,ti-i4); 
qaid  respondebimnsjcumexsurrexerintperversi  ho- 
mines,prohibeates  nuptias,quos  fuluros  ipse  prm- 
naatiavit  (I  rim.iv,3),etdixeriattotum  iilud,  quod 
idem  apostoius  de  matrimoniorum  j  ure  firmando  lo- 
eutus  est(I(7or.vu,10-l6),propterhominesqui  dile- 
etiooe  conjngum  tumultuari  poterant,fui8sementi- 
tum  ;scilicetnon  quod  hoc  senserit,  sed  ut  illorum 
placaretur  adversitas?  Non  opusestmulta  comme- 
morare.  Possuntenimvideri  etiam  delaudibusDei 
esse  officiosa  mendacia,  utapud  homines  pigriores 
diiectio  ejus  ardescat ;  atque  itanusquam  certaerit 
in  Libris  sauctiscastfle  veritatis  auctoritas.  Nooae  at- 
tendimus  eumdem  apostoium  cum  iageoti  cura 
commeodandie  veritatis  dicere :  Si  autem  Ckristus 
non  resurrexit,  inanisestprxdicatio  nostra,inanis 
est  et  fides  vestra  rinvenimur  aulem  et  fa  Isi  testes  Dei; 
quia  testimonium  diximus  adversus  Deum,  quodsus- 
citavitChristum,quemnon  suscitavit(!d.xY,  14,15)? 
Si  quis  huic  diceret:  Quid  inhocmendacio  perhor- 
rescisycum  id  dixeris,  quod  etiam  si  falsum  sit,  ad 
laudem  Dei  maximepertinet  ?  Nonne  hujus  detesta- 
tus  insaniam,quibus  posset  verbis  et  significationi- 
bus,in  lucem  penetralia  sui  cordis  aperiret,  clamans 
Don  mioore  aut  fortasse  etiam  majore  sceiere  io 
Deo  laudari  fal8itatem,quam  vituperari  veritatem? 
Agendum  est  igitur  ut  ad  cogoitiooem  diviaarum 
Scripturarum  talis  homo  accedat,  qui.de  saoctis  Li- 
bris  tam  saocte  et  veraciter  existimet,ut  oolitaiiqua 
eorum  parte  delectari  per  officiosa  meadacia,potiu8- 
que  id,  quodDoaintelligit,transeat^quamcor  suum 
prsferat  illi  veritati.  Profecto  enim  cum  hoc  dicit, 
credi  sibi  expetit,  et  id  agit,  ut  divinarum  Scriptu- 
rarum  auctoritatibus  non  credamus. 

5.  Et  egoquidem  qualibuscumque  viribus^quas 
Dominussuggerit,omniaillate8timonia,qu8Badhibi- 
tasuntastruendffi  utilitatimendacii,  aliter  oportere 
iDtelligiostenderem,  utubiqueeorum  firmaveritas 
doceretur.Quam  enim  testimonia  mendacia  esse  non 
del)entytamnon  debentfavere  mendacio.Sed  hoc  in- 
teUigentiae  relinquo  tuae.Admota  enim  lectioni  dili- 
gentioriconsideratione,multo  idfortassc  faciliusvi- 
debis  quam  ego.  Ad  hanc  autem  considerationem 
eoget  tepieta8,quacogno8cisfluctuare  auctoritatem 
Seriptorarumdivinarum,utin  eisquod  vultquisque 
eredatyquod  non  vultnon  credat.sisemetfueritper- 
suasumaliqua  lilos  viros,per  quos  nobis  haec  mini- 
stratasunt,  in  scripturis  suis  officiose  poluisse  men- 
tiri.Nisi  forte  regulas  quasdam  daturus  es,  quibus 
Dovericius  ubi  oporteat  mentiri,  ubi  non  oporteat. 
Quod  si  fieri  potest,  nuUo  modo  mendacibus  du- 


biisque  rationibus  id  explice8,quflB80 ;  necme  one- 
rosum  aul  impudentem  judices,  per  humanitatem 
veracissimam  Domini  nostri.  Nam,  ut  non  dicam 
nulla,  cerle  non  magna  culpa  meus  error  veritati 
favet,si  recte  in  te  potest  veritas  favere  mendacio. 

CAPUT   IV. 

6.  Multa  alia  cum  sincerissimo  corde  tuo  loqui 
cuperem,et  dechristianostudio  conferre;  sed  huic 
desiderio  meo  nulla  epistola  satis  est.  Uberiusidip- 
8um  possum  perfratrem,quemmiscendumet  alen- 
dumdulcibus  atque  utilibussermocinationibustuis 
misisse  me  gaudeo.  Et  tamen,  quantum  vellem, 
nec  ipse  (quod  pace  ejus  dixerim)  forsitan  capit ; 
quanquamnihilo  meilli  prsBtulerim.  Ego  enim  me 
fateor  tui  capaciorem;  sed  ipsum  video  fieri  ple- 
niorem,  quome  sine  dubitatione  antecellit:  et  pos- 
teaquam  redierit,  quod  Domino  adjuvante  prospe- 
ratum  iri  spero,  cum  ejus  pectoris  abs  te  cumula- 
ti  particeps  fuero,  non  est  impleturus,  quod  in  me 
adhuc  vacuumeritatqueavidumsensuum  tuorum. 
Ita  fiet  ut  et  ego  etiam  tunc  egentior  sim,  ille  copio- 
sior.Sane  idem  frater  aliqua  scripta  nostra  fert  se- 
cum ;  quibus  legendis  si  dignationem  adhibueris, 
etiam  sinceram  atque  fraternam  severitatemadhi- 
beasqufiBsoNonenimaliter  intelligoquod  scriptum 
est,  Emendabit  mejusius  in  misericordia,  et  arguet 
me;  oleum  autem  peccatoris  non  impinguet  caput 
meum  {Psal.ciL,o):  nisi  quia  magis  amatobjurga- 
torsanans,  quam  adulator  unguens  caput.Ego  au- 
tem  difticillime  bonus  judex  lego  qtiod  scripserim, 
sedaut  timidior  recto,autcupidior.  Videoetiamin- 
terdum  vitia  mea;  sed  hsBc  malo  audire  a  meliori- 
bus  S  ne  cum  me  recte  fortasse  reprehcndero.rur- 
8US  mihi  blandiar,  et  meticulosam  potius  mihi  vi- 
dear  in  me,  quam  justam  tulisse  sententiam. 

EPISTOLA  XXIX '  (a). 

Augustinus  presbyter,Alypio  Thagastensiepiscopo, 
narrans  quibus  adkortationibus  oblinuent  dC" 
mum  ut  Hipponenses  catholiciabhoiTerent  a  lu' 
xuriosis  conviviis,  qux  in  sanctorum  natalitiis 
apud  Africanas  Ecclesias  celebrare  mos  erat, 

Epistola  Presbyteri  Hipponensium-regiorum  ad 
Alypium  episcopum  Thagastensium,  de  die  Nata- 
lis  Leontii  (6)  quondam  episcopi  Hipponensis. 

1  .De  negotio  interim  quod  non  curare  non  possum 
nihilcertum  scribere  potui,absentefratre  Machario, 
qui  citodicitur  rediturus;  etquod  Deo  adjuvante  per- 
agi  potuerit,peragetur.De  nostra  autem  pro  eis  soi- 
liciludine^quanquamfratresnostricivesquiaderant 
securos  suos '  facere  possent ;  tamen  digna  res  epis- 


*  Mss.  quatuor,  tenioribui,  Unus,  majoribut, 

*  Porte  leg.  ieeurot  voi. 

*  Editanunc  primum,  et  post  editionem  reco^Dita  ad 
antiquissimum  excmplar  bioliothecse  PP.  Gistercieasium 
S.  Grucis  in  Jerusalem  in  Urbe. 

la)  Porro  qnse  alias  29  erat.  nunc  167.  Scriptaan.  395. 

(6)  Laudalur  S.  Leontius  in  sermone  13  de  divers.  c. 
2,  diciturque  condidisse  basilicam  appellatam  ex  ipsius 
nomine  Leontianam :  qua  in  basilica  pronunliati  ser- 
ipones  aliquot  Augustini  prcenotantur. 


115 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


146 


olari  colloquio,  quo  nos  inTicem  ooQBolamur,  a 
Domino  praestita  est ;  in  quo  promereodo  multum  nos 
adjutos  esse  credimusipsa  vestra  sollicitudine,qufle 
profecto  sine  deprecatione  pro  nobis  esse  non  potnit. 

2.  itaquenepraetermittamusvestrie  Charitatinar- 
rare  quid  gestum  sit,ut  nobiscum  Deo  gratias  agatis 
de  accepto  beneficio,qui  nobiscum  preces  deacci- 
piendofudistis:  cura  postprofeclionem  tuam  nobis 
nuntiatum  esset  tumultuari  homines,et  dicere  se  fer- 
renonpos8eutillasolemnitasprohiboretur(a),quam 
LaetitiamnominantesyVinolentiee  nomen  frustra  co- 
nanturabscondere,  sicut  etiam  te  praesente  jamjam 
nuntiabatur;  opportune  nobisaccidit  occulta  ordi- 
natione  omnipotentis  Dei,  ut  qiiarta  feriailludin 
Evangeliocapitulum  consequenter  tractaretur :  iVo- 
litedare  sanctum  canibu5,nequeprojecentis  marga- 
rxta$vestrasanteporcos(Matth,\\\fi)JltdiCUi\\xmeM 
ergo  de  canibus  et  de  porcisjta  ut  et  pervicaci  lalra- 
tu  adversus  Dei  praecepta  rixantes,et  vol  uptatum  car* 
nallumsordibus  deditierubescerecogerentur;  con- 
clusumqueita,utviderentquamessetnefariumintra 
ecclesi»  parietes  id  agere  nomine  religionis,  quod 
in  suis  domibus  si  agere  perseverarent,  a  sancto 
et  margaritis  ecclesiasticis  eos  arceri  oporteret. 

3.  Sed  heec  quamvis  grate  accepta  fuerint,  tamen 
quia  pauci  convenerant,  non  eratsatisfactum  tanto 
negotio.  Iste  autem  sermo  cum  ab  eis  qui  aderant, 
pro  cujusque  facultateac  studio,  foris  ventilaretur, 
multoshabuitcontradictores.  Posteaveroqu.imdies 
QuadragesimfiB  illuxisset,  etfrequens  multitudoad 
horam  tractationis  occurrit,  lectum  est  istud  in 
Evangelio,  ubi  Dominus  de  templo  expulsis  vendi- 
toribus  animalium,  et  eversis  mensis  nummulario- 
rum,  dixitdomum  Patris  sui  pro  domo  orationum 
speluncam  latronum  esse  factam  (Id,  xxi,  12) : 
quod  capitulum,  cum  eos  intentosproposita  vino- 
lentise  quasstione  feci,  et  ipse  quoque  recitavi,  ad- 
junzique  disputationem,  qua  ostenderem  quanto 
commotiuset  vehementiusDominus  noster  ebriosa 
eonvivia,qum  ubique  sunt  turpia,  detemplo  axpel- 
leret,  unde  sio  expulitoonoessacommercia,  cum  ea 
venderen  tur,qu83  saerificiis  illo  tempore  lioi  tis  essen  t 
necessaria;  quaerens  ab  eis,  quibus  similiorem 
putarent  spelimcam  latronum,  uecessaria  venden- 
tibus,  an  immoderate  bibentibus. 

4.  Et  quouiam  mihi  praeparatae  lectiones  siigge- 
rendiBtenebantur^adjunxideindeipsumadhuccar- 
nalempopulum  Judaeorumiin  illo  templo,  ubinon- 
dumcorpusetsanguisDominiofiferebalurinonsolum 
vinolenta,8ed  nec  sobria  quidem  unquam  celebrasse 
couvivia;  neceospublicereligionisnomiueinebria. 
tosinveniriin  historia,nisi  cum  festafabricatoidolo^ 

*  Mss.»  fabri$ato  dolo  [fabrieationis  idoH]. 

(a)  Exstat  Hippoaensis  concilii  anno  393  celebrati  ca- 
non  concilio  III  Carthaginensl  insortus,  c  Ut  nulli  epis- 
c  copi  vel  (*lerici  In ecciesia  conviventur...  Populietiam 
c  abn'ijusniO(iiconviviis,quantumfierlpotest,proliiboan- 
tur:»(iuicanonprocurante  haud  dubie  Auguslino  lunc 
presbytoro  editus  fuit.Quippe  Aurelium  Carthagiuensem 
paulo  anle  coiitestatus  erut  in  Kpbt.22,ul  viis  oinnibus  oc- 
currerethuicmalopertotamAfricamdudumgrassantiiid- 
queipsinisi  concUii  auctoritatetoJHnonposseinsinuarat. 


eTnohereni  {Exod.  xxxn,6).  Qu»cum  dicerem^oo- 
dicem  etiamaocepi,  et  recitavi  totum  iilum  locum. 
Additi  etiam  cum  dolorequopotui,quoniam  Aposto- 
lusait,addiscernendumpopulumchristianumadu« 
ritie  Judaeorum,Epistolam  suam  non  intabulislapi- 
deis  scriptam,  sed  in  tabulis  cordis  carnalibus  (II 
Cor.ui,  3),  cum  Moyses  famulus  Dei,  propter  iUos 
principes,  binas  lapideas  tabulas  confregistat 
(^j7od.xxxn,  19),quomodo  non  possemus  istorum 
corda  oonfringere,  qui  homines  Novi  Testamenti, 
sanctorum  diebus  celebrandisea  velientsolemnitar 
axhibere,  quae  populus  Veteris  Testamentiet  aemel 
et  idolo  celebravit. 

5.  Tunc  reddito  Exodi  oodice^  crimen  ebrietatit, 
quantum  tempus  8inebat,exaggerans,8ump8i  apos- 
toium  Paulum,etinterqu8e  peccatapositaesset  os- 
tendi,  legensillum  looum,  Siquis  fraiernominetur 
auifomicator,  aui  idolis  serviens,  aui  avarus,  aut 
maledicus,  aut  ebriosus,  aut  rapax;cum  ejusmodi 
neccibumsumere{\Cor,v,{{)\  ingemiscendoadmo- 
nenscum  quanto  periculoconvivaremurcum  eis  qui 
vel  in  domibu8  inebriarentur  * .  Legi  etiam  illud  quod 
nonlongointervallo  sequitur :  Nolite  errare;  neque 
fornicatores,nequeidolis  servientes,neque  adulleri, 
neque  molles,  nequemasculorum  concubiioreSf  ne- 
que  fures,  neque  avari,  nequeebriosi,  neque  maU- 
dicitnequeraptores  regnum  Deipossidebuni.Et  ftmc 
quidem  fuistis ;  sed  abluti  estis,sedjuslificati  esiis  in 
nomine  Domini  Jesu  Christi,  et  spiritu  Dei  nostri 
(Ibid,,  vi,  9-1  i).  Quibus  lectis,  dixi  ut  oonsidera- 
rent  quomodo  possent  fideles  audire,  sed  abluii 
esiis,  qui  adhuc  talis  concupiscenti»  sordea,  contra 
quas  clauditur  regnum  ooelorum»  in  corde  suo»  id 
eBt,in  interioreDei  templo  essepatiunturtlnde  ven- 
tum  estad  iUud  oapitulum  :  Convenientibus  ergo 
vobis  in  unum,  non  esi  dominicam  canam  celebra' 
re:  unusquisque  enim  propriam  canam  prxsumii 
in  manducando ;  ei  alius  quidemesurit,alius  ebrius 
isi.  Numquiddomos  nonhabetis  ad  manducandum 
it  bibendumt  an  Ecclesiam  Dei coniemniiis  {!bid„ 
XI,  20-23)?  quo  recitatodiligenliui  oommendavi,ne 
honesta  quidem  etsobria  convivia  debere  in  ecoleaia 
celebrari ;  quandoquidem  Apostoius  non  dixarit, 
Numquiddomosnonhabetis  ad  inebriandoi  vos? 
ut  quasi  tantummodo  inebriari  in  ecclesia  non  lice- 
ret :  sed,  aol  manducandum  ei  bibendum,q\xod  potett 
honesta  fieri,8ed  praelerecclesiam.abeiBqui  domos 
habent,  ubi  alimentis  necessariis  refioi  possint ;  et 
tamen  nos  ad  has  angustias  corruptorum  temporum 
el  diffluentium  morum  esse  perductos,  ut  iis  non- 
dum  modesta  convivia»  sed  saltem  domesticum 
regnum  ebrietatis  oplemus, 

6.  Commemoravi  etiam  Evangelii  capitulumquod 
pridie  tractaveram,  ubi  de  pseudoprophetis  dictum 
est :  Ex  fruciibus  eorum  cognoscetiseos{Maith,  vu» 
i6).  Deiude  iu  meinoriam  revocavi  fructus  eo  loco 
noo  appellatos,  nisi  opera  ;  tum  quaesivi  interquos 
fructus  nominata  esset  ebrietas,  et  recitavi  illud  ad 

*Bio  M88.  {in$brianiur]. 


«7 


EPISTOLARUM  CLASSIS  11. 


118 


Qa\^iai»:Mantfie8taautem8untoperaearnis,quxsunt 
fomieationeSyimmfindiiim^ltixufix,  idolorum  serm- 
ttiSyVene/ieiayinimi^tix,  con ten fiones, xmulaiiones, 
animositateSy  dUsensiones,  haer^esexy  invidice,  ebrieia'' 
tes,  comessationes,  et  his  similia ;  qux  praedico  vobis^ 
ticut  prxdixiy  quoniamqui  taliaagunt  regnum  Dei 
nonpossidebunt(Gal.  v,l9).  Postqiiaiverbainterro- 
gavi  quomodo  de  fructu  ebrietatis  agnosceremur 
chri8tiani,quosdefrnctibus  agnosci  Dorainusjussit. 
Adjunxietiamlegendumquodsequitur,^ticr(/9aci- 
tem  fpiritus  est  charitaSygaudium,pax,longammitaSy 
henignitasy  bonitasy  fides^  manxuetudo^  coniinentia 
( Ibid.  ,%2);egique  ut  considprarent  quam  esset  puden- 
dumatque|plangendum,quoddeillisfructibuscarnis 
non  solumpri  vatim  vivere,sed  etiam  honorem  Eccle* 
si»  deferrecuperent,etsi  potestasdarelur,toturatam 
magnoBbasilicflB  spatium  turbis  epulantium  ebrio- 
rumquecomplerent ;  despiritualibusautemfructi- 
bus,adquo8etdivinarum  Scripturarum  auctoritate 
etnostrisgemitibus  invitarentur,  noluntafTerreDeo 
munera,ethi8  potissimum  colebrare  festa  sanctorura. 
7.  Quibus  peractis,  codicem  reddidi,et  imperata 
oratione,quantum  valui,etqnantum  me  ipsum  pe- 
riculum  urgebat,  et  vires  administrare  Dominus 
dignabatur,  constitui  eis  ante  oculos  commune  peri- 
culum,et  ipsorum  qui  nobis commissi essent.  etnos- 
trum  qui  de  illis  rationem  reddituri  essemus  pas- 
tornm  principi,  per  cujus  humilitatem,  insignes 
eon  tumelias.  alapas,  et  sputa  in  faciem,  et  palmas,  et 
apineam  coronam,  et  crucem  ac  sanguinem  obse- 
craviyUt  si  se  ipsi  aliquid  offendissent,  velnostri  mi- 
sererentur,  et  cogitarent  venerabilis  senis  Valerii 
circa  me  inelTabilem  charitatem,qui  mihi  tractandl 
verba  veritatis  tam  pericnlosum  onus  non  dubitarit 
propter  eosimponere,  eisque  siepedixeritquod  ora- 
tionesejns  exaudita  essentde  noslro  adventu;quos 
non  utique  adcommunem  mortem  vel  spectaculum 
mortjs  il]orum,8ed  ad  communero  conatumin  aeter- 
nam  vitamadsevenisselsetatus  est.Postremoetiam 
dixi  certum  esse  me,et  fidcre  in  eum  qui  nientiri  nes« 
cit,  qui  per  os  prophetae  sui  pollicitus  est  de  Domino 
nostro  Jesu  Christo  dicens,  Si  reliquerint  filii  ejus 
legem  meam,  et  in  prxceptis  meis  non  ambulave- 
rint,  sijustificationes  meas  profanaverint,  visitabo 
in  virga  facinora  eorumyCt  inflagellis  delicta  eorum; 
misericordiam  autem  meam  non  auferam  (Psalm. 
|.xxxvni,  31-34) :  in  eum  ergo  roe  fidere,  quod  si  haec 
tanta  quee  sibi  essent  lecta  et  dicta  contemnerent, 
visitaturus  esset  in  virga  et  in  Qagello,  uec  eos  per- 
missurus  cum  hoc  mundo  damnari.  In  qua  con- 
qucstione  sic  actum,  ut  pro  negotii  atqne  pericnli 
magnitudine  tutor  et  gubernator  noster  animos  fa- 
cultatem  praebebat.Nonegoillorum  lacrymas  meis 
lacrjmis  oiovi  ;  sed  cum  talia  dinerentur,  fateor, 
eorum  fletu  praeventiis  meiim  abstinere  noo  potui. 
Et  cum  jam  pariter  fleviasemus,  pL^nisHima  spe  cor- 
rectionis  iltorum,  iini6  sermouis  mei  faclus  est. 

8.  Po-itriiiie  (rt)  vero,cumillnxisset  dies  cni  sole- 
bant  fauces  venlresque  se  parare,  nunliatur  mihi 

(a)  Prseter  istam  natalis  8.  Leontii  Bolamnitalem.qun  in 


nonnullos,  eorum  etiam  qui  sermoni  aderant,non- 
dum  a  murmurationecessasse^tantumqueineisva- 
lere  vim  pessimfle  consuetudinis,ut  ej  us  tantum  voce 
uterentur  etdicerent :  Quare  modo?  Non  enim,  antea 
qui  hoBC  non  prohibuerunt.christianinouerant.Quo 
audito,  quas  majores  commovendi  eo8  machinas 
prttpararem,  omnino  nesciebam  :  disponebam  t«- 
men,  si  perseverandum  putarent,  lecto  illo  loco  de 
propheta  Eiechiele,  Explorator absolvitur,  si  pericu- 
lum  denuntiaverit,  etiamsi  illi  quibus  denuntiatur, 
oavere  noluerint  (Ezech.  xxxiu,  9),  vestimenta  mea 
excutere  atque  discedere.Tum  vero  Dominus  osten- 
ditquod  nos  non  deserat,  et  qnibus  modis  in  se  ut 
prflBsumamus  hortetur  :  namque  ante  horam  qua 
exhedramascenderemu8,ingre8si  sunt  adme  iidem 
ipsiquos  audieram  de  oppugnatione  vetustie  con- 
suetudinis  fuisse  conquestos  :  quos  blande  accep- 
tos,  paucis  verbis  in  sententiam  sanam  transtuli  ; 
atque  ubi  ventum  esl  ad  tempus  disputationis 
omissa  lectionequam  prceparaveram,  quia  neces- 
saria  jam  non  videbatur,  de  hac  ipsa  qusestione 
pauoa  disserui,  nihil  nos  nec  brevius  neo  verius 
posseafferre  adversus  eos  qui  dicunt,  Quare  modo? 
nisi  etnos  dioamus,  Vel  modo. 

9.  Verumtamen  ne  illi,qui  ante  nos  tam  manifesta 

imperitn  multitudinis  orimina  vel  permiserunt  vel 

prohibere  non  ausi  8unt,aliqua  a  nobis  affioi  oontu- 

melia  viderentur,  ezposuieis  qua  necessitate  ista  in 

Ecclesia  viderenturexorta  {a) :  soilioet  post  perseou- 

tiones  tam  multas,  tamque  vehementes,  cum  facta 

pace,turb8B  Gentilium  inchristianum  nomenvenire 

cupientes  hoc  impedirentur,  quod  dies  festos  cum 

idolis  suis  solorenlin  abundantia  epularum  etehrie- 

tate  consumere,neofacileab  his  perniciosissiuiia  et 

tam  vetustissimis  voluptatibusse  possentabstinere, 

visum  fuisse  majoribus  nostris,  ut  huic  infirmitatis 

partiinterimparceretur,die8quefestos,posteosquos 

relinquebant,  alioa  in  honorem  sanctorum  marty- 

rum  vel  non  simili  aacrilegio,  quamvis  simili  luxu 

cel"brarentur  :  jam  Christi  nomine  colligatis,  et 

tantiBauotoritalis  jugo  subditisaalutaria  sobrietatis 

preecepta  traderentur,  quibua  jam  propter  praeci- 

pientis  honorem  ao  timorem  resistere  non  valerent; 

mense  februario,  Bivepofltdiem  QuadragesimaBsupran.S 
designatuin  proximeoccurrebathocanno  395^quo  Pascha 
in  25  martii  incidil;  alteracelebrabaturcircafestum  Ascen- 
sionis.  uti  liqu<>t  cx  Sermonc  13  de  divers.  babito  eo  die. 
qui  Asrensiono  Domini,  et  ipsius  Leontii  de^»ositione  so- 
lemnis  erat.  Quanquum  supra  n.  3  suspican  c[ui8  possit 
le^ondum  esse,  dit»  quadragttima  illuzittety  id  esi  dies 
Ascensionis  :  niaxime  quia  coiiviviis  et  compotationi- 
bus,  quibus  sesc  dedere  Calholici  cupiebant,  quibusque 
toto  illo  die  doditi  Donalialm  lucruni,  nusquam  liic  je- 


honorem  sanctorum  martyrum  diebus  festis  indulsit.  ut 
seso  in  iis  fideles  exhilararoiit.Rodem  consiiio  adductus 
est  Grei^orius  1  papa.  ut  hoec  in  lib.  0,  epitit.  71,  Mellito  ab- 
bali  Britanniam  per^enti  commendaret :  c  Ki  quia  boves 
«  Bohmt  in  sacriiicio  dHMuonum  mullos  occidere,  debet 
«  eis  etiam  hac  de  re  aliqua  polemnitas  immutari,ut  die 
«  dedicationis  vel  nalalitiis  sanctorum  marlyrum...  reli- 
«  giosis  convivii»  solcmnitatemcolcbrent...  ut  dum  eis 
c  aliqua  exterius  f^nudia  reservantur»  ad  interiora  gau- 
«  dia  consentire  facilius  valeant.  > 


119 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


120 


quocirea  jam  tempus  esse,  ut  qui  non  se  audent  ne- 
gare  christianos,secundum  Ghristi  voluntatem  vi- 
vere  incipiant,  ut  ea  qusB  ut  essent  christiani  con- 
cessa  sunt,  cum  ^  christiani  sunt,  respuantur. 

iO.  Deinde  hortatussum  ut  transmarinarum  Ec- 
clesiarum,  in  quibus  partim  istarecepta  nunquam 
sunt,  partim  jam  per  bonos  rectores  populo  obtem- 
perante  correcta  (a),  imitatores  esse  vellemus.  Et 
quoniamde  basilicabeatiapostoliPetri,  quolidiansB 
vinolentiae  proferebantur  exempla  (6)  ;  dixi  primo 
audisse  nosssBpeesse  prohibitum,  sed  quodremo- 
tus  si  locus  ab  episcopi  conversatione,  et  in  tanla 
civitate  magnasit  carnalium  multitudo,  peregrinis 
praesertim,  qui  novi  subinde  veniunttanto  violen- 
tius,  quanto  inscitius  iilam  consuetudinem  retinen- 
tibus,  tam  immanem  pestem  nondum  compesci 
sedarique  potuisse.  Veru  nitamen  nos  si  Petr  um  apos- 
tolum  honoraremus,  debere  praecepta  ejus  audire, 
et  multo  devotius  Epistoiam  in  qua  voiuntas  ejus 
apparet,  quam  basilicam  in  qua  non  apparet,  in- 
tueri  ;  stalimque  accepto  codice  recitavi  ubi  ait  : 
Christo  enim  passo  pronobis  per  camefn,  etvosea" 
dem  cogitalione  armamini;  quia  quipassus  est  carnej 
desiit  acarnCt  utjam  non  hominum  desideriis^  sed 
voluntate  Dei  reliquum  tempusin  carne  vioat.Suf" 
ficit  enim  vobis  prcetentum  tempus  voluntate  homi* 
nuw  pei^feeisse,  ambulantesin  libidinibus,  desideriis 
ebrietate,  comessationibus  et  nefandis  idoLorum  ser- 
vitutibus{\Petr.iy,  i-3).  Quibus  gestis,cumomnes 
uno  animo  in  bonam  voluntatem  ire  contempta 
malaconsuetudine  cernerem,  hortatus  sum  ut  me- 
ridiano  temporedivinislectionibus  et  psalmis  iute- 
ressent  ;  ita  illum  diem  multo  mundius  atque 
sinccrius  placere  celebrandum  ;  et  certe  de  multi- 
tudine  convenientium  facile  posse  apparere,  qui 
mentem,  et  qui  ventrem  sequeretur.  Italectis  om- 
nibus  sermo  terminatus  est. 

U.Pomeridianoautem  die,  majorquam  anteme- 
ridiem  atfuit  multitudo,  et  usque  *  ad  horam  qua 
cum  episcopoegrederemur,legebaturaIternatim  et 
psaliebatur^nobisqueegressisduopsalmilectisunt. 
Deinde  me  invitum,  qui  jara  cupiebam  peractum 
essetam  periculosumdiem,jussumcompuIitsenex 
utaIiquideisloquerer(c).Habuibrevemsermonem, 
quo  gratias  agerem  Deo.  Et  quoniam  in  haeretico- 

*  Ms.,  qui,  Forte  leg.  quia. 

*  Sic  ex  Mss.  [eitque]. 
(a)Ambro8iumlaudatinlib.6Confe88.  c.  2,  quiMedio- 

lanicibosad  sanctorum  memorias  afferri  vetuerit,  ut « ne 
«  uUa  occasio  se  ingurgitandi  daretur  ebriosis,  et  quia 
c  iHd  quasi  pa;reatalia  superstitioni  Genlilium  eisent 
«  simillima.  » 

(b)  Pammachius  in  uxorfksuae  Paulinse  funere  an.  cir- 
citer  397^  profusiores  epulas  pauperibus  in  S.  Petri  ba- 
silica  apposuisse  laudatur  a  Paulioo  in  epist.  ad  eum 
scripta,  apud  Paulinum  illustrat.  pag.  29»  30. 

{e)  In  sermone  252  (de  duabus  piscat.)^  c.  4.  «  In  ista, 
«  inquit»  civitate,  fratres  mei,  nonne  experti  sumus, 
«  quod  recordatur  nobiscum  Sanctitas  vestra,  quanto 
«  periculo  nostro  de  ista  basilica  ebriositates  expulerit 
«  Deus  ?  Nonne  seditionnecarnaliumpene  mergebatur 
«  nobiscum  navis?»  ciueeverbatamen  aiiquantosunt  du- 
riora,  quam  ut  referri  possint  ad  id  quod  Hippoiiegestum 
hicnarratur,videnturque  dicta  potiusapud  Carthaginem, 
seuapudcivitatem  inqua  erant  «  multi  spectatores  thea- 
trorum. » 


rum  basilica  audiebamus  ab  eis  soliia  conyivia  ce- 

lebrata,  cum  adhuc,  etiam  eo  ipso  tempore  quo  a 

nobis  ista  gerebantur,  illi  in  poculis  perdurarent, 

dixi  diei  pulchritudinem  noctis  comparationedeco- 

rari,  et  colorem  candidum  nigri  viciuitatc  gratio- 

rem  ;  ita  nostrum  spiritualis  celebrationis  couven- 

tum  minus  fortasse  futurum  fuisse  j  ucundum,nisi  ex 

alia  parle  carualis  ingurgitatio  conferretur,  horta- 

tusque  sum  ut  tales  epulas  iuslanter  appeterent,  si 

gustassentquam  suavis  est[Dominus  ;  illis  autem 

esse  metuendum,  qui  tanquam  primum  sectantur 

quod  aliquando  destruetur,  cum  quisque  comes 

efficiatur  ejus  rei  quam  colit,  insultaritque  Apos- 

tolus  talibus  dicens,  quorum  Deus  venter  (Philipp. 

ui,  t9},  cumidem  alio  loco  dixerit :  Esca  vcntii,  et 

venter  escis ;  Deus  autemet  huncet  illas  evacuabit 

(1  Cor.  IV,  13).  Nos  proinde^oportere  id  sequi  quod 

non  evacuatur,quodremoti8simumacarni8  afifectu 

spiritus  sanotificatione  retinetur  ;  atque  in  hanc 

seutentiam,  pro  tempore,  cum  ea  qusB   Dominus 

suggerere  dignatus  est  dicta  essent,  acta  sunt  ves- 

pertinaqu»  quotidiesolent,  nobisquecum  episco- 

porecedentibus,  fratres  eodemlocohymnum  dixe- 

runt,  non  parva  multitudiue  utriusque  (a)  *  ad  ob- 

scuratum  diem  manente  atque  psaliente. 

12.  Digessi  vobis  quantumbreviter  potui,  quod 

vos  audire  desiderasse  quisdubitaverit?  Orate  ut  a 

conatibus  nostris  omuia  scandala  et  omnia  teedia 

Deus  digneluravertere.  Magua  sane  ex  parte  vobis- 

cum  requiescimus  cum  alacritate  fervoris,  quia  spi- 

ritualis  EcclesisB  Thagastensium  tam  crebra  nobis 

dona  nunliantur.  Navis  cum  fratribusnondum  venit. 

Apud  Hasnam  ',  ubi  est  presby ter  frater  Argentius 

Circumcelliones    invadenles    basilicam    nostram 

altarecomminuerunt.  Causa  nunc  agitur  ;  que  ut 

pacale  agatur  et  ut  Ecclesiam  catholicam  decet,  ad 

opprimendas  linguas  hfiereseos  impacatae,  multum 

vospetimus  ut  oretis.  Epistolam  Asiarchas  misi- 

mu8.  Beatissimi,  perseveretis  in  Domino,  memo- 

res  nostri.  Amen. 

EPIST0LAXXX*(6). 

Paulinus  Augustino,  non  recepto  ab  eo  responso, 

denuo  per  alios  scribit. 

Domino  fratri  sancto  et  unanimo  Augustino,  Pau- 
LiNus  et  Therasu  peccatores 

i.  Jamdudumj  frater  in  Christo  Domino  miuna' 

nime,  ut  te  in  sanctis  et  piis  laboribus  tuis  nescien' 

tevn  agnovi,  absentemque  vidi,  tota  mente  complC' 

xus,  alloquio  quoque  familiari  aique  fraterno  per 

Lilteras  audire  properavi  *.  Et  credo  in  manu,  et 

in  gratia  Domini  sermonem  meum  ad  te  fuisse  per- 

latum ;  sed  moranteadhuc  puero  quem  ad  te  alios» 

que  dilectos  aeque  Deo  salutandos,  ante  hiemem  mi- 

*  Sic  legendum  [evaeuabit :  prcfinde]. 

*  Forte  legendum  u$que. 
>  Ms.,  Atnam. 

*  Forte  Leg.  adire  properavi. 

*Hano  recensuiiiius  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  (T.  g.  gv. 
j.  n.  r.  8.  sb.  t.  vc.  vd.  duos  a.  qudtuor  v.  et  ad  Am., 
Bad.,Er.,  Lov. 

{a)  Forte  deest,  sexus. 

(6)  Alia  33  :  quae  autem  30  erat,  nunc  172.  Scripta 
circa  Idem  tempus. 


184 


EPISTOLARUM  CLASSIS  11. 


iti 


$eramu$  (a),  non  pottiimus  ultra  et  officium  nos' 
trum  suspendereM  desiderium  sermonis  tuicupidis- 
simum  temperare,  Scripsimvs  itaque  iterato  nunc, 
si  priores  ad  te  titlerx  nostrae  pervenire  meruerunt 
aut  pi^o^  si  itlis  in  manus  tuas  pervetiiendi  feti* 
eitas  non  fuit. 

^.Sed  tu,  fraterspvHtualis  *  omnia  ituiicans,  amo- 
rem  in  te  nostrum  ne  pendas  officio  soto,  aut  tem- 
pore  Utterarum.  Dominus  enim  lestis  est,  qui  unus 
aique  idem  operatur  in  suis  ubique  chantatem 
iuam,  jam  abinde  nobis,  ex  quo  te  beneficio  vene- 
rabilium  episcoporum  Aurelii  et  Atypii,  per  tuain 
Manichssos  opera  cognovimus^  ita  inditam  ditec- 
tionem  tuam,  ut  nobis  non  novam  aiiquam  amici' 
tiam  sumere,  sed  quaxi  veterem  ckaritatem  resu- 
mere  videremur.  Demque  nunc  etsi  sermone,  non 
tamen  tanquam  et  affectu  rudes  scribimus,  teque 
mcissim  spiritu per  interiorem  hominem ,  qua^i  reco- 
gnoscimus,Nec  mirumsiet  absentes  adsumusnobis, 
et  ignoti  nosmet  nuvimus  ;  cum  unius  corporis 
membrasimuSt  unumhabeamuscaput,una  perfun- 
damur  gratia,  uno  pane  vivamus,  una  incedamus 
via^  eadem  habitemus  domo.  Deniqueinomne  quod 
sumuSftota  spe  acfide,quastamusin  prxsenti.nitimur 
in  futurum,  tam  inspiritu.quamincorpore Domini 
unum  sumus,nesimusnihitsiab  uno  excidamus. 

3.  Quantulum  ergo  est,  quod  absentia  corporaii 

[a)  Sob  finem  an.  394. 

*  £dd.  tpiritaliter.  At  Mss.,  tpirilalit. 


nobisinvidetnostri,nisisanefructumistum,quopas* 
cuntur  oculi  temporrlium  exspectntoresf quamvis 
nec  corporalis  quidem  graiia,  temporalis  in  spiri' 
tuatibus  dici  debeat,quibusetiamcorporum  xterni" 
tatem  resurrectio  targietur^  ut  audemus  in  virtute 
Chtisti  et  bonitate  *  Dei  Patris,  vel  indigni  praesu- 
mere.  Quare utinam  hoc  quoque nobis  m unus annue" 
retgratiaDei.per  Dominum  nostrum  Jesum  Chns- 
tum,  ut  etiamincarnefaciemtuamvideremus  \non 
sotum  desideriis  nostris  magnum  conferretur  gau- 
dium^sedetiammentibus  lumen  accresceret,et  ex  tua 
copia  locupletaretur  inopia  nostra.  Quodquidemet 
absentibm  largiri  potes,  hac  prxsertim  occasione, 
qua  fiiii  nostri  unanimes  et  charissimi  nobis  in  DO' 
mino,  Romanus  ei  Agitis,  quos  ut  nos  alteros  tibi 
commendamus,innomineDominireverteniur,opere 
charitalis  implelo ;  in  quo  tux  charitatis  offectu 
sp€cialiterutantur,rogamus.  Nostienimquam  cetsa 
promitlat  A  ttissimus  fratri  fratrem  adjuvanti,  Per 
hos,  si  quo  me  gratia.%  qux  tibi  data  est,  dono  re- 
munerarivoles,  tutofacies:Suntenim,  velimcredas 
unumcoretunain  Domino  anima  nobiscum.Gratia 
Dei  tecum,  ut  est,  in  ceteruum  maneat,  frater  in 
Christo  Domino  unanime,venerabilis,dilectissime,et 
desiderabitis.Omnesin  Christosanctos.quates  tibico- 
hxrere  non  dubium  est,anobis  saluta.Commendanos 
omnibussanctis,  ut  tecumpronobisoraredignentur. 

*  Mss.  quatuordecioi,  ei  bonitalit. 


SECUNDA  CLASSIS 


Epistol»  quas  Augustinus  jam  episcopus,   ante  collationem  Garlhaginenseni  cum  Donatistis  babitam,  et    ante 

detectam  in  Africa  Pelagii  haBresim  scripsit,  ab  anno  Christi  396  ad  410. 


EPISTOLA  XXXI  •  (a). 

Paulino  pro  secundis  litteris  ab  eo  receptis,  grati 

animi  obsequium  exhibet,  seque  Vaterio  coepis' 

copum  Hipponensemordinatum  esse  renuntians^ 

exoptatut  xnAfricam  trajicere  ipse  velit,  magno 

eum  sibi  solatio,  ium  cxleris  christianis  exem- 

plo  futurus. 

Dominis  dilectisiimis  et  sincerissimis,  vere  bea- 

tissimis  atque  abundantissima  Dei  gratia  praes- 

tantissimis  fratribus,  Paulino  et  Therasi^,  Au- 

Gusmus,  in  Domino  salutem. 

1.  Cum  litteras  meas,  quibus  respondi  prioribu» 

▼estris,  si  tamea  vestris  litteris  uJJo  modo  a  me  re- 

sponderi  potest,celerrime  optaverira  venire  in  vestrcB 

CharitatisroanuSy  ut  quoquo  pacto  absens  citopos- 

sem  esse  vobiscum,  lucrum  mibi  vestrte  epistoIcB 

contulit  tarditas  mea.  BonusDominus,  qui  non  tri- 

buitssepe  quod  volumus,  ut  quod  mallemusattri- 

buat.Aliud  enim  est,quod  accepta  epistola  mea  Rcrip- 

turiestis,aIiudquodnonaccipiendoscripsistis.Quod 

cumlsiissimelegerimus,  defuis.set  nobis  certe  ista 

lfletitia,si,utoptavimusmaximequevoInimus,citoad 

vestram  Sanctitatem  nostrfe  litterae  permeassent. 

*Emendata  est  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n. 
r.  8.  t.  vc.  vd.  duos  a.  duos  sb.  quinque  v.  et  ad  Am. 
Btd.  Er.  Lov. 

(•)  Alias  34  :  qu»  autem  31  erat,  nunc  25.  Scripta 
ineonte  an.  396. 


Nuuc  vero  et  hfec  habere  scripta,etillasperareres- 
oripta,gaudio  cumulatiore  delectat.  Ita  nec  nostra 
culpaaccusaripotest,  etDomini  largior  benignitas 
fecitquodnostrodesiderio  conducibilius  essejudi- 
cavit. 

2.  SanctosfratresRomanum  et  Agilem,aliamepi- 
stolam  vestram,audientem  vocesatquereddentem, 
etsuavissimampartemvestpffi  prsesentitB,  sed  qua 
vobis  visendis  inhiaremus  avidiiis,  cum  magna  in 
Domino  jucunditate  suscepimus.Unde,  autquando, 
aut  quomodo  vei  vos  praestare,  vel  nos  possemus 
exigere,  ut  nosde  vobis  tanta  scribendo  doceretis, 
qnanta  eorum  ore  didicimus  ?  Adernt  etiam,  quod 
nulli  chartffi  adesse  potest,  tantum  in  narrantibus 
gaudium,  ut  per  ipsumetiam  vulliimoculosque  lo- 
quentium,vosincordibuseorumscriptoscumineffa- 
bililflRtitialegeremus.HocquoqueampIiu8erat,quod 
paginaqtieelibet  quantacumquebona  scriptaconti- 
neat,niliilipsaproficit,quamvis  ad  profectumexpli- 
celuraIioruin:hancautemepislolamveslram,frater- 
namscilicetanimam,  siciueorumcolloquiolegeba- 
mus,ultantobealiorappareretuobis,quautonberiu8 
conscripta  esset  ex  vobis.  Itaqueillam  adejusdem 
beatitatisimitatiouem,studiosissimedevobis>omnia 
percunctando,innosti'acordalranscripsimus. 

3.  Necideotamen  eos  tamcito  anobis,licetad  vos 
remeantes,  sine  molestia  passi  sumus  Videteenim» 


n 


iS3 


8.  AUGUSTINI  BPTSCOPI 


iU 


quaio  TOf,  qnibus  quati«baraur  affeolibui.  Tanto 
utiqne  dimittendi  erant  veloeius,  quanto  vobiiim- 
pen8iusobedirecupiebant;iedquantoidcupiebant 
raagis,  ianto  vos  nobis  praBsentius  exhibebant :  eo 
quippeindicabantquamoharavestraviBceraeisent: 
tanto  igitur  eosminusdimittere  volebamus,quanto 
justius  ut  dimitterenturinstabant.  Orem  non  feren- 
dam^nisianobisistediscessionenondiscederemus, 
nisi  unius  eiaemut  corporis  membra,  unum  habere' 
mus  caput,  una  perfunderemur  graiiay  uno  pane 
viveremmyunaincederemus  viOyeadem  habitaremns 
domo  lCurenimnoneisdemetiamverbisuteremur? 
Agnoscitis  ^  enim,credo,  haec  esseex  epistola  vestra 
(a).  Sed  cur  potius  hiec  vestra  sint  verba  quam 
mea,  quae  utique  quani  vera  lunt,  tam  nobis  ab 
ejusdem  capitis  communione  proveniunt  ?Etsiali- 
quid  proprium  vobisdonanum  habent^tanto  magis 
ea  sie  dilexi,  ut  obsiderent  viam  peotorii  mei,  ne- 
que  a  oorde  ad  iinguam  meam  verba  traniire  line- 
rent,  donec  tanto  priora  *,quanto  suntvesira,  pro- 
cederent.  Sancti  fratresetdiiecti  Deo,nostraque  invi. 
oommembra^quiidubitetnoiuno  ipiritu  vegetari, 
oisi  quinonsentitqua  nobisdileotione  vinoiamur? 
4.  Veiiem  tamen  scire,  utrum  hano  absentiam 
oorporalemvospatientiusquamnosfaciliusquetole' 
retiB?Siitaest,fateor,  non  amo  istam  fortitudinem 
vestram.nisiforte  quia  nos  talessumus,utminu8  a 
vobis  desiderari,  quam  vosdesiderare  debeamus.In 
me  certe  si  esset  patientia  vestrffi  absentiae  perfe- 
rendee,  displiceret  mihi ;  segniter  enim  agerem  ut 
vos  viderem :  quid  autem  absurdius,  quam  for- 
titudinefierisegniorem  ?Sedqua  Ecclesise  cura  te- 
near>  ex  hoc  vestra  oharitas  oportet  attendat,  quod 
beatissimuspaterValerius,qui,voKnobiscum  quan- 
tum  salutet.quantumque  sitiat,  audielis  ex  fratribus, 
nec  presbyterum  me  esse  suum  passus  est,  nisi 
majorem  mihi  coepiscopatus  sarcioam  imponeret 
(b),  Quod  quidem  quia  tanta  ejus  charitate,  tan- 
toque  populi  studio  Dominum  id  velle  credidi, 
nonnullis  jam  exemplis  pr8ecedentibus,qnibus  mihi 
omnis  excusatio  claudebatur,  vehementer  timui 
excusare.SedquanquamjugumChristiperseipsum 
lenesit,  etsarcina  \eyis{Matlh.  xi,  30);  tamenpro- 
pternostram  asperitatem  atque  infirmitatem,8i  quid 
memordethocvinculum,atqueurgethocunus,inef- 
fabiUtermihialiquantovestraepraesentiflesolatio.to- 
lerabilius  et  portabilius  redderelur,quos  audio  curis 
ejusmodiexpeditioresliberioresquevivere(c).Quare 

*■  Omnes  Edd.  ferunt,  agnoteit,  eornipte  profecto.  M. 

*  In  prius  Edd.»  puriora,  Sed  melius  in  Mss..  priora, 

{a)  Ex  Kpist.  XXX,  n.  2. 

(6)  Possidiua,  c.  8  :  f  Episcopatum.  inquit,  suscipere 
«  contramoremEcclcBiae  suovivontcepiscopo  presbyter 
c  recusabat ;  dumque  illi  tieri  solere  ab  omnibus  sua- 

<  deretur,  atque  id  ignaro  transmarinis  et  Alricanis 

<  Ek^clcsioi  exemplis  proharctur,  compuisus  atque  coac- 

<  tu8Succubuit...Quod  in  seipso  posteafieri  noo  debuisse 
ff  ut  vivo  suo  episeopo  ordinaretur,  et  dixit  et  scripsit, 

<  propter  concilii  universalis  (Nicieni)  vetitum.  »  Porro 
hanc  dignitatem  adeptus  est  an.  395,  juTla  Prosp. 
Chron.  imminente  Christi  Natali,  ex  Homil.  35  inter  50. 

{€)  Paulinus  tunc  Nolea  ab  ecclesiasticis  curis  liberage- 
bat.  Quippein  Barcinonensi  Kcclcsiapresbytcrnm  se  con- 
secrari  vix  consensit  demuin  ea  conaitione,  sicuti  ad  Se- 
VDFum  in  episte  icribit,ut  eidem  Ecelesiae  non  aliigaretur: 


non  Impudenter  ego  rogo  vos,  et  po8tulo,et  fiagltOy 
ut  in  Afrioam  majore  taliuro  hominum  siti,  quam 
siooitatisnobilitate  laborantem,  venire  dignemini. 

5.  Scit  Deus  quia  non  solum  propter  desiderium 
meum.  neque  solum  propter  eos  qui  vel  per  nos  ve- 
strumpropositum,velundecumquefamapr0edloante 
didioerunt,8edetiamproptero8Btero3qulpartlmnon 
audinnt,partimauditanonoFedunt,  tamenpossunt 
compertadiligere,  vos  ististerrisetiam  oorporaliten 
adesseoupimus.Quamvisenimseduloatquemiseri- 
oorditerid  agitis,tamenetiam  coram  hominibusre- 
gionum  nostrarumluceantopera  vestra,  utvideant 
bonafactaveslra,etglorificentPatremvestrum,  qui 
in  oolisest(/6f.,v,  10).  Piscatores  vooante  Domino, 
quod  naviculas  et  retia  dimiserunt,  omnia  se  dimi- 
sisse,  et  Dominum  secutos  es»e,  etiamoommemo- 
rando  laetati  sunt  (Id.^  xix,  27).  Et  revera  omnia 
oontemnit,quinon8olumquantumpotuit,8edetiam 
quantum  voliiit  habere,  oontemnit.  Sedin  eo  quod 
ouplebatur,oculi  Dei  testes  sunt  ;in  eo  quod  habe- 
batur,  et  hominum.  Nesoioquo  autem  modo,  oum 
■uperflua  et  terrena  diiiguntur,  arotius  adepta 
quam  oonoupila  constringunt.  Nam  unde  tristis  llle 
discessit,  qui  oon«iliumvi(fe  eeternflB  oonBequend» 
qumrebat  a  Domlno,  oum  audisset  vendenda  esse 
omnia  sua,  et  distribuenda  pauperibus.  et  haben- 
dum  thesaurum  in  ooelo,  si  vellet  esse  perfeotus, 
nisi  quia  magnas,  ut  Evangehum  loquitur,  habebat 
divitias  ?  (Lwr.  xvm,  82,  23).  Aliud  estenim,  nolle 
incorporare  quae  desunt,  aliud  jam  incorporata 
divellere :  illa  velut  cibi  repudianlur,  illa  velut 
membra  praBciduntur.  Quanto  igitur  et  quantum 
mirabili  gaudionostris  temporibus  christiana  cha- 
ritas  conspicit,perDomini  Evangeliumcum  leetitia 
fieri.qiiodexore  Dominicumtristitia  divesaudivit? 

6.Quanquam  nuUis  verbis  explicem  conceptionem 
aoparturitionem  cordismei ;  tamen  quia  prudenter 
et  pie  intelligitis  non  esse  istam  vestram,  hocest  hu- 
manam,sedin  vobisDominigloriam  ;nametinimi« 
cumcautissime,intuemini,devotissimeqqeagitis,ut 
tanquamdiscipuli  Christi  humilescorde  aomitessi- 
tis  ;  utilius  enim  terrena  opulentia  tenetur  humi- 
liter,  quanisuperbe  relinquitur :  quia  ergo  reotein- 
telligitis  non  hanc  esse  vestram  ,sed  Domini  gloriam, 
videtis  quam  parvaetexiguadixerim.  Dixienimde 
laudibusChnsti,quibus8untlinguaBimpares  Ange- 
loruin.Hanc  ergoChristi  gloriam  etiam  oculisnos- 
trorumhorainumcupimiis  admoveri,in  unoconju- 
gio  proposita utrique  sexui  calcandse  super bisB,  non 
desperandae  perfectionuisexempla.  Nescio  siquid 
quammisericordius  agitis,  qtiam  si  tantum.nolitis 
latere,  quod  tales estis,  quantum  tales  esse  voluistis. 

T.Vetustinum  iinpiisquoque  miserabilem  puerum 
vestrcebenignitati  charitatiquecommendo :  causas 
calamitatisetperegriuationis  ejus  audietis  ex  ipso. 

c  In  sncerdotium  tantum  Domini»  inquit,  non  etiam 
c  in  locuin  Kcrl(>si(eder1icatu8.  >  Quapropter  Baroinone 
in  die  Natali  Doinini  ordinatus,  inde  se  Nolain  recepit 

Bost  Pascha  insequontis   anni,  393  videlicet.  aut  394. 
[ujus  vero  loci  npiscopatum  ante  annum  409  susce- 
pisse  ipsum  non  liquet.  Yide  not.  in  Epist.  95. 


415 


EPISTOLARUM  GLASSIS  11. 


126 


Nam  et  propositum  ejas,  quo  serfi turum  le  esse  pol- 
Ifcetor  Deo,  tempus  prolixius,  et  eetas  robustior,  et 
tranBactustimorcertiusindicabuDt.Treslibros.atque 
uUnam  tamgrandis  quflestionis  ita  explicatores  ut 
grandes.tanto  minue  metuens  in  te  laborem  legendi, 
quantoardoremperspiciodiligendi,  misi  Sanctitati 
et  Charitati  taie ;  nam  quflBstio  eorum  de  Libero  Arbi- 
trioest.Hosautemnonhabere,automnesnonhabere 
fratrem  Romanianum  soio»  per  quem  propre  om- 
Dia,qunquibuslibetauribu8aoeommodata8oribere 
potui,8tudio  io  nos  tuonon  apportanda  dedi,  sed  le- 
gendaindicaTi.Habebatenimjamilleomnia,8eQum- 
que  gestabat :  per  eum autem  prima  rescripta  trans- 
misi  (a).  Gredo  jam  ezpertam  Sanctitatem  tuam 
8agaeitate8pirituali,quamtibi  Dominustribnit,qmd 
iile  vir  boni  animo  gerat,  et  quie  in  iilo  infirmitate 
par8claudioet.Unde  humanitati  et  charitatitiifletam 
ipsumquamfiliumejus»lAgisti,utspero,quasollicitu- 
dine  oommendaverim^etquantamihinecessitudine 
eopulati  sint./fidiAcet  eos  per  te  Dominus.Quodab 
illo  magis petendum est  :  nam  id  tu  quam  velis  oovi. 

8.  Adversus  Paganos  te[8criberedidici  ex  fratribus. 
81  quidde  tuo  pectore  meremurjndiffpreoter  mitte 
ut  legamus.  Nam  pectus  tuum  tale  Domini  oraculiim- 
est,  ut  ex  eonobis  tam  pldcita,  et  adversusloquacis- 
simas  quflsstiones  explioatis sima  dari  responsaprsB 
sumamus.  Libros  beatissimi  papflB  Ambrosii  credo 
habere  Santitatem  tuam,  eos  autem  multum  desi- 
dero,  quos  adversus  nonnuUos  imperitissimos  et 
saperbissimos,  qaide  Platonis  libris  Dominumpro- 
fecisse  contendunt,  diligentissime  et  copiosissime 
scripsit  (6). 

9.  Beatissimus  fraler  Severus  de  oondisoipulatu  < 
nostro  MilevitanflB  antistes  EcclesisB,  bene  apud  eam- 
dem  civitatem  fratribus  oognitus,  debito  nobiscum 
officio  Sanctitatem  vestram  salutat.  Fratres  quoqiie 
omnes  nobiscum  Domino  servientes,  tam  id  faciunt 
quam  vos  desiderant ;  lam  vos  desiderant,  quam  vos 
diiigunt,  et  tam  diligunt,  quas  estisboni.  Panis  qnem 
misimus,  uberior  benediotio  fiet,  dilectione  acci- 
pientis  vestrflsbenignitatis.  Gustodiat  vos  Dominus 
ab  ista generatione  in  «ternum  {PiaL  xi,  8),  domini 
dilectisslmi  et  sincerissimi,  vere  beni^ni,  et  abun- 
dantissima  Domini  gratia  prsBstantissimi  fratres. 

EPI8T0LA  XXXir  (e). 

Paulinui  Romaniano,  gratulani  EcclmoB  Hipponensi 
quod  Augutiinum  miruit  tpiscopi  colUgam.  Licen^ 
iium^  pro  quo  seripserat  Augustinut,  hortatur  ei 
prota  et  earmint,  ui  contempio  aula  fastu  st  dedicet 
Chritto. 

Domino  miriio,  prtBdicabili  et  honorando  fratri  Roha- 
NUffO,  pAULircus  tt  Theras[a. 
i.  Pridie  quam  has  daremut,  reversis  ex  Africa  fra- 

tribut  notiritf  quorum  exspectaiione  nos  ptndtrt  vidistiy 

*  Edd.^  eondisHplinaiu.  At  Mss.  octodecim,  eondisei" 
puiaiu, 

*  Gastigata  est  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  (f.  g.  ffv.  j.  n. 
r.  8.  sb.  t.  vc.  vd.  quinque  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

{a)  Epist.  27.  « 

(6|  NoD  eutant  hi  libri  Ambroiii. 
{c\  Alias  36  :  qu»  autem  32  erat,  dudc  27.  Scripta 
paulo  post  suptriorem. 


cjAalittim^  taneiorum  ti  eharittimoruim  nitorum,indt 
tpitiolat  rtetptramutf  id  ttt  Aurelii,  A  /ypii,  A  uguttinif 
Profuturi,  Stveri,  jam  omnium  pariter  tpiteoporum, 
Ergo  iot  tanctorum  talium  rtcentitsimit  ttrmonibut 
gratulanlet,  properavimut  ad  te  nottram  referre  leeti- 
iiam,  ut  tibi  quoque  txpectatum  in  peregrinationt  tol- 
lieita  gaudium  ftttivittimit  eonferrtmus  indiciit.  Si 
forte  tadtm  de  vtnerabHibut  et  amantissimis  viris  per 
aliarumadventus  navium  eomperisti,pernos  etiamrept' 
tita  auipe,  et  quasi  renovata  hilaritate  rursus  exsulta, 
Quod  si  primus  hie  a  nobit  tibi  nuntiut  vtniet,  gratU'» 
lare  tantam  nobit  tn  tua  patria  eharitattm  Christo  do- 
nanlt  partam^  ut  quidquid  illic  divina  Providentia 
gerat,  mirabilis  semper,  utscriptum  est,  in  sanctis  snis 
(Psal.  Lxvii,  36),  vel  primi,  vel  cum  primit  seiamus. 

2.  iVon  autem  tantum  hoe  scribimus  graiulandum, 
quod  epitcopatum  Augustinut  aectptrii,  ted  quod  hane 
Dei  curammeruerint  Africana  Ee**lesia^  ut  vtrba  cale^ 
ttia  Auguttini  ore  pereiptrent,  qui  ad  majortm  Domt- 
nici  muntris  gratiam  novo  mort  provectut,  ita  eontt- 
cratus  est,  ut  non  succederet  in  eathedra  episeopo,  ted 
aeetderet.  Nam  ineolumi  Valerio  Hippontntit  Eeclesia 
epitcopo  ^,  eotpiscoput  Auguttinut  est.  Est  illt  beatus 
stntx,  cui  purittimam  mentem  nulla  unquam  liventis 
invidia  maeula  suffudii,  dignos  tui  eordit  pact  nune  ab 
altiuimo  fruttut  eapit,  ut  qutm  tuccessorem  saeerdotii 
tui  timplieittr  opttbat,  hunc  mertatur  tenert  eoUegam. 
Credint  hoc  potuit  antequam  fieret  f  Sed  in  hoe  quoque 
Omnipotentit  optrt  diei  teangelieum  illud  potest :  Ho- 
minibus  hfleo  ardua;  apud  Deum  autem  omnia 
possibilia  (Lue.  xvni.  27).  Extuliemut  itaqut  tt  late- 
mur  in  eo  qui  faeit  mirabilia  solus^  ei  qui  faeit  unani- 
mtt  habitart  in  domo,  quoniam  iptt  resptxit  humilita" 
iem  nottram,et  vititavit  in  bono  pltbtmtuam  :  qui  erexii 
comu  in  domo  David  pueri  tui,  tt  nune  exaltavit  eornu 
Eeeletia  tua  intlectis  tuit,  ut  cornua  ptccatorum,  ticut 
ptr  prophttam  tpondtt^hoeett  Donatittarum  Maniehao- 
rumqut,  eonfringat. 

3.  Utinam  hae  nunc  Domini  tuba,  qua  ptr  Augut- 
iinum  intonat,  filii  nottri  Lietntii  pultet  auditus,  ttd 
ut  illa  audiai  aure,  qua  Christus  ingrtditur,  dt  qua  non 
rapit  Dei  temtn  inimicusl  Tuno  vtre  ti  summus  Christi 
pontifex  Augustinus  vidtbitury  quia  te  tunc  et  exaudi- 
tum  sentiet  ab  exctlto,  si  quem  iibi  *  dignum  genuit  in 
iitteris,  huneei  sibi  digne  filium  pariai  in  Chrisio.  Nam 
tt  nune,  velim  eredat,  ftagraniittima  de  ipto  nobit  tol- 
ticiiudint  scripsit.  Crtdimus  in  omnipotentem  Chrit- 
tum,  quod  adoletcentit  nosiri  votis  carnalibus  spiriiua' 
lia  vota  Augustini  pravaleant.  Vincttur  vel  invitus 
(mihi  crtde) ;  vinceiur  piittimi  parentis  fide,  ne  mala 
vietoria  vincat,  ti  maluerit  in  pemiciem  suam  vincere, 
quam  pro  satutt  tuperari.  Nt  vaeuum  fraterna  huma- 
nitatit  offieium  videretur,  dt  (a)  buccellato  christiano! 
expeditionis,  in  cujus  proeinctu  quotidie  ad  fmgalUatis 


•  PP.  Bened.  non  habent  vocem,  episeopo»  quam  re- 
perimus  in  aliia  Kfld.  M. 

*  Lov.,  gibi.  Alii  Cld.,   iibi. 

(a)  Bucccliatum  vocabatur  inilitaris  panis  ab  buccelloe 
fere  moduiu  coDfcctus,  ut  ad  usus  diuturnitatem  faci- 
lius  cxcoqueretur  ;  de  quo  Ammian.  lib.  17.  Hic  porro 
iD  Mss.  scribitur,  bueeillaio. 


iw 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


488 


annonam  militamm,  panes  quinque  tibi  pariter  et  filio 
nastro  Liccntio  misimus.  Non  enim  potuimus  a  benedic- 
tione  secenieref  quem  cupimus  eadem  nobis  gratia  peni- 
tus  annectere,  Paucis  tamen  et  ad  ipsum  loquamur,  ne 
negetsibi  scriptum  quod  de  se  tibi  scriptum  est.  jEschino 
enim  dicitur,  quod  audit  Mitio.  Sed  quid  de  alienis 
loquar^  cum  de  proprio  cunctapossimuSy  et  aliena  loqui 
non  soleat  esse  sani  capitis  ?  quo  Dei  gratia  sano  et 
salvo  sumus,  quibus  caput  est  Christus.  Incolumem  et 
astate  quamplurimaf  et  beatum  semper  cum  tota  domo 
tua,  ut  cupimusy  habeamus  in  Christo,  domine  frater, 
merito  honorandissime  et  desiderantissime, 

4.  AudiergOy  filii,  legem  patris  tui,  id  est  fidem  Au" 
gustini,  et  noli  repellere  consilia  matris  tua^  quod  aque 
nomen  in  te  Augustini  pietas  jure  sibi  vindicaty  qui  te 
tantillum  gestavit  sinu  suo,  et  a  parvulis  primo  lacte 
sapienticB  secularis  imbutum,  nunc  etiam  spiritualibus 
lactare  et  enutrire  Domino  gestit  uberibus,  Quoniam  te 
adultum  atatecorporea,  in  spiritualibus  adhuc  cunabU' 
lis  vagientem,  videt  adhuc  infantem  verbo  Dei,  vixdum 
in  Christo  primis  passibus  et  vestigio  titubante  repen- 
tem,  si  tamen  Augustini  doctrina  tanquam  manus  matrii 
et  ulna  nutricis  instabilem  regat  parvulum.  Quem  si 
audias  et  sequaris,  ut  rursum  te  sermone  Salomonis 
alliciam,  Fili»  coronaiu  accipies  gratiarum  tuo  ver- 
lici  (Prov,  IV,  9).  El  tunc  vere  eris  ille  non  phantas- 
mate  somniatus,  sed  ab  ipsa  veritate  formatus  consul 
etpontifexyvacuas  imagine  falsi  operis  implente  Christo 
solidis  suce  operationis  effeetibus.  Vere  enim  pontifex  et 
vere  consul,  Licentiyeris,  si  Augustini  vestigiis prophe- 
ticis  et  apostolicis  disciplinis,  ut  sacrato  beatus  £/t- 
seeus  Eli(B,  ut  illustri  Apostolo  Timotheus  adolescens, 
adhcereas,  indivulso  per  itinera  divina  comitatu,  ut  et 
sacerdotium  corde  perfecto  discas  mereri,  et  populis 
ad  salutem  magistro  oi*e  consulere. 

5.  Sat  hoc  monitis  et  hortatui:  modicO  enim  sermon» 
et  labore  te  arbitror,  mi  Licenti,  ad  Christumposseinci' 
tarijam  a  pueris  ad  studia  veritatis  et  sapientiw,  quod 
utruynque  vere  est  Christus,  et  omnis  boni  summum 
bonum  venerabilis  Augustini  spiritu  etorefiammatum. 
Qui  siparum  apudtepro  te  valuit,  quid  ego  tanto  inter- 
vallo  posterioTyet  omnium  illiusopum  pauper,  ef/iciam? 
Sed  quia  et  illius  facultatis  potentia,  et  tui  ingenii  huma- 
nitate  confisuSy  pleniora  atque  majora  in  te  spero  elabo- 
rata  quam  elaboranda,  ausiu  sum  hiseere  duplici  gratia, 
ut  et  illi  viro  debita  charitate  compararer  >  in  sollicitudine 
tui,  et  inter  eos  quisalutem  tuam  diligunta,  vel  contestato 
numerarer  affectu.  Nam  effectus^  intui  perfcctione  pal- 
mam  Augustino  potissimum  destinatam  scio.  Vereor, 
fili,ne  aures  tuas  asperitate  temerariisermonis  offende- 
rim,  et  pcr  aures  animo  etiam  tuo  tcedii  mei  vulnus  m- 
tulerim.  Sed  in  mentem  venit  epistola  tua,  quatemusi- 
cis  familiarem  modis  intellexi  (a):  a  quo  sludio  ego  aevi 
quondam  iuinon  abhorrui.  Itaque  mihi  adtuam  mentem,si 
in  aliquo  exulcerassem,  deliniendam  remedium,  lilte' 
ra^  tuas  recordatus  reperi,  ut  te  ad  Dominum  harmo^ 
ni(B  omniformis  artificem,  modulamine  carminis  evo- 

*  Edd.,  devineta  charitate  compararet.  Mss.  octo,  de  vita 
$t  eharitate.  Alii  sex  :  debita  eharitate. 

*  Mss.  duodecim  a/feetut. 

{a)  Garmen  licentii  contentum  epist.  26. 


earem.  Qweso  te  ut  aureaudias,  neque  causam  saluti^ 
tuce  in  verbis  mei  spernas  ;  sed  piam  curam  et  mentem 
patemam  etiam  in  despiciendis  sermonibus  tibenter 
accipias,  quibus  insitum  Christi  nomen,  quod  est  supra 
omne  nomen,  lianc  deberi  venerationem  facit^  ut  non 
possit  a  credente  contemni. 

CABMBN  BLBGIACUM  PAULINl  AD  LICENTIUM. 

Qoare  age,  rampe  moras,  et  vincla  lenacia  socli : 

Nee  metuas  placidi  mite  jugnm  Domini. 
Pulchra  quidem,  sed  mira  vagis  prsBseDtia  rerum 

Mentibus,  at  sapiens  non  stupet  ista  animas. 
Nunc  te  sodiciiat  variis  malesuada  figuris, 

Heu  I  validos  etiam  vertere  Roma  potens  ; 
Sed  libi,  nate»  precor,  semper  pater  Augustinus 

Occurset,  cuoctas  Urbis  ad  illecebras. 
lUum  tanta  inter  fragilis  discriniina  vitie 

Aspiciens,  et  hab^ns  pectore^  tutus  eris. 
Uoc  tamen  et  repetens  iterumque  iterumqne  monebo» 

Ut  fugias  durs  lubrica  militiae, 
BUndum  nomen  honos,  mala  servitus,  exitos  seger 

Quem  nunc  velle  juvat,  mox  voluisse  piget. 
Scandere  celsa  juvat,  tremor  est  descendere  celais  : 

Si  tiiubes,  summa  pejusab  arce  cades. 
Nune  tibi  falsa  placeot  bona,  nunc  rapit  omoibos  aorii 

Ambitus,  et  vitreo  fert  cava  fama  siou. 
Ast  ubi  te  magno  damno  succinxerit  empto  ^ 

Baltheus,  et  sterilis  fregerit  inde  iabor, 
Serus  et  incas.su m  spes  accusabis  inanes, 

Et  modo  quflB  nectis,  rumpere  vincla  voles : 
Tunc  reminisceris  frustra  patris  Augustini 

Contempsisse  dolens  veridicos  mouitns. 
Quare  si  sapieos,  et  si  pius  est  pner,  audi, 

Et  cape  verba  patrum,  consiliumque  senum. 
Quid  retrahis  fera  colla  jugo  ?  mea  sarcioa  lenis, 

Soave  jueum  Ghristi  est,  vox  pia,  crede  Deo  : 
Et  caput  adde  jugis,  da  mollibus  ora  capistris, 

Demissosque  levi  subdc  hnmeros  oneri. 
Nunc  potes  noc,  dum  liber  agis,  dum  nuila  retentan| 

Vincula,  nulla  thori  cura,  nec  altus  honor. 
Hsec  booa  libertas,  Christo  servire,  et  io  ipso 

Omoibus  esse  supra  :  noo  domtnis  hominum, 
Noo  viiiis  servit.  noo  regibus  iiie  superbis, 

Tanlum  qui  Christo  se  dederit  Domino. 
Nec  tibi  nobilitas  videatur  libera,  quam  nunc 

Snblimem  attonita  conspicis  Urbe  vehi. 
Quam  cernis  tanta  sibi  libertate  videri, 

Ut  dedignetur  flectere  colla  Deo. 
Multis  ilte  miser  mortalibus,  et  quoque  servis 

Servit,  et  ancillas  ul  dominentur,  emit. 
Norunt  eunuchos  ct  magna  palatia  passi, 

£t  quisquis  Romam,  spoote  miser,  patitor : 
Quaoto  sudoris  pretio,  daiuooque  decoris 

Cootest  ibi  chlamydis,  hic  hooor  offidi. 
Nec  tameo  ipse  potens,  qui  celsior  omoibus  esie 

Emerit,  nt  oulli  serviat,  assequitur. 
Gum  beoe  se  tota  domioum  jactaverit  Urbe, 

Servit  dcemoniis.  si  simulacra  colit. 
Proh  dolor  t  hos  propter  remoraris  in  Urbe^  Liceoti 

Et  regnum  Christi  sperois,  ut  his  placeas  : 
Hos  vocitas  dominos,  curva  et  cervice  salutas, 

(Juos  ligni  servos  coospicis  et  lapidis  t 
Nomine  divino  argentum  veneraotur  et  aurum, 

Relligio  est  quod  amat  morbus  avariti». 
Imprecor  hos  ul  amet,  qui  ooo  amat  Augustioum, 

Non  colat  et  Christom,  cui  placet  hos  oolere. 
Inde  ait  ipse  Deus,  domiois  oon  posse  duobus 

Sdrviri ;  quooiani  meos  placet  una  Deo : 
Una  fldes,  Deos  uous,  et  uoirus  e  Patre  Christus, 

Haud  duplei  uoi  servilus  est  domioo. 
Quaota  eteoim  coelo  ae  tersis  disiaotia,  tanta  est 

CiBsaris  et  Christi  rebus  et  imperUs. 
Tollere  humo,  sed  nunc  dum  Spiritus  hos  regit  artus, 

Mente  polum  penetra,  nil  mora  carnis  obest. 
Gorporeis  jam  nunc  morere  actibus,  et  bona  vit» 

CoBlestis  liquido  praemeditare  animo. 
Spiritus  es,  quanquam  t-*nearis  corpore,  si  nonc 

Menie  pia  victor  carnis  opos  perimas. 
Usdc  tibi,  chare  puer.  fido  *  compulsus  amore 

Scrlpsi }  si  recipis,  suscipiere  Deo. 

*  Ita  in  potioribus  Mss.  At  in   excursis,  damnosut 
einxerit  tettu. 

*  Edd.,  fidei.  At  Mss.  quindecim,  fido. 


i» 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


130 


Oede  AogQsliiiain  tibi  nanc  in  me  geminatum» 

Some  lioos  ona  eom  pielate  patres. 
Spernimor  ?  abstraheris  majore  dolore  duobus : 

Adimur  ?  pignosdulce  duobos  eris. 
In  te  lcta  patrom  sodavit  cura  duorum, 

El  tibi  magnos  honos  laeliflcasse  duos. 
Sed  me  AogosUoo,  com  copolo,  non  meritorum 

Jaeto  parem,  solo  comparo  amore  tui. 
Nam  qoid  ego  efTuDdam,  rorans  tibi  paupere  rivo  ? 

Me  preter,  gemino  flomine  proluens  ; 
Frater  Aiypios  est,  Aogustinusque  magtsier» 

Sangoinis  hic  consors,  hic  sator  ingenii. 
Tanto  iratres  vales  et  pTBScepiore,  Licentl, 

Rt  dobitaspennistalibos  astra  seqoi  ? 
Qoidqoid  agas  (nam  te  nec  speret  mundus  amicnm). 

Non  daberis  terree,  debita  Christo  anima. 
Tq  thalamoslicet,  et  eelsos  mediteris  honores» 

Nonc  olim  Domino  restiioere  tuo. 
Credo  unum  vinceot  jusii  duo  peccatorom» 

Et  toa  fraiernflB  vota  preees  abigent. 
Eiigo  redi,  qua  voce  parens,  qoa  sangoine  frater, 

Ambo  sacerdotes  te  remeare  jubent. 
Ad  toa  te  retrahunt,  nam  nunc  aiiena  petescis  *  ; 

U»e  mage,  qose  retinent  repa  tui,  tua  sont. 
Haec  repete,  his  inhia,  externis  ne  coniere  tempos, 

Si  toa  noloeris,  quisqutm  alieoa  dabit  ? 
Non  eris  ipse  toos,  missosque  per  exteralonge 

Sensibus  heu  proprii  pecioris  exsoi  ages. 
Sollicltom  satis  hsc  nato  cecinisse  parentem, 

Dom  tibi  qo»  mihimet,  vel  volo,  vei  meiuo. 
Haee  tibi,   si  ledpis.  feret  olim  pagina  vitam  : 

Si  renuis,  eadem  hasc  pagina  teslb  erit. 
locolomem  mihi  te,  fili  rnarissime,  Chrbtos 

Annoal,  et  servum  det  sibi  perpetuo. 
Yive,  preeor,  sed  vive  Deo  :  nam  vivere  mondo 

Monisopos  ;  viva  est  vivere  vita  Deo  *. 

EPISTOLA  XXXIII  •  (fl). 
Augustinus  Proculeiano  parlis  donaiianx  apud 

Bipponem  episcopo,   invitans  ittum   ut  mutua 

cottalione,  schisma  componatur, 
Domino  honorabili  et  diiectissimo  Proguleiano  *, 

AUOUSTINUS. 

I.  Propter  imperitorumhoroinumvanitates.diu- 
tiiis  apud  te  de  titulo  epistolse  mese  disputare  doq 
debeo.  Cum  enim  oos  revocare  invicetn  ab  errore 
conamur,quamvis  anteplenissimam  discussionem 
causffi  quibusdam  videri  possit,  qnis  nostrum  er- 
ret,  incertum;  servimus  tamen  invicem  nobis,  si 
bono  animo  nobiscum  agimus,  ut  a  perversitale 
discordise  liberemur.  Quod  me  sincero  corde  age- 
re,  et  cum  tremore  christiansB  hutnilitatis,  etiamsi 
plerisque  hominibus  apertum  Don>st,  videttamen 
ilie  cui  nulla  corda  clauduntur.  Quid  autem  in  te 
honorare  non  dubitem,facile  intelligis.  Non  enim 
errorem  schismatis,  unde  omnes  homines,  quan- 
tnm  ad  me  attinet,  cupio  sanari,  dignum  honore 
aliquo  ezistimo  :  sed  te  ante  omnia,  quod  ipsius 
nobishumanaesocietatisvinculoastringeris^etquod 
nonnulla  in  te  prseeminent  piacidioris  mentis  indi- 
cia,  quibus  nollo  modo  desperandum  est,  facile  te 
posse  yeritatem,  cum  fuerit  demonstrata,  complecti, 
sine  ullo  cestu  dubitationis  honorandum  puto.  Di- 
lectionis  autem  tantum  tibi  debeo,  qiiantum  nobis 
imperat  ipse  qui  nos  dilexit  usque  ad  crucis  op- 
probrium. 

*  Edd.,  peiittes,  At.  Mss.,  petetcit, 

>  Ma.  Reg.,  vera  ett  vivere  vita  Deo.  Alii,  viva, 

*  Apad  Bad.  Am.  Er.  etduos  Vatic.Mss./^rocu/tano.  8ic 
eti&a]in8qq.Epi8t.scribitorapodLov.  et  pierosqoe  Mss. 

*  Ad  Msi.  a,  bg*  bl.c.cc.  ff.g.  gv.  r.  s.  t.  vc.duos  sb. 
et  qoatoor  v.  recensita  est,  et  ad  Edd.  Am.  Bad.  Et,  Lov. 

(a)  Alias  147 :  qoa  autem  33  er&t,  nunc  30.  Scriptaini- 
tio  episeopatus  Augustini. 


2.Sed  nemireris  quodapud  Benevoientiam  tuam 
tamdiu  tacui;nonpntabatn  inhacteesse  sententia, 
quam  mihi  frater  Evodiiis,  cui  fidem  non  habere 
noD  possum,  gaudensindicavit.  Nam cum fortecoD- 
tiginset  ul  in  unam  domiim  conveniretis,  et  sermo 
inter  vos  de  spe  nostra,  hoc  est  de  Christi  hseredi- 
tate  ortusesset,aitdixisseBenignitatemtuam,  velle 
te  bonisviris  sedentibus  conferrenobiscum.  Quod 
te  multum  gaudeo  nostraehumilitati  offerre  digna- 
tum  ;neque  ullo  modo  possum  tantam  occasioDem 
bcDigDi  aDinii  tui  deserere,  ut  quaatum  vires  Do- 
miuus  prcebere  diguabitur,  quteram  tecum  atque 
discutiam,  quae  causa^  qu8B  origo,  quaeratio  iu  Ec- 
clesia  Christi,  cui  dixit,  Pacemmeam  do  vobis,  pa- 
cem  meam  retinquo  vobis  (Joan,  xiv,  27),  tam  lu- 
geadfiB  atque  plangendiB  discissionisextiterit. 

3.  Audivi  quidem  de  meiuorato  fratre  te  fuisse 
conquestum,quodnescioquidtibicontumelioseres- 
ponderit:quod,qu8B30le,neilIamcoatuineliam  de- 
putes;quamcertummihiest  nondesuperbo  animo 
processtsse ;  novi  enim  fratrem  meum,  sed  si  quid 
in  disputando  pro  fide  sua,  et  pro  Ecclesiae  chari- 
tate  dixitfortasse  ferventius,quod  tua  gravitas  nol- 
let  audero,  non  iilacontumaoia,  sed  fiducianomi- 
nanda  est.  Collatorem  enim  et  disputatorem,  Don 
assentatorem  et  adulatorem  se  esse    cupiebat. 
Nam  hoc  est  oleum  peccatoris,  quo  propheta  non 
vult  impiuguari  caput ;  ita  euim  dicit :  Emendabit 
me  justus  in  miseii^ordiay  et  arguet  me  ;  oteum  au- 
tem  peccatoHs  non  impinguet  caput  meum  (Psal. 
cxL,  5).  Mavtilt  eaim  severa  mtsericordia j  usti  emeu- 
dari,  quam  leuiadulatioDis  uactioDelaudari.  (Jude 
eliamilludpropheticum  est:  Qtn  vos  felices  dicunt, 
inerrorem  vosmiltunt  (Isai,  lu,  12).Ideoque  deho- 
miae,  quem  falsse  blanditiaB  faoiunt  arrogautem, 
recte  etiam  vulgo  dicitur,  Crevil  caput ;  impingua- 
tum  est  enim  oleo  peccatoris ;  hoc  est,  non  aspera 
veritate  corrigentis,  sed  leni  falsitate  laudantis. 
Nequehocineampartempeto  accipias,quasi  ego  te 
a  fratre  Evodio,  tanquam  a  j  usto,  emendatum  intelli- 
givelim.VereoreDimDemequoquealiquidcoDtume- 
lioseiDtedicereexistimes,  quod  vehemeatercaveo* 
quautum  possum.  Sed  justus  est  illequi  dixit,  Ego 
sum  veritas  (Joan.  xiv,  6).  Itaquede  cujuslibelho- 
miais ore  aobis  verum  cum  aliqua asperitate  soDiie- 
rit,  DOD  ab  illo  homiae,  qui  forte  peccator  est,  sed 
ab  ipsa  Yeritate,  hoc  est  a  Christo,  qui  justus  est, 
emeadamur  ;  ae  aostrum  caput  blandae^  sed  per- 
nicios8e  adulationis  unctio,  hoc  est  oleum  peccato- 
ris,  impinguet.  Quanquam  eliamsi  fraler  Evodius 
aliquantum  pro  suse  communionis  defensionetur- 
batior,aliqnidelatiusanimocominotioredixisset8eta- 
ti  hominis  et  necessitati  causae  te  oporteret  ignoscere. 

4.  Illud  tamenquod  promitteredignatuses,  peto 
memineris,ut  sedentibusquosipse  delegeris(dum- 
modo  verbanostranon  inaniterventilentur^sedstilo 
excipiantur,  utet  tranquilliusetordinatius  dissera- 
mus,et  siquid  forte  aDobisdictumrlememoria  la- 
psum  fuerit,recitationerevocetur),rem  tam  magnam, 
etad  salutem  omnium  pertinentem  cumconcordia 


^ 


^^ 


\ 


131 


S.  AUOUSTINI  EPISGOPI 


Ut 


requiramus.  Aut  si  placet,aullOQiedio  interposito, 
prius  aobiscum  sive  perepistolas,  sive  per  collocu- 
tioaem  atqne  lectioQem,ubiplacuerit,coaieramu8  : 
ae  forte  iatemperaotes  aoauulli  auditores  maliat 
quasiaostrumex8pectarecerlamea,quamdeaostra 
saluteiaaostra  collocutioae  cogitare  :  ut  quod  fue- 
rit  iater  aos  termiaatum,  postea  per  nos  populus 
noverit ;  aut  si  per  epistolas  agi  placet,  ipsas  ple- 
bibusreciteatur,  ut  aliquaado  aoa  plebes,  sed  plebi 
uaa  dicatur.  Prortus  sicut  volueris,  sicut  jusseris, 
sicut  tibi  placueril,  libeater  amplector.  Et  de  aai- 
mobeatissimi  etveaerabilis  mihi  patrisValerii  ouac 
abseotis  tota  securitate  polliceor  hoceumcum  ma- 
gaa  IsBtitia  cogaiturum:  aovi  eaim  quaatum  dili- 
gat  pacem,  et  nuUa  vaoi  fastus  inaaitate  jactelur. 

5.  Rogo  te  quid  aobis  est  cum  veteribus  dissea- 
sioaibus  ?  Hucusque  vuluera  illa  duraveriat,  qu» 
aaimositas  homiaumsuperborum  uostris  membris 
iaflixit  ;  quorum  vulaerumputrefactioae  etiamdo* 
loremperdidimus,quo  solet  medicus  implorari.Vi. 
des  quaata  et  quam  miserabili  foeditate  christiaaas 
domus  familifieque  turbatse '  siat.  Mariti  et  uxores 
de  8U0  iecto  sibi  conseutiuat,  et  de  Ghristi  altari 
disseatiuat.  Per  illum  sibi  juraat,  ut  iater  sepacem 
babeaat,  et  ia  illo  habere  aoa  possunt.  Pilii  cum 
parentibus  uaam  domumhabeatsuam,  etdomum 
Dei  aoa  habeat  uuam.  Succedere  ia  eoruqi  haere- 
ditatemcupiuat,  cum  quibus  de  Christihsereditate 
rixaatur.Servi  eldomiui  commuaemDomiaumdi- 
viduat,  qui  formam  servi  accepit,  ut  omaes  ser- 
vlendo  Uboraret.  Hoaoraatoosvestri,  hoaoraot  vos 
nostri.  Per  coronam  nosti*am  nos  adjuraat  vestri, 
per  coroaam  vestram  vos  adjuraataostri.  Omuium 
verba  suscipimus,  oemiuem  offeadere  volumus. 
Quid  aosBolusChristus  offeadit,  cujus  membrala- 
niamus?  Et  hominesquidemcausas  suas  seculares 
apud  nos  flairecupientes^quando  eis  necessariifue- 
rimus,  sic  nos  sanotos  et  Dei  servos  appellant,  ut 
negotia  terrffisuee  peragaat:  aliquaodo  agamus  et 
nosnegotiumsalutis  nostrfle  etsalutis  ipsorum,non 
de  auro,  non  de  argento»  non  de  fuadis  et  peco- 
ribus,  pro  quibus  rebus  quotidie  submisso  capite 
talutamur,  ut  disseasioaes  homiaum  terminemus, 
sed  de  ipso  capite  nostro  tam  turpis  inter  nos  et 
peraiciosa  disseasio  est.  Quaatumlibet  capita  sub- 
mittaatqui  aos  salulaat,  ut  eoscoacordes  ia  terra 
faciamus,  de  coelo  usquead  crucemsubmissumest 
caput  aostrum,  iu  quo  concordes  non  sumus. 

6.  Rogo  te  atque  obsecro,si  estin  te  aliqua  huma- 
nitas,quammulti  praedicant,  hic  appareat  bonitas 
tua,  si  nonpropter  honores  transitorios  simulatur, 
ut  contremiscant  in  te  viscera  misericordi»,  et  ve- 
Ils  aliquandoremdiscutiinstando  nobiscumoratio* 
nibus,  et  omnia  pacifice  conferendo  :  ne  miser» 
plebes,  qnm  nostris  honoribus  obsequunlur,  pre- 
mant  nos  obsequiissuis  in  judicio  Dei  ;  sed  potius 
nostra  non  ficta  chariiate  nobiscum  revocat»  ab 
erroribus  etdisson8ionibus,ln  veritatis  et  pacisiti- 

^  Ms8.  sez,  turpmta 


nera  dirigantur.  Opto  te  eoram  ooulis  Dei  beatum 
esse,  domioe  honorabilis  et  dilectissime. 

EPISTOLA  XXXIV  *  (fl). 

De  juvene,  qui  matrem  catdere  solitus,  demum  et 

mortent  minatus  traniiitaU  Donatitias^  abiisque 

iterato  baptizatusest.  QuodanProculeianiepiicopi 

mandatofactumsUtUtipresbyteripsiusVietorpu- 

blico  officiorenuntfarat,  inquiripostutatAuguiti' 

nus,  seseintenm  paratum  auerens  adtotam,  tir 

Proculeianus  velit,  schismatis  causam  placide 

pertractandam, 

Domino  eximio  meritoque  susoi piendo  ^  atquehooo- 

rabili  fratri  Eussbio,  AuGUSTiiiua. 

l.Scit  Deus.cui  manifestasuntaroaoa  cordis  hu- 

maai,quaotumpacem  diligo  christiaaam,  tantum 

me  moveri  sacrilegis  eorum  factis,  qui  ia  ejus  dis- 

seusioae  iadigueatque  impieperseveraat;eumqne 

motum  aaimi  mei  esse  pacificum,  neque  me  id 

ai^ere  ut  ad  communionem  catholicam  quisquam 

cogatur  invitus,  sed  ut  omnibus  errantibus  aperia 

veritasdeolaretur,  et  per  nostrum  ministerium,Oeo 

juvante,  manifestata  se  amplecteadam  atque  sec- 

taudam  satis  ipsa  persuadeat. 

2.  Quid  eaim  exsecrabilius,  qunsote,  ut  alia  ta- 
ceam,quamidquodauncaccidit?Corripitur  abepi- 
scopo  suo  juvenis,  crebris  c«Bdibus  matris  insanus, 
et  impias  manus  nec  illisdiebus,  cum  etiam  seve- 
ritas  legum  sceleratissimis  parcit,  a  visceribus 
unde  oatus  est  revocans.  Mioatureidemmatri  sein 
parlemDonati  Iransiturum,  eteamquam  incredibili 
furore  solet  caedere  perempturum.  Mioaturei,  tran- 
sit  ad  partem  Donati,rebaptizatur  furens,etin  ma- 
ternum  sanguiaem  fremeos  albis  vestibus  candi- 
datur.  Constituilur  intra  canceilos  eminens  atque 
conspicuus,  et  omaium  gemeutium  oculis  matri- 
cidii  meditator  tauquam  reaovatus  oppoaitur. 

3  Hfficciae  taadem  tibi  placeot,  vir  gravissime  f 
Nequaquam  hoc  de  te  crediderim :  novi  consideralio- 
nem  tuam.Caediturmatercarnahsin  membrisqui* 
busgenuitetautrivitiugratum;  prohibet  hoc  Eccle- 
tiamaterspiritualis,  casditur  etipsaiaSacramentis 
quibus  genuilet  nutrivitingratum.  Nonne  tibi  videtur 
dixisse  parricidaliterfrendens:Quid  faciam  Ecciesio 
quffi  me  prohibet  caedere  matrem  meam  ?  in  veni  quid 
Caciam :  inj  uriisquibus  potest  etiam  ipsa  feriatur;  fiat 
inmealiquidundemembraejusdoleaat.  Vadam  mi- 
hiadeosquiaoveruatexsufflaregratiam  iaqua  illi 
natus  8um,destr  uere  formam  quam  in  utero  ej  us  acce- 
pi.  Ambas  matres  meas  ssevis  eruciatibus  torqueam : 
quflBmeposteriorpeperit,efferatprior.Adhujusdolo- 
rem  ,8piritualiter  moriar ;  ad  iUius  cffidem,  carnaliter 
vi  vam .  Q  uid  ali  ud  exspectam  us,  vir  honorabilis  E  use- 
bi^aisi  ut  ia  miseram  mulierem,seaectute  decrepitami 
viduitatedestitutam,  a  cujus  ceedibus  iaCathoIica 
prohibebatur,Jamdoaatistasecurusarmetur?Quid 
enim  aiiud  furibundo  corde  concepit,  cum  diceret 

'  Mss.sez  habeni,  iutpiciendo. 

*  Ad  banc  castigandamcollali  snnta  bg.  c.  ce.  (f.  g.  gr. 
tL  r.  8.  fb.  t.  dao  vc.  qaatoor  v.  et  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(e)  Alias  108  :  qum  aatem  31.  erat,  oune  31.  SeripU 
post  toperiorsni . 


I3S 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


i34 


matri:TranfliBram  me  in  partem  Dooati,  etbibam 
sasgainemtuum  ?Ecce  jam  conscientia  oruentus» 
Toetedealbatusperfecitpartem  pollicitalionissuffi  ; 
r6statparsaltera,ut  matristiaQguinem  bibat.  Si  ergo 
placentista,urgeatur  aclerioiset  sanotificatoribus 
sui8,utintraocta¥assuastotumquodvovitexsolvat« 

4.  Poteusest  quidemdexteraDominiquflefurorem 
iliiui  amesiravidua  et  desolata  compesoat,  et  eumt 
quibus  modisnovitia  tamsoelerataditipositionede- 
terreat ;  verumtamenego  tanto  auimi  dolore  percus- 
sus,  quid  facerem  nisisaltemloquerer?  An  vero  ista 
illj  faciunt,  et  mihi  dioitur.  Tace  ?  Avertata  me  Uo* 
minus  hanoamentiam,  ut  cum  ipse  mihi  imperet  per 
Apostolumsuum,  etdicatabepiscopo  refeilioporte^ 
re  docentes  qu»  non  oportet(2^'<.  i, 9),  ego  illorum 
indigaationibusterritustaoeam?  Quod  enimpubli- 
cis  Gestishsrere  voluitam  sacrilegum  nefas,  ad  hoo 
utique  volui,  ne  mequisquam,  maximein  aliis  civita- 
tibus  tibi  opportunum  fuerit,  istadepiorantem  fin- 
gere  aliquld  arbilretur,  quando  etiam  apud  ipsam 
Uipponem  jam  dicitur,  non  hoc  Proculeiauum 
maodasse  quod  pubiioum  renuntiavit  officium. 

S.Quidautem  modestius  agere  possumu8,quam 
ut  lam  gravem  oausam,  per  te  tamen  agam,  virum  et 
clarissimadignitate  pr»ditum,et  considerantissima 
Toluntate  tranquillum  ?  Peto  igitur.sicutjam  petivi 
per  fratresnostrosbonosatquehonestos  viros  quos 
adtuam  Eximietatemmisi,  utqusreredignerisutrum 
Proculeiani  presbjter  Victor  non  hoc  ab  episcopo  suo 
mandatum  accepcrit,quodofficiopublico  renuniia- 
vit ;  anfortecumetipse  Victor  aliuddixerit,falsum 
illiapud  Acta  pro8ecutifuerint,ut  ipsam  totam  qutes- 
tionemdissensionis  nostre  placide  pertraotemus,ut 
error  qui  j  am  manifestus  est,  manif esti  us  innotescat, 
libenterampleotor.  Audivienimquod  dixerit,  utsine 
tumuitu  populari  adsintnobiscum  deni  ex  utraque 
parta  graves  ethonestiTiri,et8ecundumScripturas, 
quid  in  verosit,  perquiramus.  Nam  illudquodrursus 
eum  dixisse  uonnulli  ad  me  pertuierunt,  cur  non 
ierimConstantinam,quando  ibi  piures  ipsi  erant,  vel 
ma  debere  ire  Milevim  S  quod  iliic,  sicutperhibent^ 
eoDoiliumproximehabituri  sunt,  ridiculum  estdice* 
re,  quasi  ad  mepertineatcurapropria.nisi  Hippo« 
nensis  Ecclesis.  Mihi  tota  hujus  queestionis  ratio 
maxime  cum  Proculeiano  est.  Sed  si  forteimparem 
se  putat,  oujus  voluerit  oollegae  sui  impioret  auxi- 
lium.  In  aliisenim  civitatibustantumagimus,  quod 
ad  Ecelesiam  pertinetyqoantum  veinospermittunt, 
vel  nobis  imponunt  earumdem  civitatum  episcopi» 
fratres  et  oonsaoerdotes  nostri. 

6.  Quanquam  et  iste  qui  se  tot  annorum  episco^ 
pnm  diclt,  quidinmetironetimeat,quominus  me- 
eum  ▼elitoonferre  sermonem,  nonsatis  iotelligo  :si 
dootrlnam  iiberalium  Iitterarum,quas  forte  ipse  aut 
non  didicity  aut  minu8didioit,quid  hocpertinet  ad 
eamquffistionem,  quffivel  de  sanctis  Scripturis,  vel 
documentis  ecclesiasticis  aut  publicis  discutieoda 
est,  in  quibus  iUe  per  tot  annos  versatur,  unde  in 
eis  deberetesse  peritior  ?  Postremo  est  hic  frater  et 

>  Mss.  sez,  MiUum,  Bad.  Am.,  MiliHum.  Er.,  Miimtum, 


collega  meus,  Samsucius  episcopusTunrensiseccIe- 
sifB,  qui  nuUas  tales  didicit,  quales  iste  dicitur  for- 
midare  :  ipse  adMJt,  agal  cum  illo.Rogaboeum,  et, 
ulconfido  innomioeChristi,facilemihiconcedet,  ut 
suscipiat in  hac re  vicem  meam, et eum  Dominus  pro 
veritatecertantem,quaiuvissermoneimpolitum,  ta« 
men  vera  tide  eruditum,  sicut  cootidimus,  adjuva- 
bit.  Nulla  ergocausa  est,  cur  ad  alios  ooscio  quos 
deferat  S  ne  inter  nos  quod  ad  nos  pertinet  pera- 
garous.  Nec  tamen,  ut  dixi,  etiam  illos  defugio,  si 
eorum  ipse  poscit  auxilium. 

EPISTOLA  XXXV  (a). 

Rursui  iuterpeUat  Eu$ebium,ut  clencorum  donatii' 

tarum  licenliam   curet  coercendam  per  Procu» 

leianum   episcopum  :  alioquin  ut  de  se  nuUui 

queratur,  ii  hanc  illi  perferri  in  nolitiam  per 

codices  publicoi  fecent, 

Domiuo  eximio  meritoque  susoipiendo  et  dilectis* 

simo  fratri  Eusibio,  Augustimus. 

I.Nonegorecusantivoluntati  tuffijudicium,  sicut 

dicis,  inter  episcopos subeundum  molestus  exhorta* 

torautdeprecatorimposui.Quodquidemetiamsisua- 

dere  voluissem,  possem  fortasse  facile  ostendere 

quam  valeas  judicare  inter  nos  in  tam  mauifesta  at« 

que  aperta  causa,  et  quale  si  t  illud  quod  facis,  ut^  non 

auditis  partibus,jam  ferre  non  dubites  pro  una  parte 

senteutiam,  qui  judicium  reformidas  ;  sed  hoo,  ut 

dixi,  interim  omitlo.  Nihil  autem  rogaveram  aliud 

honorabilem  benignitatem  tuam,  quod  quwso  tan- 

dem  in  hac  saltem  epistola  digoeris  advertere,  nisi  ut 

quffireres  a  Proculeiano,  utrum  hoo  ipse  dixerit  Victo- 

ri  proHbytero  suo,  quod  ab  eo  sibi  dictum  publicum 

ofticium  reuuntiavit ;  an  forte  qui  missi  sunt,  non 

quoda  Victore  audierunt,sed  falsum  Gestis  persecuti 

sint ;  deindequidillidetotaipsaquffistioneinternos 

disoutienda  videretur.  Arbitror  autemnon  judioem 

fieri  euin,qui  rogatur  ut  interrogetaiiquem,  et  quod 

ei  responsum  fuerit  rescribere  di^netur.  Hoo  ergo 

etiam  nuncrogo  ut  facere  non  graveris,  quia  litteras 

meas,  sicut  etiam  expertus  sum,  non  vultaccipere  ; 

quod  si  voluisset,  non  utique  per  tuani  Eximietatem 

id  agerem.  Gum  autem  id  non  vuit,  quid  possum 

mitius  '  agere,  quam  ut  per  te  talem  virura,  etqui 

eum  diligis,  inlerrogetur  aliquid,  unde  me  tacere 

mea  sarcina  prohibet  ?  Quod  autem  mater  a  filio 

cffisa,  tuffi  gravitati  displicuit ;  Sed  ille,  dixisti,  si 

sciret,  a  communione  sua  tam  nefarium  juvenem 

prohibiturus  esset,  breviter  respoudeo  :  modo  co- 

gnovit,  modo  prohibeat. 

2.  Addo  etiam  aliud :  Subdiacoous  quondam  Spa- 
niensis  Ecclesiffi,  vocabulo  Primus  cum  ab  accessu 
indisciplinato  sanctimonalium  prohit>eretur,  atque 
ordinata  et  sana  prfficepta  contemueret,  a  clerioatu 
remotus  est,  et  ipse  irritatus  adversus  disciplinam 
Dei  transtulit  se  ad  illos,  et  rebaptizatus  est.  Duas 

*  Mss.  undecim,  dt^eraf.,  Edd.,  defirat. 

*  Lov..  minut.  At  aiii  Cdd.,  mitiut. 

*  Adtiibiti  suntinhujusrecensionea.  bg.  bl. o.  ec.  ff.  g. 
gv.  Q.  r.  8.  sb.  vc.  duo  t.  quatuor  v.  et  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  169  :  qusB  autem  89  erat»  nunc  S4.  Scripta 
paulo  post  superiorem. 


435 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


136 


elia  m  sanctimoniales  concolonas  suas  ^  de  fuodo  ca- 
tholicorumCbristianorum,siTeidemtranslnlil,sive 
illumsecutae,  etiamipsee  lamenrebaptizatfiBsunt;et 
nunccumgrpgibusCircumcellionumintervagabun- 
do8  greges  feminarum,  quae  proptereamaritosha- 
berenolueruntnehabeantdisciplinam,indetestabi- 
lisvinolentieebacchationibussuperbusexultatjgau- 
dens  lalissimam  sibiapertam  esse  licentiam  mal» 
conversationis,  undein  Catholica  prohibebatur.  Et 
hoc  fortasse  Proculeianus  ignorat.  Ergo  per  tuam 
gravitatem  atque  modestiam  eideminnotitiam  per- 
feratur  ;  jnbeat  eum,  qui  non  ob  aliud  illam  com- 
munionem  delegit,nisi  quia  in  Catholica  clericatum 
amiserat,  propler  inobedientiam  et  perditos  mo- 
res,  a  sua  communione  removeri. 

3.  Etenim  ego,  si  Domino  placet,  istum  modum 
servo,  ul  quisqnis  apud  eos  propter  disciplinam  de- 
gradatus  ad  Catholicam  transire  voluerit,  in  humi- 
iiatione  poenitcntiae  recipiatur,  quo  et  ipsi  eum  forsi- 
tan  cogerent,  si  apud  eos  manere  voluisset.  Abeis 
vero  considera,qu8eso  te,  quam  exsecrabiliterfiat,ut 
quos  male  viventesecclesiasticadisciplina  corripi- 
mus,  persuadeatur  eis  ut  ad  lavacrum  alterum  ve- 
niant,  atque  ut  id  accipere  mereantur,  Paganos  se 
esse  respondeant ;  quse  vox  ne  procederet  de  ore 
chri8tiano,tantussanguismarlyrumfususest:dein- 
de  quasi  renovati  et  quasi  sanctilicati,  disciplin» 
quamferrenonpotuerunt,deteriores  facti,  sub  spe- 
cie  novfe  gratim^  sacrilegio  novi  furoris  insultent. 
Autsi  male  facio,pertuambenevoIentiamistacorri- 
gendacnrare,  de  menullus  queralursi  hoecilli  per- 
ferri  in  notitiam  per  codicespublicos  fecero,qui  mihi 
negari,  ut  arbitror,  in  Romana  civitate(a)  nonpos- 
sunt.Nam  cum  Deusimperet  utloquamuretpraedice- 
mus  verbum,  etdocentes  quee  non  oportet  refella- 
mus,  et  instemusopportuneatqueimportune,$icut 
dominicisetapostolicisLitterisprobo(n7t77i.iv,iS,et 
7t^],9-ll),  nuUus  hominum  milii  silentinm  de  his 
rebuRpersuadendumarbitretur.VioIenterautemvel 
latrocinanter  *  si  quid  audendum  putaverint,  non 
deerit  Dominus  ad  tuendam  Ecclesiam  suam,  qui 
jugo  suo  in  gremio  ejus  toto  orbe  diffuso  omnia 
terrena  regna  subjecit. 

i.NamcnmecclesisequidamcoIonusdliamsnam, 
qufleapudnosfueratcatechumena,etabiIlisseducta 
est  inyitis  parentibus,  ut  ibi  baptizata  etiam  sancti- 
monialis  formam  susciperet,  ad  communionem 
catholicam  paterna  vellet  severitate  revocare,et  ego 
feminam  corruptae  mentis  nisi  volentcm,  et  libero 
arbitrio  meliora  deligentem  suscipi  noluissem  ;  ille 
rusticus  etiam  plagis  instarecoepit,  ut  sibifiliacon- 
seniiret ;  qnod  statimomnimodo  fieriprohibui  :  ta« 
menperSpanianum  trauseuntibusnobi8,presbyter 

<  Sic  Lov.  et  plerique  Mss.  At.  Bad.  Am.  et  Er.  ha- 
bent,  eum  eolonit  suit. 

*  Lov.,  violenti  autem  vel  la(roeinantet.  At  Am.  Bad 
et  Kr..  violenter  autem  vel  latrocinanter. 

(a)  Hipponcm  intelliffc»  quiB  Ronianoe  civitatis  seu  co- 
lonioe  jure  gaudebat.  Nam  etRomana  civilas  appellatur 
in  lib.  2  cont.litteras  Petil.,  c.  83.  n.  184  ;  etcolooia  in 
lib.  22  de  Civ.  Dei,  c.  8. 


ipsius  stansin  mediofundo  catholicae  aclaudabilis 
feminae,  voce  impudentissima  post  nos  clamavit, 
quodtraditoreselpersecutores  essemus;  quodcon- 
vicium  eliam  in  illam  feminam  jaculatus  est,  quae 
communionis  est  nostrae,  in  cujus  medio  fundo  sta- 
bat  ;quibus  vocibusanditis,non  solummeipsuma 
lite  refrenavi,  sed  etiam  multitudinem,  quae  me 
comitabatur,  compescui.Ettamensi  dicam,Qu8era- 
tur  qui  sint  vel  fuerint  traditores  vel  persecutores ; 
respondetur  mihi :  Disputare  nolumus,  et  rebapti- 
zare  volumus.  Nos  oves  vestrasinsidiaQtibus  mor- 
sibus  luporum  more  depraedemur  ;  vos,  si  t>oni 
paslores  estis,  tacete.  Quid  enim  aliud  mandavit 
Proculeianus,  si  vere  ipse  mandavit  ?  Si  Cbristia- 
nus  es,  servahoc  judicio  Dei,  nisi  uos  faciamuji,  tu 
tace.  Ausus  est  etiam  idem  prcsbyler  homini  rus- 
ticano  conductori  fundi  ecclesiae  comminari. 

5.  Haec  quoque  omnia  per  te,  quaeso  noverit  Pro- 
culeianus ;  coerceat  insaniam  clericorum  suorum, 
unde,  honorabilisEusebi.non  apud  te  lacui.Digna- 
beris  itaque  non  quid  tu  de  his  omnibus  sentias, 
ne  tibi  arbitreris  a  me  judicis  onus  imponi,  sed 
quidiliirespondeantmihi  rescribere.  Misericordia 
Dei  teincolumen  tueatur,domineeximie  et  merito 
suscipiende  ac  dilectissime  frater. 

EPISTOLA  XXXVl'  (a). 

A  ugustinus  Casulanopresbytero,refellens  Urbici,  id 
est  cujusdam  e  Romana  urbe,  dissertaiionem  pro 
sabbatijejunio,  scriptam  perquam  impentissime. 

Dilectissimoet  desiderantissimo  fralri  etcompres- 
bytero  Casulano,  AuGusTiNus,inDominosalutem. 

CAPUT  PRIMUM.  —  1.  Nescio  unde  sit  factum,  ut 
primis  tuis  litterismeasnonredderem  :  non  tamea 
contemptu  id  me  fecisse  scio.  Namet  studiis  tuis  et 
ipso  sermone  delector,  teque  in  ista  aetate  juvenili 
proticere  in  verbo  Dei  et  abundare  ad  aedificatio- 
nem  EccIesiae,etopto'^texhortor.  Nuncveroscriptis 
tuis  alteris  sumptis,  quibus  tibi  tandem  aliquando 
responderi  jure  charitatis,  in  qna  unum  sumus, 
fraterno  et  aequissimo  flagitas,  differendum  tuae 
dilectionis  ulterius  desiderinm  non  putavi,  et  inter 
arctissimas  occupationes  meas  suscepi  isto  me  de- 
bito  apud  te  absolvere  ^ 

2.  Quod  ergo  me  consulis,  utrum  liceat  sabbato 
jejunare :  respondeo,  si  nullo  modo  liceret,  profecto 
quadraginta  continuos  dies  nec  Moyses,  nec  Elias, 
necipseDominusjejunasset.Verumistarationecon- 
cluditur,  etiam  domiuico  die  non  illicitum  esse  jeju- 
ninm.  Et  quisquis  tamen  hunc  diemjejuniodecer- 
nendum  putaverit,  sicut  quidam  jejunantessabba- 
tum  observant,  non  parvo  scandalo  erit  Ecclesiae, 
necimmerito.  In  hisenim  rebus  dequibus  nihilcerti 
statuit  Soriptura  divina,  mos  popuH  Dei,veiinstituta 
majorum  pro  lege  tenenda  sunt.  De  quibus  si  dispu- 


1  Vatic.  fres,  exsolvere.  Alii,  abtolvere, 

*  Castigata  estad  bl.  cb.  fi.  gg,  m.  rm.  vc.  quatuor  v. 
et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  86  :  quse  vero  36  erat,  nunc  32*  Scripta  forte 
an.  396  aut  init.  397. 


137 


EPtSTOLAROM  CLASSIS  It. 


138 


tare  voluerimus,  et  ex  aliorum  consuetudioe  alios 
improbare,  orieturiaterminata  luctatio,  quae  labore 
sermocinationiscumcertadocumeata  nulla  verita- 
tis  insinuet,utique  cavendum  est,ne  tempestate  con- 
tentionis  serenitatem  charitatis  ohnubilet.  Quod 
pericolum  vitare  neglexit,  cujus  mihi  prolixam  dis- 
putationem,  ut  ei  responderem,  cumtuis  prioribus 
litteria  existimasti  esse  mittendam. 

CAPUT IL  —  3.  Nonautem  usqueadeomihispatia 

temporum  larga  sunt,  ut  earefeilendis  singulis  sen- 

tentiis  ejus  impendam,  quas  aliis  operibus  magis  ur- 

gen  tibus  expiioandis  habeo  necessaria.Sed  eo  quo  te 

mihiintuisepistolis  ostendis  ingenio,  quodin  tedo- 

nnm  Dei  admodum  diligo,  eumdem  sermonem  cu- 

jn8dana,at  scribis,  Urbici  (a),  paulo  diligeutius  ipse 

eonsidera,  et  videbis  eum  pene  universam  Ecde- 

liam  Chri8ti,abortusolis  usque  ad  occasum,  verbis 

injuriosissimis  nequaquam  lacerare  timuisse.  Nec 

dixerim  pene  universam,sed  plane  universam.  Nam 

neque  iptis,  quorum  consuetudinem  sibi  videtur  de- 

fendere,iavenitur  pepercisse  Romanis ;  sedquomo- 

do  in  eos  quoque  redundet  conviciomm  ej  us  impe  tus 

nescit,  quoniam  non  advertit.  Nam  cum  ei  argumen- 

tadeficiunt,  quibus  probetsabbatojejunanduro,in 

luxurias  epularum  et  temulenta  convivia  et  uequis- 

simasebrietates  insultabundus  in  vehitur,  quasi  non 

jejunare,hoc8itinebriari.  Quodsi  hoc  est,  quid  ergo 

prodest  Romanis  sabbato  jejunare  ?quandoquidem 

aliis  diebus  quibasnon  jejunant,  necesse  esteos^se* 

cundum  disputationem  hujus,  ebriosos  et  ventrico- 

las  judicari.  Porro,  si  aliud  est  gravare  corda  in 

erapula  etebrietale,  quod  semper  est  malum,  aliud 

est  autem  modestia  et  temperantia  custodita  reia- 

xare  jejunium,  quo  certe  cum  fit  die  dominico,  re- 

prehensoremnonhabetchristianum  ;prandia  prius 

sanetorum  a  voracitate  et  ebriositate  ventricola- 

rum  iste  discernat,  ne  Romanos  ipsos  quando  non 

jejunant  ventricolas  faciat,  et  tunc  inquirat,  non 

utrum  liceat  inebriari  sabt>ato,  quo  nec  die  domi- 

nico  licet ;  sed  utrum  necsabbato  jejunandum  sit, 

ficut  dominico  non  solet. 

4.  Quod  utinam  sic  quiereret,  aut  sic  affirmaret, 
ot  toto  terrarum  orbe  diffusam,  exceptis  Romanis 
etadhnc  paucis  Occidentalibus,apertissime  non  bla- 
sphemaret  Ecclesiam.Nunc  veroquis  feratper  omnes 
orientale8,et  multos  etiam  occidentales  populos  chri- 
stianos  de  tot  tantisque  famulis  famulabusque  Chris- 
ti,8abbato  sobriemodesteque  prandentibus,  ab  isto 
dici  quod  in  carne  8int,et  Deo  piacere  non  possint,  et 
quod  de  iliis  sit  scriptum,  Recedant  iniqui  a  me, 
matnearum  nossenolo;  etquod  sint  ventricolsB,  Ju- 
dsam  EcclesiflB  prflBponentes,  etancillse  filios ;  et  lege 
non  justa,  sed  voiuptaria,  consulentes  ventri,  non 
disciplinaesuccumbentes;etquodcaro  sint,  etmor- 
tem  sapiant,  et  cflBtera  hujusmodi :  qufle  si  de  uno 
quopiam  Dei  famulo  diceret,  quis  eum  audire,  quis 

(a)  Gognomen  est  inditum  ab  arbe  Roma.  Hinc  Zephi- 
riniis  papa  ab  Optato  inUb.  1,  uti  et  Siricius  a  Paulino 
in  epist.  1  ad  Severom,  vocatur  Urbicas«  et  ia  Gonc. 
kimt.  1  de  dlaoonis  orUcis  agitur,  id  est  Romania. 

patrou  xxxni. 


non  de  vitare  deberet?  Gum  vero  his  opprobriis  atque 
maiedictis  insectatur  Ecciesiam  per  totum  mun- 
dum  fructificantem  atque  crescentem  etdie  sabbati 
pene  ubique  prandentem,  admoneo  quisquis  est, 
utsese  cohibeat.  Nam  cujus  me  nomen  ignorare 
voiuisti,  profecto  de  ilio  me  judicare  noiuisti. 

GAPUT  lll.  —  ^.Filius  Aommt5,inquit,  sabbati  Do* 
minus  est :  in  quo  maxime,  bene,  quam  male  facere 
licet  (lfa((A.  xii,  8-12).  Siergo  male  facimus.quando 
prandemus ;  nullo  die  dominico  bene  vi  vimus.  Quod 
autem  fatetur  Apostolus  sabbato  manducas8e,et  di- 
oit,  uttunc  jejunaretur  temporis  non  fuisse,  propter 
quod  aitDominus,  Venientdiesutauferatursponsus 
abeis,ettHncj^unabuntfiliisponsi(Jd.  ix,  15),  quia 
tempusgaudii,ettempuse8tluctus(^cc^.  111,4),  pri- 
mum  at  tendere  debuit,quod  illic  Dominus  de  jejunio, 
non  de  sabbati  jejunio  ioquebatur.  Deinde  cum  vuit 
intelligi  luctum  jejunio,cibo  gaudium  deputandum, 
cur  Don  cogitat,  quidquid  est  illud  quod  significare 
Deusvoluitineoquod  scriptum  est,  eum  die  septimo 
requievisse  ab  omnibus  operibus  suis  (Gen.  n,  2),  non 
ibi  luctum  significatum  fuisse,  sed  gaudium  ?  Nisi 
forte  dicturus  est,  in  illarequie  Dei  et  sanctificatione 
sabbatigaudiumJudfleis,  luctum  significatum  esse 
Christianis.  Et  lamen  necquandosanctificavitOeus 
diem  septimum,  quia  in  iilo  requievit  ab  omnibus 
operibus  suis,  aliquid  de  jejunio  vel  prandio  sab- 
bati  expressit ;  nec  cum  postea  populo  Hebrflso  de 
ipsius  diei  observatione  mandavit,  aliquid  de  ali- 
mentis  vel  sumendis  vel  nonsumendis  locutusest. 
Vacatio  tantum  homini  a  suis,  vel  a  servilibus  ope- 
ribus  imperatur :  quam  prior  populus  in  umbra  ac- 
cipiens  futurorum,  sic  vacavit  ab  operibus,  quem- 
admodum  nunc  Judseos  vacare  conspicimus ;  non, 
utputatur,  Judflsis  carnalibus  non  recte  intelligenti- 
bus  quod  recte  intelligunt  Christiani.  Neque  enim  me- 
liushoc  intelligimusquam  PropbetflB,  qui  tamen  eo 
tempore,  quo  ita  fieri  oportuit,  servaverunt  hanc 
sabbati  vacationem,  quam  JudsBi  putant  adhuc  esse 
servandam.Unde  illud  est,quod  lapidare  Deus  homi- 
nem  jussit,  qui  sabbato  ligna  coliegerat  (Num.  xv, 
35) ;  nusquam  autem  legimus  lapidatum,  vel  aliquo 
dignum  suppliciojudicatum,  sive  jejunantem  sab- 
bato,  aive  prandentem.  Quid  tamenhorumduorum 
quieti  conveniat,  quid  labori,  iste  ipse  viderit,  qui 
gaudium  manducantibus,  luctum  jejunantibus  de- 
putavit,  velaDominodeputariintellexit,ubidejeju- 
niorespondens  ait :  iVon  possunt  Lugere  filii  sponsi, 
quamdiu  cum  eis  est  sponsus  (Matth.  ix,  15). 

6.  Quod  autem  propterea  dicit  sabbato  Apostolos 
manducasse,  quia  nondum  erat  tempus  ut  sabhato 
jejunarent;qaodscilicetveterumtraditioprohibebat: 
numquid  ergo  jam  erat  tempus  u  tsabbato  non  vaca- 
rent?  Nonne  et  hoc  traditio  veterum  prohibebat,  et 
vacare  cogebat  ?  et  tamen  eo  ipso  sabbati  die,  quo 
Christi  legimus  manducasse  discipulos,  vulserunt 
utiquespicas(/£/.xu,  l);quod  sabbato  non  licebat, 
quia  veterumtraditio  prohibebat.  Videat  igitur  ne 
forte  congruentius  ei  respondeatur  ideo  Dominum 
die  iilo  a  discipulis  hflBC  duo  fieri  voluisse ;  unum  de 

(Cinq,) 


439 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


liO 


spicis  velleadis,  alteruin  de  alimentis  sumendis ;  ut 
iUud  esset  adversus  eos  qui  sabbato  voiuQt  vacare, 
hoc  autem  adversus  eos  qui  cogunt  sabbato  jeju- 
nare :  cum  iliud  mutato  tempore  jam  snperstitio- 
sura  esse  significasset,  hoc  autem  utroque  tempore 
liberum  esse  voluisset.  Neque  id  confirmando  dixe- 
rim,-  sed  quie  ei  muito  aptius,  quam  sunt  ea  qu8B 
loquitur,  responderi  possit  ostenderim. 

CAPUT IV.  —  7.  Ottomorfo,  inquit,  noncumPhari' 
tcBO  damnabimur^  bis  in  sabbato  jejunantes  ?  tan- 
quam  Pharis8eusideodamnetur,quia  bis  insabbaio 
jejunabat,  et  nonqui  super  Pubiicanum  setumidus 
extoliebat(Xrti<r.xviii,  \  l,12).Potestautemistedicere 
etiam  iilos,  qui  omnium  fructuum  suorum  decimas 
dant  pauperibus,  cum  Pharisaeo  damnari,  quiahoc 
quoque  ilie  inter  sua  opera  praedicabant ;  quod  cupi- 
mus  a  multis  fieri  christianis,  et  vix  paucissimos 
invenimus  :autvero  quinon  fueritiDJustus,adulter 
et  raptor,  cum  Phariseeo  damnabitur ;  quia  ille  se 
talemnonessejactabat ;  quodcertequisquis  sentit, 
insaait.Porrosiheec  sinedubiobona,qu8e  sibi  Phari- 
S6BUS  inesse  commemorabat,non  habenda  suntcum 
Buperbiente  jaclantia  quffi  in  illo  apparebat ;  sed  ta- 
men  habenda  sunt  cum  pietate  humili  quee  in  illo 
non  erat :  sic  et  bis  in  sabbato  jejunare,in  homine 
qualis  fuerat  iile  Pharisvtus,  infructuosum  esl ;  in 
homine  autem  humiliter  Qdeii,  vel  tideliter  humili, 
religiosum  est :  quamvis  evangeiica  Scriptura  non 
dixerit  damnatum  Pharisaeum,  sed  magis  justifi- 
catum  dixit  Publicanum. 

8.  Verum  si  hoc  modo  putat  iste  inteiligendum 
quodaitDominus,  Nisi  abundaverit  justitia  veslra 
plus  quamScnbarumetPharissorum,  nonintrabi- 
tisinregnum  ccBlorum  (Matth.v,  21),  et  nisiampiius 
quam  bis  in  sabbato  jejunemus,  hoc  pracepto  non 
possimus  implere  ;  bene  quod  septem  dies  suntqui 
volumine  temporum  per  sua  vestigia  revocantur. 
Cumergoexhisbiduumquisquedetraxeril,nesabba- 
to  dominicoque  jejunet,  remaneotdies  quinque  in 
quibus  Phariseeum  superare  possit  bis  in  sabbato  jej  u- 
nantem.Puto  enimquod  si  terin  sabbatoqnis  jej  unat, 
jamsuperatPharis8eum,quibisin8abbatojejuQabat. 
Quod  si  e  t  quater,  vel  etiam  ut  nuiius  dierum ,  excepto 
sabbato  el  dominico,pr8etermittatur,in  hebdomade 
quinquiesjejunetur.quodmultitotavitasuafaciuut, 
maxime  in  monasteriis  constituti ;  nonsolum  Pha- 
ris8Bus  qui  his  in  sabbato  jejunabat,  verum  etiam 
christianusquiquartaet  sexta^etipso  sabbato  jeju- 
narecoQsuevit,quodfrequenterRomanaplebsfacit, 
inlaborejejuniisuperabituriettameanescioquisiste, 
ut  dicis,  Urbicus  disputator,etiamsi  quis  quinque  con- 
tinuis  pr8Bter  sabbatumet  dominicum  diebusita  je- 
j  unet,ut  nullo  die  omnino  reficiat  corpus,eum  carna- 
lem  vocat,  quasi  cibus  et  potus  caeteris  diebus  non 
pertineat  ad  carnem  ;  et  ventricolam  judicat,  quasi 
solius  sabbati  prandium  descendat  in  ventrem. 

GAPUT  V.—  9.  Huicsane non  sufficit quod ad vin- 

*  Edd.,  texta  feria,  Mss.  earent  voce  feria  hic  et  aliis 
locis  ubi  apud  Edd.  adjecta  est. 


cendum  Pharis8eum  jam8ufficit,utterin  sabbato  je- 
junetur ;  sed  eicepto  dominico  sexcieterisdiebus  ita 
jejunarecompellit,utdicat:Anftgt«armototo6e,(ifttO 
incame  una.  Christijamsub  discipUna  manenteSf 
non  debent  cum  filiis  sine  lege  et  eum  prineipibus 
Sodomorum^et  cum  plebeGomofThmsabbatorum  vo» 
luptaria  eonvivia  exercere  ;  sed  cum  sancHmonim 
incolis  ac  Deo  devotis  solemni  et  ecclesiastico  jure 
magis  ac  magis  legitime  j^unareyUt  sex  dierum  vel 
leviserror,  iejuniifOrationis  et  eleemosynx  fontibus 
ahluatur^quopossimus  dominica  alogia  refectiom- 
nes  cequali  corde  digne  cantare :  Saturasti,  DominSy 
animam  inanem^  etpotasti  animam  sitientem.  Ista 
dicens  et  a  frequen  tia  j  ej  unandi  solum  diem  domini- 
cum  excipiens,  non  tantum  Orientis  et  Occidttntis 
populos  christianos,  in  quibus  sabbato  nemo  jeju- 
nat;  verum  et  ipsam  Romanam  Ecclesiam  improTi- 
dus  etincautus  accusat.  Cumenim  dicit,  sub  disci- 
plina  Chtisti  manentes,  non  debere  cum  filiis  sine 
lege,cum  pnncipibus  Sodomx,cum  piebe  Gomorrhse 
voluptatia  sabbatorum  exercere  convivia,  sed  eum 
sanctimonim  incolisac  Deo  devotis,solemni  eleccle- 
siastico  juremagis  ac  magis  legitimej^unare  ;  ac 
deinde  definiens  quid  sit  iegitime  jejunare,8ubjun- 
gitetdicit^  utsexdierum  vel  leviserror,iejunii,ora- 
tionis  et  eleemosynaefontibus  abluatur :  profecto  eos 
qui  minusquamsex  diebusinhebdomadejejunant, 
non  putat  legitime  exercere  jejunium,  nec  Deo  esse 
devotos^  nec  maculas  erroris,  qu8B  de  ista  mortali- 
tate  contrahuntur,  abluere.  Yideant  ergo  Romani 
quid  agant,  quia  etiam  ipsi  nimium  contumeliote 
hujus  disputatioiie  tractantur ;  apud  quosomnibus 
istis  sex  diebas,  pr8Bter  paucissimos  clericos  aut 
monachos,  quotusquisque  invenitur,  qui  frequea- 
tet  quotidiana  jejui^a  ?  maxime  quia  ibi  jejunan- 
dum  quinta  sabbati  non  videtur. 

iO.  Deinde  qu8Bro  :  si  uniuscujusque  diei  vel  levie 
error  ipsius  diei  jejunio  solvitur  vel  abluitur  ;  sic 
euim  dicit,  utsexdierumveHeviserrorJejuniiquo^ 
quefontibus  abluatur;  quidfaciemus  de  illo  errore 
qui  subrepseritdomiaico  die,  inquoscandalum  eat 
jejunare  ?  Aut  si  die  ipso  nullus  Christianis  error 
obrepit,  videat  homo  iste  qui  ventricolas  tanquam 
magQus  jejunator  accusat,  quantum  honoris  et  uti- 
htatis  ventribastribuat,situncnonerratur,  quando 
prandetur.  An  forte  in  jej  unio  sabbati  lantumybonum 
conslituit,  ut  aliorum  sex  dierum,  hoc  est,  ipsiua 
etiam  dominici  vel  levem,  sicut  dicit,  errorem,  so- 
lumjejunium  sabbatipossitabolere,  etsoloipsodie 
non  erretur,quototo  utiquejejunatur?Quidestergo 
quod  diem  dominicum  sabbato,  velut  christiano 
jure,  prfleponit  ?  Ecce  secundum  ipsum  dies  sabbati 
multo  sanctiorinvenitur,  inquoetnon  erratur,cum 
ejus  totospatiojejunatur,eteodem  jejuniosex  ceste- 
rorum  dierum,  ac  per  hoc  ipsius  dominici  error 
abluitur :  putoquod  tibi  non  placet  ista  preBsumptio. 

1 1.  Jamvero  cum  se  hominem  spiritualem  videri 
velit,et  tanquam  carnales^pransores  sabbati  aooutet, 
Attende  quemadmodum  dominid  dei  non  paroo  praiH 
dio  reficiatur,  sed  alogiadeleotetur.  Quidest  autaai 


Mi 


EPISTOLARUM  CLASSIS  ll. 


U% 


alogia.qaodyerbamexgrffica  liagua  usurpatum  esty 
nisi  eam  epulis  iadulgetur,  nt  a  ratioois  tramite  de- 
Tietur  ?  CJade  aaimalia  ratioae  careatia  dicuatur 
aloga,  quibus  similes  suat  veatri  dediti :  propter 
quoid,  immoderatum  coavivium,  quo  meas,  ia  qua 
ratio  domiaatur,  iagurgitatioae  vesceadi  ac bibeadi 
quodammodo  obruituryalogia  auacupatur.Iasuper 
etiam  propter  cibum  acpotum.aoa  meatis^sed  vea- 
trisalogiadiei  domiaici  dicit  esse  cantaadum  :  5a- 
iwrasti^Dominefanimam  inanemfBt  potcutianimam 
titientem.O  virumspiritualemlo  caroalium  repre- 
hensoreml  o  magaumjejuaatorem.etooa  ventricui- 
loremlEece  qui  aos  admoaetaelegeveatris  legem 
DoaiiBioorrumpamu8,ae  paaem  cQBli  veadamas  esca 
terrera,  eta4]ungit.  QuiaescaAdamparadisoperiit, 
eteaEtau  primaium  amisit.  Ecce qui  dicit :  Est enim 
Satanmusiiata  cahmniajentatio  ventriSyquimodi- 
cum  suadet  ut  auferat  toium.Et  korum,inquit^  inter, 
pretatio  prosceptorum  ventrieolas  minus  incurvat. 

iS.Noaaehisverbissuisid  agere  videtur,  utetiam 
die  dominico  jejuaetur  ?  Alioquia  sanctior  erit  sab- 
bati  dies,qoo  domiaus  in  moaomeotorequievit,quam 
domintous,  quo  a  mortuis  resurrexit.  Saaetius  est 
enimprofectosabbatumySisecundumverbalmjuSyin 
sabbato  per  jejunium  peccatumomne  vitatur,et  quod 
diebus  aliis  contractum  est,  al)oletur :  in  dominico 
autem  per  escam  ventris  tentatio  non  cavetur,  et 
diaboltcttcalumniae  locufl  datur,et  paradiso  peritur, 
et  primatusamittitur.Quidergo  est,quodrursu8sibi 
ipse  contrarius  admonet,ut  non  prandio  modesto, 
sobrio»  ehristiano,  reficiamur  dominico  die,  sedin 
alogia  IflBtantes  plaudentesque  cantem  U8 :  5a<tira5a', 
Domine^  animaminanemtetpotasti  animam  siiien- 
temniempe  si  tunc  non  erramus,quando  jej  unamus, 
etalioram  sei  dierum  errores  luncabluimus,  cum 
sabbato  jejunamus;  nullus  eritdie  dominico  dete- 
rior,nalluB  sabbatomeIior.Crede,di]eclissime  frater, 
nemo  legem,  sicutisteyiatelligit^aisi  qui  aoa  iatelli- 
git.  Si  enim  Adam  noo  cibus,  sed  prohibitus  cibus 
perdidit(Gen.  iii,  6)yet  Esaunepotem  sancti  AbrahaB 
non  esca.sed  usque  ad  contemptum  sacramenti  quod 
in  primaiu  suo  habuit,  conoupita  esca  damnavit 
((yeti.zzv,33, 34):  sic  a  sanctisettideiibuspiepran- 
detur,  quemadmodum  a  sacrilegis  et  incredulis 
impie  jejunatur.  Preponitur  autem  dies  dominicus 
sabbato  ftde  resurrectionis,  non  consuetudine  re- 
fectioni8,aut  etiam  vinolentn  licenlia  cantionis. 

GAP.  VI.  — 13.  Moyses,\nqu\i,qiuidf^genta  diebus 
panem  non  manducavit^nec  bibit  o^uam.Cur  autem 
hoc  dixeri  t,subjungit  atque  ait :  Eece  Moyses  amicus 
Dei,nubit  inquitinus^detator  Legis.et  populi  duxM^ 
binasabbaiajijunio  eelebrans  non  offensam^sed  me- 
rifUfnco/tocatn/.Numquid  attendit  quid  hincpossit 
oonsaquenteropponi  ?Quia  utique  si  Moysi  jej  unan- 
tis  propterea  poni  ezempIttm,quoniaminilIi8  qua- 
dragintadiebusterbiaa,sicutIoquitur,8abbaiajeju- 
navitvet  ex  hoc  vultpersuadere  ut  sabbato  jejuae- 
tor;  ex  hooergo  persuadeat  utet  domiaico  jej  unet  ur » 
qQiaiaiiliiquadragiaiadiebas  nihilominus  Moysas 


adhuc  cum  Christo  dominicus  dies  imminent  Eccle- 
sim  servabatur :  quod  cur  dixerit,  aescio.  Si  eaim 
proptereaquia  multo  magisjejuaaadumest,postea- 
quam  veait  cum  Christodomiaicus  dies ;  ergo,quod 
absit.etiam  ipso  domiaico  jejuoetur.Si  autem  timuit 
nepropterdierumquadragiatajejuaiumobjiceretur 
etiam  dominico  jejuaaadum,  et  ideo  addidit  quod 
adhuc  cum  Christoimminenti  Ecclesixdies  dominu 
cusservabatur,  utvideliceteacausaiatelligatur  je- 
juaasse  Moyses  etiam  die  qui  sequitur  sabbatum, 
quia  noadum  veoerat  Christus,  perquem  factus  est 
ipse  dies  domiaicus.quo  aoa  ezpediat  jejuoari :  cur 
ipse  Christus  quadragiata  diebus  similiter  jejuaa- 
vit?cur  aoa  io  illis  diebus  quadragiata,  terbinis 
qui  sequebantur  sabbatum,  jejuoium  solvit,  ut  jam 
domioici  diei  praadium  commeadaret  etiam  aate 
re8urrectionemsuam,8icut  saaguinem  suum  potaa- 
dum  dedit  aate  passioaem  ?  Vides  certe  dierum 
quadragiota  jejuaium,  quod  iste  commemorat,  sic 
ad  rem  uoa  pertioere  ut  sabbato  jejuoemus,  quo- 
modo  ad  rem  non  pertinet  et  dominico  jej  unemas. 

14.  Prorsusnon  attendit,quid  ei  de  die  dominico 
possitopponi,  quandosicutaccusanda  suntebriosa 
convivia,  etomnis  voraz  ac  temulenta  luzuries.sic 
accusat  prandia  sabbatorum,  cum  possint  et  ipsa 
esse  modestorum  atquesobriorum.Etideononest 
iUi  adsingularespondendum^quoniam  pro  sabbati 
prandiovitialuzuriaBreprehendendo,  eadem  atque 
eadem8«pedieit;aliud  non  inveniendo  quod  dicat, 
nisi  quod  inaniter  et  ad  rem  non  pertinens  dicit. 
Utrum  nonsit  sabi>ato  jejunandum  qu8Britur,non 
utrumsabbatononsitluzuriandum;  quod  nec  do- 
minicofaciuntqui  Oeum  timent^quamvisio  illouti- 
quenon  jejunent.Quisautem  diceret  quod  iste  au- 
susest  dicere?Qtiomodo,inquit,  pro  nobis^  autper 
nos  rcUa  erunt  Deo,  autdigna,  qumnossanctificata 
dieadpeccatum  cogant  f  Sanctificalam  diem  sabbati 
confitetur,et  adpeccatumciicitcogibomines,  quia 
prandetur.  Ac  per  hoc  secundum  istum,  aut  dies 
dominicus  sanctificatus  nooest,  etincipitessesab- 
batum  melius^autsiestetdominicusdies  santitica- 
tU8«adpeccatumcogimur,quiaprandemus. 

CAP.  VU.  —  15.  Etcooaturtestimoniisprobare 
divinis  sabbato  jejunandum:  sed  unde  hoc  probet 
omninouon  invenit.  Afandticat;t7,inquit,  et  bibit  Ja' 
cob  vinum  ,et  satiatus  est^et  recessit  a  Deo  salutari  suo 
etcecideruntuna  dieviginti  triamiUia(Exod.  xzvn, 
6,8,28)  :quasi  dictum  sit,Prandit  sabbatoJacob,  et 
recessitaDeo  salutarisuo.EtApostoIus  quandocom- 
memoraviicecidisse  totmillia,nonait:  Nequepran- 
deamus  sabbato,  sicut  ilii  pranderunt ;  sed  ait :  Ne- 
quefomicemur^sicutquidam  eorum  fofmicati  sunt,et 
ceciderunt  unadieviginii  tria  mt7/ia.Quid  sibi  etiam 
vultquod  ait :  Sedit  autem  populus  manducare  et  6t- 
bere,  et  sutTexeruni  ludere?  (I  Cor.  x,  8,7.)Posuit 
quidem  et  Apostolus  hoc  testimoni  um  ,sed  ul  a  ser  vi- 
tute  idoiorum,non  asabbati  prandio  probiberet.Sal>- 
l>atoautemilludfactum  esse,i8tenonprobat,8ed  ut 
iibitum  est  suspioatur.Sicut  auiem  fieri  potest  utje- 
junelary  eteamjejuniumsoivitury  si  quis  ebriosna 


143 


S.  AOGUSTINl  EPISCOPI 


U4 


est,  tuDciDebrietur:  itafieripotestutDODjejuDetur, 
etsi  temperaates  sunthomioeSfmodestissimepraa" 
dealur.Quidestergoquodsabbativoleaspersuadere 
jejuaium,adhibetApo8toium  testemdicentem,  iVo- 
lite  inebrian  vino,  in  quo  ei  omnis  luxuria  {Epfu 
V,  i8) ;  quasi  diceret  :  Nolite  prandere  sabbato,^ 
quia  ibi  est  omais  luxuria.  Sicut  autem  hoc  pne- 
ceplum  apostolicum  ae  iaebrieatur  yino,  in  quo 
est  omnis  hixuria,  observatur  a  christianis  Deum 
timentibus,  quando  prandetur  die  dominico,  ita 
observatur  quando  prandetur  et  sabbato. 

16.  Utexpressius,inqii\iterrantibus  contradicamt 
nemo  jejunio  DeuWt  etsi  non  promeretur^  offendit  ; 
porro  et  non  offendere  promereri  est .  Quis  hoc  disce- 
ret,nisi  qui  noliet  considerare  quid  diceret  ?  Ergo 
Paganiquandojejunant,  non  ideo  magis  offendunt 
Deuni :  aut  si  de  christianis  voluitquod  dixit  inteiiigi, 
quisnon  Deumoffendet,  siveUtcum  scandaiototius 
qu8eubiquedilataturEcclesi8B,diedomiDicojejuQare? 
Deindesubjicit  testimoniade  Scripturisad  causam 
quamsuscepitnihii  valentia.  JejuniOy  inquit,  Elias 
paradiso  donatusin  corpore rf^na^.-quasijejunium 
nonprsedicenl  quisabbato  non  jejunant,  sicut  jeju- 
niumpraBdicant,  qui  tamen  die  dominico  non  jeju- 
nant ;  autEliaseotemporejejunaverit,  quo  populus 
Dei eliam  sabbato jej unabat.  Quod  autem  respondi- 
musdequadragintadiebu9JejuniiMoysi,hocdeputa 
esseresponsumetdequadragintadiebusEliffi.y^tf- 
nto,inquit,Z)ante/  leonumsiccam  rabiemillxsus  eoa' 
sit :  quasi  legerit  q  uod  sabbato  jej  unaverit,aut  etiam 
oum  ipsis  leonibus  sabbato  fuerit;  ubi  tamen  legimus 
quod  et  pranderit.  Jejunio,  inquit,  trium  fida  gei*' 
manitas  ignibus  coruscanti  carceri  dominata,  rogi 
hospitio  susceptum  Dominum  adoravit,  Hmc  exem- 

plasanctorum,necadpersuadendumcujuscumque 
dieijejunium  valent ;  quautominu8sabl>ati?Quan- 
doquidem  nonsoiumnon  iegitur  tres  viros  sabbato 
fuisse  missos  in  caminum  ignis  ardentem  ;  sed  ne 
illud  quidem  legitur,  tamdiuiiiic  eos  fuisse  utpossit 
quisquam  dicere  eos  jejunasse,  imo  vero  vixunius 
horas  spatium  est,quoeorum  confessio  hymnusque 
cantatur :  nec  amplius  inter  illas  flammas  iunoxias 
deambuiaveruut,  quam  canticum  iiiud  terminave- 
runt.Nisiforteabistoetiam  uniushorffi  spatiumje- 
juniodeputatur.Quod  si  itaest^nonhabetquodsuc- 
ceu8eatpransoribussabbati:usque  adhoram  enim 
prandii,multoquam  in  illocaminoprolixiusjejuDatur. 

17.  Adhibetet  illudApostohtestimonium,ubiait  : 
Non  est  regnumDeiesca  etpotus,  sedjusiitiaetpax, 
et  gaudium  in  Spiritu  sancto  (Rom.  xiv,67)  ;  et  re- 
gnwnDei,  liicclesiamvult  intelligit  in  quaDeusre- 
gnat  .Obsecro  te,  numquid  hoc  agebat  Apo8tolu8,cum 
ista  loqueretur,ut  sabbato  achristianis  jejunaretur? 
Sed  uec  de  ipso  cujuscumque  diei  jpjunio  loque- 
batur,cumhffic  diceret.  Dictum  est  enim  adversus 

eosqui.morL>Judffiorum,secundumveteremLegem 
iu  observatione  quorumdam  ciborum  putabantesse 
munditiam,  et  ad  eorum  fratrum  admonitionem, 
perquoruinescam  et  potum  indifferenter  acceptum 
«cand&iizabantur  iatirmi.  Ideo  cum  dixisset :  lifoli 


illumin  escatuaperdere,proquo  CMstut  mor^uia 
est  (Ibid.,\  5) ;  et,iV6n  ergo  bUuphemeturbonumnoS' 
trum  (Ibid,,  16) ;  tunc  adjunxit :  Non  enim  etl  re- 
gnum  Dei  esca  et  potus.  Nam  sicut  iste  verba  haoe 
Apostoiiintelligit,  utregnumDei»  quodestEccleaia, 
nonsitin  e8caetpotu,8edinjejunio;non  dioOt  tab- 
batis  jejunare.sed  nunquam  omnino  cibum  ac  potum 
8umeredet>eremu8,nede  isto  Dei  regno  unquam  re- 
cederemus.  Puto  autem  quia  isto  confitentc,  aii- 
quantoreUgioeius  die  dominico  adEcdesiam  perti- 
nemu8,quando  tamen  etispoconcedente  prandemoe. 

GAP.  VIII.  — 18.  Cur,  inquit,  saetHficium  potion 
Domino  charum  murmuramus  offerre,  quod  spiri' 
tus  desiderat  ei  angelus  laudat  ?  deinde  adjungit 
angeli  testimonium  dioentis  :  Bona  est  oratio  cum 
jejunio  et  eleemosyna  (Tob.  xii,  8).  Quid  dixeriti  ptH 
tiori  Domino,  nescio,  nisi  forte  scriptor  erravit,  el 
te  fugit,  ut  quod  mihiiegendum  misisti  non  emen- 
dares.  Sacrificiumergo  Domino  charumjejunium 
vultintelligi,  quasi  dejejunio  versetur  hec  questio, 
et  non  de  jejunio  sabbati.  Neque  enim  dominicus 
dies  sine  eacrificio,  quod  Deo  charum  est»  peragi- 
tur,  quia  non  jejunatur.  Sequitur  adhuc  et  ingerii 
testimonia  a  causa,  quam  defendendam  suseepit, 
penitus  aliena.  Immola,  inquit,  Deo  saeriftdum 
laudis  (PsaL  xux,  44)  ;  et  istam  vocem  diviai 
psalmi  volens  ad  quod  agitur  nescio  quomodo 
connectere  :  Uiique,  inquit,  non  sanguinis  aut 
ebrietatis  convivium,  quo  non  laudes  debitm  Deo, 
sed  blasphemiaB  diabolo  suffragante  silveseunt.  0 
improvidam  prffisumptionem  1  Non  ergo  immolatur 
sacri/icium  laudis  domiQico  die,  quia  nonjejuna- 
tur ;  sed  agitur  ebrietatis  convivium,  et  blasphemim 
diabolo  suffragante  silvescunt.  Quoii  sinefasettdi- 
cere  ;  intelligatnonjejuniumsignificari  in  eoquod 
scriptum  est :  Immola  Deo  saerificium  taudis.  ieju- 
nium  quippe  certis  diebus,  et  maxime  festis  non 
agitur.  Sacrifioiumvero  laudis  ab  EcciesiatotooriM 
diffusa  diebus  omnibus  immoiatur.  Alioquin  quod 
nuUus,  non  dico  christianus,  sednec  insanusdicera 
auderet,  diesiili  quinquaginta  post  Pascha  usque 
ad  Pentecosten  quibus  non  jejunatur,erunt  seouo- 
dum  istum  a  sacrificio  iaudis  alieni»  quibus  taa- 
tummodo  diebus  in  multis  ecciesiiSyin  omnibus  au* 
tem  maxime  cantatur  Aileiuia ;  quam  vocem  laudii 
essenullu8chri8tianu8,quamhi>etimperitu8,ignoraL 

19.  Confitetur  tamen  etiam  ipso  die  dominico  non 
in  ebrietate,  sedinjucunditate  pranderi,  cum  dicit 
det>ere  nosex  Judffiis  etGentibus  multoschristianos 
nomine,fide  paucoselectos,  vespertinosabbatorum 
incenso,pro  pecudum  victimis  jej  unium  Deo  placitum 
iaudibus  immolare,  cujusfervore  crematadeficiant 
opera  delictorum.  Et  mane,  inquit,  exaudiai  nos  a 
nobis  auditus,et  erunt  nobis  domus  ad  manducandum 
et  bibendum,  non  in  ebjietate,  sed  in  jucundiiate,  ds* 
minica  celebritate  perfecta.Tanc  ergo  eulogia,non  ut 
superius  ait,alogia  celebratur.Sed  quid  eum  offendit 
8abbatidies,quem  Dominus  8anctificafit,ignoro,ut 
in  eo  non  putet  possemanduoari  et  bibi  cumtaii  ja- 
cunditate  quacareat  eimetate^oamsioaatos^btp 


445 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


146 


tam  jejunare  possimiiByquomododicitaQtedomiDi- 
eum  sabbako  jejunaDdum :  an continuo  biduo  pran- 
deri  nefasessearbitraturfVideat  ergoquautaaffi- 
dat  contumeiiaipsamquoqueRomanam  Ecclesiam, 
Qbiethishebdomatibus,inquibus  quartaetseztaet 
8abbatojejunatur,tribustamendiebuscoQtinuis,do- 
minicoscilicetacdeindesecundaettertiaprandetur. 

W.Oviumvitamcertumest.mqmUarbUriopendere 
pasiorum :  sed «  Vse  qui dicunt quodbonum  malum, 
ettenebrat  lueemtet  lueem  ienebras.ei  amarum  dulcCt^ 
eiduleeamarum  » {Isai.  v,  20).Quid  sibi  veiiQt  haac 
verba  ejuSyQOQsatisintelligo.  SicQimbaBC,  utscri- 
bis»  sic  Urbicusdicit ;  iu  Urbe  piebs  peodeQs  expa- 
storie  arbitriocumepiscoposuajejuuat  sabbato.Si 
autem  aic  ad  te  ista  scripsit^quia  iu  epistola  tua  et 
ipsequiddamtale  scripsisti ;  qoq  libi  persuadeat  ur- 
bemchristiauamsiclaudare  sabbatojejuuaQtem,  ut 
oogaris  ort>em  christianum  damnare  prandentem. 
Cum  enim  dioit :  Vce  qui  dicuni  quod  bonum  malum, 
et  ienebras  lueemyet  lucem  tenebras,et  amarum  dulce, 
et  dulce  amarim,  jejunium  sabbati  voiensinteliigi 
bonnm  et  lucem  etdulce,prandiumvero,malumet 
tenebras  et  amarum;  quis  eumdubitat  in  omQibus 
christiania  sabbato[prandenlibus  universum  orbem 
damnare  terrarum  ?  Neo  se  ipserespicit,  nec  quid 
dicat  attendityUt  scriptis  suisab  istapraBcipili  cohi- 
beatnr  audaola.  Contiuuo  quippesubjunxit,  iVmo 
ergo  vos  judicet  in  esca  aut  in  potu  (Coloss,  u,  46) : 
qaod  ipse  utique]facit,quisabbato  sumentes  escam 
potomque  sic  arguiLQuaQtumerat,uthiQcei  veui- 
ret  in  mentem  etiam  illud  ^  quod  idem  apostolus 
alibi  dicit :  Qui  manducaty  non  manducantem  non 
spernai  ;  et  quinon  manducai^  mandueantem  non 
judicei  ?(/2oiii.  ziv^  3.)  Istum  modum.hoc  tempera- 
mentum,  quo  scandala  devitaret,  inter  jejuuaQtes 
sabbato  et  maQducaates  tOQeret,  ut  et  ipsura  qoq 
manducantem  manducans  quisquenon  sperneret, 
etipseDonmanduoansm^nducantemnoQJudicareL 

CAPUT  ll.^2i.Petrus  etiam,iuquii,Apostolorum 
eaputf  ecelijanitor,  etEcclesix/undamentum,  exs^ 
tineto  Simonequi  diaboli  fuerat  nonnisijejunio  vin' 
eendi  /igura,idipsum  Romanos  edocuity  quorum  fides 
annuniiaiuruniversoorbi  terrarum,^umqmd  ergo 
ccteri  Apostoii  praadereChristiaQoscoQtraPetrum 
docueruntinuniverso  orbe  terrarum  ?  Sicut  itaque 
ifiterse  vizerunt  concorditer  Petrus  et  condiscipuli 
ejaSySicintersecoDCorditerviYantsabbatojejuoaDtes 
quos  plantavit  Petrus,  et  sabbato  pradentes  quos 
plantaTcrunt  condiscipuli  ejus.  Estquidem  et  heec 
opinio  plurimorum,quamviseam  perhibeantesse  fal- 
sam  plerique  Romaai,quod  apostolus  Petrus  cum  Si- 
mone  magodiedominicocertaturu8,propter  ipsum 
magnaB  tentationis  successus,pridiecum  ejusdem  ur- 
bisEcclesiajejunaverit,  et  consecuto  tam  prospero 
gloriosoque  successu,  eumdem  morem  tenuerit, 
eomqueimitatasint  nonnuUaBOccidentis  Ecclesi». 
Sed  siy  ut  istedicitySimonmagusiiguraeratdiaboli, 


*  Lov. :  Tanimm  errat,ui  Mnc  ei  evenire  timendum  tit  eliam 
ttlsd,  etcAtalU  Cod.  legant  sicut  et  nos,  quantum  tfra(,etc. 


nonplanesabbatariusaut  domiQicarius,  sedquoti- 
diaQusest  ille  teutator^Qec  tamea  adversus  eum 
quotidie  jejunatur,  quaudo  et  diebus  domioicis 
omuibus,equiQquagiQtapostPascha,et  per  diver- 
saloca  diebus  solemaibus  martyrum  et  festisqui- 
busque  prandeturet  tameu  diabolus  viDcilur,  si  ocu- 
li  nostrisintsemper  ad  Dominum,utipse  evellatde 
laqueo  pedes  nostros  {Psal.  xxiv,  45)  ;  et  sive  man- 
ducamus  sive  bibimus,  sive  quodcumquefacimus, 
omniaiQgloriamDeifaciamus;etquaQtumiuQobis 
est,siQe  ofifeQsioQe  simus  Jndaeis  et  Gradcis  et  Ec- 
clesiae  Dei  (I  Cor.  x,  31,  32).Quod  parum  cogilaut, 
qui  cum  ofifeQsionemaQducaQt,  vel  cumofifeQsioQe 
jejuuaQt,  etper  utramlibet  iQtemperaQtiamscaada- 
lacoQcitaat,  quibus  non  superatur  diabolus,  sed 
iaetatur. 

22.  Quod  si  respondelur,  hoc  docuisse  iacobum 
Jerosolymis,EphesiJoannem,Cffiterosquealii8locis, 
quoddocuit  RomaaPetruSyid  est  utsabbatojejune- 
tur,sed  ab  hacdoctrina  terras  caeteras  deviasse,  at- 
que  in  ea  Romam  stetisse  :  et  e  contrario  refertur 
Occidentis  potius  aliqua  loca  in  quibus  Roma  est, 
non  servasse  quod  Apostoli  tradideruut  ;  Orientis 
vero  terras,unde  coepitipsum  Evangelium  prffidicari, 
in  eo  quod  ab  omnibus  simulcumipso  Petro  Apos- 
tolis  traditum  est,  nesabbato  jejunetur,  sine  aliqua 
varietate  mansisse  :interminabilisestista  contentio, 
generans  lites,non  finiens  quffistiones.  Sit  ergo  una 
fides  universffi  quffi  ubique  dilatatur  Ecclesiffi,  tan- 
quam  intus  in  membris,etiamsi  ipsa  fidei  unitas qui- 
busdam  diversis  observationibus  celebratur,  qui- 
bus  nulio  modo  quod  in  fide  verum  est  impeditur. 
Omnis  enim  pulchritudo  filix  regis  intrinsecus 
(Psal.  xLiv,  14) :  illffi  autem  observationes  quffi  variffi 
celebrantur.in  ejus  veste  inteliiguntur ;  undeibi  dici- 
iurylnflmbnisaureis  circumamicta  varietate  (Ibid.y 
i5).Sed  eaquoquevestisitadiversis  celebrationibus 
varielur,ut  non  adversis  contentionibus  dissipetur. 

CAPUT  X.—  23. Postremo,\Qquii,siJudmus  sabba^ 
tumcolendo  dominicum  negat,quomodo  Ckristianus 
observatsabbatumf  Aut  simus  Christiani,et  domi- 
nicum  colamus  ;  aut  simus  Judxi,  et  sabbatum  ob- 
servemus :  c  Nemo euim  poiest  duobus  dominis  servi' 
re  >  (Matth.yi^lk).  Monneitaloquitur,tanquamsai>- 
bati  alius  dominus  sit,alius  dominici?Nec  illud  au- 
ditquod  et  ipse  commemoravit :  Dominus  est  enim 
sabbatiFilius  hominis(Luc. yi,^),QuodsLUiemiiaLnos 
vultesse  asabbato  alienos,sicut  Judffiisuntadomi- 
nico  alieni,nonne  tantum  errat  ut  possit  etiam  dicere, 
ita  nos  non  debere  accipere  Legem  nec  Prophetas, 
sicutJudffii  non  accipiuntEvangelium  neoApostolos? 
Quodqui  sapit.quidmalisapit  utique  inteiligis.Sed 
vetera,iQquii,omniatransierunt,et  in  Christo  facia 
sunt  nova  (11  Cor.v,  17) :  hoc  verum  est.Nam  prop- 
|erea  sicut  Judffii  sabbatisnon  vacamus,  etiamsiad 
sigoificandam  requiem  quffi  iilo  die  significata  est, 
christiana  sobrietate  et  frugalitate  servata,  jejunii 
vinculum  relaxamus.Et  si  aiiqui  fratres  nostri  re- 
quiem  sabbati,reiaxatione  jejunii  significandames- 
senon  putant,  nequaquam  de  vestisregiffivarietate 


nWBP 


wm 


147 

litigamuSyDe  ip8iu8regiDaB,abiuiiam  fidemetiam  de 
ipsarequie  retinemu8,]nteriora  membra  vexemus. 
Etsi  enim  quia  vetera  transierunt,  cum  eis  transiit 
etiam  carnalis  vacatio  sabbati  ;  non  tamen  quia 
sabbato  et  dominico  sine  superstitiosa  vacatione 
prandemus,  ideo  duobus  dominis  servimus,  quia 
et  sabbati  et  dominici  unus  est  dominus. 

24.  Iste  autem  qui  vetera  transisse  sic  dicit,ut  m 
Chrisio  cederet  ara  aUari,gladiu8jefuniOjprecibus 
ignis,panipecuStpoculotanguiSjnesoii9\iSLT\snomen 
magis  Legis  et  Prophetarum  Utterisfrequentatum, 
etaltare  Deoprius  intabernaculo,  quodper  Moysen 
factum  estiCollocatum  {Exod.XLfii) ; aram quoque 
in  apostoiicisLitteris  inveniri,abi  Martyres  ciamant 
sub  ara  Dei  {Apoc»  vi,  9, 10).Dicit  oessisse  jejunio 
gladium,non  recordans  illum  quomilites  evangelici 
armantur  exutroqueTestamento,gladium  bisacu- 
tum  (Eph,yifiltet  Bebr.  iv,  12).Dicit  cessisse preci- 
bus  ignem,  quasi  non  et  tunc  preces  deferebantur 
in  templum,et  nunc  a  Ghristo  ignis  est  missus  io  mun- 
dum  ( Lt<c.xn,49).  Dicit  cessisse  pani  pecus^tanquam 
nesciens  et  tunc  in  Domini  mensa  panes  proposi- 
tionis  ponisolere(j&arod.xxv,30),et  nunc  se  de  agni 
immaculati  corpore  partem  sumere.  Dicit  cessisse 
poculo  sanguinem.noncogitansetiamnunc  seacci- 
pereinpoculo8anguinem(Lt4r.  xxii,7-20).  Quanto 
ergo  melius  et  congruentius  vetera  tran8i88e,et  nova 
in  Ghristo  facta  esse  sic  diceret,ut  cederet  altareal- 
tari,gladiu8  gladio,igni8  igni,pani8  pani,pecu8peco- 
ri,8angui8  sanguini.  Videmus  quippein  his  omnibus 
camalem  vetustatem  spirituali  cedere  novitati.  Sio 
ergo  intelligendum  est,  siveinistodie  volubili  sep- 
timo  prandeatur,  sive  a  quibusdam  etiam  jejune- 
tur,  tamen  sabbato  spirituali  sabbatum  carnale 
cessisse  ;  quando  in  istosempitemaet  verarequies 
concupi8citur,in  illo  vacatiotemporalisjam  supers- 
titiosa  contemnitur. 

GAP.  XI. — 25.Cttteraqun  sequuntur^quibussuam 
disputationem  iste  concladit,8icut  aliaquaedam  qu» 
inde  commemoranda  non  arbitratus  8um,multo  ma« 
gisad  cau8amnonpertinent,inquadejejunio  nab- 
bati  vel  prandio  disputatur.Sed  ea  tibi  ipsi^maxime 
si  ex  iis  quas  amedicta  sunt  aliquid  adjuvaris,  ad- 
vertenda  et  judicanda  dimitto.  Si  autem  quoniam 
huicquantum  potui  sufficienter  respondisse  me  pu- 
to,dehac  re  sententiam  meam  qufleris,ego  in  evan- 
gelicis  et  apostolicis  Litteris,  tofoque  instrumento 
quod  appeilatur  Testamentum  Novum,animo  id  re* 
volvens,video  prsceptum  esse  jejunium.Quibus  au- 
temdiebu8nonoporteatjejunare,etquibusoporteat, 
prascepto  Domini  vel  apostolorum  non  invenio  defi- 
nitum.Aoperhoc8entio,nonquidemadobtinendam, 
quam  fidesobtinetatque  justitia^  in  qua  est  pulcbri- 
tudo  filieregis  intrinsecus^sed  tamenad  significan- 
dam  requiemsemptiemam  ubiest  vemm  sabbatum, 
relaxationem  quam  constrietionem  jejunii  aptius 
coDvenire. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI  *» 

20.  Verumtamen  in  hujus  sabbati  jejunio  sive 
prandio,nihil  mihi  videlur  tutius  pacatiusque  ser- 
vari,quam  ut^ut  manducat,nonmandueantem  non 
spemat^et  qui  non  manducat,manducantem  non  jur- 
dicet  ;quia  neque  simanducaverimus  abundabimus, 
neque  si  non  manducaverimus  egebimus  (Rom.  xiv, 
3)  :  custodita  scilicet  eorum  inter  quos  vivimus,  et 
cum  quibusDeo  viYimus  Mnhisrebusinoffensaso- 
sietate.Sicutenim  quo<i  ait  Apostolusverumest.ma- 
lum  esse  hominiqui  per  offensionem  mandueal{lbid. , 
20,etl  Cor. viii,  8) ;  ita  malum  est  hominiquiper  of- 
fensionemjejunat.  Nonitaquesimuseis  similes,  qui 
videntes  Joannem  non  manducantemnecbibentem» 
dixerunt :  Dsemonium  habet.  Sed  necrursus  eis,  qui 
videntesChristum  manducantem  et  bibentem,dixe- 
runt :  EecehomovoraxetvinosuStamicuspublicanO' 
rum  etpeccatorum  {Matth.  xi,l9).Remquippe  valde 
necessariam  hisdictis  Dominusipse  subjecit,  atque 
ait:  Et  justificata  est  sapientia  in  /iliis  suis  {flrid.). 
0uisintautemisti,8irequiris,legequod8criptume8t: 
Pilii  sapientim  Ecclesia  justorum  {Eectu  ui,  I.) :  ii 
suntqui  quandomanducant,  nonmanducantes  non 
spemunt;  quando  non  manducant,  manducantes 
non  j  udicant ;  sed  eos  plane  qui  per  offensionem  non 
manducant  sive  manducant^vel  spemunt  vei  judi- 
cant. 

CAPUT  XII.—  27.Etdedie  quidem  sabbati  facilior 
causaest,  quiaet  Romana  jejunat  Ecole8ia,et  aliaB 
nonnulliB,etiam8i  pauca),sive  illi  proximfiB  sive  lon- 
ginqu»  :  die  autemdominico  jejunare  scandalum 
est  magnum,maxime  posteaquam  innotuit  detesta- 
bilis  multumque  fidei  catholicffi  Scripturisque  divi- 
nisapertissime  contraria  bffiresis  Manich8Boram,qui 
suisauditoribusadjejunandumistumtanquamcon- 
stitueruntlegitimumdiem;  perquodfactum  est,  ut 
jejunium  dici  dominioi  horribilius  haberetur.  Nisi 
forte  aliquis  idoneus  sit  nuUa  refectione  interposita 
ultra  hebdomadem  perpetuare  jejuaium,utjejanio 
qusdraginta  dierum,  quantum  potuerit,  appropin- 
quetjsicutaliquosfecisse  cognovimus.Namet  adip- 
gumquadragenarium  numerum  pervenisse  quem- 
dam,a  fratribus  fide  dignissimis  nobis  asseveratum 
est.  Ouemadmodum  enim  veterum  patrum  tempo- 
ribus,  Moyses  et  Elias  nihil  oontra  prandia  sabba- 
torum  fecerunt,cum  diebus  quadraginta  jejunave- 
runt;  ita  qui  potuerit  septem  dies  jejunando  tran- 
8ire,non  sibi  adjejunandumelegitdominicamdiem, 
sed  in  iis  eum  invenit,  quos  jejiinaturum  se  vovil 
plurimos  dies.  Jejunium  tamen  etiam  continaatum 
si  in  hebdomade  solvendum  est,  nuUo  oongruen- 
tius  quam  dominico  die  solvitur.  Si  autem  post 
helulomadem  corpus  reficitur,  non  utique  ad  jeju- 
naudum  dies  dominicus  eligitur  ;  sed  in  numero, 
quem  voveri  placuit,  invenitur. 

28.  Nec  iUud  moveat  quod  Priscilliaoisiffi,  Mani- 
chffiorum  8imillimi,ad  jejunandumdie  dominieo  80- 
lent  testimonium  de  Apostolorum  Actibus  adhibere, 


^  EdiU.jriiam/Cdef  optifUiiiBiiu9)uititiam.  Al.  Mss.  Gorb. 
et  Germ.  nabent,  quam  fidei  obtimt  atque  juititia,  et  me* 
rit6:  nam  verbum  oo^infl.ad  requiem  iemfdtemam  refertur. 


lEdd.omittunt :  Et  cum  quibut  Deo  vivimus,  quffiverba 
ex  novem  Mss.  restituuntur. 


449 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


150 


cumeBsetapostolus  PaulusinTroade.Sic  enimicri- 
ptum  est :  In  una  autem  sabbaH  cangregatis  nobis 
frongere  panem,  Pautus  disputabat  illis,  exiturus 
alia  die,  produxitque  sermonem  usque  ad  medium 
noc/is(Acrzx,7).Deindecumdescendi8setdec(Bna- 
culo,ubi  congregati  erant,ad  resuscitandum  adoles- 
centem,  qui  gravatussomnodefenestracecideratet 
mortuus  ferebatur,  de  ipso  Apostolo  Scriptura  sic  lo- 
quiiUT:Aseendensautem,\nqui{,cumfregissetpanem 
atquegustasset,  satisque  esset  allocutususque  ad  di- 
humlum,  sicprofectus  est{Ibid.,  M).Kb9ii\iihocs\c 
accipiatur,  tanquam  solerent  Aposloli  dominicodie 
solemniter  jejunare.  Unaenim  sabbatitunoappella- 
batur  dies,  qui  nuncdominicus  appellatur,  quodin 
Bvangeliisapertius  invenitur.  Namdies  resurrectio- 
ois  Domini,prima  sabbati  aMattbfiBO,a  cnteris  autem 
tribusunasabbatidicitur(lfa</A.zzviii,i;J/arc.xvi, 
%;Lue.Ti\v,\ ;  et  Joan^  zz,  i  );quem  constat  eum  essct 
qui  dominicus  postea  appellatus  est.  Aut  ergo  post 
peractumdiem  sabbati,noctisinitiofuerant  congre- 
gatiy  qu»  utique  noz  jamaddiem  dominicum,  hoc 
est  ad  anam  sabbatipertinebat ;  etitaeadem  nocte 
fracturus  panem,  sicut  frangitur  in  sacramento  cor- 
pofle  Christi,produzit  sermonem  usqueadmedium 
noctis,  ut  post  sacramenta  celebrata,  rursus  usque 
addiluculumalloquens  congregatos,  quoniammul- 
tum  festinabat,  utiuoesoente  proficisceretur  domi- 
nieo  die:  aut  certesi  in  unasabbatinon  pernoctem, 
sed  perdiem  horadominici  fuerant  congregati ;  eo 
ipeo  quo  dictum  est,  Pauius  dispulabat  illis,  exi 
turusalia  die,  ezpressa  est  causa  producendi  ser- 
moois,  quia  fuerat  eziturus,  et  eos  sufficienter  in- 
struereeupiebat.  Nonergosolemniter  die  dominico 
jejuoabant,sednecessarius  sermo,  qui  studiiferven- 
tissimi  audiebaturardore,  reficiendi  corporiscausa 
internimpendus  essenon  visus  est  profecturo  Apos. 
tolo,  qui  eos,  propter  alios  suos  usqnequaque  dis. 
cursus,  vel  aiiasnunquam,  vel  rarissime  visitabat; 
praesertimquiatonc  ezillis  terrissiciitconsequentia 
doceot,  ita  discessuras  erat,  ut  jam  non  esset  eos 
in  camevisarus.Ac  perhocmagisostenditurdomi- 
nicis  diebus  sohta  illii  non  fuisse  jejunia,  quia  ne 
hoc  crederetur,  curavit  scriptor  libri  causam  produ- 
eeodi  sermonisezponere;  utsoiremus  sialiquane- 
cessitas  oriatur,  urgentiori  actioni  non  esse  pran- 
dium  prseferendum  :  quamvis  ab  istis  avidissime 
audientibus,  et  ipsum  fontem  cogitantibus  profectu- 
ram,atqueideo  magna  siti  non  aquas,  sed  verbi  sine 
satietate  quidquid  influebat  haurientibus,  non  tan- 

tamcama]eprandium,verum  eliam  ccBnacontempta 
est. 

29.  Sed  tunc  quamvis  dominico  die  solita  illis  je- 
Janianon  fuissent,non  erat  tamen  EoclesiaB  tam  insi- 
gois  ofTensio,  si  aliqua  tali  neoessitate,  qualem  apo- 
stolusPaulushabuitfdie  totodominicousquead  me- 
diamooctis,  veletiam  usquead  diluculum  reficere 
corporanoo  curarent.Nunc  veroposteaquam  haere- 
tici,  mazime  impiissimi  ManichaBi*,jejunia  dieido- 

'  Am.  Btd.  Er.  et  Mss.  sez,  prflBtermissa  ¥006  Mani' 
AcHp  habent,  mtunme  tsiptuftmi  Jejunia, 


minici  non  aliqua  necessitate  occurrente  peragere, 
sed  quasi  saora  solemnitatestatutadogmatizarecoe- 
perunt  et  innotuerunt  populis  christianis  ;  profecto 
nec  tali  necessitate,  qualem  Apostolus  habuit,  ezis- 
timo  faciendum  esse  quod  fecit,  ne  majusmalum 
incurratur  in  scandaio,  quam  bonum  percipiatur  ez 
verbo.  Quidquidtamen  causflBveineoessitatis  exsti- 
lerit,  cur  homo  ohristianus  die  dominico  jejunare 
cogatur,  sicut  etiam  illud  in  Actibus  Apostoiorum 
invenimus,  in  naufragii  periculo,  ubi  et  ipse  Aposto- 
lus  navigabat,  quatuordeoim  diebus,  ac  per  hoo 
duobus  dominiois  jejunatum  {Act,  zzvu,  33) ;  nuilo 
mododubitare  debemus,dominioum  diem,quando 
non  plures  dies  sine  ulla  refectione  continuandi  vo- 
ventur,  inter  jejuniorumdies  nonesse  ponendum. 
CAPUT  Xni.  —  30.  Cur  autem  quarta  et  sezta 
mazime  jejunet  Eoolesia,  illa  ratio  reddi  videtur, 
quod  considerato  Evangelio,  ipsa  quarta  sabbati, 
quam  vulgo  quartam  feriam  vocant,oonsiIium  repe- 
riuntur  ad  oocidendum  Dominum  fecisse  JudfiBi. 
Intermisso  autem  uno  die,ouju8  vespera  Dominus 
Pascha  cum  disoipulis  manduoavit,  qui  finis  fuit 
ejus  dioi  quem  vocamus  quintam  sabbati,  deinde 
traditus  est  ea  noctequ»  jam  ad  seztam  sabbati.qui 
dies  passionis  ejus  manifestus  est,  pertinebat.  Hic 
diesprimusazymorum  fuit  a  vespera  incipiens.  Sed 
MatthfiBus  evangeiista  quintam  sabbati  dioit  fuisse 
primam  diem  axymorum  ;  quia  ejus  yespera  se- 
quente,  fulura  erat  coana  paschalis,  qua  coena  inoi- 
piebat  azymum  et  oris  immolatio  manducari.  Ez 
quo  coUigitur  quartam  sabbati  fuisse,  quando  ait 
Dominus:  Scilis  quiapost  biduum  Pascha  fiet,  et 
Filius  hominis  tradetur  ut  crucifigatur  (Matth,  zzvi, 
2) :  acper  hoodies  ipsejejunio  deputatus  est,  quia, 
sicut  Evangelista  sequitur  et  dicit,  Tunc  congre' 
gati  sunt  principes  sacerdotum  et  seniores  populi 
in  atrium  principis  sacerdotum,  qui  dieebatur  Cax- 
phasy  et  consilium  fecerunt  ut  Jesum  doto  tenerent 
etocciderent  {Ibid.Z, 4).  Intermisso  autem  uno die, 
de  quo  dicitEvangeHum,  Prima  autem  azymorum 
aecesserunt  discipuli  ad  Jesum  dicentes :  Ubi  vis 
paremus  tibicome€lerepascha{Ibid.,[n)  ?  hoc  ergo 
die  intermisso,  passus  est  Dominus,  quod  nuUus 
ambigit,  sezta  sabbati ;  quapropter  et  ipsa  sezta 
rectejejuniodeputatur :  jejuniaquippe  humilitatem 
significant.  Unde  diotum  est :  Et  humiliabam  in 
jejunio  animmn  meam  (Psal.  zzziv,  13). 

3i.  Sequitur  sabbatum,  quo  die  caro  Christi  in 
monumento  requievit,  sicut  in  primis  operibua 
mundi  requievit  Deus  die  illo  ab  omnibus  operibua 
suis.  Hincezortaestista  inreginfiBillius  veste  varie- 
tas,  ut  alii,  siout  mazime  popali  Orientis,  propter 
requiem  signifioandam  mallent  relazarejejunium, 
alii  propter  humiiitatem  mortis  Domini  jejunare, 
sicutRomanaetnonnuIIfiBOccidentisEcolesifiB.Quod 
quidem  uno  die,quo  Pasoha  oelebratur  propter  reno- 
vandam  rei  gestaB  memoriam,  qua  disoipuli  huma- 
nitus  mortem  Domini  doluerunt,  sic  ab  omnibus 
jejunatur,  ut  etiam  ilU  sabbaU  jejunium  devotis- 
sime  oelebrent,  qoicfiBterispertotum  annumsabba- 


151 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


152 


tis  prandent ;  utrumque  videlicet  significaiites,  et 

in  uno  anniversario  die  luctum  discipulorum,  et 

cfiBteris  sabbatis  quietis  bonum.  Duo  quippe  sunt, 

qufiB  j  ustorum  beatitudinem,et  omnis  miserifiB  finem 

sperari  faciunt,  mors  et  resurrectio  mortuorum.  In 

morte  requies  est,  de  qua  dicitur  per  Prophetam : 

Plebs  mea  intra  in  cellaria  tua ;  abscondere  pusil' 

lum  donec  transeat  ira  Domini  {Isai.  zzxi,  20).  In 

resurrectione  autem  in  homine  toto,  id  est,  in  came 

et  spirituperfectafelicitas.Hincfactum  estuthorum 

duorum  utrumquenon  significandum  putaretur  la- 

bore  jejunii,  sed potiusrefecUonishiiaritate,  excepto 

paschali  uno  sabbato,  quo  discipulorum,  sicut  di- 

ximus,  luctuB  propter  rei  gestfiB  memoriam  fuerat 

jejunio  proliziore  signandus. 

GAPUT  XIV.  —3*2.  Sed  quoniara  noninvenimus, 

ut  jam  supra  commemoravi,  in  evangeliciset  apos- 

tolicis  Litteris,quse  ad  Novi  Testamenti  revelationem 

proprie  pertinent,  certis  diebus  aliquibus  evidenter 

prfieceptum  observanda  esse  jejunia,et  ideo  resquo- 

queista,8icut  alias  plurimfiB  quasenumeraredifficile 

est,  invenit  in  veste  illius  filifiB  regis,  hoc  est  Eccle- 

siflB,  varietatis  iocum ;  indicabo  tibiquidmihi  dehoc 

requirenti  responderit  venerandus  Ambrosiu8,aquo 

baptizatus  sum^Mediolanensis  episcopus.Nam  cum 

in  eadem  civitate  mater  mea  mecum  esset,  et  nobis 

adhuccatechumenis  parum  ista  curantibus.illasolii- 

citudinem  gereret  utrum  secundum  morem  nostrfia 

civitatis  sibi  esset  8abbatoJejunandum,an  EcclesifiB 

Medioianensis  more  prandendum,ut  hac  eam  cunc- 

tationeliberarem,interrogavihoc  supradictum  homi- 

nem  Dei.At  iile:  Quid  posstim,  inquit,  hinc  docere 

amplius  quam  ipse  facio  f  Ubi  ego  putaveram  nihii 

eum  ista  responsione  prfiBcepisse,  nisi  ut  sabbato 

pranderemus ;  hoc  quippe  ipsum  facere  sciebam : 

sedillesecutusadjecit,  Quandohicsum^  nonjejuno 

sabbato ;  quando  Romm  sumjejuno  sabbaio :  et  ad 

quamcumque  Ecclesiam  veneritis,  inquit,  ^us  mo- 

remservateM  patiscandatumnon  vuUisaut  facere. 

Hoc  responsum  retuli  ad  matrem,  eique  suffecit, 

nec  dubitavitesseobediendumihocetiam  nossecuti 

sumus.  Sed  quoniam  contingit,  maxime  in  Africa» 

ut  una  Ecclesia  vel  unius  regionis  EcclesiaB,  alios 

habeantsabbatoprandentes,  alios  jejunantes;  mos 

eorum  mihi  sequendus  videtur,quibuseorum  popu- 

lorum  congregatio  regenda  commissa  est.Quaprop- 

ter  si  consiiio  meo,  prflesertimquia  in  haccausa  pius 

forte  quam  satis  fuit,te  petenteatque  urgenie,  locu- 

tus  sum,  libenter  acquiescis ;  episcopo  tuo  in  hac 

re  noli  resistere,  et  quod  facit  ipse,  sine  ullo  scru- 

pulo  vel  disceptatione  sectare. 

EPISTOLA  XXXVir  (a). 

GrcUulatursibiAugustinm  litterariassuas  tucubra^ 
tiones  legi  et  approbari  a  Simpticiano  ;  ejusque 
censurx  svbjicit  tumcmteros  suoslibros^  tum  eos 
quos  dequmtionibus  ab  ipsopropositis  ronscripsit. 

Domino  beatissimo  et  venerabiliter  sincerissima 

*  Decrat  in  hoc  tomo.  Hic  edita  est  collatis  aDtea  libria 
qui  eam  habent  pnBfixam  libris  qusstionum  ad  Simnli- 
cianum. 

{a)  Ez  4  Tomo  :  qufiB  autem  37  erat,  nunc  109.  Scripta 
circaao.  397. 


charitate  ampiectendo  patri  SiMPLiciAifo  (6),  Au- 

GUSTiNus,  in  Domino  salutem. 

i .  Pienas  bonorum  gaudiorum  iiUerfiis,  quod  sis 
memor  mei,meque  ut  8oiesdiiigas,magnfiBquegra- 
tulationi  tibi  sit  quidquid  in  me  donorum  suorum 
Dominus  conferre  dignatus  est  misericerdia  sua, 
non  meritis  meis,  missas  munere  Sanctitatis  tufie 
accepi :  in  quibusaffectumin  me  paternum  de  tuo 
benignissimo  corde  non  repentinum  et  novum 
hausi,  sed  expertum  sane  cognitumque  repetivi, 
domine  beatissime,  et  venerabiiiter  sincerissima 
charitate  ampiectende. 

2.  Unde  autem  tanta  exorta  est  feiicitas  iittera- 
rio  iabori  nosUro,  quo  in  iibrorum  quorumdam 
conscriptione  sudavimus,  ut  a  tua  Dignatione  iege- 
rentur  ?  nisi  quia  Dominus,  cui  subdita  est  anima 
mea,  consoiari  voluit  curas  meas,  et  a  timore  re- 
creare,  quo  me  in  taiibus  operibus  necesse  est  esse 
sollioilum,  necubi  forte  indoctior  vel  incautior, 
quamvis  in  planissimo  campo  veritatis,  offendam. 
Cum  enimtibiplacetquod  scribo,  novi  cui  placeat; 
quooiam  quis  te  inhabitet  novi.  Idem  quippe  om- 
uium  muoerum  spirituaiium  distributor  atque  Ifiir- 
gitor  per  tuam  sententiam  coufirmabit  obedien- 
tiammeam.Quidquid  enimhabentillascriptadeleo- 
tatione  tua  dignum,  in  meo  mioisterio  dixit  Deus, 
Fiat,  et  faclum  est :  in  tua  vero  approi>atione  vidi 
Deus  quia  bonum  est  (Gen.  \,  3,  4). 

3.  QufiBsiiunculas  sane,  quas  mihi  enodandas 
jubere  dignatus  es,  etsi  mea  tarditate  implicatus 
non  inteiligerem,  tuis  meritis  adjutus  aperirem. 
Tantum  iliud  qufisso,  ut  pro  mea  infirmitate  depre- 
ceris  Deum,  et  sive  in  iis  quibus  meexercere  Jbeni- 
gne  paterneque  voiuisti,  sive  io  aliis  qufiBcumqne 
nostra  in  tuas  sanctfiis  manus  forte  pervenerint, 
quia  sicutDei  data,  sic  etiam  mea  et  rata  cognosco, 
non  solum  curam  legeDtis  impendas,  sed  etiam 
censuram  corrigentis  assumas.  Vale. 

EPISTOIA  XXXVIII  *  (a). 
Augustinus  Profuturoj  de  toleranda  adversa  valetU' 

dine  ;de  morte  Megalii,  et  de  cohibenda  ira, 
Fratri  Proputuro  Augustinus. 

i .  Secundum  spiritum,  quautum  Domino  piacet, 
atque  vires  ipse  prfiBbere  dignatur,  recte  sumus  ; 
corpore  autem,  ego  iu  iecto  sum*  Nec  ambuiare 
enim,  neo  stare,  nec  sedere  possum,  rhagadis  vel 
exochadis  dolore  ettumore  (6).  Sed  etiam  sic,  quo- 
niamidDominopiacet,quidaliuddicendume8t,nin 
quiarectesumustPotiusenimsiidnolumusquodiiie 

(6)  SimplicianusEcclesicB  Mediolanensisantistesbeatis- 
simo  successit  Ambrosio,  ex  lib.  2  Ketract.,  c.  i,  nempe 
anno  397.  Nam  Ambrosiuspridie  Paschatis,  juxtascnp- 
torem  ipsius  vitse  Paulinum.  defunctus  est ;  die  scilicet 
4  aprilis  ex  Mart^logiorum  fide  :  porro  autem  Pascha 
in  5  aprilis  incidit  an.  397. 

* Recognita est ad a. a.  bg.  bl. c.  cc. ff.  g-gv.  n.  r.  s. t. 
vc.  vd.  duos  sb.  quatuor  v.  adAm.  Bad.  cr.  Lov. 

(a)  Alias  149  :  quse  autem  38  erat.  nunc  243.  Scripta 
circa  medium  an.  397. 

(b)  Rhagades  elozochadesa  medicis  referuntur  infer 
vitia  sedis  :  ragat  scilicel  a  verbo  r^sto  rumpo,  fissura 
est  circa  sedem  in  venis,  quoe  a  san^inis  fluore  dicunlur 
haBmorrhoides  ;  exoekat  vero  ab  execko  emlnce,  tamur 
•8t  in  sede,  venis  iisdem  prominentibus. 


153 


EPISTOLARUM  CLASSIS  U. 


154 


vult.nosculpandi  8umus,quam  illenoD  rectealiquid 
▼el  facere  vel  sinere  existimandus  est.  Nosti  haec 
omnia  :  sed  quia  mihi  es  alter  ego,  quid  libentius 
tecum  loquerer,  uisi  quod  mecum  loquor  ?  Com- 
mendamus  ergo  sanctis  orationibus  tuis  et  dies  et 
noctes  nostraSyUt  oretis  pronobis,ne  diebusintem- 
peranter  utamur,  ut  noctes  sequo  animo  tolereuous, 
ut  etiamsi  ambulemus  in  medio  umbre  morti8,no- 
biscom  sit  Dominus  ne  timeamus  mala. 

2.  Quod  senex  Megalius  (a)  defunctus  sit, jam  vos 
audisse  quis  dubitet?  Erant  enim  a  depositione  cor- 
poris  ejus,  cum  haec  scriberem,  dies  ferme  viginti 
quatuor.  Utrum  jam  videris  S  disponebas  enim,8uc* 
cessorem  primatus  ejus^  si  fieri  potest,  nosse  volu- 
mus.NondesuntscandaIa,sed  nequerefugiuni  ;non 
desunt  moBrores,sed  neque  consoiationes.  Atque  in- 
ter  haec  quam  vigilandum  sit,  ne  cujusquam  odium 
cordis  intima  teneat,neque  sinat  ut  oremus  Deutn  in 
cobiculo  nostro  ciauso  ostio  (ifa/^/i.vi,6),sed  adver- 
sus  ipsum  Deum  claudatostium,  nosti,optime  fra- 
ter  :  subrepit  autem,  dum  nulli  irascenti  ira  sua 
videturinjusta.  Ita  enim  inveterascensira  fitodium, 
dum  quasi  justi  doloris  admixta  dulcedo,  diutius 
eam  in  vase  detinet,  donec  totum  acescat,  vasque 
corrumpat.Quapropter  multo  melius.nec  juste  cui- 
quam  irascimur,quam  velut  juste  irascendo  in  ali 
cujosodium  irsB  occulta  facilitatedelabimur.Inreci- 
piendis  enim  hospitibus  ignolis,  solemus  dicere, 
multo  esse  melius  malum  hominem  perpeti,  quam 
forsitan  per  ignorantiam  excludi  bonum,dum  cave- 
mut  ne  recipiatur  malus  :  sed  in  afiectibus  animi 
contraest.Namincomparabilitersalubriusestetiam 
irfijustepul8antinoDaperirepenetralecordis,quam 
admittere  non  facile  recessuram,  et  perventuram 
de  surculo  ad  trabem.  Audet  quippe  impudenter 
etiam  crescere  citius  quam  putatur.  Non  enim  eru- 
bescit  in  tenebris,  cum  super  eam  sol  occiderit 
(Eph.  IV,  26).  Recolis  cerle  qua  cura  et  quanta  soi- 
licitudine  ista  scripserim,  si  recoiis  quid  mecum 
nuper  in  itinere  quodam  locutus  sis. 

3.  Fratrem  Severum,  et  qui  cum  eo  sunt,  saluta- 
mus .  Etiam  for  tasse  ipsis  scriberem  us ,  si  per  f es  tina- 
tionem  perlatoris  liceret.  Peto  autem  ut  apud  eum- 
dem  fratrem  nostrum  Victorem,cuiagoetiam  apud 
tuam  Sanctitatem  gratias  quod  Constantinam  cum 
pergeret  indicavit,  petendo  adjuves  propter  nego- 
tium  quod  ipse  novit,  de  quo  gravissimum  pondus 
pro  ea  re  mullum  deprecantis  Nectarii  majoris 
patior,per  Calamam  remeare  ne  gravetur :  sic  enim 
promisit  mihi.  Vale. 

*  Lov.»  inveneris.  At  Bad.  Am.  Er.  et  Mss.  quatuor- 
decim»  ^am  videris, 

{a)  Hic  Megalius  Calamensis  episcopus  et  Numidiee 
prtmas,  cui  in  episcopatu  forte  Possidius,  ia  primatu 
aatem,  uti  ex  conc.  Garthaginensi  anni  397  intelligitur, 
Crescenliamus  successit»  S.  Augustinum  ordinavit  epis- 
copam;  com  in  eam  tamen  adhuc  prcsbvtenim  epistolam 
scripsisset  iratus,cujus  injurice  veniam  deprecatus  in  epis- 
coponim  concilio  calumniam  et  falsilatem  scripto  con- 
demnaWt,  ez  Hb.3  cont.  htt.  Petiliani,  c.  16,  n.  19;  lib. 
3  cont.  Cresconium,  c.  80, n.  92,  et  lib.  4  cont.  eumdem, 
c.  54,  n.  79,  etc.  Huc  forlean  respiciunt  quie  post  ro- 
nuntiatam  Mecalii  mortem  subjicit  Augustinus  :  c  Non 
desont  scandala,  »  etc. 


EPISTOLA  XXXIX  '  (a). 
Eieronymus  Augusiino,  commendans  illi  Prsesi- 

dium,  et  salvere  jubens  Alypium. 
Domino  vere  sanclo  ei  heaiissimo  papx  Augustino, 
HiERONYMus,  in  Chrisio  saluiem. 
GAP.  PRIMUM.  —  I.  Anno pr(Bieri(o, per  fratrem 
nosirum  Asierium  hypodiaconum  Dignaiioni  tux 
epistolam  miseram ,  promptum  reddens  saluiationis 
officium;  quam  iihi  arhitror  redditam.  Nunc  quo- 
que  per  sanctum  frairem  meum  Prxsidium  diaco- 
fium,  obsecvo  primum  ui  meminetis  mei :  deinde 
ui  bajulum  litierarum  habeas  commendaium,  et 
mihi  scias  get^manissimum,  et  in  quibuscumque 
necessitas  postulaverit,  foveas  atque  sustentes;  non 
quo  aliqua  re  (Christo  tribuente)  indigeat,  sed  quo 
honorum  amiciitas  avidissime  expetat,  ei  se  in  his 
conjungendis  maximum  putet  beneficium  consecu- 
tum»  Cur  autem  ad  Occidentem  navigaverit,  ipso 
poteris  narrante  cognoscere. 

CAP.  11.  — -  2.  Nos  in  monasterio  constituii^variis 
hinc  inde  fluctibus  quatimur,  ei  peregrinationis 
molestiassustinemus.Sedcredimusin  eo  qui  dixii, 
<c  Confidiie;  ego  vici  mundum  »  (Joan.  xvi,  33),quod 
ipso  trihuente  etprcBsule,  contra  hosiem  diabolum 
vicioriam  consequamur.  Sanctum  et  venerabilem 
fratrem  nostrum  papam  Alypium,  ut  meo  obsequio 
salutes,  ohsecro,  Sancti  fraires,  qui  nohiscum  in 
monasteHo  Domino  servire  fesiinant^  oppido  ie  sa- 
lutant,  Incolumem  te  ei  memorem  mei,  Christus 
Deus  noster  iueatur  omnipotens,  domine  vere 
sancie  et  suscipiende  papa. 

EPISTOLA  XL  *•  (b). 

Augustinus  Hieronymodetitulo  vulgatiah  ipso  libri 

de  Scriptoribus  ecclesiasticis.tum  de  Petro  repre- 

henso  non  mendaciter  a  Paulo,de  quojam  eidem 

scripsit  Epistolam  iS.Hortatur  posiremo  ut  pro- 

dat  Origenis  etsingulorum  hcereiicorum  errata. 

Domioo  dilectissimo,  et  cultu  sincerissimo  chari- 

tatis  observando  atque  ampiectendo  fratri,  et 

compresbytero  Hierontmo,  Augustinus* 

CAP.  PRIMUM.—  1.  Habeo  gratiam  quod  pro  sub- 

scripla  salutatione,  pieuam  mihi  epistolam  reddi- 

disti,  sed  breviorem  multo  quam  ex  te  vellem  su- 

mere,tali  viro,a  quo  tempora  quantalibetoccupeti 

nullus  sermo  prolixus  est.  Quanquam  itaque  nos 

negotiorum  alienorum,eorumque  secuiarium,curis 

circumstemur  ingentibus;  tamen  epistolse  tuee  bre- 

vitati  faciie  non  ignoscerem,  nisi  cogitarem  quam 

paucioribus  verbis  meis  redderetur.  Quare,  aggre- 

dere,qu8eso,istam  nobiscumlitterariam  collocutio- 

nem,ne  multum  ad  nos  disjungendos  liceat  absen- 

tiae  corporali  :quanquam  simus  in  Domino  Spiritus 

uoitate  conjuncti,  etiamsi  ab  stilo  quiescamus,  et 

taceamus.  Et  libri  quidem,  quos  de  horreo  domi- 

*  Recensita  est  ad  a.  b.  cc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  t.  tt.  vc. 
decem  v.  et  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

**  Hanc  recoguovimus  ad  a.  bl.  bn.  cc.  fs.  j.  mr.  r.  sb. 
t.  tt.  vc.  novem  v.  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  17  :  quee  autem  39  erat,  nnnc  26.  Scripta 
circa  an.  397. 

(b)  Alias  9  :  quae  autem  40  erat,  continetur  26.  Scripta 
circaan.  397. 


■i 


ni^^n 


fBBmmm 


^ 


455 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPl 


456 


nico  elaborasti,  pene  totum  te  nobis  exhibent.  Si 
enim  propterea  te  non  novimus,  quia  faciem  tui 
corporis  non  vidimus:  hoo  modo  oec  ipse  te  nosti; 
nam  tu  quoque  non  vides  eam.Si  autem  tibi  nonob 
aliud  notus  es,nisi  quia  nosti  animam  tuum;et  nos 
eum  non  mediocriternovimusin  litteris  tuisyin  qui- 
bus  beoedicimus  Domino,  quod  tibi,et  nobis,  omni- 
busque  fratribus,  qui  tua  legunt,  te  talem  dedit. 

CAP.  II.  —  2.  Liber  quidam  tuus  inter  caBtera  non 
diu  est  ut  venit  in  maous  nostras :  quee  si  ejus  in- 
scriptio,  nescimus  adhuc ;  non  enim  hoc  codex 
ipse,  ut  assolet,  in  liminari  pagina  praBtendebat. 
Epitaphium  tamen  appellari  dicebat  fraler  apud 
quem  inventus  est;quod  ei  nomen  tibi  placuisse  ut 
inderetur  crederemus,  si  eorura  tantum  vei  vitas, 
▼el  scriptaibi  legissemus.qui  jam  defuncti  essent. 
Cum  vero  multorum  et  eo  tempore  quo  scribeba- 
tar,et  nunc  usque  viventium,  ibi  commemorentur 
opuscula ;  miramur  cur  hunc  ei  titulum  vel  impo- 
sueris,  vel  imposuisse  credaris.  Sane  utiliter  a  te 
conscriptum  eumdem  librum  satis  approbamus. 

CAP.  in.  ~  3.  In  expositiooe  quoque  Epistolas 
Pauli  ad  Galatas,iaveQimus  aliquidquod  nos  mui- 
tum  noveat.Si  enim  ad  Scripturas  sauctas  admissa 
fuerint  velut  officiosa  mendaci.i,  quid  in  eis  rema- 
nebit  auctoritatis  ?  quae  tandem  de  Scripturis  illis 
sententia  proferetur,  cujus  pondere  contentiosaB 
falsitatis  obteratur  improbitas?Statim  enim  ut  pro- 
tuleris;  si  aliter  sapit  qui  contra  nititur,  dicet  illud, 
quod  prolatum  erit,  honesto  aliquo  officio  scripto- 
rem  fuisse  mentitum.  Ubi  enim  hoc  non  poterit,8i 
potuit  in  ea  narratione,  quam  exorsus  Apostolus 
ait,  Qua  autem  seribo  vobis,  ecce  coram  Deo  quia 
non  mentior  (Ga/.t,20),credi  afiirmarique  mentitus 
eo  loco  ubi  dixit  de  Petro  etBarnaba :  Cum  viderem 
quia  non  recte  ingrediuntur  ad  veritatem  Evange- 
lii  (/6u/eni,ii,i4)?  Si  enim  recte  illi  ingrediebantur, 
iste  mentitus  est ;  si  autem  ibi  mentitus  est,  ubi 
verum  dixit  ?  An  ibi  verum  dixisse  videbitur,  ubi 
hoc  dixerit,  quod  lector  sapit ;  cum  vero  contra  sen- 
sum  lectoris  aliquid  occurrerit,  officioso  mendacio 
deputabitur?  Non  enim  deesse  poterunt  caussB, 
cur  existimetur  non  solum  potuisse,  verum  etiam 
debuisse  mentiri,  si  huio  regulsB  conceditur  locus. 
Non  opus  est  hanc  causam  multis  verbis  agere, 
prasertim  apud  te,  cui  sapienter  providenti  dic- 
tum  sat  est.  Nequaquam  vero  mihi  arrogaverim  ut 
iugenium  tuum,  divino  dono  aureum,  meis  obolis 
ditare  contendam  ;  nec  est  quisquam  te  magis 
idoneus,  qui  opus  illud  emendet. 

CAP.  IV.— 4.  Neque  enim  a  me  docendus  es  quo- 
modo  intelligatur  quod  idem  d\e\i,Factu$  sum  Ju^ 
daeis  tanquam  Judceus,  ut  Judceos  lucrifacerem  (1 
Cor,  IX,  20) ;  et  c^etera  quie  ibi  dicuntur  compas- 
sione  misericordiaB,  non  simulatione  fallaciaB.  Fit 
enim  tanquam  «grotus  qui  ministrat  aegroto ;  non 
cum  se  febres  habere  mentitur,sed  cum  animo  con- 
dolentis  cogitat  quemadmodum  sibi  serviri  vellet, 
ti  ipse  «grotaret.  Nam  utique  Judvus  erat ;  Chris- 
tianus  autem  factusy  non  iudflBorum  Sacramenta 


reliquerat,  qum  convenieoter  ille  populus  et  legi- 
timo  tempore  quo  oportebat,  acceperat.  itaque 
suscepit  ea  celebranda,  cum  jam  Christi  esset  Apos- 
tolus ;  sed  ut  doceret  non  esse  perniciosa  iis  qai  ea 
velient,  sicut  a  parentibus  per  Legem  acceperant, 
custodire,  etiam  cum  Christo  credidissent,  non  ta- 
men  in  eis  jam  constituerent  spem  salutis ;  quo- 
niam  per  Dominum  iesum  salus  ipsa,  quse  illis 
Sacramentis  significabatur,  advenerat.  Ideoque 
Gentibus,  quod  insuetos  a  fide  revocarent  onere 
gravi  et  non  necessario,  nullo  modo  imponenda 
esse  censebat  {Act.  xv,  28). 

5.  Quapropter  non  ideo  Petrum  emendavit,  quod 
paternas  traditiones  observaret:  quod  si  facere  vel- 
let,nec  mendaciter  nec  incongrue  faceret ;  qaamyis 
enim  jam  superflua,tamen  solita  non  nocerent:  sed 
quoniam  Gentes  cogebat  iudaizare  (GaL  u,  14), 
quod  nullo  modo  posset^nisi  ea  sic  ageret,tanquam 
adhuc  etiam  post  Domini  adventum  necessaria 
saluti  forent ;  quod  vehementer  per  apostolatum 
Pauli  veritas  dissuasit.  Nec  apostolus  Petrus  hoc 
ignorabat ;  sed  id  faciebat,  timens  eos  qui  ex  cir- 
eumcisione  erant.  Ita  et  ipse  vere  correctus  est,  et 
Paulus  vera  narravit,  ne  sancta  Scripturay  quaa  ad 
fidemposteris  edita  est,admissa  auctoritatemenda- 
cii.tota  dubianutet  et  fluctuet.  Non  enim  potest  aot 
oportet  litteris  explicari,  quanta  et  quam  inexpli- 
cabilia  mala  consequantur,  si  hoc  concesserimas. 
Posset  autem  opportune  minusque  periculose  de- 
monstrari,  si  coram  inter  nos  colloqueremur. 

6.  Hoc  ergo  JudaRorum  Paulus  dimiserat,  quod 
malum  habebant;  et  in  primis  iIIud,quod  ignoran- 
tes  Dei  justitiam,  et  suam  Justitiam  volentes  cons- 
tituere,  justiti»  Dei  non  sunt  subjecti  (Bom»  x,  3). 
Deinde  qnod  post  passionem  et  resurrectiooem 
Chrisli,  dato  ae  manifestato  Sacramento  gratia  se- 
oundum  ordinem  Melchisedech,  adhuc  potabant 
Sacramenta  vetera,non  ex  consuetudinesolemnita- 
tis,sed  ex  necessitate  salutis  esse  ceIebranda:qu8B  ta- 
men  si  nunquam  fuissent  necensaria,  infrucioose 
atque  inaniter  pro  eis  MaehabaBi  martyresfierent^ll 
ifacA.  vii,1).Po8tremo  istudquod  prfiedicatores  gra- 
tisB  Christianos  (a)  Judaei  tanquam  hostes  Legis  per- 
sequebantur.Hos  atque  hujusmodi  errores  et  vitia, 
dicit  se  damna  ^  et  stercora  arbitratum,ut  Ghristom 
lucrifaceret  (PAt7t;7p.ni,8);nonobservatione8  Legis, 
si  more  patrio  celebrarentur,  sicut  et  ab  ipso  cele- 
bratfiB  sunt  sine  ulla  salutis  uecessitate,  non  *  sicot 
JudsBi  celebrandasputabant,autfallaci  simolationa, 
quod  in  Petro  reprehenderat.  Nam  si  propterea 
illa  Sacramenta  celebravit,  quia  simulavit  se  Ju- 
dfiBum  ut  illos  lucrifaceret;  cur  non  etiam  sacrificmvit 
cum  Gentibus,  quia  et  iis  qui  sine  Lege  erant,  tao- 
quam  sine  Lege  factus  est,  ut  eos  quoqne  lucrifa- 
ceret,  nisi  qiiia  et  illud  fecit,  ut  natura  JudfiBUs,  et 
hoc  tolum  dixit«  non  ut  fallaciter  se  fiiigeret  esse 
quod  non  erat,  sed  nt  misericorditer  eis  ita  subve- 

>  Sic  Mss.  prope  omnes.  At  Edd.  habent  :  diat  8$  da- 
mnare,  etc. 
'  Deest  fiofi  apud  Bad.  Am.  £r.  et  plerosque  Mss. 
(a)  Forttt  Chnstian». 


157 


£P1ST0LARUM  GLASSIS  IL 


158 


niendam  esse  santiret,  ao  si  ipse  in  eodem  errore  la- 
boraret;noD  8cilicetmentieotisastu,sed  compatien- 
lisaffectu?  Siouteo  ipso  locogeneraliterintulit,Fac- 
tu8  stitninfirmis  infirmus,  ut  infirmos luerifaeerem 
(ICor.iz,  22);  utsequeQsconclusio, Omnt^usomma 
faetus  sumy  ut  omnes  luerifaeerem  (Ibid,),  ad  hoc 
referenda  intelligatur,  ut  cujusque  infirmitatem 
tanquam  in  seipso  miseratus  appareat.  Non  enim  et 
cum  diceret,  Quis  infirmatur,  et  ego  non  infirmor 
(U  Cor.  XI,  29)  ?  infirmitatem  alterius  siraulasse  se 
potius  quam  condoluisse,  volebat  intelligi. 

7.  Quare  arripe,  obsecro  te,  ingenuam  et  vere 
christianamcum  oharitate  severitatem,ad  illud  opus 
corrigendum  atque  emendandum,  et  Tro^tvaxf^av,  ut 
dieitmr,  oane.  Incomparabiliter  enim  pulchrior  est 
yeritas  Christianorum,  quam  Helena  Grfficorum. 
Proista  enim  fortius  nostri  martyres  adversus  hano 
Sodomam,  quam  pro  illa  illi  heroes  adversus  Tro- 
jam,  dimicaverunt.  Neque  hoc  ideo  dieo,  ut  oculos 
cordis  recipias  ;  quos  absit  ut  amiseris  :  sed  ut  ad- 
verias,  quos  cum  habeas  sanos  et  vigiles,  nescio 
qoa  dissimulatione  avertisti,  ut  non  intenderes 
qoie  consequantur  adversa  ;  si  semel  creditum 
fuerit,  posse  honeste  ac  pie  scriptorem'  divinorum 
Librorum  in  aliqua  sui  operis  parte  mentiri. 

GAPUT  V.  —  8.  Scripseram  hinc  jam  aliquando 
ad  te  epistolsm  qufis  non  perlata  est,  quia  nec  per- 
rexit  cui  perferendam  tradideram  :  ex  qua  illud 
mihi  suggestum  est,  cum  istam  dictarem,  quod  in 
hac  quoque  prntermittere  non  debui,  ut  si  alia  est 
Bantentia  tua,  eademque  est  melior,  timori  meo  11- 
benter  ignoscas.  Sienim  aliter  sentis,  verumquetu 
lantis  (nam  nisi  verum  sit,  melius  esse  non  po- 
test),  ut  non  dioam  nulla,  certe  non  magna  culpa 
meus  error  veritati  favet,  si  rectein  quoquam  ve- 
ritas  potest  favere  mendacio. 

CAPUT  VI.  —  9.  De  Origene  autem  quod  rescri- 
bere  dignatus  es,  jam  sciebam  non  tantum  in 
ecclesiasticis  iitteris,  sed  in  omnibus  recta  et  vera 
qiUB  invenerimas,  approbare  atque  laudare  ;  falsa 
vero  ot  prava  improbare  atque  reprehendere.  Sed 
illodde  prodentia  doctrinaque  tua  desiderabam,  et 
adhuc  desidero,  ut  nota  nobis  facias  ea  ipsa  ejus 
errata»  quibus  a  fide  veritatis  ille  vir  tantus  reces- 
sisse  eonvincitnr.  In  libro  etiam  quo  cunctos,  quo. 
rom  meminisse  potuisti,  scriptores  ecclesiasticos 
et  eorum  scripta  commemorasti,  commodius,  ut 
arbitror,  fieret,  si  nominatis  eis  quos  haeresiotas 
esse  nosti,  quando  ne  ipsos  quidem  pretermittere 
voloeris,  subjungeres  etiam  in  quibus  cavendi 
essent :  quanquam  nonnullos  etiam  prfleterieris  ; 
quod  scire  ouperem  quo  consilio  factum  sit.  Aut  si 
illud  Tolumen  forte  onerare  noluisti,  ut  comme- 
inoralis  hasreticis,  non  adderes  in  quibus  eos  catho- 
lica  damnarit  auctoritas;  peto  negrave  sit  litterario 
iabori  tuo,quo  non  mediocriter  per  Domini  Dei  nostri 
gratiam,  inlatina  lingua  sanctorum  studia  et  accen- 

*  Edd. :  PoMU  hanett$  aceipi  teriplorem.  At.  Mss.  trede- 
cim  :  Patte  hanstte  ae  pie  teriptorem.  Hanc  lectioneiu 
ampleetimnr. 


distietadjuvisti^idquod  tibi  perhumilitatemmeam 
fraternacharitas  indioit,  ut  si  occupationes  tuae  si- 
nunt,  omnium  hflBreticorum  perversadogmata,  qui 
rectitudinem  fidei  christianiB  usque  adhoc  tempus 
vel  imoudentia  vel  imperitia  vel  pervicacia  depra- 
vare  conati  sunt,  uno  libello  breviterdigesta  edas, 
in  notitiam  eorum  quibus  aut  non  vacat  propter 
alia  negotia,  aut  non  valent  propter  alienam  lin- 
guam  tam  multa  legere  atque  cognoscere.  Diu  te 
rogarem,  nisi  hocsoleretesse  indicium  minuspr»- 
sumentis  de  oharitate.  Huno  interea  fratrem  nos- 
trum  Paulum  in  Christo  multum  commendo  beni- 
gnitati  tiiae,  cujus  in  nostris  regionibus  existima- 
tioni  bonum  coram  Deo  testimonium  perhibemus. 

EPISTOLA  XLI '  (a). 
Alypius  et  Augustinus   Aurelio  gratulantes  de 
sermonibus  quos  presbyteri  prxsenteipso  ad  po* 
pulum  habere  eaeperant,  ipsumque  rogantes  ut 
aliqui  eorum  sermones  sibi  mittantur. 

Domino  beatissimo  et  venerabiliter  suscipiendo, 
sincerissimeque  charissimo  fratri,  et  consaoer- 
doti  <  papee  Aurelio,  Altpius  et  Augustinus,  in 
Domino  salutem. 

1.  Impletum  est  gaudioos  nostrum,  et  linguanos- 
traexsultatione  {PsaL  cxxv,2),nuntiantibusiitteris 
tuis  sanctain  oogitationem  tuam,  adjuvante  Domino 
qui  eam  inspiravit,  ad  effectum  esse  perductam, 
deomnibus  ordinatis  fratribus  nostris,  et  praecipue 
desermone  presbyterorum,qui  tepraesente  populo 
infunditur  ;  per  quorum  linguas  clamat  charitas 
tua  majore  voce  in  cordibus  hominum,  quam  illi  in 
auribus  :  Deo  gratias.  Nam  quid  melius  et  animo 
geramiis,  etoreproraamus,  etcalamo  exprimamus 
quam,Deogratias?  Hocnecdici  brevius,  nec  audiri 
laelius,  nec  inteiligi  grandius,  nec  agi  fructuosius 
potest.  Deo  gratias,  qui  te  et  tam  fideii  pectore  ditavit 
erga  filios  tuos,  et  id  quod  in  intimo  animat  habe- 
bas,  quod  humanusocuius  nonpenetrat,  eduxit  in 
lucem,  donando  tibi,  non  soium  ut  bene  velles, 
verum  etiam  in  quibus  posset  apparere  quod  vel- 
les.  Ita  plane  fiat,  fiat :  luceant  haec  opera  coram  ho- 
minibus,ut  videant,gaudeant,glorificent  Patremqui 
in  coelis  esi  (Matth.  v,  16).  Talibus  delecteris  inDo- 
mino  :  ipse  te  pro  eis  orantem  dignetur  exaudire, 
quem  tu  per  eos  loquentem  non  dedignaris  audire. 
Eatur,  ambuletur,  curratur  in  via  Domini ;  benedi- 
cantur  pusilli  cum  magnis,  jucundati  in  his  qui  di- 
cunteis,  Indomum  Domini  ibimus {Psal.  cxxit  i): 
prsBcedant  illi,  et  sequantur  isti,  imitatoresfactleo- 
rum,  sicut  et  iUi  Christi.  Ferveat  iter  sanctarum  for^ 
micarum,  fragrent  opera  sanctarum  apum,feratur 
fructusin  tolerantiacumsaluteperseverandi  usque 
in  finem.  Nec  sinat  Dominus  tentari  supra  quam 
possumus  ferre,  sed  faciat  cum  tentatione  etiam 
exitum,  ut  possimus  sustinere  (I  Cor.  x,  13). 

<  Ita  Mrs.  omnes.  At  Edd.,  et  vere  tanetopapet, 
*Emendaviniu8hancada.  bl.  bo.  bg.  cb.CTg.  gg.ffv.ji 

n.  s.  t.  vc.  duos  a.  duossb.  quatuorv.  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 
{a)  Alias  77  :    qaie   autem  41  erat,  contiQetur  26. 

Scnpta  sub  ioitium  episcopatusAugustini. 


"1 


159 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


100 


2.  Orate  pro  aobis,  digni  exaudiri  ;  cum  tanto 
quippe  saorificio  acceditis  ad  Deum  siocerissim» 
dilectionis  etlaudis  ejusia  operibus  vestris :  orate 
ul  et  in  nobis  heeo  luceant ;  quoniam  novit  iUe 
quem  oratis,  cum  quanto  nostro  gaudio  in  vobis 
luceant.  Haec  sunt  vota  nostra,hnmuititudines  so- 
latiorum  secundum  mnltitudinem  doiorum  nostro- 
rum  in  corde  nostro  juoundant  animam  nostram 
(Psal,  IGH1,  i9).  Itaest.quiaitapromissumest;  ita 
erit  quod  restat,  sicut  promissum  est.  Obsecramus 
te  per  eum  qui  tibi  ista  donavit,  et  populum,  cui 
servis,  hac  per  te  benedictione  perfudit,  ut  jubeas 
singuios  quos  volueris  sermones  eorum  conscriptos, 
et  emendatos  mitti  nobis.  Nam  et  ego  quod  jus- 
sisti  non  negligo,  et  de  Tychonii  septem  regulis 
vel  clavibus,  sicut  saepe  jam  scripsi,  cognoscere 
quid  tibi  videatur  exspecto  (a).  Fratrem  Hiiarinum 
Hippooensem  archiatrum  et  principalem  multum 
commendamus.  Nam  de  fratre  Romano  quid  sata- 
gas  novimus,  nihilque  petendum  est  nisi  ut  te  pro 
Hlo  adjuvet  Dominus.  Amen. 

EPISTOLA  XLll  '. 
Augustinui  Paulino,  flagitans  ut  litterarum  debin 

tum  amplius  anno  integro  non  redditum  exsol^ 

vat,  mittatque  sibi  opus  adversus  Paganos,  cum 

id  perfecerit, 

Prodit  nunc  primum  (6)  ex  corticeo  codice,  qui  olim 
Narbonensis  ecclesiae  fuit,  nuoc  vero  est  illustris  fa- 
milifiB  Phimarconensis : 

Dominis  laudabilibus  inChristo  sanctissimis  fratri- 

bus  Paulino  et  TherasijB,  Augustinus,  in  Domino 

saiutem. 

Num  etiam  hoc  sperari  aut  ezspectari  posset,  ut 

per  fratrem  Severum  rescriptaflagitaremus,  tamdiu 

tam  arden  ti  bus  nobis  a  vestra  Charitate  non  reddi  ta? 

Quid  est  quodduas  aBstateseasdemquein  Africasi- 

tire  cogamur?  Quidampliusdicam?0  qui  resves- 

tras  quotidie  donatis,  debitum  reddite.  An  forte 

quod  advorsus  dffimonicolas  te  scribere  audieram, 

atque  id  opus  vehementer  desiderare  me  ostende- 

ram  (c),  volens  perficere  ac  mittere,  tanto  tempore 

adnos  epistolasdistulisti?UtinamsaItem  tani  opi- 

ma  mensajam  annosum  ab  stilo  tuo  jejunium 

meum  ezcipias:  qu8B  si  nondum  parata  est,  non 

desinemusconqueri,sinos  dumillud  perficis,  non 

interimreficis.  Salutate  fratres,  mazime  Romanum 

et  Agilem.  Hinc  qui  nobiscum  sunt  vos  saiutant, 

et  aprum  nobiscum  irascuntur,  si  parum  diligunt. 

EPISTOLA  XLIll  ••  (d). 

Quanta  impudentia  Donatist»  persistant  in  suo 
schismate,  totjudiciis  eonvicti. 

Dominis  dilectissimis  etmeritopraBdicandisfratribus 

*  Antebac  inedita,  proditexcorticeo  codice  Phimarco* 
nensi. 

**  Epi8tt.XLIII  et  XLIV  coUataB  sunt  cum  a.  bff.  bl.  c.  cc. 
ff.  g.  gv.  n.  r.  8.  sb.  t  vc.  quator  v.  Am.  Baa.  Er.  Lov. 

(a)  Reliqui  versus  desiderantur  in  hactenus  editis, 
nec  in  MbS.  nostris  plusquam  duobas  optimaB  notfiB 
Germanensi  et  Corbeiensi  reperiuntur. 

(6)  Porro  quse  alias  42erat,nunc  232.  Scripta  exeunte 
aestate  an.  397. 

{e\  In  epistola  31 . 

(a)  Alias  162  :  quee  antem  43  erat,  nunc  16.  Scripta 
drca  fln.  an.  397,  aui  init.  398. 


GlORIO,  KlIUSIO,  FeLICIEUS,  GBiHHiTlCO^  et  C»t6- 

ris  omnibus  quibus  hoc  gratum  est,  Augustinus. 
GAPUTPRIMUM.  —  1.  Dixitquidem  apostolusPau- 
lus  :  Hasreticum  hominem  post  unam  correptionem 
devita^  sciens  quia  subversus  est  ejusmodi,  etpeccat^ 
et  est  asemetipsodamnatus  (Tit,  iii,  10,  H).Sedqiii 
sententiam  suam,  quamvis  falsam  atque  perver- 
sam,  nullapertinaci  animositatedefendunt,pr«8er- 
timquam  non  audacia  prsRsumptionissuaB  pepere- 
runt,  sed  a  seductis  atque  in  errorem  lapsis  paren- 
tibus  acceperunt ,  q  uaBrun  t  autem  cauta  sollicitudine 
veritatem,  corrigi  parati,  cum  invenerint ;  nequa- 
quam  sunt  inter  haBreticos  deputandi.  Tales  ergo 
vos  nisi  esse  crederem,  nullas  fortasse  vobis  litte- 
ras   mitterem.   Quanquam   et  ipsum  haBreticum 
quamlibet  odiosa  superbia  tumidum  et  pervivacia 
malfiBcontentiooisinsanum,  sicut  vitandum  mone- 
mus,  ne  infirmos  et  parvulos  fallat;  ita  non  abnui- 
mus,quibusciimquemodispossumuscorrigendum. 
Unde  factum  est  ut  etiam  ad  nonnullos  Donatista- 
rum  primarios  scriberemus,  noncommunicatorias 
litteras,  quas  jam  olim,  propter  suam  perversita- 
tem  ab  unitate  cathoiica  qu8B  totoorbediffusaest, 
non  accipiunt ;  sed  tales  privatas,  qualibus  nobis 
uti  etiam  ad  Paganos  licet,  quas  ilii  etsi  ahquando 
legerunt,  respondere  tamen  eis  sive  noluerunty 
sive,  ut  magis  creditur,  nequirerunt.  Ubi  nobis  sa- 
tis  visum  est  implevisse  nos  ofiicium  charitatis, 
quam  non  solum  nostris,  sed  et  omnibus  nos  de- 
bere  sanctusSpiritusdocet,  quinobisait  per  Apos- 
toium  :  Vos  autem  Dominus  multiplicet,  et  abuH' 
dare  faciat  in  charitate,  in  invicem  et  m  mnes 
(I  Thess,  iii,12).Monet  etiam  alio  loco,in  modestia 
corripiendos  diversa  sentientes  ;  Ne  forte,  inquit, 
det  iltis  Deus  pcenitentiam  ad  cognoscendam  veri- 
tatem,  et  resipiscant  de  diaboli  taqueis,  captivati 
ab  ipso  in  ipsius  votuntatem  (H  Tim,  u,  23,  26). 

S.  HaBC  praBlocutus  sum,  ne  quis  me  existimet  im- 
pudentius  vobis  quam  prudentius  scripta  misisse» 
et  hoc  modo  vobiscum  de  negotio  animaa  vestres 
aliquid  agere  voiuisse,  quia  nostrsB  communionis 
.  non  estis  :  cum  tamen  si  de  negotio  fundi,  aut  ali- 
Gujus  pecuniariaB  litis  dirimendae  vobis  aliquid 
scriberem,  nemo  fortasse  reprehenderet.  Usque 
adeo  charus  est  hic  mundus  homioibus,  et  sibi- 
met  ipsi  viluerunt  I  Erit  ergo  mihi  ad  defensionem 
testis  haBc  epistoia  in  judicio  Dei,  qui  novit  quo 
animo  fecerim,  et  qui  dixit :  Beati  padfici,  quia 
ipsi  fitii  Dei  vocabuntur  (Matth,  v,  9). 
(gaPUT  II.  — S.Ergout  mominissedignamini.cum 
essemus  in  vestracivitate,'et  nonnulla  vobiscum  de 
communione  christianaB  unitatis  ageremus,  prolata 
8untapartibusvestrisGestaqu»dam,quibu8reolta- 
tumestquod  septuagintaferme  episcopiGaeciUanum 
quondam  nostrfficommunionis  episcopum  Gartha- 
ginensis  Ecclesiaecum  suiscollegisetordinatoribus 
damnaverunt.  Ubi  etiam  Felicis  Aptungitani*  (a) 

<  Bad.  Am.  Er.  et  unus  e  Vatic.  Mss.  habent,  Fetiei. 
Alius  Vatic,  Felieibut  grammaticit. 

*  Apud  Am.  Er.  ot  M88.  decem  scribitur  :  Fetim 
Autumnitani, 


lel 


EPISTOLARUM  GLASSIS  II. 


m 


causa  malto  prae  cttterisiDvidiosius  et  crimiaosius 
veatilata  est.  QufiB  cum  essent  cuacta  perlecta, 
respondimus  non  esse  mirandum,  si  homines  qui 
tunc  illud  schisma  fecerunt,  non  sine  coufectione 
Gestorum,  eos  in  quos  fuerant  ab  oemulis  et  perdi- 
tis  concitati,  absentes  causaincognita,  temere  dam- 
nandosesse  putaverunt.Nos  autem  ahahabereGes- 
ta  ecclesiastica  (b)M  quibus  Secundus  Tigisitanus, 
qui  tunc  agebat  inNumidia  primatum,  prffisentes 
et  confessos  traditores  reiiquitDeo  judicandos,  et 
608  in  episcopaiibus  sedibus,  sicuti  erant,  manere 
permisit,  quorum  nomina  inter  damnatores  C«ci- 
liani  numerantur  ;  cum  etiam  Secundus  ipse  con- 
cilii  ejusdem  principatum  teneret,  ubi  absentes 
quasi  traditores  per  eorum  sententias  damnavit, 
quibns  praBsentibns  et  confessis  ignovit. 

4.  Deindediximu8,aIiquantopostMajoriniordina- 
tionem,  quem  contra  Cncilianum  nefario  scelere  le- 
▼averunt»  erigentes  altare  contraaltare,  et  unitatem 
Christi  discordiis  furiahbus  dissipantes,  eos  petiisse 
a  Constantino  tunc  imperatore  judices  episcoposf 
qui  de  tuis  quasstionibus  qus  in  Africa  exortn  pacis 
vinculumdirimebant,  arbitro  ^  medio  judi^arent  (e). 
Quod  posteaquam  factum  est>  prassente  Ceciliano  et 
iilis  qui  adversus  eum  navigaverant,  judicante  Mel- 
ehiade  *  tunc  Romanae  urbis  episcopo,  cum  collegis 
suis  quos  ad  preces  Donatistar  um  miserat  Imperator, 
in  Cecilianum  nihil  probari  potuisse,  ac  per  hoc,  illo 
in  episcopatu  confirmato,  Donatum  qui  adversus 
eum  tunc  aderat  improbatum.  Quibus  peractis  re- 
bus,cum  illiomnesinpertinaciascelestissimi  schis- 
matis  permanerent,post  apud  Arelatum  (d)  memora- 
tum  imperatorem  eamdem  causam  diligentius 
examinandam  terminandamque  curasse.  lllos  Yero 
ab  ecclesiastico  judicioprovocasse,  ut  causam  Cons- 
taDtinusaudiret.Quo  posteaquamventum  est,  utra- 
que  parteassistente,innocentem  Cncilianum  fuisse 


(a)HicporroFeliz  ordinarat  Gflscilianum,qaem  schis- 
maticonim  factio  collecta  Garthagioe  ao.  Ghristi  311 
absentem  damnavit,  falso  accusaium  quod  fuisset  a 
traditonbiis,  iis  niminim  qui  Scripturas  sacras  io  pbrse- 
cutiooeprodidisseDt^  ordinatus,  quodque  diaconus  cum 
esset»  victum  afferri  martyribus  iu  custodia  constitu- 
tis    prohibuisset,  exBrevic.  collat.die  3,  c.  14,  n.  26. 

*  Bad .  fir.  et  Mss.  novem,  arbilrio  medio, 

s  lo  antiquisGdd.  scribitur  plenimque,  MilUiadii. 

(6)  Gestanotatapud  Cirtam  an.  305  confecta  in  conciiio 
episcoporum  undecim  sive  duodecim  quibus  praesidebat 
SecuoduA.  tunc  Numidia  primas,non  cathedrse,  sedan- 
Uquitatis  jure.  Quippe  in  ArHcoe  provinciis  primatus 
haad  eratcerUBsediaadictutf,pra2icrquamin  Proconsula- 
ri,  in  qua  Garthaginensis  episcopus  ea  prseeminentia  per- 
petuo  gaudebat.  l)e  preefato  Girtensi  concilioagit  Optatus 
m  lib.  1  contraParmenianum,  ejusque  Actaretert  Augus- 
Unus  in  lib.  3  cont  Gresconium,  c.  27,  n.  30,  ubi  tamen 
error  est  in  Gonsulum  designatione,  castigandus  ex  Bre- 
vic.  coUat.  die  3^  c.  17,  n.  31. 

{€)  Judices  petierunt  episcopos  ex  Gallia ;  quippe  quse 
c  ab  hoc,  ut  aiebant,  facinore  » traditionis  de  quo  ageba- 
tur,  c  immunis  »  erat.  Datisunt  Maternus  Agrippinensis, 
Rheticius  Aogustodunensis,  etMarinus  Arelatensis  missi- 
que  Romamcum  aliis  quindecim  episcopisltalis ;  quonim 
in  consessu  Melcbiades  PapaCceciUanum  innocentem  esse 
pronuntiavit,  ez  Optato  in  lib.  1  advers.  i^armenianum, 
snno  scUioet  313,  juxta  Aug.  in  iib.  post.  Goilat.,  c.  35. 

n*  se* 

(4)  In  coneUio  i  Arelatensi,  anno  314. 


jadicatum(a),  atque  ilios  recessisse  superatos,  et  in 
eadem  tamen  perversitate  mansisse.  Nec  de  Felicis 
AptuDgitani  causa  negligentiam  consecutam,  sed 
ad  ejusdem  principis  jussionem  proconsularibus 
Gestis  etiam  ipsum  fuisse  purgatum  (h), 

5.  Sed  quia  haec  omnia  dicebamus  tantum,  non 
etiamIegebamus,minusprofectovobisagerevideba- 
mur,  quam  de  nostra  ^  exspectabatis  instantia.Quod 
ubisensimus,adeaqu8elegeDdapromiseramus,non 
distulimus  mittere.  Qu8eomnia,dumezciirrimusad 
Ecclesiam  Gelizitanam,  inde  ad  vestrum  oppidiun 
reversuri,  bidui  non  pleni  intermissione  venerunt, 
atque  utnostis,  quaotum  tempusadmisit,  unodie 
recitata  sunt  vobis.  Primo  ubi  Secundus  Tigisitanus 
confessos  traditores  a  collegio  suo  removere  non 
aususest,cum  quibus  postea  non  confessum  et  ab- 
sentem  CaBcilianum  aliosque  suos  coUegasdamnare 
ausus  est :  deiude  Gesta  proconsuiaria ,  ubi  FeUz  dili- 
gentissimoezamineprobatusestinnocens.  Haecante 
meridiem  vobis  lecta  esse  meministis.  Post  meri- 
diem  vero  recitavimus  preces  eorum  ad  Constanti- 
num,  datisqueabeo  judicibusGesta  ecclesiasticain 
Romana  urbe  habita,  quibus  iiU  improbati  sunt, 
CfficiUanus  autem  in  episcopaU  honore  firmatus. 
Postremo  Constantini  imperatoris  litteras,  quibus 
omnia  multo  mazime  testatissima  claruerunt.     ^ 

CAP.  III.  —  6.  Quid  vuUis  ampUus,  homines  ; 
quid  vultis  amplius?Non  de  auroetargento  vestro 
agitur  ;  non  terra,  non  prsdia,  non  denique  salus 
corporis  vestri  in  discrimen  vocatur :  de  adipiscenda 
vita  aeterna  et  fugienda  morte  ffiterna  compeUamue 
animas  vestras.  Ezpergiscimini  aliquando  :  non  in 
aUqua  obscura  quffisUone  versamur,  non  recondita 
secretarimamur,  quibus  penetrandis  vel  nuUa  vel 
rara  humana  corda  sufficiant ;  res  in  aperto  est. 
Quid  eminet  ciarius  ?  quid  cernitur  ciUus?  Dicimus 
temerarioconciUo,quamlibetnumerosissimo,inno- 
centesabsentesque  fuissedamnatos.  Probamushoc 
proconsularibus  Gestis,  quibus  ab  omni  traditionis 
criminealienusjudicatus  estiUe,  quem  mazime  cri- 
minosuma  vestris  prolata  concUu  Gestasonuerunt. 
Dicimus  a  traditoribus  confessis,in  eos  qui  traditores 
dicerentur,dictasfuissesenteDtias.Probamushocec- 
clesiasUcis  GesUs  ubi  nominaiim  declarantur,in  qui- 
bus  Secundus  Tigisitanus  ea  quffi  cognovit,  velut 
contuitu  pacis  ignovit,  et  cum  quibus  postea  non  * 
cognovit,  discissa  pace  damnavit.  Uude  apparuit 
eum  eUam  primonon  paci  consuluisse,  sed  sibi  ti-' 
muisse.  Objecerat  ei  namque  Purpurius  Limatensis' 
quod  etiamipse,  cumdetentus  esset  a  curatoreet 

(a)  Ab  imperatore  apud  Medielanum,  anno  316,  ez 
Ub.  post  Gollat.,  c.  33,  n.  56. 

*  Ms.  unus  e  vatic,  vettra, 

*  Ila  Mss.  et  anUquiores  Edd.  At  Lov.,  potieaquam 
eognovit,  , 

>  Sic  in  Mss.  plerisque,  necnon  apud  Optatum.  At  m 
Edd.  Lov.  Er.  etc.,  scribitur.    Liniaeentie.  In  Ms.  Ger- 

vas.,  Lanialentit,  *.    .     ^,    *. 

(6j  Proconsulis  Heliani  sive  ifiliani  sententia  m  Gestis 
boc  loco  laudatis  dicta  secundum  Felicem  Aptungita- 
num,  refertur  in  lib.  3  conl.  Grescon.,  c.  70,  n.  81.  De 
iisdem  Actis  proconsuiaribus  mentionem  facit  Optatus 
MUevit.  Pertinent  ad  an.  Ghr.  314,  teste  Augustino  in 
lib.  post  Gollat.,  c.  33,  n.  56. 


m 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


iM 


ordiae  ut  Scripturas  traderet,  dimissus  est,  utique 
non  frustra,  nisi  quia  tradidit,  aul  tradi  aliquid  jus- 
sit.Hanc  ille  suspicionem  satis  probabilem  metuens, 
accepto  consilio  a  minore  Secundo  consanguineo 
8U0,  consuitisque  exteris  qui  cum  eo  erant  episco- 
pis,  manifeslissima  crimina  Deo judicanda  dimisit, 
atque  itapaci  prospexisse  visus  est ;  quod  falsum 
erat,  cum  sibi  prospexerit. 

7.  Nam  siin  ejus  corde  cogitatio  pacis  habitaret, 
non  apud  Carthaginem  postea  cum  traditoribus, 
quospriesentesatque  confessos  Deodimiserat,dam- 
naret  crimine  traditionis,  quos  absentes  apud  eum 
nemoconvicerat.Tantomagis  enim  timeredebuitne 
paz  unitatis  violaretur,  quanto  erat  Carthago  civi- 
tas  ampla  et  illustris,  unde  se  per  totum  Afric»  cor- 
pus  malum  quod  ibi  esset  exortum,  tanquam  a  ver- 
ticeeffunderet.  Erat  etiam  transmarinis  vicina  re- 
gionibusetfama  celeberrima  nobilis :  unde  non  me- 
diocris  ulique  auctoritatis  habebal  episcopum,  qui 
posset  non  curare  conspirantem  multitudinem  ini- 
micorum,cum  se  videret  et  Roman»  Eccie8ifle,in  qua 
semper  apostolicaB  cathedree  viguit  principatus,  e( 
CflBteris  terris,  unde  Evangelium  ad  ipsam  Africam 
yenit,per  communicatorias  litteras  esse  conj  unctum 
ubiparatusesset  causam  suam  dicere,  si  adversarii 
ejus  ab  eo  iilas  Ecclesias  alienare  conarentur.  Quia 
ergo  venirenoluitad  hospitiumcollegarum,  quos  a 
Buis  inimiciscontra  veritatem  suflB  causae  perversos 
esse  sentiebatveisuspicabatur,  vel,  utipsiasserunt, 
simulabat,  tanto  magis  Secundus,  si  verfie  pacis  cus- 
t08  esse  voiuisset,  cavere  debuit  ne  damnarentur 
absentes,  quijudicioeorumomnino  interesse  noiue- 
runt.  Nequeenimdepresbyteris  autdiaconisautin- 
ferioris  ordinis  ciericis,8eddecollegisagebatur,qui 
possent  aliorum  coUagerum  judicio,  prflesertim 
apostolicarum  Ecclesiarum.causam  8uam  integram 
reservare;  ubi  contraeos  sententifledictflB  in  absen- 
tes,  nullo  modoaiiquidvaierent,quandoeorum  judi* 
cium  non  primoaditum  posteadeseraerunt^sed  sus- 
pectum  semper  habitum  nunquam  adire  veluerunt. 
.  8.  Hflec  res  maxime  sollicitare  debuit  Secundum 
qui  tunceratprimas,8i  proptereaconcilium  regebat, 
ut  paci  consuleret ;  faciie  enim  fortassis  rabida  in 
absentesoraplacata  vel  frenata  comprimeret,  sidi- 
ceret:  Yidetis,  fratres,  post  tantam  stragem  persecu- 
tionis,  misericordia  Deia  principibus  sfleculi  pacem 
e88econcessam;noadebemu8no8  christiani  etepis- 
copi  unitatem  disrumpere  Christianam,  quamjam 
paganus  non  insequitur  inimicu.  Itaque  aut  istas 
omnes  causas,quas  dades  turbulentissimi  temporis 
inflixitEcclesiflB,Deojudicidimittamu8 :  autsialiqui 
in  vobis  sunt  qui  certaistorumcriminaitanoverint» 
utea  facile  valeant  edocere,negantesque  con  vincere, 
ettalibus  communicare  formidant,  pergant  ad  fra- 
tres  et  collegas  nostros  transmarinarum  Ecclesia- 
rnm  episcopos,  etibi  priusdeistorum  factisetcon- 
tunKicia  conquerantur,  quod  ad  judicium  colle- 
gariiiu  Afrorum  msde  sibi  corscii  venire  noluerunt, 
ut  inde  illis  deauatietur  at  veaiaat,  ibiqae  objectis 
l68poadeaat.Qaod  si  aoafeoerintiibi  etiam  eoram 


pravitas  et  perversitas  innotescetymissaqoetracta- 
toria^  super  eorum  nomineper  totum  orbem  ter- 
rarum,  quacumque  jam  Ghristi  Ecciesia  dilata  eat, 
ab omnibus  Ecclesiis  eorum  communio  prflBcidetur, 
ne  aliquiserror  in  Cathedra  EcclesiieCarthaginiBO- 
riatur.Tum  demum  securi  episcopum  alium  plebi 
Carthaginis  ordinabimus,  cum  a  tota  Ecciesia  isti 
fuerint  separati  :  ne  forle  cum  alius  modo  faerit 
ordinatus,  non  eicommuniceturabEcclesia  trans- 
marina,quiai8teabhonoredepo8itu8nonvidebitur, 
quem  jam  ordinatum  fama  celebravit,  et  ad  eum 
commeare  communicatorias  litteras  fecit  ;  atque 
ita  magnumscandalumschismatisin  unitate  Chris- 
tijam  pacatis  temporibus  oriatur,dum  prflepropere 
nostras  volumus  prflBcipitare  sententias.etnoncon- 
traCflBcilia  num,sed  contraorbemterraram,qai  ei 
per  ignorantiam  communicat,  altare  alteram  eri- 
gere  audeamus. 

9.  Huic  tam  sano  rectoque  coasilio  quisquis  ia- 
frenis  obtemperare  noluisset,  quid  esset  facturus? 
^ut  quomodo  aliquem  absentium  coliegarum  esset 
damnaturus,  cum  in  potestate  Acta  concilii  non 
haberet,  contradicente  primate  ?  Quod  si  tanta  et 
ad versus  primam  sedem  sedilio  nasceretur^etnon- 
nulli  damnare  jam  vellent  quos  volebat  ille  dif- 
ferri,  qnanto  melius  a  talibus  inquieta  et  impacata 
molientibus,  quam  a  totius  orbis  communione 
dissentiretur  ?  Sed  quia  non  erant  qufle  in  CflBci- 
hanum  et  ordinatores  ejus  transmarino  Judicio 
probarentur,  propterea  nec  priusquam  in  eum 
sententias  dicerunt,  deferre  voluerant,  nec  postea- 
quam  dixerent.  perseveranter  id  agere  ut  EcclesiflB 
trflmsmarinffi  in  notitiam  perferretur,  quorum  tra- 
ditorum  in  Africa  damnatorum  communionem  vi- 
taredeberet.  Quia  siid  faceretentavissent.adessent 
sibiCflBcilianus  eicflBteri,et  suamcausam  adversus 
fallacescriminatores,  apud  transmflurinotecdesifl»- 
ticos  judices  diiigentissima  discussione  purgarent. 

iO.  Itaque  concilium  iliudperversumatquenefa- 
rium,  mazime  ut  creditur  traditorum  fuit,  qaibas 
confessis  Secundus  Tigisitanus  ignoverat :  at  qao- 
niam  de  traditione  fama  crebruerat,  infamatis  aliis 
a  se  averterent  suspicionem,  et  cum  homines  per 
Africam  totam  credentes  episcopis,  falsade  inno- 
centibus  loquerentur,  quod  damnati  essent  apad 
Carthaginem  traditores,  tanquam  in  nebulamenda- 
cissimirumoris,  ipsi  qui  vere  tradiderantlatitarent, 
Undevidetis,  charissim],fieripotUi8se,quod  verisi- 
mile  non  esse  quidam  vestrum  dicebant,  at  qai 
essent  de  sua  traditione  confessi,  causamquesuam 
impetravissent  Deo  dimitti  oportere,iidem  judices 
damnatoresque  tanquam  traditorum  absentium 
posteaconsedissent.Magis  enim  amplexi  sunt  occa- 
8ionem,qua  possent  aliosfaisa  criminationeperfan- 
dere,  et  conversas  in  eos  iinguas  hominam  ab  inqui- 
sitionecriminum  suorumhocmododeciinare.Alio- 

*  In  MSS.  aliquot.  traetoria,qutB  hic  nihil  aliud  est  quam 
synodicaepistola.  NonnuDquaai  vero  diplomaestpuoUcn 
evectiODis  U8urpand»,ut  in  Gonstanlim  Bdielo  ad  Abla- 
viam  PP.  quo  jubot  tractorias  dari  eplscopla  ad  Afela- 
lenseconeiliam  veplentibae. 


I6S 


EPISTOLARUM  GLASSIS  II. 


166 


quio  si  fieri  non  posset  ut  quisque  mala  qu8B  ipse  com- 
mitteretyin  aliojudicaret^Dondiceretquibusdam  Pau* 
lus  apostolus ; :  Propterea  inexeusabilis  es^  o  homo 
omnis  quijudicas,  In  quoenim  aliumjudicas^teme- 
tifisum  eondemnas  ;  eadem  enim  agis,  qu«  judicas, 
{Ram,  11,1.)  Quod  iUi  omninofecerunt,ut  haec  verba 
apostolica  integre  in  eos  apteque  conveniant. 

1  i .  Non  ergo  tunc  Secundus.quando  eorum  crimi-^ 
na  Deo  dimisit,paci  unitatique  consuiuit :  alioquin 
magishocapud  Garthaginem  provideret,ne  schisma 
fieret,ubi  nuUus  aderat  cui  confesso  crimen  donare 
cogeretur;sedquoderatfaeillimum,totaconservatio 
pacis  essetabsentes  noile  damnare.ltaque  injuriam 
facereot  innoceotibus,etiamsi  eis  non  convictis,ne- 
que  confessisynequeomnino  praBsentibus  ignoscere 
voluissenL  Ilie  quippe  accipit  veniam,cujus  culpa 
oertissimaest.Quantoergo  immanioreset  cfleciores 
foerunt,  qui  ea  se  putaverunt  posse  damnare,  qufis 
iocogoita  oec  donare  potuissent?Sed  illic  cognita 
dimissa  sunt  Deo,  nealiaqufiBrereotur:  hiciocogoita 
daoiQata  suot»ut  iila  tegereotur.  Sed  dicet  ahquis  : 
GogooveruoLQuod  etsi  concedam,etiam  sic  absen- 
tibus  utique  parci  oportebat.  Neque  enim  judicium 
deserueiantyUbinunquam  omnino  constiterant;nec 
io  illis  solis  episcopis  Afris  erat  Ecclesia,  ut  omoe 
judiciom  ecclesiasticum  vitasse  videreotur,  qui  se 
judicio  eorum  prasseotare  ooluisseot.  Alillia  quippe 
collegarum  traosmarioa  restabant,  ubi  apparebat 
eos  judicari  posse,  qui  videbantur  Afros  vel  Numi- 
das  collegas  habere  suspectos.  Ubi  est  enim  quod 
Scriptura  clamat :  Antequam  interroges^  ne  mtU' 
peres  quemquam  ;  et  cum  interrogaveris,  corripe 
jusie  {Eccli.  XI.  7).  Si  ergo  nec  vituperari,  nec  cor- 
ripi  oisi  ioterrogatum  Spiritus  saoctus  voluit  ; 
qoanto  sceieratius  ooo  vituperati  aut  correpti,  sed 
omoioo  damoati  suot,  qui  de  suis  crimioibus 
oihil  abseotes  ioterrogari  polueruot? 

12.  Sed  tameo  i8ti,qui  licet  abseotium,  et  oequa- 
quam  judicium  desereotium.quia  ouoquam  affue- 
ruotyCt  semper  sibi  cuoeum  ilium  suspectum  esse 
decIaraveruoLtameo  cogoita  crimioa  sedamoasse 
dicuot,  quffiso  vos,  fratres  mei,  quomodo  cogoo- 
Yeruot  ?  Respoodetis  :  Nescimus,  quaodoquidem 
ipsa  cogoitio  io  illis  Gestis  ezplicata  ooo  est.  Sed 
ego  vobis  osteodam  quomodo  cogooveruot.  Atteo- 
dite  causam  Felicis  Aptuogitaoi,  et  primo  legite 
quam  vehemeotiores  io  eum  fueruot.  Si  ergo  et 
csBterorum  causam  ooveraot,  sicut  hujus  qui  pos- 
teaioooeeotissimusdiligenii ct  lerribiliioquisitiooe 
probatus  est.  Quaoto  itaque  justius  et  tutius  et 
citius  ioooceotes  eos  existimare  debemus,quorum 
crimioa  ab  istis  levius  accusata  suot,  et  parciore 
repreheosiooe  damoata,  quando  ille  inventus  est 
ionoceos,  io  quem  multo  immaoius  sfiBvierunt  1 

CAP.  IV.  — 13.  Ao  forte  sicut  quidam  dixit,quod 
quidem  cum  vobis  diceretur  displicuit,  sed  tamen 
pmtermitteodum  ooo  est ;  ait  eoim  quidam.  Noo 
dabuit  episcopus  procoosulari  judicio  purgari  : 
qnaai  ▼eroipse  sihi  hoc  oomparaverit^ac  oonimpe- 
rator  ita  qiuBriiasserit,ad  oi^as  curam.de  qua  ra- 


tionem  Deo  redditurus  esset,  resilla  maxime  perti- 
oebat.  Arbitrumenim  et  judicem  causaB  traditionis 
et  schismalis  illi  eum  fecerant,  qui  ad  eum  etiam 
preces  miserant,  ad  quem  postea  provocarunt ;  et 
tamen  judicio  ejus  acquiescere  noluerunt.  Itaque 
si  culpandusestquemjudex  terr6nusabsolvit,cum 
ipse  sibi  hoc  non  poposcisset ;  quanto  magis  cul- 
pandi  sunt,  qui  terrenum  regem  suae  caussB  judi- 
cemesse  voluerunt?  Si  autem  criminis  non  est  pro- 
vocare  ad  imperatorem,  non  estcriminis  audiri  ab 
imperatore  :  ergo  nec  ab  ilio,  cui  causam  delega- 
yerit  imperator.Quemdametiam  suspensum  equu- 
leo  in  causa  Felicis  episcopi  amicus  ille  voluit  cri* 
minari,  ut  quis  etiam  ungulis  vexaretur.Numquid 
poterat  Felix  contradicere,  ne  tanta  diligentia  vel 
severitate  quffireretur,  cum  ejus  causam  invenien- 
dam  cognitor  agitaret?  Quid  enim  erat  aliud  noUe 
sic  quaeri,  quam  de  crimine  coniiteri  ?  Et  tameo 
ille  ipse  proconsul  inter  prflBConumterribilesvoces 
et  cruentas  carnificum  manus  nunquam  collegam 
damnaretabsentem,qui  judicio  ejus  sepreBsentare 
ooluisset,  cum  haberet  aliud  quo  posset  audirL 
Aut  si  damoaret,  certe  etiam  ipsis  securalibus  ^ 
legibus  poBoas  justas  et  debitas  lueret. 

GAPUT  y.  — 14.  Quod  si  Gesta  proconsularia  dis- 
plicent^eccIesiasticiscredite.Omnia  vobis  ordine  re- 
citata  sunt.  Ao  forte  ooo  debuit  RomaofiB  EccIesifiB 
Meichiades  episcopus  cum  coliegis  transmarinis 
episcopisillud  sibi  usurparejudicium,quodab  Afris 
septuaginta,  ubi  primasTigisitanus  praesedit,  fuerat 
terminatum?Quid  quodnecipse  usurpavit?  Rogatus 
quippe  imperator,  j  udices  misit  episcopos  qui  cum 
eo  sedereoL  et  de  tota  illa  causa  quod  j  ustum  videre- 
tur  statuereot.Hoc  probamus  et  Donatistarum  preci- 
bus,  et  verbis  ipsius  imperatoris  :  utraque  enim 
vobis  lecta  memioistis,  et  iospicieodi  ac  describeo- 
di  liceotiam  ouoc  habetis.  Legite  et  coosiderate 
omnia.  Videte  quanta  cura  pacis  atque  unitatis 
cooservandfiB  vel  restituendfis  cuncta  discussa  siot; 
quemadmodum  accusatorum  persona  tractata,  et 
quorumdam  eorum  quibus  maculis  improbata  sit, 
prfiBsentiumquevocibusIiquido  constiterit,  nihileos 
habuisse  quod  in  Gfiecilianum  dicerent,  sed  totam 
causam  in  piebem  de  parte  Majorini,  hoc  est  sedi- 
tiosamet  ab  EccIesifiB  pace  alienalam  multitudinem 
transferre  voIuisse,ut  ab  ea  videlicet  turba  GfiBcilia- 
nus  accusaretur,  quam  solis  tumultuosis  clamori- 
bus,QuIIa  documentorum  attestatione,  nullo  verita- 
tis  examine,ad  suam  voiuntatem  auimos  judicum 
detorquere  posse  arbitrabantur  ;  nisi  forte  furiosa 
etpoculoerroris  atque  corruptionisebria  multitudo 
vera  in  GfiBcilianum  crimina  diceret,  ubi  septuagiu  ta 
episcopii  sicut  de  Feiice  Aptungitano  constitit,  ab- 
sentesetinnocentescolIegas,tam  insana  temeritate 
damnarunt.Quali  enim  turbsB  illi  consenserant,  ut 
adversus  innoceotes  non  interrogatos  proferrent 
sententias;a  taii  turba  etiam  rursus  accusariGfiBci- 
lianum  volebant  Sed  piane  non  tales  invenera  ot 
judices,quibus  illamdemeQtiam  persuadereoL 

^  Mss.  quatuor  Vatic,  tcBcularibus.  Alii :  tecularibui^ 


qw 


■■ 


467 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


168 


15.  PotestisenimprovestraprudeDtia,  etillorum 
peryersitatemillicatteiiilere,etjudicumgravitatem, 
quemadmodum  ad  extremum  persuaderi  noo  pos- 
8ent,utaplebepartisMajorini,qu«certampersonam 
nonhabebat,arguereturG8Bcilianus ;  etrequisiti  ab 
eisessentvel  accusatoresvel  testes  velquoquomodo 
causffi  necessarii,  qui  simuicum  eis ex  Africa  vene- 
rant,et,eospr8Bsentes  fuisse  atquea  Donato  subtra- 
ctosessediceretur.  Promisit  idemDonatus  quod  eos 
esset  exhibiturus:  quod  oum  non  semel,sed  ssepius 
promisisset,ampliusad  illudjudicium  accedereno- 
iuit,  ubijamerattantaconfessus,  utnihiialiuddein- 
cepsnonaccedendo,  nisipraesensdamnari  noluisse 
videretur ;  cum  tamen  ea  qu«  damnanda  essent,eo 
preesente  atque  interrogalo  ^  manifestata  fuerint. 
Accessit  et  aliud,  ut  a  quibusdam  adversus  C«ci- 
lianum  denuntiatiouis  libellus  daretur :  post  quod 
factum  quemadmodum  sit  rursus  agitata  cognitio, 
et  quaa  personaa  illum  libellum  dederint,  quoque 
modo  nihil  in  Caacilianum  probari  potuerit,  quid 
dicam,  cum  et  audieritis  omnia,  et  quoties  volue- 
ritis,  legere  possitis? 

i6.  De  numero  autem  septuagintaepiscoporum, 
cum  quasi  gravissima  opponeretur  auctoritas,  qufle 
fuerint  dicta  meministis;  et  tamen  viri  gravissimi 
abinfinitis  queBstionibus  catenaquadaminexpUca- 
bili  sese  nectentibussuumtemperarearbitrium  ma- 
luerunt,  nequaquam  curantes  quam  multi  essent 
illi  episcopi,  aut  unde  collecti,  quos  vicebant  tanta 
temerilate  caBcatos,  ut  in  absentes  et  uon  interro- 
gatoscoilegas,tampr8Bcipites  auderentproferre  sen* 
tentias.fittamen  qualis  ipsius  beati  Melchiadis  uiti- 
maest  prolataseutentia,quaminnocen8,quaminte- 
gra,  quam  providaatque  pacifica,  qua  neque  colle- 
gas,in  quibusnihiiconstiterat,  decoliegio  suo  ausus 
est  removere,  et  Donato  soio,  quem  totius  maii  prin- 
cipem  invenerat,  maxime  cuipato,  sanitatis  recu- 
perandaa  optionem  iiberam  caBteris  fecit,  paratus 
communicatorias  iitteras  mittere  etiam  iis  quos  a 
Majorinoordinatosesseconstaret:itautquibuscum- 
que  iocis  duo  essent  episGopi,quos  dissensio  gemi- 
nassel,  eum  conhrmari  veilet  qui  fuisset  ordinatus 
prior,alteriautem  eorum  plebs  aiia  regenda  provi- 
deretur.OvirumoplimumloiiUumchristianffipacis, 
et  patrem  christianaB  piebis  I  Gonferte  nunc  istam 
paucitatem  cum  ilia  muititudine  epi8Coporum,neque 
numerum  numero,sedpondu3  ponderi  comparate  : 
hinc  modestiam,inde  temeritateiii,hino  vigiiantiam, 
inde  caecitatem.  Hic  nec  mansuetudo  integritatem 
corrupit,  nec  integritas  mansuetudini  repugnavit ; 
ibiautem  etfuroretimor  tegebatur,  et  timore  furor 
incitabatur.  Isti  enim  convenerant  cognitione  vero- 
rum  criminum  falsa  respuere,  iih  faisorum  dam- 
natione  vera  ceiare. 

CAP.  VI.  *-  47.  Illisne  se  tandem  GflBcilianus  au- 
dieiidumjudicaudua)quecommitteret,cumhaberek 
tal-  s,apudquossieicausamoveretur,  innocentiam 
8uamfacillimeostenderet?i\on8eillisomninocom- 
mitteret,nec  si  peregrinus  Ecolesiffi  CarthaginensiB 

■Bad.Am.Gr.et  Ms.Gervas.habeat.  interrogafUe. 


subitoepiscopus  esset  ordinatus,  et  ignoretquid  ad 
corrumpendosanimosveiimproborum  vel  imperi- 
torumpossettunopecuniosissima  mulier  quaedam 
Lucilia,  quam  prodisciphna  ecclesiastioacorripiea- 
do  idem  cum  esset  diaconus  i8Bserat:etiam  hoc  enim 
accesserat  malum  ad  illam  perficiendam  iniquita- 
tem.Naminilioconcilio,ubi  aconfessis  traditoribus 
absentesatqueinnocentes  damnati  8unt,pauci  qui- 
damerant,quicrimina  suainfamatis  aiiis  tegere  ca- 
piebant,  ut  homines  a  veritatis  inquisitione  averte- 
rentur  falsis  rumoribus  avocati.Pauci  ergo  erant,qui 
hocnegotiummaximecurabant,quamvis  in  eis  es- 
set  major  auctoritas^propter  ipsius  Secundi  societa- 
tem^quieispepercerat  territus.  CaBteri  autem  Lucil- 
lae  pecunia  maxime  adversus  Gaecilianum  empti  et 
instigati  perhibentur.  Extant  Gesta  apud  Zenophi- 
lum  consularem  (a),  ubi  Nundinariusquidam  diaco 
nus  a  Syivano  Girtensi  episcopo,  quantum  ipsis 
Gestis  intelligitur,  degradatus,  cum  eis  satisfacere 
peraliorum  episcoporum  lilteras  frustraconatuses- 
set,  muita  patefecit  iratus,et  injudicium  publicum 
protulit :  inter  qusB  id  quoque  commemoratum  le- 
gitur,  quodLucillaBpecunia  corruptis  episcopis,  in 
Garthaginensi  Ecdesia,  in  AfiricaB  capite,  allare  con- 
tra  altare  levatum  est.  Scio  quod  haBC  Gesta  vobis 
non  iegerimus,  sed  tempus  non  fuisse  meministis. 
Inerat  etiam  nonnullus  dolor  animi  de  typho  su- 
perbisB  veniens,  quod  non  ipsi  ordinaverant  Gar- 
thagini  episcopum. 

18.  Quibus  omnibus  rebus,  cum  eos  non  verosju- 
dices,  sed  inimicos  atque  corruptosCfleciiianus  oon- 
venisse  cognosceret ;  quando  fieri  posset,  ut  vel 
ipse  vellet,  vei  popuius  cui  praesidebat  permitteret, 
ut  reiicta  ecciesiairetin  domum  privatam,  non  coi- 
legarumdisculiendusexamine,sedfactioniscuneoet 
odiis  muliebribus  trucidandus?cum  sibi  praesertim 
videret  apud  Ecclesiam  transmarinam  privatisiai- 
micitils  etab  utraque  parte  dissensionis  ahenam,  ia* 
corruptumetintegrumexamen  suaecausae  remane- 
re.  Ubi  si  nihil  adversarii  agere  vellent,  ipsi  se  ab  or- 
bis  terrarum  innocentissima  communione  prflBcide- 
rent.  Si  autem  iliic  eum  accusare  tentassent^tunc  sibi 
adesset,  tunc  innocentiam  suam  adversus  eorum 
machinamentadefenderety  sicutposteafactum  essa 
didicistis:cumtamenilli  nimis  seroquflesissent  judi- 
cium  transmarinumjam  schismatis  rei,  jam  ievati 
altaris  horrendo  scelere  maculati.  Primo  enim  face- 
rentsi  veritate  niterentur ;  sedfaisisrumoribus  tem- 
poris  diuturnitate  firmatis,  quasi  vetusta  fama  prsB- 
judicante  ad  judicium  venire  voiuerunt  ^ :  aut  quod 
magis  credendum  est,  damnato  prius,  sicut  iibuit, 
Gaeciliano,  quasi  securi  sibi  videbantur  praefidentes 
numero  suo,  nec  audentes  alibi  commovere  cau- 
sam  malam,  ubi  nulia  corruptione  operante  pos- 
set  veritas  inveniri. 

GAP.VIL  — iO.Sedposteaquamipsisrebusexperti 
suntcum  CaecilianopermaDere  communionemorbis 

i  Lov  ,  noluerunt,  Alii  Gdd.,  volnerunt, 

a)  Islhac  Gestafueniat  confecta  ao.  320,  habeotuniae 
iu  lib.  3  cont.  Grescon.,  c.  29,  ^n.  33.  Eommdem  etiam 
meminit  Optatas  in  iib.  1  cont  Parmeaianam* 


469 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


470 


terrarum,et  ad  eum  a  transmariDis  Ecclesiiscommu- 

nicatoriaslitteras  mitti,  non  ad  illum  quem  ipsi  sce- 

lerate  ordinaverant ;  piiduit  eos  sempertacere,quia 

posset  eis  objici^cur  pateren  tur  ignaram  per  tot  gen- 

tes  Ecclesiam  communicare  damnatis,  et  cur  se  ipsi 

ab  iaaocentis  orbis  terrarum  communione  praecide- 

rent,cum  tacendo  sinerent  episcopo,  quemCartha- 

ginensibus  ordinassent,  atoto  ort)e  non  communi- 

cari.  Glegerunt,  sicut  dicitur,  ad  duas  ^  agere  cau- 

sam  cum  C»ciliano  apud  Ecciesias  transmarinas, 

parati  ad  utrumque  :  ut  sieum  potuissent  quacum- 

que  versutia  falsiecriminationis  evincere,  satiareut 

plenissime  cupiditatem  suam ;  si  autem  non  pos- 

sent^iaeademquidemperversitatedurarentysedjam 

tameo  qnasi  haberentquoddicerent,  malosjudices 

se  esse  perpessos ;  quee  vox  estomnium nialorum  ii- 

tigatorum,  cum  f uerini  etiam  manifestissima  veri- 

tate  superati  :  quasi  non  eis  ad  hoc  diciposset  et 

justissime  dici,  Ecce  putemus  illos  episcopos,  qui 

Rom»  judicarunt,  non  bonos  judices  fuisse ;  resta- 

bat  adhuc  plenarium  Ecclesiae  universaeconcilium, 

ubi  etiam  cumipsisjudicibuscausaposseta^itari, 

utsimalejadicasseconvictiessent,eorumsententi8e 

soIvereotur.Quod  utrum  feceriut,probent :  nos  enim 

Don  factum  essefacileprobamus,ex  eo  quod  lotus 

orbis  non  eis  communicat:  autsi  factum  est,  etiam 

ibi  sunt  victi;  quod  ipsaeorum  separatio  manifestat. 

20.  Sed  tamen  quid  postea  fecerint,  Imperatoris 

litteris  sufficientissime  ostenditur.  Judices  enim  ec* 

desiasticostant«auctoritatisepiscopos,quorumju- 

dicio  et  Ceciliani  innocenlia  et  eorum  improbitas 

declarata  est,  nonapudalios  collegas,sedapud  Im- 

peratorem  accusare  ausi  sunt,  quod  male  judica- 

rent.  Dedit  ilie  aliud  Arelateuse  judicium,  aliorum 

scilicet  episcoporum  :  non  quia  Jam  necesse  erat, 

sed  eorum  perversitatibus  cedens,  et  omnimodo 

cupiens  tantam  impudentiam  cohibere.  Neque  enim 

ansus  est  christianus  Imperalor  sic  eorum  tumul- 

tuosas  et  fallaces  querelas  suscipere,  ut  dejudicio 

episcoporum  qui  Rom»  sederant  ipse  judicaret ; 

sed  alios,  ut  dixi,episcoposdedit :  a  quibustamen 

illi  ad  ipsum  rursum  Imperatorem  provocare  ma- 

luerunt ;  qua  in  re  illos  quemadmodum  detesletur, 

audistis.  Atque  utinam  saltem  ipsius  judicio  insa- 

nissimis  animositatibus  suis  finem  posuissent,atque 

Qt  eis  ipse  cessit,  ut  de  illa  causa  post  episcopos 

judicaret^asanctisantistitibusposteaveniampetitu- 

rus,  dum  tamen  illi  quod  ulterius  dicerent  non  ha- 

bereDt,siejussententi8Bnonobtemperarent,adquem 

ipsi  provocaverunt,  sic  et  illi  aliquando  cederent 

veritati.  Jussit  enim  ille  ut  ei   partes  ad  agen- 

dam  causam  Romam  occurrerenl.  Quo  cum  Caeci- 

lianus  nescioquacausanon  occurrisset,  interpella- 

tus  ab    eis,  prsBcipit   ut  Mediolanum  sequerentur. 

Tunc   se  aliqui  eorum  subtrahere  coepernnt,  for- 

tasse  indignati  quia  non  est  eos  imitatus  Constan- 

tinus,  ut  jam  statim  atque  velociter   Ciecilianum 

damoaret  absentem.  Quod  ubi  cognovit  providus 

Imperator,  reliquosab  officialibus  custoditos  fecit 

«  Sic  Lov.  et  Mss.  At  Edd.  aDtiquiores  et  Ms.  Fux.  ha- 
bent,  ad  dmoi  fraude$, 

Patrol.  XXXUI. 


Mediolanum  pervenire.  Quo  cumetiam  CaBciiianus 
venisset,  ipsum  quoque,  sicut  scripsitezhibuit,  co- 
gnitaque  causa,  qua  diligentia,  qua  cautcla,  qua 
provisione,  sicut  ejusindicantlitteras,  Ceecilianum 
innocentissimum,illosimprobissimos  judicavit^ 

CAPUT  Vlfl.  —  2i.  Et  adhuc  baptizant  extraec- 
clesiam,  etsi  possintrebaptizantEcclesiam  ;  sacri- 
ficant  in  dissensioneet  schismate^et  pacisnomine 
populossalutant,  quosa  pace  salutis  ezterminant. 
ConscinditurunitusChristifblasphematurhaereditas 
Christi,  exsuflQatur  Baptisma  Christi  ;  et  nolunt  in 
se  ista  per  ordinarias  humanas  potestates  flagellis 
temporalibus  emendari,  ne  in  seternas  poenas  pro 
tantis  sacrilegiis  destinentur.  Nos  eis  objicimus 
furorem  schismatis,  rebaptizationis  iosaDiam,  ab 
haereditate  Christi  quae  per  omoes  gentes  diffusa  est, 
nefariam  separationem.  De  codicibus  non  tantum 
nostris,  sed  etiam  eorum,  recitamus  ecclesias  qua- 
rum  nomina  hodie  legunt^  et  quibus  hodie  non 
communicant :  quae  cum  recitanturin  conventiculis 
eorum,  lectoribus  suis  dicunt.  Paz  tecum  ;  et  cum 
ipsis  plebibus,  quibus  illaa  litterae  scriptae  sunt, 
pacem  non  habent.  Et  ipsi  nobis  objiciunt  vel  falsa 
crimina  mortuorum,yel  etiamsi  vera,  tamen  aliena; 
non  intelligentes  in  iis  quae  nos  eis  objicimus, 
omnes  illos  teneri  ;  in  iis  vero  qusB  nobis  obji- 
ciunt,  paleam  vel  zizania  messis  dominicfle  repre- 
hendi,  ad  frumenta  autem  crimen  non  pertinere  : 
neque  considerantes  quia  quibus  mali  placent  in 
unitate,  ipsi  communicant  malis  ;  quibus  autem 
displicent,eteosemendarenonpossunt,Dequeante 
tempus  messis  audent  zizauia  eradicare,  ue  simul 
eradiceut  et  triticum  (Matth,  ziii,  29),  noo  factis 
eorum^  sed  altari  Christi  commuuicaDt :  ita  ut  dod 
solum  DOD  ab  eis  maculeutur,  sed  etiam  diviDis 
verbis  laudari  praedicarique  mereaDtur  ;  quoniam 
neuomeD  Christiper  horribilia  schismata  blasphe- 
metur,  pro  boDO  uuitatis  toleraut,  quod  pro  bouo 
sequitatis  oderunt. 

22.  Si  habeut  aures,  audiaut  quid  Spiritus  dicat 
Ecclesiis.  Sic  euim  Id  Apocalypsi  JoaDDis  legitur  : 
An^e/o,  iuquit,  EcctesiasEphesisanbe,  Hiecdicitqui 
tenet  septem  steltas  in  dextera  sua^quiambutat  in  me- 
dio  septem  candelabrorum  aureorum  :Scio  opera  tua 
et  taborem  etpatientiam  tuam,et  quia  non  potes  sus- 
tineremaloSf  et  tentasti  eos  qui  se  dicunt  apostolos 
esse,  etnonsuntf  etinvenistieosmendaces,  et  patien- 
tiam,  habes,  etsustinuistieospropternomenmeumet 
nondefecisti(Apoc,u,i-^)'Qy^odsideaLiiQe\osupeT\0' 
remccelorum,  et  dod  de  prsBpositis  Bcclesiae  veilet 
iDteHigi,DOD  coosequeDter  diceret :  Sed  habeo  adver- 
sum  te,  quod  charitatem  tuam  primam  reliquisti. 
Memorestoitaque  unde  excideriSy  et  age  pceniten- 
tiam,  et  prima  opera  fac :  sin  autem,  venio  tibi,  et 
movebo  candetabrum  tuum  de  locosuo^nisipceniten' 
tiam,  egeris  (Ibid,  4,  5).  Hoc  superioribus  Aogelis 
dici  DOD  potest,  qui  perpetuam  retiacDt  charitatem, 
UDdequi  defeceruutet  (apsi  suut,  diabolus  est  et 
augeliejus.  Ergoprimamcharitatemdicit,quiasus- 
tiDUit  pseudoapostolos    propter  Domen   Christi, 

(Six.) 


4T< 


S.  AUGU8TINI  EPISCOPI 


m 


quam  jubet  ut  rapetaf,  et  faeiat  priora  opera  saa. 
Et  objioiuntur  oobis  criniina  maiorum  hominum, 
non  nostra,  sed  aliena  ;  et  ipsa  partim  inoognita : 
qun  si  etiamversetprflBsentiavideremusyetzizaniis 
propter  frumenta  parcentes,  pro  unitate  tolerare- 
mus,non  solummuUa  reprabeasiQne,sedetiamnon 
parva  iauda  nos  digoos  dicaret,  quicumque  Scriptu- 
ras  sanctas  oon  corde  surdus  audiret. 

23.  Tolerat  Aaron  multitudinem  idolum  exigentem 
etfabricantem  et  adorantem.ToleratMoyses  adrer- 
sus  Deum  tot  millia  murmurantia,  et  totiesoffeo* 
dentia  saoctum  nomenejus.  Tplerat  David  Saulem 
persecutorem  suum,  sceleratismoribuscoBlestia  de* 
serentem,  magicisartibusiufernaquaerentem  ;occiT 
sum  vindicatycbristumetiam  Dominiproptersacra- 
mentumvenerandBBunctionisappellat.  Tolerat  Sa- 
muel  nefandos  filios  Heli,  perversosque  filios  suos, 
quos  populus  quia  tolerare  noiuitf  diyina  veritate 
accusatus,  divina  seyeritate  oorreptus  est.  Tolerat 
denique  ipsumpopulum  superbumcontemptorem 
Dei.  Tolerat  Jsaiasin  quos  tam  muita  veracrimina 
jaculatur,  Tolerat  Jeremias  a  quibustanta  perpeti- 
tur.  Tolerat  Zacbarias  PbarissBOs  et  Scribas,  quales 
illo  tempore  fuisse  Scriptura  testatur.  Sciomemul- 
tosprsBtermisisse :  legaot  qui  volnnt,legantquipo8- 
sunt  eloquia  coBlestia,  invenient  omoes  sanctos  Dei 
servos  et  amicos  semper  babuisse  quos  in  suo  po- 
pulo  tolerarent ;  cumquibus  tamen  illius  temporis 
sacramenta  communicantes,nonsolum  non  inqui- 
nabanturi  sed  etiam  laudabiiiter  sustinebant,  stu- 
dentes,  sicut  ait  ApoBioluu,  servareunitatemspiri- 
tus  in  vinculo  pacis  {Eph,  iv,  3).  Attendant  etiam 
post  Domini  adventum,  ubi  multo  plura  bujus  to- 
lerantiflBper  totumorbeminveniremus  ejempla,si 
omnia  scribi  et  in  auctoritatem  redigi  potuisseot, 
tamen  bsec  ipsa  quflB  babemus  advertite.  Tolerat 
ipse  Dominus  Judam,  diabolum»  furem  et  veodi- 
torem  suum  :  sinit  aecipere  ipter  inpoceotes  dis- 
cipulos,  quod  fideles  noverunt  pretium  Qostrum» 
Tolerant  Apostolipseudoapostolos  ;etintersua  qusB- 
rentesnon  quseJesu  Christi,  PaulusnonsuaqusBrens 
sed  qu8B  Jesu  Cbristi,  cum  gloriossisima  toleran- 
tia  conversatur.  Postremo,  quod  paulo  ante  com- 
memoravi,  divina  vocelaudatursubangelinomine 
prflppositus  EcclesifB^quod  cum  odisset  malos,eo8ta- 
nien|tentatos  et  in  ventos  pro  nomine  Domini  toleravit. 
S4,  Ad  summamseipsosinterrogentrNonnetole- 
rantur  ab  eis  caedes  et  incendia  Circumcellionum, 
qui  sunt  ^  veneratores  prsBcipitatorum  ultro  cadave- 
rumiet  subincredibilibusmalisunius  Optati(a)per 
tot  annos  totius  Africse  gemitus  ?  Parcojamdicere 
singularum  per  Africam  regionum  et  civitatum  et 
fundorumtyrannicaspotestates,  et  publica  latrocl- 
Qia.  Melius  enim  vobis  h»c  vos  ipsi  dicitis,  sive  in 
aurem,sivepa!am,  sicutlibitumfuerit.Quocumque 
enim  oculos  verteritis,  occurret  quod  dico,  vel  po- 
tius  quod  taceo.  Neque  hinc  istos  quos  ibi  diiigi- 

*  Id  Ms8.  quiodecim  omittitur,  oui  tuni.  Videsis  per- 
simitem  locura  ialib.  i  eoDt.  Palil.,  litt.  e.  14. 
(m)  Tbamugadensis  episcppi.  Yids  not.  in  epist.  SS. 


tis,  aeeusamus.  Non  enim  nobis  displieent,  quia 
tolerant  malos  ;  sed  quia  intolerabiliier  mali  suot 
proptersohisma,  propteraltare  eontraaltare,proiy- 
terseparationem  ab  heBreditate  Ghristi  totoorbedif- 
fusa,  sicuttantoantepromissaest.  Violatam  pacem 
conscissam  UDitatem,iterata  baptismata,  ezsufflata 
Saoramenta,  quas  in  sceleratis  quoque  hominibus 
sancta  sunt,  plangimus  et  lugemus.  QuaB  si  parvi 
pendunt,  intueanturexemplaquibusdemoQslratum 
est  quanti  hsBC  penderit  Deus.  Quifeeeruutidolum 
usitatagladii  morteperemptisunt(l?:ro(f.  zxzu.  S7, 
28)  :  qui  vero  schisma  facere  voluerunt,hiato  ter- 
res  principes  devorati,  et  turba  consentieos  igne 
eonsumpta  est  {Num.  xzi,  3i«35).  Diversitata  pos- 
narum,  diversitas  agnoscitur  meritorum. 

CAPUT  IX.  — 25.  Traduntur  In  perseeutlone  san- 
cti  Codices,  confitentur  traditores,  et  Deo  dimittuo- 
tur.  Non  interrogantur  innooentes, et  ab  hominibus 
temerariisdamnantur.Probaturinteger  cerUs  judi- 
ciis,  qui  inter  absentes  damnatos  multo  vebemeD- 
tius  csBteris  criminatus  est.  Judicium  episcoporum 
ad  Imperatorem  appellatur  :  judez  eligitur  Impa- 
rator  ;   judicans    contemnitur   Imperator.    QuaB 
tunc  acta  sint  iegistis,  qun  nunc  agantur  ^idetis : 
si  de  illis    in  aiiqiio  dubitatis,  ista  jam  cernite. 
Certe  non  ohartis  veteribus,  non  archivis  publicis, 
non   Geslis  forensibiis  aut  ecclesiasticis  agamus. 
Major  liber  noster   orbis  terrarum   est ;   In  eo 
lego  oompletum  quod  in  Libro  Dei  lego  promia> 
sum :  Dominus,  inquit,  dixit  ad  me,  Filius  meu$ 
es  tu,  ego  hodie  gmui  te  :  postula  a  me,  et  dabo 
tibi  genteshmreditatemtuam,  et  possessionem  tuam 
terminos  terrm  {Psal,  ir,  7,  8).  Huio  haBreditali  qui 
non  oommunicat,  quoslibet  libros  teneat,  ezb«r*- 
datum  se  esse  cognoscat.  Hanc  haBreditatem  quis- 
quis  ezpugQat,alienum  se  esse  a  familiaOei  satis 
indieat.  Gerte  de   traditione  divinorum  Librorum 
vertitur  qusstio,  iibi  hsBreditas  ista  promissa  est. 
Ule  ergooredaturtestamentum  tradidisse  flammis, 
qui  oontra  voluntatem  htigat  testatoris.  Quid  tibi 
fecit,  o  pars  Donati»  quid  tibi  feeit  Eoclesia  Corin- 
thiorum  ?  Quod  autem  de  ista  dico,  de  omnibus 
talibuset  tamlongepositisintelligi  volo.  Quid  vobis 
feeeruot,  quoBnec  oinnino  quid  feceritis  neo  quos 
infamaveritis  nosse  potuerunt?an  quia  Lucillam  C«- 
cili§nus  in  AfricalsBsit,  lucem  Christi  orbisamisit? 
/26.  Tandem  sentiantquod  feeerunt:meritooerto 
annorum  intervallo  in  oeulos  eorum  revolutum  ett 
opus  ipsorum.  QucBrite  per  quam  feminam  llazi* 
mi  an  us  (o  ),qui  dici  tur  esse  Donati  propinquua,  sese  % 

Primianieommunionepr8BoideFil,etquemadmoduB 
congregata  episcoporum  f aotione,  Primianuai  daoi- 
narit  absentem,  etadversuseumepisoopus  ordiaa- 

(a)  Mazimianus  CarthagiDensis  diaconus  donatista  Pri- 
miaoo  episeopo  suo  infeDsus,  aucf  or  Dovi  schismaiis  «»ztti- 
tit  circ.  an  393,  «preecideDs  frustum  de  frusto, »  ut  ait  Au- 
gustinusEDarral.  2in  Psal.  36.  serm.f.  o.  JO,  ubi  et  relert 
syDodicam  epistolam  DoDatistarum  episeopomm  qiii  Pri* 
mianum  in  CabarsussitanocoDcilio  damnarunt.  et  la  aiiis 
locum  subrogaruot  MaximiaDum.  At  aDoo  proiime  se- 
queDti  habitalum  estacseterisDoDatistisBagaienseeoBef- 
lium  coDtra  exortum  schisma»  daomatusque  esi  ab  iis 
MaximiaDus. 


It3 


EPISTOLARUM  CLASSIS  It. 


m 


tns  sit ;  quemadmodum  Majorinusper  Lucillam  con- 
gregataepiscoporum  factioneCflPcilianum  damnavit 
ab8entem,etcontraeumepiscopusordinatusest.An 
fortequodacsterisAfrissueecomnuinionisepiscopis 
eontra  factionem  Maxi  miani  Pri  mianus  purgatus  est, 
yalerevultis;  etquoda  transmarinisunitatisepisco- 
pisadversusfactionemMajoriniCfecilianuspurgatus 
eiU  valere  noa  vuitis?  Rogo,  fratres  mei,  quid  ma- 
gaum  peto  ?  quid  difficile  a  vobis  intelligi  cupiof 
Multum  quidem  interest,  et  incomparabiliter  distat 
vel  auctoritate  vel  numero  Africana  Kcciesia,  si 
cum  caeteris  orbis  partibus  conferatur :  et  longe 
miaor  est,  etiamsi  unitas  hic  esset,  ionge  omnino 
minor  est  comparata  caeteris  christianis  omnibus 
g«ntibus,  quam  pars  Ma^cimiani  comparata  parti 
Priuiiani ;  peto  tamen,  et  justum  esse  arbitror,  ut 
taotum  valeat  concilium  Secundi  Tigisitani,  quod 
Lucilla  conflavit  adversus  abseatem  Ceecilianum 
et  apostolicam  sedem  S  totumque  orbem  Cfleciliano 
eommunicantem,  quantum  valet  coaeilium  Maxi- 
mianensium,quodsimiliterfeminane8cioqu»coa- 
flavit  adversus  absentem  Primianum,  et  ccBteram 
per  Africammultitudiaem  Primiauo  commuoiean- 
tem.Uoidapertiu8cernitur?quid8Bquiu8p08tiilatur?J 

27.  Videtis  hflec  omnia,  et  nostis,  et  gemitis;  et 
tamen  videt  etDeus  quod  vosin  tam  pestifera  et  sa- 
crilega  praecisione  oulla  res  cogit  remanere,  si  pro 
adipiscendo  spirituali  regnocarnalem  superetis  afie- 
etum,et  amicitias  hominumqutiBin  judicio  Deinihil 
proderunt,prodevitandis  sempiternis  pcenisnon  ti- 
meatis  ofifeadere.  Ecce  ite,  consulite ;  quid  contra 
bnc  Dostra  possintresponderecognoscile:  si  profe- 
rant  chartas,  proferimus  chartas;  si  falsas  nostras 
•ssedieunt,  hoc  nos  de  suisdicere  aonindignentur. 
Nemodelet  decoelo  constitutionem  Dei,nemo  delet 
de  larra  Ecclesiam  Dei :  ilfe  totum  orbempromisit, 
iita  totum  orbam  replevit;  et  malos  habetet  bonos, 
sed  neo  in  terris  amittit  nisi  maios,  nec  in  cielum 
idmittit  nisi  bonos.  Rrit  autem  vobis  hic  sermo 
quem  de  munere  Dei  novit  ipse,  quanta  et  pacis 
e(  vestra  dilectione  deprompsimus,  correctio  si 
▼eiitis,  testis  vero  etsi  nolitis. 

EPISTOLA  XLiV  (a). 
Augustinus  refet^t  quae  capta  sint  agi  de  coneordia 

cum  Fortunio  Donaiistarum  episcopo^  cupiens 

ut  sine  tumuUuy  quod  placide  cxptum  est,  per- 

ficiatur  eonventu  frequentiore, 

Domiois  diiectissimisetprflBdicabiiibus  fratribus 
Elbusio,  GLOAfO  et  Felicibus  ',  Augustinus. 

CAPUT  1'RIMUM.  —  I.FortuniumquemTubursi- 
CQm*  habetis  episcopum  per  eamdem  civitatem, 
quanquam  festinantissime,cum  ad  Cirtensem  Eccle- 
siampergeremus(6),ezpertisumusita  omniooutde 

*  In.  Mss.  prope  omnibus  habetur,  apottolieas  tedes  ; 
qa«  f  orte  gennana  lectio  est. 

*  Bad.  Am.  Er.  et  Ms.  unus  et  Vatic.  FeliH.  Alii. 
FttUiJtms. 

*  lo  duobuB  vatic.  codicibus :  Tyhurticum. 

(a)  Alias  163:  qufe  «uteiu  44  erat,  nunc  47.  Scripta 
ezeunte  an.  397,  autineuote  398. 

(b)  Eo  pergebant episcopi  ordinandi  causa,  uti  dicitur 
iofra,  n.  i^/m  locuoi  scihcet  Profuturi  post  eusceplum 


illosoIetisbenignissimepoUiceri.Eamipsamquippe 
vestram  de  illo nohis sermocinationem  cum ei renun - 
tiaremuSfVolentes  eum  videre,uon  abnuit.  Venimus 
itaquead  eum.quiafietatiejusidanobisdeferendum 
videbatur,potiu8quamexigendumutipseadnosve- 
niretprior.  Perreximus  ergo  comitantibus  non  pau- 
cis,quo8forteaggregatosnobis  illud  tempusinvene- 
rat.  Cumautemapudeum  consedissemus,  rumore 
disperso  non  parva  prffiterea  turba  contluxit  ;sed  no- 
bis  intota  illa  multitudine  perpauciapparebant,qui 
uliliter  acsalubriteragi  causam  illaai,et  tantamrei- 
que  tantaequnBstionemprudenteretpiediscuticupe- 
reut.Caeteri  veromagisad  spectaculumquasialter- 
cationisnostr8epropetbeatricaconsuet(idine,quam 
ad  instructionem  salutis  christiana  devotione  conve- 
nerant.Quapropternecsilentiumnobispraebere.uec 
intentenobiscum  atque  modeste  saltemet  ordinate 
colloqui  potuerunt,  exceptis,  utdixi,paucis,  quorum 
religiosaetsimplex  apparebatintentio.Itaque  lihere 
pro  sui  cujusque  animi  motu  immoderate  loquen- 
tiumomniastrepitu  turbabantur,  nec  eviuceresive 
nos,  sive  ipserogandointerdumetiam  objurgando 
potuimuSyUtnobismodestumsilentiumprffiberetur. 

2.  Res  tameu  utcumque  agi  coepta  est,  et  aliquot 
horasinalternosermoneprotraximuft,  quantum vo- 
cibus  ioterquiescentibusvarietumultuantium  sine- 
bamur.  Sed  in  ipso  dispuUitionis  exordio»  cum 
videremus  eaquae  dicebantur,  subinde  labideme- 
moria  vel  nostra,veleorumquoruui8alutemmaxi< 
me  curabamus  ;  et  ut  esset  nobis  cautior  modes- 
tiorque  tractatio,  simul  ut  etvos  atque  aliifratres 
qui  absontes  erant,  quid  inter  nos  actum  esset,  le- 
gendo  cognosceretis,  postulavimus  ut  a  notariis 
verl)a  nostra  exciperentur.  Uiu  ab  illo  vel  ei  consen* 
tientibu6reiuctatume8t;po8tea  tamen  ipseconces- 
sit.  Sed  notarii  quiaderant,atqueid  strenuefaoere 
poterant,  nescioquacausaexcipereuolueruiit.  Egi- 
mus  saltem  ut  fratres  qui  nobiscum  erant,  quau- 
quam  in  hac  re  tardius  possent,  exciperent,  polli- 
oentes  nos  ibi  easdem  tabulas  relicturos.  Consen- 
8um  est.  Coeperunt  verba  nostraexcipi,etaliquaab 
invicem  ad  tabulas  dicta  sunt.  Postea  inordinatas 
perstrepentium  interpellationes,  et  propterea  nos- 
tram  quoque  turbulentiorem  disputationemnotarii 
non  valentes  sustinere,  cesserunt ;  nobis  sane  non 
desistentibus,  etut  cuique  facultas  dabatur,  multa 
dicentibus.  £x  quibus  omnibus  verbis  nostris, 
quantum  recordari  potui,  caus^  totius  actionem, 
Uilectionem  vestram  fraudare  nolui.  Potestis  euim 
ei  litteras  meas  legere,  ut  vel  approbet  vera  me 
scripsisse  ;  vel  ipse  vobis,  si  quid  melius  recolit, 
incunctanter  insinuet. 

CAPUT  1L—  a.Primoenimvitamnostram,  quam 
vobis  i>enevolentiusfortas8equamveriu8  narranti- 
bus,  se  comperisse  dicebat,  prsedicare dignatus  est : 
adjungens &edixis8e  vobis,  nosomnia, quae denobis 

episeopatum  in  brevi  deruortui.  Huic  succedebat  For- 
tunatus  laudatus  in  lib  3  cont.  litteras  Petil.,  c.  99,  n. 
ti8,  et  unus  ex  episcopis  septem  delectis  ad  causam 
catholictt  Ecclesiu!  propugnaodam  in  coUatione  Car^ 
tliagioensi,  ao.  411. 


175 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


176 


iQsinuaveratis,  bene  facere  potuisse,  si  ia  Ecclesia 
faceremus.  Deinde  quserere  coepimus  quaenam  ilia 
esset  Ecclesia,  ubi  vivere  sic  oporteret ;  utrum  illa 
qufiB,  sicut  sancta  tanto  ante  Scriptura  prsdizerat,  se 
terrarum  orbe  diffuQderet,aQiLlaquampars  exigua 
vel  Afrorum  vel  AfricsB  coQtineret.  Hicprimo  asse- 
rere  coQatus  est,  ubique  terrarum  esse  commuuio- 
nem  suam.  Quaerebam  utrum  epistolas  communi- 
catorias,  quasformatas  dicimus,  posset  quo  vellem 
dare,  et  aflirmabam,  quod  manifestum  erat  omni- 
bus,  hoc  modo  faciliime  illam  terminari  posse 
queestionem  (a).  Parabamautem,  ut  si  consentiret, 
ad  illas  ecclesias  a  nobis  tales  litterse  mitterentur, 
quas  in  apostolicis  auctoritatibus  pariter  legere- 
mus  iilo  jam  tempore  fuisse  fundatas. 

4.  Sed  quia  resapertefalsaerat,permiztisverbi8 
cito  inde  discessumest ;  interqufiBverbaevaogeli- 
cam  illam  Domini  admoniiionem  commemoravit, 
qua  dixit :  Cavele  a  pseudoprophetis ;  multi  advos 
venient  in  vestituovium, intus  autemsunt  lupi  rapa- 
ces:  exfructibus  eorum  cognoscetis  eos  (Matth,y\i^\  5, 
16).  Quae  verba  Domini  cum  diceremus  eadem  de  illit 
a  nobisposserecitari,  ventum  inde  estadexaggera- 
tionem  persecutionis,  quam  ssepe  suam  partem  per- 
tulisse  dicebat ;  hinc  volens  ostendere  suos  esse 
christianos,  quia  persecutionem  paterentur.  Inter 
qu£B  verba  cum  ego  pararem  ez  Evangelio  respon- 
dere,  inde  capitulumcommemoravitprior,  ubiDo- 
minus  ait :  Beatiquipet^secutionempatiunturprop- 
terjustitiamy  quoniam  ipsorum  est  regnum  cxlorum 
(Id.  V,  10).  Quolocoegogratulatus,subjecistatimid 
ergo  esse  quaerendum,  utrum  illi  persecutionem 
propter  justitiam  passi  fuerit.In  qua  qusestione  dis- 
cuti  cupiebam,  quod  quidem  omnibus  clarum  erat, 
utrumeosin  unitate  Ecclesiae  constitutos,  an  schis- 
mate  jam  divisos  Macariana  temporainvenerint(6) : 
ut  qui  videre  vellen  t  utrum  propter  j  ustitiam  persecu- 
tionem  passi  fuerint,  id  potiu8attenderent,utrumse 
recte  a  totius  orbis  unitate  preeciderint.  Quod  si  in- 
j  uste  fecisse  in  venirentur,  manifestum  esset  eos  pro- 
pterinjustitiam  potius  quam  propter  justitiam  pas- 
808  persecutionem  ;  et  ideo  numero  beatorum 
adjungi  non  posse,  dequibus  dictum  est :  Beati  qui 
persecutionem  patiunturpropterjustitiam.  Ibi  com- 
memorata  est  famosior  quam  certior  Codicum  illa 
traditio.  Sed  respondebalur  apartibus  nostrisprin- 

ia)  Hinc  Donatistas  urgebat  ctiam  OpUtus  in  lib.  2. 
(obis,  inguit,totusorbi8commercio/ormatorumin  una 
«  communionia  societate  concordat  >.  In  codice  can. 
Eccles.  Afric.  ezstat  canon  23,  ut  episcopus  trans  mare 
profecturus,  formatam  sumat  a  primate. 

(b)  Macarius  cujus  gesta in Catholicos  calumnios  objec- 
tabant  DonatisUB,  adeo  ut  ex  ipsius  nomine  Macarianos 
illos  appellarent,  a  Constante  imperatore  circ.  an.  348»mi8- 
sus  fuit  in  Africam  unacum  Paulo,  tum  ut  eleemosynas 
crogaret  in  pauperes,  tum  ut  singulos  ad  unitatem  catnoli- 
cam  adhortaretur.Cui  episcopi  donatistQe^inprimisDona- 
tus  Cartbaginensis  et  DonatusBagaiensis  vehementerobs- 
tituerunt ;  quin  et  in  eum  concitarunt  Gircumcellionum 
furorem  :  e  quibus  permultia  militibus  necati,  et  marty- 
rum  titulo  apud  Doaatistas  exomati ;  inter  eoscelebriores 
Marculus  ct  Donatus,  scilicet  Bagaiensis.  Alter  autem  Do- 
natus,  cum  iis  qui  ad  concordiam  reyocari  nollent»  fu- 
gam  postmodum  arripuit»  sivein  exilium  relegatus  fuit, 
ex  Optato  in  lib.  3,  partim  suam  ex  Augustino,  etc. 


cipes  illorum  potius  fuisse  traditores  :  quod  si  de 
hac  re  nostrorum  litteris  nollent  credere,  nec  nos 
cogi  oportere  ut  litteris  credamus  ipsorum. 

CAPUT  ni.  —  5.Sedtamensequestrataistadubia 
qu8estione,queerebam  quomodo  se  isti  j  uste  separas- 
sentab  innocentia  caeterorum  Christianorum,  qui 
per  orbem  terrarum  successionis  ordinem  custo- 
dientes,  in  antiquissimis  Gcclesiis  constituti,  penitus 
ignorarent  qui  fuerint  in  Africa  traditores ;  qui  certe 
non  possent  communicare,  nisi  eis  quos  sedere  in 
8edibusepiscopaIibusaudiebant.Respondit,tamdiu 
transmarinarum  partium  Ecclesias  mansi.sse  inno- 
centes,  donec  consensissent  in  eorum  sanguinem, 
quosMacarianampersecutionempertuIissedicebat. 
Ubi  ego  possem  quidem  dicere,  nec  invidia  Maca- 
riani  temporis  innocentiam  transmarinarum  Eccle- 
siarum  contaminari  potuisse ;  quandoquidem  nullo 
modo  probaretur  iliis  auctoribus  feciseliam  qufie  fe- 
cerat.  Sed  de  compendio  quaerere  malui,  si  Macarii 
saevilia,  ez  quo  in  eam  consensisse  dicebantur  trans- 
marinae  Ecclesiae,  suam  innocentiam  perdiderunt, 
utrum  saltem  probaretur  usque  ad  illa  tempora 
Donatistas  cum  orientalibus  Ecclesiis  caeterisque 
orbis  partibus  in  unitate  mansisse. 

6.  Tunc  protulit  quoddam  volumen,  ubi  volebat 
ostendere  Sardicenseconcilium  ad  episcopos  Afros, 
quierantcommunionisDonati,dedisselitteras.Quod 
cum  legeretur,  audivimus  Donati  nomen  inter  csete- 
ros  episcopos,  quibusiiliscripserant.  Itaque  llagi- 
tarecoepimus  utdiceretur,utrumipse  esset  Donatus 
de  cujus  parte  isti  cognominantur  :  fieri  enim  po- 
tuisse,  ut  alicui  Donato  alterius  bseresis  episcopo 
scripserint,  cum  maxime  in  illis  nominibus  nec 
Africffi  mentio  facta  f uerit .  Q  uomodo  ergo  posset  pro- 
bare  Donatum  partis  Donati  episcopum  nomineillo 
accipiendnm  esse,  quando  ne  id  quidem  probare 
posset,  utrum  ad  Africanarum  specialiter  Ecclesia- 
rum  episcopos  illae  litterae  missse  fuerint.  Quanquam 
enim  Donati  nomen  Afrum  esse  soleat,  non  tamen  re- 
pugnaret  a  vero,  ut  vel  partium  illarum  aliquis  voca- 
retur  nomine  Afro,  vel  aliquis  Afer  in  illis  partibus 
constituereturepiscopus.Nequeenimineis  vel  diem 
vel  consulem  invenimus,  utsaltem  consideratistem- 
poribus  certi  aliquid  eluceret.  Sanequoniam  nescio 
quando  audieramus  Arianos,  cum  a  communione 
catholica  discrepassent,  Donatistas  in  Africasibi  so- 
ciare  tentasse:  adaurem  mihihoc  ipsumfraterAlj- 
piussuggessit.  Tuncacceptoipso  volumine.ejusdem 
concilii  statutaconsiderans,  legi*  Athanasium  epis- 
copum  Alexandrinum  catholicum,  cujus  maxime 
adversus  Arianos  acerrimarum  disputationumcon- 
fiictus  eminuit,  etJulium  EcclesiaeRomanaeepisco- 
pum,  nihilominus  catholicum,  illo  concilio  Sardi- 
censi  fuisse  improbatos.  Unde  apud  nos  constitit 
Arianorum  fuisse  concilium,  quibus  isti  episcopi 
catholici  vehementissimeresistebant.  Itaqueaddili- 
gentiorem  etiam  temporumdiscussionem  voluimus 
ipsum  volumen  accipere  atque  auferre  nobiscum. 
Qui  noluitdare,  dicens,  ibi  nos  habereillud,quaii- 

*  Apud  Bad.  Am.  Er.  et  plures  Mss.,  iegitm 


ni 


EPISTOLARQM  CLASSIS  IL 


178 


do  aliquid  in  eo  coQsiderare  Yellemus.  Rogavi 
etiam  ut  maou  mea  notari  permitteret,  fateor,  ti- 
mens  ne  mihi  forte  causa  ezigente,  cum  peten- 
dum  esset,  pro  illo  aliud  proferretur  ;  neque  hoc 
?oiuit. 

CAPUT  IV.  —  7.  Deinde  mihi  coepit  instare,  utad 
interrogationem suam  breviter  responderem^  quse- 
rens  a  me  quem  justum  putarem,  eum  qui  perse- 
queretur.an  cum  qui  persecutionem  pateretur.  Cui 
respondebam,  non  recte  ita  interrogari :  fieri  enim 
posse  ut  ambo  iniqui  sint,  fieri  etiam  posse  ut  ini- 
quioremjustiorpersequatur.  Non  ergoesse  conse- 
quens,utideo  sit  quisque  justior,  quia  persecutio- 
nem  patitur,  quam  vis  id  pler  umque  con  tiogat.  Dein- 
de  cum  viderem  in  hoc  eum  multum  immorari,  ut 
justitiam  sua3  partis  ex  eo  certam  veliet  intelligi, 
quia  persecutionem  passa  fuerit  ;  qusesivi  ab  eo, 
utrum  justum  et  chrislianum  pularetepiscopum  Me- 
dioIanensisEccIesiae  Ambrosium.  Cogebatur  utique 
negarequod  ille  virchristianusesset  etjustus;quia 
si  fateretur,  statim  objiceremus  quod  eum  rebap- 
tizandumesse  censeret.Cum  ergo  ea  loquicogere- 
tur,  quibus  ille  non  esset  habendus  christianus  et 
justus,  commenioravi  quantumpersecutionem  per- 
tuierit,  circumdata  etiam  militibus  armatis  ecclesia. 
QueesivietiamutrumMaiimianum,  quiab  eis  apud 
Carthaginem  schisma  fecerat,  et  justumetchristia- 
num  putaret.  Non  poteratnisi  negare.  Commemo- 
ravi  ergoetiam  illum  talem  persecutionem  pertulisse 
nt  ecclesia  ejus  usque  ad  fundamenta  dirueretur. 
Ilis  igitur  exemplis  ei,  si  possem,  persuadere  mo- 
liebar  utjam  desineret  dicere  persecutionis  perpes- 
sionem,  christianae  justitiae  certissimum  esse  do- 
cumentum. 

8.  Narravit  etiam  inipsa  schismatis  novitate  ma- 
jores  9U0S,  cum  cogitarent  culpam  Caeciliani,  ne 
schisma  fieret,  quoquo  modo  velle  sopire,  dedisse 
quemdam  interventorem  (a)  populo  suse  commu- 
nionis  apud  Carthaginem  constituto^antequam  Ma- 
jorinus  adversus  Cseciiianum  ordinaretur.  Hunc 
ergointerventorem  in  suo  conventiculoanostrisdi- 
eebatoccisum.Quod  fateor,  nunquamanteaprorsus 
audieram,  cum  tam  multa  ab  eis  objecta  crimina 
refellerentur  et  redarguerentur  a  nostris,  atque  in 
eos  pluraet  majora  jacerentur.  Sed  tamen  postea- 
quam  hoc  narravit,  rursus  a  me  instanter  coepit 
quaererequem  justum  putarem,  eumnequi  occidit, 
an  eum  qui  occisus  esset  ;  quasi  jam  mihi  proba- 
visset,  ita  ut  narraverat,  esse  commissum.  Dicebam 
ergo,  prius  utrum  verum  esset  esse  quflerendum  ; 
non  enim  temerecredi  oportere  qusecumque  dicun- 
tur:  ettamen  fieri  potuisse,  utvel  ambo  aeque  mali 
essent,  yel  etiam  pejorem  qtiisq  uam  malus  occideret. 
Reveraenim  iieri  potest,ut  sceleratior  sit  rebaptiza- 
tortotiiishominis,quamsoliuscorporisinteremptor. 

9.  Unde  etiam  illuiJ  qiiod  a  me  postea  qusesivit, 
jamqui^rendumnonerat.Aitenimetiammalumnon 


(a)  Interventor  dicebatur^  qui  vacante  sede  regebat 
Eodesiaoi. 


debuisse  occidi  a  christianis  et  justis ;  quasinos  eos 
qui  haec  in  CathoHca  faciunt,  justos  vocemus :  quae 
tamen  nobis  ab  istis  dici  facilius  quam  probari  so- 
lent,  cum  tam  multas  violentissimas  caedes  et  stra- 
ges  plerique  ipsorum  et  episcopi  et  presbyteri  et 
quilibetclerici  congregatis  turbishominum  furiosis- 
simorum,  non  catholicis  tantum,  sed  nonnunquam 
etiam  suis,  ubipossunt,  inferre  noncessent.  Qufie 
cum  itasint,  dissimulans  tamen  ab  sceleratissimis 
factissuorum,  qu»  ipse  plus  novit,  urgebatut  di- 
cerem,  quis justorum  vel  malum aliquem  occiderit. 
Quod  etiamsi  ad  causam  jam  non  pertinebat  ;  fate- 
bamurenim  haec  ubicumque  sub  nomine  christia- 
no  iierent,  non  6eri  abonis ;  sed  tamen  ut  admone- 
retur  quid  essetquaerendum  respondimus,  qumren- 
tes  utrum  Elias  justus  ei  videretur  fuisse  :  quod 
negare  non  potuit.Deinde  subjecimus  quam  multos 
pseudoprophetas  sua  manu  peremerit  (III  Reg,  xvin, 
40).  Hic  revera  vidit  quod  videndum  erat,  talia  tum 
licuisse  justis.  Haec  enim  prophetico  spiritu  aucto- 
ritateDei  faciebant,qui  proculdubio  Novitcuietiam 
prosit  occidi.  Exigebat  ergo  ut  docerem  jam  novi 
Testamenti  temopribus,  quis  juslorum  aliquem 
occiderit,  etiam  sceleratum  et  impium. 

CAPUT  V,  — 10.  Tunc  reditum  est  ad  superiorem 
tractatum^  quo  volebamus  ostendere  neque  nos  illis 
debere  objiceresuorum  scelera,  neque  illos  nobis  si 
qua  invenirentur  talia  facta  noslrorum.  De  Novo 
enimTestamento  ostendi  quidem  non  posse,  quod 
justus  quisquam  interfecerit  aliquem  ;  sed  tamen 
illudprobari  posse  ipsoexemplo  Domini,  sceleratos 
ab  innocentibus  fuisse  toleratos.  Traditorem  enim 
suum,  qui  jam  pretium  ejus  acceperat,  usque  ad 
ultimumpacisosculum  interinnocentessecum  esse 
perpessus  est  :  quibus  non  tacuit  esse  inter  illos 
tanli  sceleris  hominem  ;  et  tamen  primum  Sacra- 
mentum  corporis  etsanguinissuis,  nondum  illoex- 
cluso,  communiter  omnibus  dedit  (Malth*  xvi,  20- 
28).  Quo  exemplo  cum  prope  omnes  moverentur, 
tentavit  dicere,  ante  passionem  Domini  communio- 
nem  iilam  cum  scelerato  non  obfuisse  Apostolis,quia 
nondumhabebant  baptismum  Ghristi,  sed  baptis- 
mum  Joannis.  Quod  posteaquam  dixit,  coepi  ad  eo 
qu»rerequemadmodum  ergo  scriptum  esset  quod 
Jesus  baptizaverit  plures  quam  Joannes,  cum  ipse 
non  baptizaret,  sed  discipuli  ejus,  hoc  est,  per  suos 
discipulos  baptizaret  (Joan,  iv,  i ,  2).  Quomodo  ergo 
dabant  quod  non  acceperant  ?  quod  ipsi  maxime 
solent  dicere.  An  forte  Christus  baptismo  Joannis 
baptizabat  ?  Deinde  in  hac  sententia  multa  quaesi- 
turus  eram,  quomodo  ab  ipso  Joanne  tunc  quaesi- 
tum  sit  de  baptismo  Domini,  et  responderit  quod 
ille  haberet  sponsam,  et  ille  esset  sponsus  (Id.  iii, 
29).NumquidergofaseratutbaptismoJoannisbap- 
tizaret  sponsus,  id  est  baptismo  amici  vel  servi  ? 
Deinde  quomodo  poterant  Eucharistiam  accipere 
nondum  baptizati  ?  aut  quomodo  Petro  volenli  ut 
totum  se  lavaret,  responderit  :  Qui  lotus  est  semel, 
noneumoportet  iterum  lavari,  sed  est  mundus  totus 
(Id,  xiii,  10.)  Perfecta  enim  mundatio  non  in  Joan- 


179 


S.  AUOUSTINI  EPISCOPI 


180 


nis,  sed  in  Domini  baptismo  est  S  si  eose  dignnm 
qui  accipitprfflbeat;  siautemindignum,  Sacramen- 
ta  in  eo  non  ad  salutem,  sed  ad  perniciem,  per- 
manebunt  tamen.  Cum  ergoista  quaesiturus  essem 
etiam  ipse  vidit  de  baptismo  discipulorum  Domini 
non  sibi  fuisse  quaerendum. 

11.  Inde  itum  est  in  aliud,  multis  ut  poterant 
utrinque  sermocinantibus  :  inter  qum  dictum  est 
quod  adhuc  eosnostri  persecuturi  essent ;  nobisque 
diccbat  videre  se  velle  quales  nos  essemus  in  illa 
persecutionepreebituroSfUtrumconsensuriessenms 
ta]isfiBviti8e,annuilumcommodaturiconsensum.Nos 
dicebamus  Ueum  viderecordanostra,quGe  ipsinon 
possent :  et  illos  temere  sibi  adhuc  ista  metuere,  qufie 
sicontigerint,  a  maliscontingere,quibusdeteriore8 
ipsihabent;  nectamen  ideo  nosacatholica  commu- 
nione  segregare  debere,  si  quid  forte  nobis  invitis, 
vel  etiam,  si  valuerimus,  contradicentibus  factum 
fuerit,  cum  tolerantiam  pacificam  didicerimus,  di- 
conte  Apostolo:  Sufferentea  invicem  in  dilectione^slU' 
dentes  servare  unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis 
(Eph.  IV,  2,3).Quam  pacem  atque  tolerentiam  illos 
non  tenuisse  dicebamus,  qui  sohisma  feoerunt,  ut 
nunc  intersuos,  qui  mitiores  eorum8unt,graviora 
tolerent,  ne  scindatur  quod  scissum  est ;  cum  le  viora 
nollent  pro  ipsa  unitate  tolerare.  Dicehamus  etiam 
nondum  fuissetemporibus  veterum  pacem  unitatis, 
et  tolerantiam  tanta  commendatione  praedicatam, 
sicutexemplo  Domini  et  Novi  Testamenti  charitate; 
et  tamen  Prophetas  illos  et  sanctos  viros  dicere  sole- 
reinpopulum8celeraeorum,oumtamenseab  illius 
populi  unitate  eta  communione  pariter  accipiendo- 
rum  Sacramentorum  qufie  tuno  f  uerunt,divellere  non 
tentassent. 

42.  Vnde  nescio  quomodo  ventum  estad  comme- 
morationem  beatae  memoriaeGenethlii  Carthaginen- 
sisanteAureliumepiscopi^quodnescioquamconsti- 
tutionemdatamcontrailloscompresserit^etefTectum 
haberenonsiverit.  Laudabant  illumomnes,et  beni- 
gnissime  praeferebant.Inter  quas  laudes  a  nobis  sub- 
jectum  est,  quod  etiamipse  tamen  Genethlius,  si  in 
eorum  manus  incidlsset  rebaptizandus  censeretur. 
Etha3cjamstantesloquebamur,quiadisoedenditem* 
pus  urgeret.Ibiplane  ilUe  senex  dixit,  jamformam 
essefactam.utquisquisadoosfidelium  a  nobisvene- 
rit,baptizetur,quodeuminvitumetcumdoIoreanimi 
dicere,quantum  poterat,apparebat.Sane  cum  etiam 
ipsemulta  malasuorum  apertissime  gemeret,atque 
ostenderet,  quod  totiuscivitatisejus  testimoniopro*- 
babatur,quam  essetremotusatalibusfactis,  et  quffi 
ipsissuisdiceresoleatmodestaconquestioneprofer* 
ret,nosque  commemoraremus  illud  Ezechielis  pro- 
phet88,ubi  aperte  scriptum  est,nec  lilii  culpam  patri , 
necpatrisculpamfilioejusimputandam,ubidictum 
est:  Sicutenim  animapatrismea  estyitaet  animafilii 
viea  est;anima  enim  qucecumquepeccaverit^sola  mo- 
rietur (Ezech, x\u\y20t4t),  placuitomnibusintalibus 
disputatiouibus  violentafacta  malorum  hominum 
nobis  ab  invicem  objici  non  debere.  Hemanebat  ergo 

*J[Mss.  octo  liabent :  Sed  in  nomine  Dummi  baptitmaesl. 


schismatis  quflestio.  Itaque  hortati  eum  sumus  ut 
etiam  atqueplacido  atque  pacato  animo  annitatur 
nobiscum,  utdiligentiexaminationetanta  inquisitio 
terminum  sumat.  Ubi  ille  benigne  cum  diceret  nos 
solum  ista  quflBrere,noIIe  autem  nostros  haec  qufieri: 
eafacta  pollicitatione  discessimus,  utexhiberemus 
ei  plures  coUegas  nostro8,certe  ?el  decem,  qui  tanta 
benevolentia  et  lenitate  et  tam  pio  studio  id  quaBri 
velient,  quantum  in  nobis  eum  jam  animadvertista 
atqueapprobaresentiebamus.  Hocetiamdesuorum 
numero  et  ipse  pollicitus  est. 

CAPUT  VI.  —  13.  Unde  vos  hortor  et  obtestor  per 
Domiuisanguinem,  uteum  promissiisuicommonea- 
tis,  et  gnaviter  instetis.ut  res  coepta  peragatur  ,qua  m 
prope  ad  finem  pervenisse  jam  cernitis.  Quantum 
enim  arbitror,dif!iciIlime  potestis  invenire  in  episco- 
pis  vestris  lam  utilem  animum  et  voIuntatem,quam 
in  isto  sene  perspeximus.  Postero  enim  die  ipse  ad 
nos  venit,  et  hsec  iterum  quffirere  coeperamus.  Sed 
quiaordinandiepiscopinecessitasnosindojamjam* 
querapiebat,diutiuscumilloessenequivimus.  Jam 
enim  miseramusadMajoremCcBlicoIarum  (a)  quem 
audieramusnovi  apudeos  baptismiinstitutorem  ex- 
titisse>,etmultos  illosacrilegioseduxisse  utcumillo^ 
quantum  ipsius  temporis  patiebantur  angusti», 
aliquid  loqueremur.  Quem  posteaquam  veoturum 
comperit,  vid^ms  nos  aliud  suscepisse  negotium, 
cum  et  ipsum  nescio  quae  necessitas  profectionis 
urgeret,  benigne  a  nobis  placideque  discessit. 

14.  Videtur  autem  mihi,  ut  turbulentas  turbas  et 

impedimentumpotiusquam  adjumentum  afiferen- 

tes  omnino  devitemus,  et  vere  ex  animo  amico  at- 

que  tranquillo  susceptum  tam  magnum  negotium 

Dominoopitulante  peragamus,  ad  aliquam  viilam 

nos  convenire  debere  non  magnam,  ubi  nullius  nos- 

trum esset  ecclesia  :quam  tamen  villam  communi- 

ter  possidenthomineset  nostree  communionis  et 

ipsius,  sicuti  est  villa  TiUana.Siveergo  in  Tubursi» 

censi,  siveinThagastensi,  talis  locus,  velillequem 

commomoravi,velaliquisaliusinventusfuent,facia- 

musCodicescanonicosprsestoesse.Etsiquaproferri 

potuerintex  utraque  parte  documenta :  ut  postposi- 

tis  cHeteris,  nuUa,  si  Domino  placuerit,  interpellante 

moIestia,quotquotdiebus  poluerimus  adhocvacan- 

tes,  et  unusquisque  nostrum  apudsuum  hospitem 

Dominumdeprecantes,adjuvanteipsocuipaxchri8- 

tiana  gratissima  est,  rem  tantam  et  bono  animo  ccep- 

tamad  inquisitionis  terminum  perducamus  Rescri- 

bite  saue  quid  de  hac  re  vel  vobis  illi  videatur. 

EPISTOLA  XLV. 

Augustinus  Pautino,  rogans  ut  demum  rescribat 
postbienniisiientium,  mittatque sibi  opus  contra 
Paganos,  quod  abipso  etaborari  dudum  audivit, 

Domiuis  germanissimis,  dilectissimis  et  in  Christo 
laudabilibus  Paulino  et  Therasij::,  Alypius  et  At- 
GusTiNus,  in  Domino  salutem. 

l.i\equaquamnosnescioquavestracessatio,qua 

*  KM.,  instituisse  Mss.  qualuordccim,  itutititse.  Ms- 
Geuiitiut.,  extitiite.  Longe  nielius. 

*Edita  nunc  prinium  ex  codice  Phiniarconensi.  Quas 
autem  45  erat,  nunc  127.  Scriptaclrca  ineunteuian.  398. 

(a;  C«:i>licolarum  nomcn  occurrit  in  legibus  aliquot  ab 


m 


EPISTOLARUM  GLA8S1S  II. 


m 


eoes  per  totum  bieanlunii  ez  quo  nobis  duloissitni 
fratres  RomanusetAgilisad  vos  remeaTorunl,  nui- 
las  a  vobis  litteras  sumpsimus,  pigros  ad  scriben- 
dum  fecit.  Nam  cum  in  aliis  rebus  quanto  quisque 
amplius  diligitur,  tanto  digniorimitatione  videatur, 
in  hac  re  contraeit*  Quo  enim  vos  amamus  arden* 
tius,eo  minus  ferimusquodnobisnon  scribitis;  nec 
vosin  eo  volumus  imitari.Bcceigitursalutamusvos, 
si  ooD  respondentes  epistolis  vestrisi  qufis  nuilea  ad 
not  veniunt,  saltem  expostuiantes,  et  non  dolore 
mediocri,  quamvis  fortasse  etiam  Gharitas  vestra 
similiter  conqueratur^siquidem  missasavobis  nos- 
tiiquaa  ad  nos  non  pervenerunti  vicissimquea  no- 
bisquae  emissaaerant  non  suntvobisdatiE.  Quod  si 
ita  est,  querelas  nostras  convertamus  in  preces  ad 
Dominum,  ne  tanta  solatia  deneget  nobis. 

f .  Scribere  te  audieramus  adversum  Paganos  ; 
i}uod  si  absolutum  est,  qufissumus  ne  differas  mit- 
tere  perlatorem  hujus  epistoln.  Gharus  nobis  est, 
cujufl  aastimationi  in  regionibus  nostris  possumus 
non  temere  bonum  testimonium  perhibere.  Rogat 
per  nofl  Sanctimonium  vestrum,  ut  eum  oommen- 
dare  dignemini  cum  quibus  ei  negotium  est,  et  apnd 
quosne  bona  causa  ejus  opprimatur,  timet.  Quid  in 
re  agatur  commodius  ipse  narrabit:  quid  etiam  ad 
singula,  quteforteanimum  moverint  inter...  gratis- 
simum  habemus,  et  apud  Dominum  Deum  nos- 
trum  sincerissim»  vestrfis  benignitati  gratias  agi- 
mufl,  si  per  vestram  operam  de  christiani  fratris 
securitate  gaudeamus. 

EPISTOLA  XLVl*  (a). 
Publicola  Auguiiino  proponit  multas  gumstiones, 
Dilecto  et  venerabili  patri  Augustino  episcopo, 

PUBLICOLA. 

Scriptum  est :  « Interroga  patrem  tuum,  et  indicabit 
c  tibi ;  seniores  tuos,  et  dicent  txbi  »  (Deut,  xxxn,  7). 
Unde  et  mihi  exquirendam  legem  de  ore  sacerdotis  ju" 
iicavi  in  causa  tali:  qum  qualis  sit^per  Utteras  expono ; 
simui  etiam  ut  et  ego  insiruarin  diversiscausis,  Singu* 
toi  autem  qumstiones  et  diversas^per  capitula  designari 
feci,  ad  quas  singiitatim  dignare  respondere,  —  In 
ArtugibuSt  ut  audivi,  decurioni  qui  limiti  *  prseest  vel 
tribuno  solent  jurare  barbari,  jurantes  per  dmmones 
suos,  qui  ad  deducendas  bastagas  (b)  pacli  fuerintf  vet 
aUqui  ad  servandas  fruges  ipsas,  singuli  possessores  vet 
eonductores  solent  ad  custodiendas  fruges  suscipere^ 
quasi  jam  fideles,  epistolam  decurione  mittente,  vel 
singuli  transeuntes  quibus  necesse  est  per  eos  iransire, 
Mihiautem  disceptatio  in  corde  nata  estysi  Hle  possessor 

Honorio  datis»  quibus  illi  consUtutas  in  hoereticoB  poBoas 
subiro  tementur,  «  nisi  ad  Dei  cultum  veuerationcmque 
christianam  conversi  fuerinL  » 

>  Am.  Bad.  et  Mss.  septem,  miiiti,  Sed  melius  alii, 
limiii.  Vid.  NoUt.  dignitatum  Imperii. 

•  XLVI  et  XLVIIrecensitn}  sunt  ad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff. 
g.  gv.  n.  r.  s.  t.  vc.  duos  sb.  quatuor  v.  a^Am.  Bad. 
£r.  Lov. 

(at  Alias  153:  qu»  autem  46  erat,  nunc  S14.  Scripta 
forie  an.  398. 

{b)  Bastagaa  biutazo,  bajulo,  fereulum  est,  juxta  Lexi- 
eon  Jurid.  «  portaodls  rebus  fiscalibus  acoommoda- 
tam :  >  bastagia  vero  dicebatur  ipsum  onus  portanda- 
rum  rerum  per  Jumenta. 


quisusceperit  barbanmt  cujus  (idu  per  dmmonumjura* 
tionem  firma  visa  estt  non  coinquinatur  v$l  ipse^  vel 
Hla  qum  custodit,  velille  qui  dedueiiur  a  deductore  bar^ 
baro.  Sed  hoc  debes  scire  quia  qui  jurat  barbarus  a 
possessore  pro  servandis  frugibus  aceipiat  aurumt  vel 
a  viatore  deductor:  sed  tamen  cum  hac  veluti  mereede 
qum  solet  dari  a  possessoret  vel  a  viatorCt  juramenlum 
etiam  iliud  in  medio  est  moriale  datum  decurioni  vel 
tribuno:quod  perturbat  tne  ne  polluat  Hlum  qui  susci-^ 
pU  barbari  juramentum,  velilla  qum  eustodit  barbarus, 
Quacumque  enim  conditionet  eliam  auro  dato  et  obsi- 
dibus  €iatiSf  ut  audivi,  tamen  juramentum  iniquum 
medium  intercessit,  Dignare  aulem  mihi  definitive  res- 
cribere,  et  non  suspense»  Quod  si  ipse  scribas  dubitantert 
ego  in  majores  dubitationes  incidere  possum,  quam 
antequam  interrogassem,  — >  Hoc  etiam  audivi,  quia  ipsi 
homines  conductores  quiprmunt  rei  memtjuramentum 
per  dmmones  suos  jurantibus  barbaris  accipiunt  pro 
servandis  frugibus.  Si  ergo  oum  iiii  jurant  per  dmnuh 
nes  suos  ut  custodiantfruges,nonpolluuntipsasfruges, 
ut  si  inde  manducaverit  christianus  sciensvei  depretio 
ipsarum  rerumfuerit,  eoinquinetur^  significaredignare. 
—  Item  ab  alio  audivi  quod  conductori  non  juratur  a 
barbaro,  et  alter  dixit  quia  juratur  conductori.  Si 
etiam  falsum  mihi  dixit  ilie,  qui  dixit  jurari  conduc' 
tori^  si  jam  pro  hoc  quod  soium  audivit  non  debeo  uti 
de  ipsis  frugibus,  vel  de  pretio  ipsarum  propter  audi" 
tum  solum,  quia  diclum  est :  u  Si  atUem  quis  dixerit: 
«  Hoc  immoiatitium  est  idolis,  nolite  manducare,  prop- 
«  ter  iiium  qui  indicavit  ?  •  {l  Cor.  x,  28).  Si  tamen 
etiam  hmc  causa  simiiis  est  causm  de  immoiatitio*  Quod 
siita  est,  quiddebeo  de  ipsis  frugibus,  vel  de  pretio  ipsa^ 
rum  facere?  ^Si  debeo  requirere  de  utroque,  qui  mihi 
dixit  quia  non  juratur  conductori,  aut  qui  dixit  quia 
juratur  conduclori ;  et  dictum  uniuscuijusque  probare 
per  testes,  qui  verum  dixit  de  iilis  duobus,  et  tandiu 
non  conlingere  de  ipsis  frugibus^  vei  de  pretio,  quandiu 
mihi  probatum  fuerit  si  verum  dixit  ille  qui  dixit  quia 
non  juratur  conductori  f  —  Si  barbarus  qui  per  jura- 
mentum  suumjurat  ma/unt,  fecerit  iilum  christianum 
conductorem^  vei  tribunum  qui  limiti  prmest,  jurare 
sibi  pro  fideilli  servanda  pro  custodiendis  frugibus,per 
ipsum  juramentum  mortaie  per  quod  ipsejuratfSisoius 
ille  christianus  coinquinatus  sitf  Si  non  et  ilia  quorum 
causajurat?  Aui  si  paganus  qui  limiti  prmest,jvraverit 
barbaroprofideiiii  servanda  per  mortale  juramentumt 
si  non  coinquinat  pro  quibus  juratf  Si  quem  misero 
adAnugeSt  si  iicet  ei  juramentum  accipere  a  barbaro 
iiiud  moriaie;  et  si  non  coinquinalur,  si  susceperit  taie 
juramenium  christianus  f  -^  Si  de  area  trituratoria 
tritici  vel  cujuscumque  ieguminis,  aut  torculari^  de  quo 
dmmoni  obiatum  eslf  si  licet  inde  manducare  christia" 
num  scientem  ?  -^  De  iuco  si  licet  ad  aliquem  usum 
suum  christianum  scientem  ligna  toilere  f  -^  Si  quis 
vadens  ad  maceiium  entat  carnem  qum  non  sit  immola- 
titia,  et  cogitationes  duas  habuerit  in  corde,  quod  im- 
moiata  sit,  et  non  sit  immolala,  et  iliam  tenuerit  cogi- 
tationem  qua  non  imnwlatam  cogitabitf  si  manducu' 
verit  an  peccatf  —  Si  quis  bonam  rem,  de  qua  dubitat 
an  bona  aut  mala  sit,  si  faciat  putans  bonam,  cum 


mm 


mmmf 


\- 


183 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


i8i 


tamen  putasset  et  malam,  sipeccatum  ad  scribatur  ei? 
—  Si  quis  dixerit  quod  immolatitium  est  mentienSt  et 
postea  dixerit  iterum  quia  mentitus  est^  et  ad  fidem 
vere  mentitus  est,  si  licet  christianum  inde  manducare, 
aut  vendere,  et  de  pretio  uti  ex  eo  quod  atutivit  ?  — 
Si  christianus  aliquis  ambulans,  possus  necessitatem, 
victus  fame  unius diei,vet  bidui, vel muliorum dierum^ 
ut  jam  durare  non  possit,  ita  occurrerit,  ut  in  ipsa 
necessitate  famis,  in  qua  sibi  videtjam  mortem  proxi' 
mare,  invenerit  cibum  in  idolio  positum,  ubi  nutlus  sit 
hotninum,  et  non  possit  invenire  alium  cibum,  debet  mori 
aut  exinde  cibari? —  Si  christianus  videat  se  abarbaro 
vet  Romano  velle  interfici,  debet  eos  ipse  christianus 
interficere,  ne  ab  illis  interfUiatur :  vel  si  licet  sine 
interfectione  eos  repellere  vel  impugnare,  quia  dictum 
est :  «  Non  resistere  malo  f  »  {Matth,  v,  39).  —  Si 
murumpossessioni  debet  christianusfacerepropterhoi- 
tem,  et  si  ille  christianus  qui  fecent  murum,  causa  non 
existit  homicidii,  cum  inde  aliqui  ccsperint  pugnare,  et 
interficere  hostes  ?  —  Si  ticet  de  fonte  bibere,  vet  de 
puteo  ubi  de  sacrificio  aliquid  missum  est  ?  Si  de  pateo 
qui  in  templo  est,  et  desertum  factum  est  debet  christia- 
nus  bibere?Si  in  templo  quo  colitur  idolum,  puteus  ibi 
sit  vet  fons,  et  nihit  ibi  factum  sit  in  eodem  puteo  vel 
fonte,si  debet  haurire  aquam  inde  christianus,  et  bibe- 
re  ?  —  Si  christianus  debet  in  halneis  lavare,  vet  in 
thermis,  in  quibus  sacrificatur  simulacris?  Si  chrislia- 
nv^  debet  in  balneis,  quibu^  in  die  festo  suo  Pagani  loti 
sunt,  lavare,  sive  cum  ipsis,  sioe  sine  ipsis  ?  —  Si  in 
solio  (a)  ubi  descenderunt  Pagani  nb  idolis  venientes  in 
die  festo  suo,  et  aliquid  iltic  in  solio  sacritegii  sui 
fecerint,  et  scierit  christianus,  si  debet  in  eodem  sotio 
descendere?  —  Si  christianus  invitatus  ab  aliquo  appo- 
sttam  habuerit  camem  in  escam,  de  qua  dictumfuerit  itli 
quia  immotatitia  est,  et  non  manducaveriteam;  postea 
autem  ab  atiquo  transtatam  ipsam  camem  atiquo  casu 
invenerit  venatem,  et  emerit  eam,  aut  appositam  ha- 
huerit  ab  aliquo  alio  invitatus,  et  non  cognoverit  eam, 
et  manducaverit,  si  peccat  ?  —  Si  de  horto  vel  de  pos- 
sessione  idotorum  vet  sacerdotum  eorum  debet  christia* 
nus  sciens  olus  emere,  vet  aliquem  fructum,  et  inde 
edere  ?  Sane  de  juramento,  vel  de  idotis,  ut  laborem 
non  patiaris  in  requirendo,  qux  Domino  donante  inve- 
nerimus,  ante  oculos  tuos  votui  proponere :  siquid  autem 
atiudapertius  aut  melius  in  Scripturis  inveneris^dignare 
mihi  significare,  Unde  quas  invenimus^  haec  sunt  ubi 
Laban  dixit ad  Jacob, «  Deus  Abraham  et Deus  Nachor  > 
(Gen,  XXXI,  53) ;  quem  autem  Deum,  non  significavit 
Scriptura,  Et  iterum,  mAbimelech quando  venit  ad Isaac 
«  ubi  juravit,vet  quicumitto  erant  n{ld.  xxvi,  Zi);sed 
quate  juramentum,  non  significavit  Scriptura.  Iterum 
de  idolis,  ubi  ad  Gedeon  dictum  est  a  Domino  in  tibro 
Judicum,  ut  de  vituto  quem  occiderat  hotocaustum 
faceret  (Jud,  vr,  26).  Et  in  Jesu  Nave  de  Jericho,  ut 
omneaurum,  argentum,  et  aeramentum  inferretur  in 
thesauris  Domini,  et  sanctum  vocatum  est  de  civitate, 
quas  anathema  est  (Jos.  vi,  19).  Et  quid  est  iltudquod 
in  Deuteronomio  positum  esl :  «  Non  inferres  abomi- 
«  nationem  in  domum  tuam,  et  anathema  eris,  sicut 

(a)  Vase  acilicet  io  quo  sedentes  lav&bantur. 


«  koc  ipsum  estf  » (Deut,  vii,  26).  Domtnus  te  servet  • 
satuio  te ;  ora  pro  me. 

EPISTOLA  XLVII  (a), 
Augustinus  Publicotae  dissolvit  aliquot  ex  proposttis 

quaestionibus. 

HoQorabiJi  et  dilectissimo  (ilio  PuBLicoLiBy  Augusti- 

Nus,  in  Domino  salutem. 

1.  iCstus  animi  tui  posteaquam  didici  littteris 
tuis,  etiam  mei  contiDuo  facti  sunt,  non  quo  me 
omnia  talia  permoverent,  qualibus  indicasti  te  esse 
permotum :  sed  quomodo  tibi  auferrentur  hi  SBstus, 
fateor,  SBstuavi ;  maxime  quia  petis  ut  definitive 
tibi  rescriberem,  ne  in  majores  dubitationes  iQci> 
deres,  quam  antequam  interrogasses.  Hoc  enim 
video  non  esse  in  mea  potestate.  Nam  quomodoli- 
bet  scripsero  qu8B  mihi  videntur  esse  certissima,  si 
tibi  non  persuasero,  procul  dubio  eris  iocertior.  Non 
autem  sicut  mihi  adjacet  suadere,  eo  modo  adjacet 
etiam  persuadere  cuilibet.  Verum  tamen  ne  tuaa 
dilectioni  negarem  operulam  meam,  post  aliquan- 
tam  deiiberationem  rescribendum  putavi. 

2.  Movet  te  certe  utrum  ejus  tide  utendum  sit, 
qui  ut  eam  servet  per  deemonia  juraverit.  Ubi  te 
Tolo  prius  considerare,  utrum  si  quispiam  per  deos 
falsos  juraverit  se  iidem  servaturum,  et  eam  non 
servaverit,  non  tibi  videatur  bis  peccasse.  Si  enim 
tali  juratione  promissam  custodiret  fidem,  ideo 
tantum  peccasse  judicarelur,  quia  per  tales  deos 
juravit ;  illud  autem  nemo  recte  reprehenderet, 
quia  fidem  servavit.  Nunc  vero,  quia  et  juravit  per 
quos  DOQ  debuit,  et  contra  poUicitam  fidem  fecit 
quod  non  debuit,  bis  utique  peccavit ;  ac  per  hoc 
qui  utitur  fide  iilius  quem  coQstat  jurasse  per  deos 
falsos,  et  utitur  qoq  ad  malum,  sed  ad  licitum  et 
boQum,  non  peccato  ej  us  se  sociatquo  per  daemonia 
juravit,  sed  bono  pacto  cjus  quo  fidem  servavit. 
Neque  hic  eam  fidem  dico  servari,  qua  fideles  vocan- 
tur  qui  baptizantur  in  Christo.  IUa  enim  longe  alia 
est  longeque  discreta  ad  fide  humanorum  placito- 
rum  atquepactorum.  Verumtamen  sine  uUadubi- 
tatione  minus  malum  est  per  deum  falsum  jurare 
veraciter,  quam  per  Deum  verum  fallaciter.  Quanto 
enim  perquodjuraturmagisestsanctum,tauto  ma- 
gisest  poenale  perj  urium.  Alio  ergo  qusestio  est,utrum 
noQ  peccet  qui  per  falsos  deos  sibi  jurari  fecit,  quia 
lUe  qui  ei  jurat,  deos  falsos  colit.  Cui  quaestioni  pos- 
suntiilatestimonia  suftragari,  quas  ipsecommemo- 
rastideLabanetAbimeIech,sitamenAbimeIechper 
deos  suos  juravit,  sicut  Labao  per  Deum  Nachor  *. 
Haec,  ulclixi,alia  quffistio est.quae  me  merito  fortassis 
moveret,  nisi  illa  exempla  occurrissent  de  Isaac  et 
Jacob,  et  si  qua  alia  possuut  inveQiri.  Si  tamen  illud 
non  adhuc  movel  quodinNovo  Testamento  dictum 
est,  ne  omnino  juremus  (Matth,  v,  34,  36).  Quod 
quidem  mihi  proptereadictum  videtur,non  quia  ve- 
rum  jurarepeccatumest,  sed  quia  pejerare  immane 
peccatum  est ;  a  quo  nos  longe  esse  voluit,  qui  om~ 

*  Edd.  et  Mss.,  per  Deum  Jaeob,  Gastigatius  citatur  a 
canouistis,  per  Deum  Nachor. 

{a)  Alias  i54  :  quse  autem  47  erat^  nunc  215.  Scripta 
circa  idem  tempus. 


465 


EPISTOLAROM  CLASSIS  IL 


486 


nimodo  ne  juremus  admonuit.  Sed  tibi  aliudTide- 
riscio ;  undenuncdisputandum  non  est,utillud  po- 
tiusagamusundemecoQsulendumpulasti.Proinde 
sicut  non  juras,  ita  nec  alium,  si  hoc  placetjurare 
compellas  :  quamvis  dictum  sit  ne  juremus;  nus- 
quam  aulem  in  Scripturis  sanctis  legi  meminerim, 
ne  ab  alio  jurationem  accipiamus.  Alia  Tero  quaes- 
tio  est,  utrum  eapacedebeamus  uti,quae  interalios 
inTicem  jurantes  facta  est.  Quod  si  nolumus,  ubi 
yivamus  in  terris,nescio  utrum  invenire  possimus. 
Nequeenimtantummodo  limiti.sed  universis  pro* 
vinciis  pax  conciliatur  jurationebarbarica.Unde  et 
illud  sequetur,  ut  non  friiges  taulum  quae  ab  eis 
custodiuntur,qui  perdeos  faisos  juraverunt,sed  ubi- 
que  inquinata  sint  omnia  quae  ipsa  pace  muniuu- 
tur,  quam  juratioilla  confirmat.  Quod  siabsurdis- 
•imum  est  dicere,nec  illa  te  moveant  quae  movebant. 
3.  Item  si  de  area  vel  torculari  tollatur  aliquid  ad 
sacrificiadaemoniorum  sciente  christiano,  peccatsi 
fieri  permittit,  aut  prohibendi  potestas  est.  Quod  si 
factumcomperit,ubi  prohibendi  potestatem  nonha- 
buit,  utitur  mundis  reliquis  fructibus  unde  illasu- 
blata  sunt ;  sicut fontibus  utimnr,  de quibushauriri 
aquam  ad  usum  sacrificiorum  certissime  scimus. 
Eadem  est  etiam  ratio  lavacrorum.Nequeenimspi- 
ritum  deducere  deaere  duhitamus,  in  quem  scimus 
ire  fumum  ex  aris  omnibus  et  incensis  dcemonio- 
rum.  Unde  apparet  illud  esse  prohibitum,  ne  in  ho- 
norem alienorum  deorum  aliqua  re  utamur,  aut  uti 
existimemui',8ic  eamaocipiendo,utquamvisanimo 
contemnamus,eostamenquinostrumanimumigno- 
rant,ad  hsec  honorandafiedificemus.Etcum  templa, 
idola,  luci>  et  si  quid  hujusmodi,  data  potestate 
evertuntur^quamvismanifestumestcum  idagimus, 
noneanoshonorare,sedpotiusdetestari,ideotamen 
inusus  nostros  privatos  duntaxat  et  proprios  non 
debemus  inde  aliquid  usurpare,  ut  appareat  nos 
pietate  istadestruere,non  avaritia.  Cum  veroin  usus 
communes.non  proprios  ac  privatos,  vel  in  hono- 
rem  Dei  veri  convertuntur,  hoc  de  illis  fit  quod  de 
ipsishominibusjcumexsacrilegisetitnpiisinveram 
religionemmutantur.  Hoc  Deusintelligitur  docuisse 
illis  testimoniis  quae  ipse  posuisti.  cum  de  luco  alie- 
norum  deorum  jussit  ligna  ad  holocaustum  adhi- 
beri ;  etde  Jericho,  ut  omne  aurum,  argentum  et 
fleramentumetinferreturin  thesauros  Domini.Qua- 
propter  etiam  illud  quod  in  Deuteronomio  scriptum 
est :  Nonconcupiaces  argentum  vel  aurum  illorum^ 
nec  accipiesindetilri,  neexcedaspropterillud:  quo- 
niam  abominatioest  Domino  Deotuo:  et  nonconfe- 
res  exscreatum  in  domum  tuam,et  eris  anntkemnM' 
cut  etilludest,et  offensioneoffendes^et  coinquinatio- 
neinquinaberis  abomitiatione  illay  quia  anathema 
es((DeMf.vu,  25,26);  satisapparetautipsos  privatos 
nsusiutalibus  essebrohihitos,  aut  ne  sic  indeali- 
quid  inferatur  in  domum  uthonoretur :  tunc  estenim 
abomiuatio  et  exsecratio  ;  non  cumtaliuiu  saiuMle- 
gus^honorapertissimadestructionesubvertilur. 

*  In  ezcusis  hat>etur,  talibtu  saerilegiis,  Contra  in  Mss» 
talium  saeriUgus  ;  et  melius. 


4.D  e  escis  autem  idolorum  nihil amplius  nos  de- 
bereobservare,quamquod  prsecepit  Apostolus,  cer- 
tus  esto.  Et  ideo  de  hac  re  verbaejus  recole,  quaesi 
obscura  essent,  pro  modulo  nostro  exponeremus. 
Non  autem  peccat,  qui  cibum  postes  nesciens  man- 
ducaverit,  quem  prius  tanquam  idolothytum  res- 
puit.  Olus  vel  quilibet  fructus  in  quolibet  agro  natus, 
ejus  est  qui  creavit ;  quia  Dominiesiterra,  etpleni- 
tudo  ejus;  et  omnis  creatura  Dei  bona  est  (Psal. 
xxiu,  i  ;  I  Cor.  x,  25,26,  c/ 1  Tirn,  iv,  4).  Sed  siillud 
quod  in  agrisnascitur,consecraturidolo,veI  sacrifi* 
catur,tunc  inter  idolothyta  deputandum  est.  Caven- 
dum  est  enim,  ne  si  putaverimus  non  vescendum 
olerequodnasciturinhortotempIiidoli,consequens 
sit  ut  existimemus  non  debuisse  Apostolum^  apud 
Athenas  cibum  sumere,  quia  civitaserat  Minervae 
ejusquenuminiconsecrata.  Hocetdeputeo  respon-' 
derimvelfontequi  in  temploest.  Plusautemmovet 
revera,si  aliquid  sacrificiorum  in  fontem  vel  puteum 
projiciatur.  Sedeadem  ratio  est  aeris,  quiomnem 
eumfumumrecipit.dequosupradiximusrautsihoc 
ideoputaturdistare,quiailludsacrificiumdequofu- 
musaericonfunditur,nonfitipsiaeri,sedidoloaIicui 
veldaemonio,  aliquaudoautem  sic  mittuntur  sacri- 
ficiaiuaquas,  utipsis  aquis  sacrificetur  ;  non  ideo 
utiquesolis  hujus  luce  uon  utimur,quia  ei  sacrilegi 
ubi  possunt  sacrificare  non  cessant.  Sacrificatur 
etiamventis,quibustamen  utimurad  tantas  nostras 
commoditates,  cum  eorumdem  sacrificiorum  fu- 
mum  ipsi  quodammodo  haurire  el  vorare  videan- 
tur.  Si  quis  dubitat  de  aliqua  carne,  utrum  immo- 
latitia  sit,  et  non  est  immolatitia,  si  eam  cognitionem 
tenuerit  quod  immolatitia  non  sit,  et  ea  vescatur, 
non  utique  peccat  ;  quia  nec  est,  nec  jam  putatur 
immolatitia,  etsi  antea  putabatur.  Neque  enim 
non  licet  corrigere  cogitationes  a  falsitate  in  veri- 
tatem.  Si  quis  autem  bonum  putaverit  esse  quod 
malum  est,  et  fecerit,  hoc  putando  utique  peccat. 
Etea  suntomnia  peccata  ignorantise,  quandoquis- 
que  bene  fieri  putat,  quod  male  fit. 

5.De occidendishominibus  ne ab eisquisque occi- 
datur,  non  mihi  placet  consilium  (a) ;  nisi  forte  sit 
miles,  aut  publica  functione  teneatur,utnon  pro  se 
hoc  faciat,  sed  pro  aliis,  vel  pro  civitate,  ubi  etiam 
ipseest,  accepta  legitima  potestate,  si  ejus  congruit 
personae.Qui  vero  repelluntur  aliquo  terrore  ne  male 
faciant,  etiamipsisaliquid  forlasse  praestatur.  Ilinc 
autem  dictum  est,non  resistamus  malo  (Matlh.  v,39), 
ne  nosvindicta  delectet,  quae  alieno  malo  animum 

*  Sicrecte  ex.  Ms.  Gemmet.  [Aposiolot'], 
(a)  Qiiid  sibi  de  hac  re  videretur  jam  alias  aperuerut 
Augustinus  in  lib.  i  de  Libero  arbitrio,  c.  5,  ubidemum 
Evoilii  sententiam  comprobavit,n.l3:  eos  videlicet  apud 
divinam  providentium  haudquaquam  e?se  peccato  libe- 
ro8,  «  qui  proiis  rebus,  quaR  conlemnioportet,  humana 
caide  polluti  sunt.  *  Imoibit  istam  doctrinam  propi- 
nanleAmbrosioinlib.3deOfricii9,c.4,hisceverbis: «  Non 
«  videlur  quoii  virchrislianus,  et  justiis.  etsapicns  quui- 
«  reresibi  vitam  aliena  mortcdebeal  :  utpole  qui  otiumsi 
<  in  latronem  armatum  incidat,  fericntem  referire  non 
«  possit,nedumsalutemdofendit,pietntemconlaminet.  » 
Hausitetiam  exCypriano.quiin  epist.56absoiutepronun- 
tiat:c  Occiderenonlicet^sedoccidi  necesseest;  »  et  in 
epist.57  : «  Occidere  innocenUbus  necnocentem  liceat.  > 


187 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


188 


pascit ;  non  utcorrectioaem  hominamaegligamus. 
Unde  oec  reus  est  mortis  aIienflB,qui  suoe  possessioni 
murum  circumduxeritfSi  aliquisex  ipsins  ruinis  per- 
cussusintereat  ^Neque  enimreusestchristianus,  si 
bosejusaliquemferiendOyVelequuscalcemjaclendo 
aliquem  occidat;  aut  ideo  non  debant  christiani  bo  ves 
haberecornua,autequus  ungulas.autdentescanis  ; 
aut  vero  quoniam  apostolus  Paulus  satis  egit  utin 
tribuninotitiamperferretur,  insidias  sibi  a  quibus- 
damperditisprflBparari,etobhocdeduc(oresaccepit 
armalos  (Act.  xxiii,  17-24),  siin  illa  arma  scelerati 
homines  incidissent,  Paulus  in  elfusione  sanguinis 
eorumsuumcrimeuaguosceret.Absituteaquflepro- 
pter  bonumaciicitumfacimus,aut  habemus,siquid 
perhaec  prfleter  nostramvoluntatem  cuiquam  mali 
acciderit,  nobisimputetur.Alioquinnecferramenta 
domestica  et  agrestia  sun  t  habenda.ne  quit  eis  vel  se 
vel  alterum  interimat ;  nec  arbor  aut  restis.ne  quis 
•e  inde  suspendal ;  nec  fenestra  faciendaest.ne  per 
hanc  se  quisque  prflecipitet.  Quid  plura  commemo- 
rem,  cum  ea  commemorando  tinire  non  possim  ? 
Quid  enimest  in  usu  hominum  bono  ac  licito.unde 
non  possit  etiam  pernicies  irrogari  ? 

6.  Restat,  ni  fallor,  ut  dicamus  aliquidde  ilio  via- 
tore  christiano,  quem  commemorastivictum  famis 
necessitate,  si  nibil  uspiam  invenerit  nisi  cibum  in 
idolio  positum,ubi  nuliusalius  est  hominum,ulrum 
ei  satius  sit  fame  emori,  quam  illud  in  alimentum 
sumere  :  in  qua  quaBstione,  quoniam  non  est  con- 
sequens,  ut  cibus  ille  idolothytum  sit ;  potuit  enim 
vel  ab  eis  qui  tibi  ab  itinere  divertentes  corpus  re- 
fecerat,  obiivione  seu  volunlate  dimitti,  vel  illic  ob 
aliam  causamquamlibetponi;  breviter  respondeo. 
Aut  certum  est  esse  idolothylum,  aut  certum  est 
non  esse,  aut  iguoratur  :  si  ergo  certum  est  esse, 
melius  chrisiiana  virtute  respuitur  ;  si  autem  vel 
non  esse  scitur,  vel  ignoratur,  sine  uilo  conscien- 
tifle  scrupulo  in  usum  necessitatis  assumitur. 

EPISTOLA   XLVIII  '  (a). 
Augustinus  Eudoxio  abbati  monackorum  insulse 

Caprariae,  exhortans  ut  otio  ad  pietatem,  non 

ad  ignaviam  utantur,  etsicubiEcclesia  requirat 

illorum  operam,  ne  detrectent, 

Domino  dilecto  et  exoptatissimo  fratri  et  com- 
presbytero  Eldoxio  et  qui  tecum  sunt  fratribus, 
AuGusTiNus,  et  qui  mecum  sunt  fratres,  in  Do- 
mino  salutem. 

I. Quandoquietemvestram  cogit(imu9,quamha- 
betisin  Christo,etiamnos,quamvisin  laboribusva- 
riis  asperisque  versemur,in  vestracharitate  requies- 
ciraus.  Unum  enim  corpus  sub  uno  capite  sumus, 
utet  vos  in  nobis  negotiosi,  et  nos  in  vobis  otiosi  si- 
mus,  quia»  patitur  unwn  membrum,  compatiuntur 
omnia  membra  ;etsi  glorificatur  unum  membrum, 
congaudent  omnia  membra  (I  Cor,  xii,  26).  Admo- 

I  Mbs.  septem.  Bad.  et  Er.,  qui  eum  sute  postettioni.,- 
aliquis  ex  ipsorum  usu  percuttus  intereat. 

*  Hanc  contulimus  ad  bL  cb.  ff.  gg.  r.  sb.  vc.  duos 
t.  duosv.  adAui.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  81  :  quae  autem  48  erat,  nunc  93.  Scripta 
forte  aii.  3'J8. 


nemusergoetpetimusetobMcramut  per  Ghritttal- 

tissimam  humilitatem  et  misericorditsimamoeliita- 
dinem,  ut  nostri  memores  sitis  in  tanctisorationibut 
vestris,  quas  vos  vigilantiores  et  magis  tobriatha- 
berecredimus :  nostrasenimsffipe  sauciat  et  debili- 
tat  caligo  et  tumultus  saBCuIarium  aetionum ;  quat  et- 
si  nostrasnonhabemu8,eorumtamenquiaosaQgar 
riant  mille  passus,  et  jubemur  ire  cum  eisalia  duo 
(Matth-  v,4i  ),tan  ts  nobis  ingeruntur  ut  viz  resplrare 
possimus:credentes  tamen  quod  iUiincujuscoDs- 
pectuintratgemitus  compeditorum  (Pial.  Lzxvmf 
1 1  ),perse verantes  nos  in eo  ministerio,in quo digoa- 
tusestcollocarecum  promissa  mercede,  adjuyanti- 
bus  orationibus  vestrisab  omniangustialiberabit. 

%  Vos  autem,  fratres,  exhortamur  in  Domino  ut 
propositum  vestrum  custodiatis,  et  usque  ia  fiaem 
perseveretis  :  ac  si  quam  operam  vestram  mater 
Ecclesia  desideraverit,  neceiatione  avida  susoipia- 
tis,  nec  blandiente  desidia  respuatis  ;  sed  miti 
corde  obtemperelis  Deo«  cum  mansuetudine  por^ 
tanteseum  qui  vosregit,  quidirigit  mitesin  judioio, 
qui  docet  ^  mansuetos  vias  suas  (PsaL  xziv,  0). 
Nec  vestrum  otium  necessitalibus  ficdesin  prnpo- 
natis,  cui  parturienti  si  nulli  boni  ministrare  vel- 
lent,  quomodo  nascereminii  non  inveniretis.  Sicut 
autem  interignem  et  aquam  tenendaest  via,  ut  neo 
exuratur  homo  nec  demergatur  ;  si  inter  apicem 
superbia^  et  voraginem  desidi»  iternostrum  tem- 
peraredebemus,sicut  scriptum  est:  Non  deriinan^ 
tes,  neque  ad  dexleram,  neque  ad  sinistram  (Deutn 
xvii,  tl).  Sunt  enim  qui  dum  nimis  timent  nequasi 
in  dexteram  raptiextoilantur,  in  sinistram  lapsi  de- 
merguntur.  Et  sunt  rursus  quidum  nimis  se  aufe- 
runt  a  sinistra,  ne  torpida  vacationis  mollitie  sor- 
beantur,  ex  altera  parte  jactantisBfastu  corruptiat- 
queconsuuipti,  infavillam  fumumque  vanescunt. 
Sicergo,  dilectissimi,diIigiteotium,ut  vosab  omni 
terrena  delectatione  refrenetis,  et  memineritis  nul* 
lum  locumesse,  ubi  non  possit  laqueos  tendere  qui 
timetnerevolemusad  Deum;  etioimicumomnium 
bonorum,  cujus  captivi  fuimus  judicemus  ',  nul- 
lamque  nobis  esse  perfectam  requiem  cogitemus  *, 
donec  transeat  iuiquitas  (PsaL  lvi,  2),  et  in  judi- 
cium  justitia  convertatur  (Psal,  xcm,  15). 

3.  Itemcum  aiiquidstrenueatque  alacnter  agitis 
etimpigreoperamini,sive  inorationibus,  sine  inje- 
j  uniis,  sive  in  eleemosjnis ;  vei  tribuentes  aliquid  in- 
digentibus,  vel  donantes  injurias,  sicut  et  Deus  in 
Ghristo  donavitnobis  (Ephes.iVfSt)  ;sivedomantes 
perniciosasconsuetudiues^castigante8quecorpus,et 
servitutisubjicieutes(l  Cor.  ix,  27);  sivesulferentes 
tribuIaliouem,etanteomniavo8ipsos  invicemindi- 
iectione;  quidenimsufferatquifratremnonsufirert  ? 
sive  prospicientesastutiam  atqueinsidiastentatoris, 
etscutofideijaculaejus  ignilarepellentes  et  exstin- 
guentes  [Ephes.  vi,i6);sivecantantes  etpsaileutes 


1 M8S.  omnusomisso  ^ui.habent :  injudieioj  dotebii,%\c, 
«  Sic  nostri  onines  Mss.  ot  Vatic.  duo.  At  Edd.  habent, 
vindicemut. 
*  Mss.  omnes,  cogitelis 


189 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


190 


in  cordibuB  Testris  Dom\no{Ephes,  v,  I9),vel  vocibus 
a  corde  non  dissonis,  omnia  in  gloriam  Dei  facite 
<l  Cor. x,31),quioperaturomniain  omnibus(7c^.xn, 
<>) ;  atque  ita  fervete  spiritu  (I{om,  xii,  11),  ut  iuDo- 
minolaudetur  anima  vestra  (Psal.  xxxiii,  3).Ipsa  est 
enim  actio  recti  itineris,  quee  oculos  semper  habet 
ad  Dominum,  quoniam  ipseevellet  deiaqueopedes 
(Psal.  XXIV,  15).  Talis  actio  nec  frangitur  negotio, 
necfrigidaestotio,necturbulenta,necmarcida  est ; 
necaudax,nec  fugax  :  necpr8eceps,necjacens.Haec 
agite,  et  Deus  pacis  erit  vobiscum  (il  Cor.  t\\\,  11). 
4.  Nec  importunum  me  existimet  Charitas  vestra, 
quiavobisvel  per  Epistolam  loqui  vohii.Non  enim 
hoc  vos  monui,  quod  vos  non  arbitror  facere  ;  sed 
credidi  me  non  parum  commendari  Deo  a  vobis,  si  ea 
quee  munere  iilius  facitis,  cum  allocutionis  nostroe 
znemoria  faciatis.  Nam  et  ante  jam  fama,  et  nunc 
fratres  quivenerunt  a  vobis,  Eustasius^et  Andreas, 
bonum  Christi  odorem  de  vestra  sancta  conversa* 
tione  ad  nos  attulerunt.  Quorum  Eustasius  in  eam 
requiem  praecessit,  quae  nullis  fluctibus  sicut  insu- 
la  tunditur,  nec  Caprariam  desiderat,  quia  nec  ci- 
licio  jam  quffirit  indui. 

EPISTOLAXLlX*(a). 
Augustinus  Honorato  Donatianx  partis,  uiperlil' 
teras  placide  reddat  rationem  quomodo  nomen 
Ecclesix.quaB  utique  in  toio  orbe  futuraprxdicta 
est  in  Srripturis,  ad  ipsos  tolos\reciderit. 
HoxoEATO  episcopo  partis  Donati,  Augustinus 
episcopus  *  Ecclesiffi  catholicffi. 

1.  Consilium  tuum  nobis  multum  placuit,  quod 
per  fratrem  Herotem  '  charissimum  nobis,  et  in 
Christo  laudabilem  virummandaredignatuses,  ut 
Jitterisinternosagamus.ubinuIIusturbarumtumuI- 
tus  perturbare  possit  disputationem  nostram,  qus 
cumtotalenitateetpace  animi  susciplenda  et  agen- 
da  est,sicutdicit  Apostolus :  5f ri'tim  autem  Domini 
litigare  nonoportet,sedmitemesse  ad  omnes,  doci- 
bilem,  patientem,  in  modestia  corripientem  diver- 
sa  seniientes  (II  Tim .  n,  24, 25).  Itaque  breviter  in- 
sinuamus,  quid  a  te  responderi  desideremus. 

2.  Quoniam  Ecclesiam  Dei,  qufficatholica  dicitur, 
sicutde  illa  prophetatum  est,  per  orbem  terrarum 
diftusam  videmus,  arbilramur  nosnon  debere  du- 
bitare  de  tam  evidentissima  completione  sanctffi  pro- 
pheliffi,quam  Dominusetiam  in  Evangelio  confirma- 
yitet  ApostoIi,perquoseadem  Ecclesiadilatata  est, 
sicutdeillaprsdictumerat.  Nam  et  In  capitesacro- 
sanctiPsalterii  scriptum  est  de  Filio  Dei  :  Dominus 
dixitad  meiFilius  meus  es  lu.ego  hodiegenuite-  Pos- 
tulaameyCt dabo tibigentes  kwreditatem  tuam,  et 
possessionem  tuam  terminosterr  as(PsalAi.l  ,S).Ei'ip- 

^  In  Edd.,  Euitkaliiu.  At  in  membranis  Bcribitur  cons- 
tanter,  Eustoiiui. 

*  Iq  Edd.,  epiieopui  partii  Eceleiice  eatholicof.  At  vox 
partii  abest  a  Mss.,  quam  vocem  Ecclosidc  cathulic6B 
non  coovenire,  et  illi  ab  Augustino  tribui  non  solero  ob- 
servarunt  Verlinus  et  Vindinuus. 

'  Sic  ex  Mss.  At  Edd.,  Erotem.  [Erotem,^ 

*  Hanc  recognovimus  ad  a.  bg.  c.  cc.  it  i^.  gv.  n.  r. 
t.  sb.  t.  vc.  quatuor  v.  et  ad  Am.  Bad  Er.  Lov. 

(a)  Alias  161  :  qu(D  autem  49  crat,  nuiic  10:2.  Scripta 
circa  idcm.temput. 


se  Dominus  Jesus  Christus  dicit  Evangelium  suum  in 
omnibus  gentibus  futurum  (Afa// A.xxi  v,  4  4).Et  apos- 
tolusPauIus,  antequamsermoDeiin  Africam  perve- 
nisset,inipsocapiteEpistolffiquam  scripsit  ad  Ro- 
manos:P^r  ^M^m  accepimus,  ioquit,  gratiam  et  apos- 
tolatum,ad  obediendumfidei,  in  omnibus  gentibus 
pro  nomine  ejus  (Rom.\,h) .  Deiude  ipse  a  Jerusalem  in 
circumitu  per  totam  Asiam  usque  in  lllyricum  Evan« 
geliumprffidicavit,  Ecclesiasconstituitatque  funda- 
vit;non  ipse.sed  gratia  Dei  cum  eo  (I  Cor.zv,  1 0),sicut 
ipsetestatur.Quidautemevidentiusapparerepotest, 
q  uam  cum  in  ej  us  Epistolis  nomina  etiam  regionum, 
vel  civitatum  invenimus  ?  AdRomanos,  ad  Corin- 
thios,  adGalatas,  ad  Ephesios,  ad  Philippenses,  ad 
Thessalonicenses,  ad  Colossensesscribit^  Joannes 
eliamscribitadseptemEcclesias,quascommemorat 
inillis  partibusconstitutas,  in  quibus  etiamuniver- 
sam   Ecclesiam   septenario  numero  intelligimus 
commendari,Ephesum,  Smyrnam,  Sardos  *,Phila- 
delphiam,Laodiciam,Pergamum,Thiatyram(i4/70c. 
1,    11).    Quibus    omnibus     Ecclesiis   nos    bodie 
communicare  manifestum  est,  sicut  manifestum 
est  vos  istis  Ecclesiis  non  communicare. 

3.  Quffirimus  ergo  ut  nobisrespondere  nongrave- 
ris,  quam  causam  forte  noveris,  qua  factum  est  ut 
Christus  amitteret  hffireditatem  suam  per  orbem  ter- 
rarumdiffusam,etsubitoinsolis  Afris,  neoipsisom- 
nibusremanerel.EtenimEccIesiacatholicaesLetiam 
in  Africa,quia  per omnes  terras  eam  Deus  esse  voluit 
et  prffidixit.  Parsautem  vestra,  quffi  Donati  dicitur 
non  estinomnibus  iliis  Iocis,in  quibus  et  Littern  et 
sermoetfactaapostoIicacucurrerunt.Sednedicatis, 
non  vocari  Ecclesiam  nostram  catholicam,sed  Maca- 
rianam,  siculi  eam  vos  app6llatis;uosse  debes,  quod 
facillimepotest,iniIlis  omnibus  partibus,unde  istas 
terrasEvangelium  Christiperfudit,necnomen  Dona- 
UscirijUecnomenMHcarii.  Vestraautemquia  Donati 
pars  dicitur,nec  vos  negare  potestis^et  omnibus  no- 
tum  est  ubicumque  esl  veslracommunio.  Dignare 
ergo  rescribere  nobis,  ut  sciamus  quomodo  iieri 
possit  ut  Ecclesiam  suam  Christus  de  toto  orbe  per- 
diderit,  et  in  vobis  solis  habere  ccBperit :  vestrum 
enim  est  haecostendere  ;  nam  nobis  sufficit  ad  cau- 
sam  nostramquod  compleri  propheliam  et  Sorip- 
turas  sanctas  per  orbem  terrarum  videmus.  Hoo 
autem  ego  Augustinus  dictavi,  quia  olim  volo  lo- 
qui  inde  tecum.  Videtur  enim  mihi,  vel  propter 
ipsam  vicinitatem,  posse  nos  perlitteras  de  hac 
recolloqui  sine  aliquo  tumultu,  adjuvante  Deo, 
quanlum  ipsa  necessitas  postulat. 

EPISTOLA  L'{a). 
AugusliniuSulfeclaniiexpostulans  de  LxChristianorum 

nece,  pollicensque  suuin  illis  reddendem  Herculem. 

Auctoribus  ac  principibus  vel  senioribus  Coloniffi 

Suffectauffi,  augustinus  episcopus. 

1mmanitatisvestrffifamosissimumscelus,etinopi- 

*M8S.,<mj;<a.Nonmale.8imutcturnostraintcrpunctio 
«  Lov.,  Snrdes.  Alii  Cdd.,   Sardo$. 
*  Non  reporta  est  nisiin  Vaticano  exeiiiplari. 
(a)  Alias  i67  :  quie  auteui  50  erat,    nunc  105.  Scripta 
fortcaii.  309. 


19i 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


192 


nata  crudelitas  terram  coacutit,  et  percutit  ccelum, 
ut  inplateisacdelubrisvestris  eluceatsaaguis^etre- 
sonet  homicidium.  Apud  vos  Roman8!i  sepultae  sunt 
lege^,judiciorumrectorumcaIcatusestterror.lmpe- 
ratorum  certe  nulla  veneratio  nec  timor.Apud  voslx 
numero  fratrum  innocens  efTusus  et  sanguis  (a),  et 
siquis  pluresoccidit,  functus  est  laudibus,  et  in  ve- 
stramcuriamtenuit  priucipatum.  Age,  nunc  princi- 
palem  veniamus  ad  causam.Si  Uerculem  vestrum  di- 
xeritis,  porro  reddemus  :  adsuntmetalla,  saxanec 
desunt;accedunt  marmorum  genera,  suppelit  artifi- 
cumcopia.Cseterumdeusvestercumdiligentiascul- 
pitur,  tornaturetornatur.  Addimus etrubricam qufie 
pingitruborem,  quopossint  vota  vestrasacrasona- 
re.Nani  si  vestrum  HercuIemdixeritis,colIatissingu- 
lis  nummis  abartitice  vestro  vobis  emimus  deura. 
Beddite  igitur  animas,  qnas  manus  vestra  contorsit , 
et  sicuti  a  nobis  vester  Hercules  redhibetur,  sic 
etiam  a  vobis  tantorum  animas  reddantur. 

EPiSTOLA  LV  (b), 

Augustinus  Crispinum  Calamensem  Donatianxpar- 
tis  episcopum  (c)  urget  propositis  breviter  aiiquod 
argumentis,  adeasipotest  respondeat  per  litteras. 

\ .  Quiahumilitatem  nostram  vestri  repreheodunt, 
ideosicepistolampraenotavi  ;  quod  in  tuam  contu- 
meiiam  fecisse  videar,  si  non  ita  mihi  abs  te  ut 
rescribaturexspecto.  De  Carthaginensi  promissione 
tuavelnostrainstantia,  quid  muitacommemorem? 
Quomodolibet  ea  gesserimus,  transierint,  ne  quod 
restatimpediant.Nuucexcusatio,nisifailor,nuIIaest 
adjuvanteDomino  ;  amboin  Numidia  sumu8,etno- 
bis  loco  terrarum  invicem  propinquamus.Rumor  ad 
medetulit,adhucteveIlemecumdisputandocxperiri 
dequaestionp,  quse nostram  dirimit  communionem. 
Vide  quambreviteromnes  auferantur  ambages,ad 
hancepistolamresponde,  siplacet,  etfortassesuffi- 
ciet,  nonsolum  nobis,  sedet  eis  qui  nos  audire  desi- 
derant ;  aut  sinon  sufficiet,  scripta  atque  rescripta, 
donecsufficiant,  repetantur.  Quidenimnobiscom- 
modlus  poterit exhibere  urbium,  quas  incolimus, 
tanta  vicinitas? Ego euim  statui  nihil de hac re  agere 
vobiscum, nisi per litteras,  vel  nn cui  nostrum de  me- 
moria,  quoddicitur  elabatur,  vel  nefraudentnrta- 
Iiumstudiosi,quiforteintere8senon  possunt.Soletis 
de  praeleritisrebusgestis,  quae  vultis,  falsajactare, 
forte  non  mentiendi  studio,  sed  errore.  Proinde,  si 
placet,de  preesentibus  illa  metiamur.Procul  d  ubio  te 
nonfugitpriorispopulitemporibusetidololatrisesa- 
crilegium  fuissecommissum,eta  rege  contemptore 
librum  propheticum  incensum  [Jerem.  xxxvi,  23)  ; 
quo  utroque  crimine  schismatis  malum  non  puni- 


*  Castigata  estad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  b.  gv.  n.  r.  s.  sb. 
vc.  duos  t.  quatuorv.  et  ad  Arn.  Bad.  Kr.  Lov. 

(a)  Hnrum  rnartynim  celebialur  uiemoria  in  Martyro- 
log.  Kom.  ad  diem  30aug. 

(6)  Ali.is  172  :  quu?  uutem  51  erat,  nunc  154.  Scripta 
an.  399  aut400. 

(c)  De  Crispino  quaedam  in  epist.  105,  n  4.  et  in  lib. 
3  cont.  Cresccmum,  c.  46,  n.  50  el  seq.,  necnon  opud 
Posaidium,  c.  12. 


cius,  nisi  gravius  penderetur.  Profecto  ealm  recor- 
darisquem  admodum  schismatis  auctores  vivosde- 
hiscens  terra  sorbuerit,  et  eos  qui  consenserant, 
coelo  irruens  ignis  absumpserit  (Num,  xvi,  31-35). 
Sic  nec  fabricatum  et  adoratum  idolum,  nec  sacer 
Liber  exustus  meruit  vindicari. 

2.  Gurergo,  quisoletisnobisobjicere,  non  solum 
innostrisnonprobata,sed  potius  in  vestris  probata 
crimina  eorum  qui  formidine  persecutionis  impulsi 
dominicos  libros  concremandos  ignibus  tradide- 
ruut,  vos  eos  quos  pro  scelere  schismatis,p/enani 
eoncilii  vestri  (a)  veridico, sicixi  ibi  scriptum  est,  ore 
damnastis,  iu  eodem  ipso  episcopatu  recepislis  in 
quo  damnastis;  Feiicianum  dico  Mustitanum,et  Prfle- 
textatum  Assuritanum  ?  Neque  enim,sicutignoran- 
tibus  dicitis,  ei  eo  numero  fuerunt  isti,  quibus  ves- 
trumcoucilium  (iiem  prorogaverat  et  praetixerat, 

• 

intra  quem  nisi  ad  vestram  communionem  remeavis- 
sent,eademseuteutiatenereniur;seJde  illo  numero 
isti  fuerunt,quos  eo  die  sine  dilatione  damnastis,  quo 
illis  dilationem  dedistis.  Probato,  si  negaveris:  con- 
cihum  vestrumloquitur;  proconsularia  Gesta  habe- 
mus  in  manibus,  quibus  id  non  semel  allegastis. 
Aliam  ergo  defensionem  para,si  potes,nedum  negas 
quod  convincam,  morasfaciamus.Felicianusigitur 
et  Prnetextatussi  innocenteserant,quaresicdamnati 
sunt?  Si  scelerati,quare  si  recepti  sunt?Si  probaveris 
innocentes,cur  non  credamus  a  multo  paucioribus 
majoribus  vestrisfalso  crimine  traditionis  innocen- 
tespotuisse  damnari,sia  trecentis  decem  successo- 
ribus  eorum,  ubie  tiam  pro  magno  scriptum  est,  ple- 
nariiconciliioreveridico,in  falso  crimineschismatis 
innocentesdamnaripotuerunt?Siautemprobaveris 
rectefuissedamnatos,  quiB  restat  defensio  curineo- 
demepiscopatu  recepti  sint,  nisi  utexaggeransutili- 
tatem  salubrilatemque  pacis,ostendas  etiam  ista  pro 
unitatis  vinculo  toleranda  ?  Quod  utinam  non  oris, 
sedcordisviribusageres  I  profectoperspiceresquam 
nullis  calumniis  per  orbem  terrarum  esset  violanda 
pax  Ghristi,  si  licetin  Africa  etiam  in  sacrilego  schis- 
mate  damnatos,  in  eodem  ipso  episcopatu  recipi  pro 
pace  Douati. 

3.  Item  solelis  nobis  objicere  quod  vos  per  potes- 
tates  terrenas  perse^uamur.  Quain  re  nou  disputo, 
vel  quid  vos  pro  immauitate  tanti  sacrilegii  merea- 
mini,  vel  quautum  nos  christiana  temperet  man- 
suetudo;  illud  dico  :  si  hoc  crimen  est,  cur  eosdem 
Maximianistas  per  judices  ab  eis  imperatoribus 
missos,  quos  per  Evangelium  genuit  nostra  com- 
munio,graviterinsectati,de  basilicis  quas  tenebaat, 
in  quibus  eos  inveuit  ipsa  conscissio,  et  controver- 

(a)  Ba^aitanum  concilium  indicat,  a  310  episcopisad- 
versus  Maximianenses  habitum  ;  de  quo  jam  supra  in 
not.  ad  epist.  43.  Gujus  conciiii  scntentiacum  damoali 
fuisser)tpr(eter  alios  Felicianus  et  Pru*textatu8,  ambo  ez 
duodenario  illo  numero  episcoporum  qui  Maximianum 
ordinarant,  effici  non  poluitunquam  utsedibussuis  pelle- 
rentur.quamvis  id,  mota  ctiam  contra  cos  lite  apud  duos 
vcl  trcs  Proconsules  (r,uorum  liic  dicuntur  t  proconsularia 
Gesta  »  haberi).  agcre  conati  sint  ipsorum  adversarii:  qui 
denium  ipsos,  Kogato  licet  jam  in  Proetextati  locum  ordi- 
nato,  in  suis  honoribus  receperunt,  ex  lib.  1  cont.  Gau- 
dentium,  c.  39,  n.  54,  et  aliis  locis ;  cogente  nimiram 
Optato  Gildoniano,  ut  diciturinepist.  53,  q.  6. 


103 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


m 


siaruin  strepiluetjussionum  potentatuet  auxiliorum 
impetu  perturbastis?  In  qua  conflictatione  quae  passi 
sintperloca  singula,  recentiarerum  vestigia  contes- 
tantur  ;qnffi  jussa  sint  chartae  indicant,  quae  facta 
sint  terrae  clamant,  in  quibus  etiam  Optati  (a)  illius 
tribuni  testri  sancta  memoria  praedicatur. 

4.  Itemdiceresoletisquodnos  Christibaptismum 
noQ  habeamus,  et  praeter  vestram  commnnionem 
nusquam  sit.Fossemhinc  uberius  aliquantodisse- 
rere.  Sedcontravosjamnibil  opus  est^qui  cum  Fe- 
licianoet  Prsetextato  etiam  Maximianistarum  bap- 
tismum  recepistis.  Quotquot  enim  baptizaverunt 
quando  Maximiano  communicabant,  cumetiamip- 
sos  nominatim,  id  est  Felicianum  et  Preetexlatum 
de  basilicis  eorum,  sicut  gesta  testantur,  diuturno 
conflictu  judiciorum  expellere  conaremini  ;  quot- 
quot  ergo  eotempore  baptizaverunt,  nunc  secum 
et  Yobiscum  habent,  non  solum  per  asgritudinum 
pericula.sed  etiam  per  soiemnitates  Paschalesin  tot 
ecclesiisad  suas  civitates  pertinentibus,  et  in  ipsis 
tam  magnis  civitatibus  foris  in  scelere  schismatis 
baptizatos.quorum  nulliBaptismarepetitum  est.  At- 
queutinamprobarepossetis,  eos  qnos  foris  in  sce- 
lere  schismatis  Felicianuset  PrsBtextatus  tanquam 
inaniter  baptizaverant,  ab  eis  receptis  intus  quasi 
utiliter  denuo  baptizatos.  Si  enim  rursus  baptizandi 
erantisti,rursusordinandi  erantiUi.  Amiserantenim 
episcopatumrecedentesavobiSfSiextra  communio- 
nem  vestram  baptizare  non  poterant.  Namsidisce- 
dentes  episcopatum  non  amiserant,baptizdre  utique 
poterant.  Si  autem  amiserant.ergo  ut  eis  quod  ami- 
8erantredderetur,redeuntes  ordinari  debebant.  Sed 
noli  timere :  sicut  certum  est  cumeodem  iilosepis- 
copatu  cum  quo  exierant  remeasse,  ita  certum  est 
omnes  quos  in  Maximiani  schismate  baptizarunt, 
ftine  ulla  Baptismi  repetitione  secum  vestrfie  com- 
munioni  reconciliasse. 

5.  Quibusigitur  sufficimuslacrymisplangere  recipi 
baptismumMaximianistarum,etexsufflariBaptismum 
orbis  terrarum?Siveauditossive  inauditos,sive  jus« 
tesiveinjustedamnastisFelicianum,damnastisPrflB- 
textatum ;  dic  mihi :  quem  Corin thiorum  episcopum 
audivi,autdamnavitaliquisvestrum  ?quem  Galata- 
rum.quem  Ephesiorum,quem  Colossensium,Philip- 
pensium,  Thessalonicensium^caeterarumque  omnium 
civitatum,dequibusdictumest :  Adorabuntin  cons- 
pecluejusuniversx  patnx  gentium? (Psal.  xxi,28.) 
Ergo  istorum  baptismus  acceptatur,et  illorum  exsuf- 
flatur  ;  quinecistorumestnecillorum,  sed  iliius  de 
quo  dictum  est:^c  est  qui  baptizat  (Joan.  i,  33). 
Sed  nonhincago  ;ad  illa  quae  praestosunt,  adverte, 
ea  quaeoculos  etiamcfiecosferiuntjntuere :  damnati 
habentbaptismum ;  et  inauditi  non  habent !  Nomina- 
tim  in  scelereschismatisexpressi  et  ejecti  habent ;  et 
ignoti,Ionge  peregrini,nunquam  accusati,nunquam 
judicatinonhabentl  Quiteprfiecisaparte  Africfie  rur- 
suspraecisi  sunt,habent;etunde  ipsumEvangelium 
In  Africam  venit  non  habent!  Quid  pluribusonero  ? 

<a)   Thamugadensis  episcopi  e   Donatistarum  schis- 
mate,  insignis  vastatoris  Africee. 


adista  responde.Attende  sacrilegium  schismatis  ve- 
stro  concilio  Maximlanistisexaggeratum;attende 
persecutiones  per  judiciarias  potestates,  quas  eis 
irrogastis  ;  attende  baptismum  eorum,  quem  cum 
eis  quos  damnastis  recepistis;  etresponde,  sipotes, 
utrum  habeatis  aliquid  undeinjiciatis  nebulas  im- 
peritis,  cur  ab  orbe  terrarum  longe  mujore  scelere 
schismatis  separemini,  quam  quod  in  Maximianis- 
tis  vos  damnasse  gloriamini.  Pax  Christi  vincat 
in  corde  tuo.   EVTVxaz  *. 

EPISTOLA  Lir  (a). 

Augustinus  Seucfnno  consanguineo  suo  donatistas, 
ut  deserai  schisma  scelestum  et  impudens. 

Domino  muituni  desiderabili  et  valde  charissimo 
fratri  Severino,  Augustinus. 

i.  Litteras  Fraternitatis  tuae  etsi  valde  sero,  etsi 
prseterquod  speraveram,  tamenlfielus  accepi,maxi- 
meque  ampliori  gaudio  perfusus  sum,  cum  cogno- 
visem  hominem  vestrum  hac  ipsa  sola  causa  ve- 
nisse  Hipponem,ut  ad  me  litteras  tufie  Fraternitatis 
afTerret.  Cogitavi  enim  non  sine  causa  hoc  exor- 
tum  esse  in  animo  tuo  ut  recoleres  consanguinita- 
tem  nostram ;  nisiquia  fortasseperspicis,  sicut  novi 
non  leve  pondus  prudentifie  tuae,  quam  sit  dolen- 
dum,  ut  qui  secundum  carnem  fratres  sumus,  in 
Christi  corpore  non  una  societate  vivamus,  prae- 
sertim  quia  facile  tibi  est  attendere  et  videre  civi- 
tatem  super  montem  constitutam,  dequa  Dominus 
aitin  Evangelio  quod  abscondi  non  possit  (Matth, 
5, 14).  Ipsa  est  enim  Ecclesia  catholica  ;  unde  xaOo- 
).ix]Q  graece  appellatur,  quod  per  totum  orbem  ter- 
rarum  ditfunditur.  Hanc  ignorare  nulli  licet ;  ideo 
secundum  verbum  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
abscondi  non  potest. 

2.  Parsautem  Donati  in  solis  Afris  calumniatur 
orbi  terrarum,  etnon  considerat  ea  sterilitate,  qua 
fructus  pacis  et  charilatis  noluit  afTerre,  ab  illa  ra- 
dice  OrientaliumEccIesiarumseessepraecisam^  un- 
de  Evangelium  in  Africam  venit :  unde  terra  si  eis 
afferatur,  adorant  ;  fidelis  aulem  si  inde  veniat, 
exsufflant  eliam  et  rebaptizant.  Hoc  enim  etiam 
praedixilFiHus  Dei,qui  veritasest,se  essevitem,suos 
autem  filios  esse  sarmenta,et  Patrem  sum  agricolam: 
Sarmentum,  inquit,  qundinmenon  dat  fructum, 
Pater  meus  tollet  iilud ;  sarmentum  autem  quod  in 
medatfructumy  purgat  illudy  ut  majorem  fructum 
afferat  (Joan.  xv,i,  2).Nonergomirumest,sideiIla 
yite  quse  crevit  et  omnes  terras  implevit,  prflecisi 
sunt  illi  qui  fructum  charitatis  afferre  noluerunt. 

3.QuisiveracriminuobjecissentcolIegissuis,ma- 
joreseorumquando  schismafecerunt,ipsi  obtinuis- 
sentcausam  suam  apud  Ecclesiam  transmarinam, 
undeadistas  partes  christianoe  fidi  manavitauctori- 
tas,  utilli  essent  forisquibus  eadem  crimina  objicie- 

*  In  epistoloe  Qne  apposuimus  ex  Mss.  eutuehdSy  quoe 
vos  deest  in  Edd. 

*  CoUata  cum  a.  bg.  bl.  fl.  g.  gv.  r.  s.  t.  vc.  duo- 
bus  t.  quatuor  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  170 :  quo)  autem  52  erat,  nunc  155.  Scripla 
forte  circa  idemteaapus. 


495 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


196 


bant.  Nune  antem  enm  illi  inTeniantur  intus  oom- 
munieare  Ecclesiis  apostolicis,  quarum  nomina  in 
Libris  sanctis  habentet  recitant^istiautemforis  po- 
sif i  et  ab  iila  communione  separati  sint,quis non  in- 
telligat  eos  habuisse  causam  bonam,qui  eam  apud 
mediosjudices  obtinere  potuerunt?  Autsicausam 
bonam  habebant,  et  eam  transmarinis  Ecclesiis 
probare  non  potuerunt,  quidillosleBsit  orbisterra- 
rum,  ubi  episcopi  coilegas  suos,  qui  apud  eos  ob- 
jectis  criminibus  convicti  non  erant,  temere  dam- 
nare  possent  ?  Itaque  innocentes  rebaptizantur,  et 
Christut  in  innocentibus  exsuftlatur,  Si  autem  iidem 
DonatistflB  Afrorum  oollegarum  suorum  veracrimi- 
nanoverant,  etneglezerunt  ea  demonstrare  etpro- 
bare  transmarinis  Ecclesiis,  ipsi  se  ab  unitate 
Christi  sceieratissimo  schismate  prneciderunt,  non 
habent  quod  excusent,  et  vos  nostis  ;  maxime  quia 
tam  multi  scelerati  apud  eos  emerserunt,  et  tole- 
raveruntillos  pertot  annos,ne  partemDonali  cons- 
cinderent,  et  non  dubitaverunt  illo  terapore  falsas 
suspiciones  suas  objicientes,  pacem  Christi  unita- 
temque  disrumpere,  et  vos  videtis. 

4.  Sed  nescio  quae  carnalis  consuetudo,frater  Se- 
Terine,ibi  vos  tenet ;  et  olimdoleo,olim  gemo,  ma- 
xime  prudentiam  tuam  cogitans,  etolim  te  videre 
desidero,  ut  de  hac  re  tecum  ioquerer.  Quid  enim 
prodest  vel  salus  vel  consanguinitastemporalis,  si 
fieternamChristihaereditatemsalutemqueperpetuam 
in  nostra  cognatione contemnimustHaec  me interim 
scripsissesufifecerit^quaeduriscordibusvaldepauca 
sunt  et  prope  nulla  ;  anima  autem  tuo  quem  bene 
novi,  valde  multa  sunt  et  valde  magna.  Non  enim 
mea  sunt,  qui  uihil  sum,  nisi  quod  exspecto  mise- 
ricordiam  Dei ;  sed  ipsius  Dei  omnipotentis,  quem 
quisquis  in  hoc  seculo  contempserit  patrem,  inve- 
niet  in  futuro  judicem. 

EPISTOLA  LIII  •  (a). 

Confutatur  epistola  presbyteri  cujusdam  donatistx 
qui  Generosum  catholicum  Constantinensem  se- 
duceremoliebatur,simulansab  angelo  se  monitum 
ut  ipsum  ad  Donatistarum  partes  adduceret. 

Diiectissimo  et  honorabili  fratri  Genrroso  Fortuna- 
TU6,  Alypius  et  Augustjnus,  inDominosalutem. 

CAPUT  PRIMUM. — 1 .  Quoniam  nobis  noUm  evse  vo  • 
luistiepistolam  quam  ad  te  Oonatistarum  presbyter 
dedit,quanquam  eam  tuquoquecathoiicoanimode- 
riseris:  tamen  ut  ei  potius  si  non  desperate  desipit, 
eonsulasyheecad  eumrescripta  petimus  perferas.Il- 
leenimordinemChristianitatiscivitatisvestrfietibiut 
insinuaretjjustissesibi  angelum  scripsit.eumtu  te- 
neas  Christianitatem,  non  civitatis tu»  tantum,  nec 
tantumAfric»  vel  Afrorum,  sed  totiusorbisterrae, 
quaBannutiataestetannuntiaturomnibusgentibus. 
Unde  illis  parum  est,  quod  praecisos  esse  non  pudet, 
nec  sibi,'subveniunt,ut  cum  possunt,redeantab  radi- 
eem,nisi  etiam  secum  alio8pr8ecidere,etsicut  ligna 

*  Collata  cum  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb. 
t.  vc.  quatuor  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

ia)  Alias  165  :  quee  aulem  53  erat»  nune  15t.  Seripta 
circa  an.  400. 


arida  inignemdestinare  conentur.Quaproptersi  ti- 
bi  ipsi  angelus  astiti88et,quemsibiillepropter  teas- 
titisse,  quantum  asbitramur,  astuta  vanitateconfin- 
git,elhaBC  ipsa  tibi  dixisset,  qute  iste  mandato  iUius, 
tibi  se  insiuuare  dicit,oporteret  te  apostolicae  senten- 
tiaememorem  fleri,qui  ait:  Licet  sinos,  autangelus 
de  casto  vobis  evangelizaverit,  prasteridquod  evan- 
gelizavimus  vobis,anathema  sit  (GaL  i,  8).Evangeli- 
zatum  est  enim  tibi  per  vocem  ipsius  Domini  Jesu 
Christi,quod  omnibus  gentibusannuntiabitur  Evan. 
geliumejus,ettunc  finis  erit(.1/a//A.xxiv,  l4).Evan- 
gelizatum  tibi  est  perpropheticasetapostolicas  Lit- 
teraR,quodAbrahaedictaBsuntpromi8sionesetsemni 
ej  us  quod  est  Christus  (Gal.xUy  i  6)cum  ei  diceretDeus : 
In  semine  tuo  benedicentur  omnes  gentes  {Gen.  xii, 
3).  Has  ergo  promissiones  tenenti,si  tibi  angelusde 
coelo  diceret,  Dimitle  Christianilatem  orbis  terrae, 
et  tene  partis^  Donati,  cujus  ordotibi  exponiturin 
epistoia  episcopi  tuae  civilatis,  anathema  esse  de- 
beret;  quia  te  a  toto  praecidere,  et  in  partem  con- 
trudere  conaretur,  et  alienare  a  promissis  Dei. 

2.  Si  enim  ordo  episcoporum  sibi  succedentium 
considerandus  e8t,quanto  certius  et  vere  salubriter 
abipsoPetro  numeramus,  cui  totius  Ecclesiae  figu- 
ram  gerenti  Dominus  ait  :  Super  hanc  petram  aedi' 
ficabo  ecclesiam  meam,  et  portas  inferorum  non 
vincent  eam  {Matth,  xvi,  18).  Petro  enim  successit 
Linus  ;  Lino,Clemen8  *  ;  Clementi,Anac]etU8  ;Ana- 
cleto,  Evaristus  ;  Evaristo,  Alexander  ;  Alexandro, 
Sixtus ;  Sixto,  Telesphorus  ;  Telesphoro,  Iginus  ; 
Igino,  Anicetus;  Aniceto,  Pius  ;  Pio,  Soter  ;  Soteri, 
Eieutherius  ;  Eieutherio,  Victor;   Victori,  Zephiri- 
nus  ;  Zephirino,  Calixtus  :  Calixto,  Urbanus;  Urba- 
no,Pontianu8;  Pontiano,Antheru8 ;  Anthero,  Fabia- 
nus  ;  Fabiano,Cornehu8;Cornelio,  Lucius;  Lucio, 
Stephanus;  Stephano,  Xystus  ;  Xysto,  Dionysius; 
Dionysio,  Felix;   Felici,  Eutychianus;  Eutychiano, 
Gaius ;  Gaio,  Marcellinus ;  Marcellino,  Marcellus  ; 
MarcelIo,Eusebius;Eusebio,  Miltiades^Miitiadi,  Sii* 
▼ester;SyIveslro,  Marcus  ;  Marco,  Julius  ;  Julio,  Li- 
berius ;  Liberio»  Damasus ;  Damaso,  Siricius;  Sirioio. 
Anastasius.  In  hoc  ordine  successionis  nullus  do- 
nalista  episcopus  invenitur.  Sed  ex  transverso  ex 
Africa  ordinatum  miserunt,  qui  paucis  praesidens 
Afris  in  urbe  Roma  Montensium  vel  Cutzupilarum 
vocabulum  propagavit  (a). 

*  Lov.,  parlet.  Alii  Ed.,  partem.  At  Mss.,  partit.  8up> 
ple,  ChritiianUaiem. 

«  In  uno  6  vatic.  Gdd..  Tino  Cletut,  Cleio  Clement, 
cfBtcri  Mss.  refraffantur.  Pauio  post  pro  Anaeleiut,  habe- 
tur  in  plerisque  Mss.  AnenelHut.  Deiod^  AlexandernoQ 
post  Evaritlumt  ut  in  Edd.  et  apud  Optat.  in  lib.  2  ;  sed 
post  Soterem,  sublato  prorsus  Eleutkerii  nonilne,  sic 
recensetur  in  duodecim  Mss.  in  quibas  suot  Vaticaoi 
quatuor,  Soteri  Aiexander,  Alexandro  Viclor.  Denique 
in  iisdem  Cdd.  desideratur  infra  JHarcellinut. 

(a)  Hane  appellationem  Kortiti  sunt  Donatista»,  ex  eo 
guodecclesiamRomffipriniam  inmonle  haberecoeperintp 
iuztaHieronymum  in  Chron  adHn.360,sive,utiOptatusin 
lib.  2  refert,  aspelunca.quamilliceztra  civitatemgradi- 
bus  sepseranl,  ubi  celebrabunt  conventicula  sua :  quo 
hauddubiespelunca  in  oditioreiocoadjacebat.Hincforte 
profeclum  eliam  nomen  Cutzupitarum,  quod  quidem  stc 
IegiturinplerisqueMss.Atinediti8sub]ato<»Ctixupi/anim, 
e(  Id  duobus  Vatican  Mbb.C utrumpitarum, An  vero  legen- 
dumhic  Itupitarum,se\i/iupUanorumMin  lih.de  UaiUte. 


M 


EPlSTOLARdM  CLA6SIS  11. 


108 


S.lD  iUum  autem  ordinem  episcoporum  qui  ducitur 
ab  ipso  Petrousque  ad  AQastasium,qm  nunc  eam- 
dem  cathedram  sedet,etiamsi  quisquam  traditor  per 
illa  tempora8ubrepsisset,nitiil  praejudicaretCccle- 
8i»etinDoceDtibuschristianis,quibus  I>ominus  pro- 
Tidens,  ait  de  prsBpositis  malis  Quxdicunt,  facite; 
quKautemfaduntyfacerenolite :  dicunt  enim,ef  non 
Aictttnf(JfafM.xxHi,d).Utcertasitspesfldelis  Squas 
Don  iD  homine,  sed  in  Domino  collocata,  nunquam 
tempestate  sacrilegischismatis  dissipetur ;  sicutisti 
dissipatisunt,  quileguntincodicibus  sanctisEccle- 
siasquibusApostoliscripserunt,  et  nullumineisha- 
bent  episcopum.Quidautemperversius  etin^anius, 
quamiectoribuseasdemEpistolaslegentibusdicere, 
Paxtecum.etabearum  Ecclesiarum  pace  separari, 
quibus  ips»  Epistolae  scripta  sunt  7 

CAPUT  II.— 4.Tamenne  sibi  etiam  deConstanti- 
nensi,  hocest  civitatis  vestra  episcoporum  ordine 
blandiatur,recita  illi  Gesta  apud  Mnnatium  Felicem 
Plaminem  perpetuum  curatorem*  tunc  ej  usdem  ci  vi- 
tati8vestriB,Diocletianooctavum,etMaximianosepti- 
mumconsulibusiundecimocalendasjunias,  quibus 
l]quidoconstitititaPaulumepiscopumtradidis8e,ut 
Sylvanus  tunc  ejus  subdiaconus  fuerlt,  etcum  illo 
tradiderit  proferens  instrumenta  dominica,  etiam 
qos  diiigenter fuerant  occiiltata,capitulatara  argen- 
team,etlucernamargenteam,  itauteidiceret  Victor 
qaidam:Mortuus  fueras,si  non  illas  in  venisses.Hunc 
iste  S7lvanum,manifestissimum  traditorem,pro  ma- 
gno  commemoratin  epistoia  quam  tibi  scribit^,  a 
SecundoTigisitano  primae  sedis  episcopo  episcopum 
tuncordinatum.  Quiescatergo  superba  eorum  lin- 
gua,et  cognoscat  crimioa  sua,ne  delirans  loquatur 
aliena.Recitailli  etiam,si  voluerit,Gesta  ecclesiastica 
ejusdem  SecundiTigisitaniin  domo  UrbaniDonati^ 
habita,  ubiconfessostraditores  judici  Deodimisit, 
Donatum  Masculitanum,Marinum  ab  Aquis  Tibilita- 
DiSyDonatumCalamensem,cumquibusconfessistra- 
ditoribusmemoratum  tradilorem  Silvanum  eis  ordi- 
naTitepiscopum.  Recitailii  GestaapudZenophilum 
eonsolarem,ubiNundinariusquidamdiaconu8iratus 
SilTano,  quod  ab  eo  fuerit  excomraunicatus,  hsec 
omnia  f udiciis  prodidit,  qus  certis  documentis  et 
responsioDibus  test{um,et  recitatione  Gestorum  et 
multarnm  epistolarum,  luce  clarius  constiterunt. 

5.  Multa  sunt  alia  quae  illi  recites,  si  non  conten- 

<  8ie  Bad.  Am.  Er.  et  Msi.  At  Lov.  h&bet,  fid§Ubu$, 

*  Sic  resUtuimus  ad  Gestorum  ezemplum  relatum  in 
lib.  3  eoDt.  Grescon.^  c.  29.  Ifempe  lnc  in  Edd.  Lege- 
baiur,  Numaeium  FMisem  Fluvium  proeuratorem ;  et  ia 
plensque  Mss.  MwuUium,  9iv£  Mannatium  Felicem  Fla- 
vium  per  proeuratorem :  error  profecius  ex  notis  F.  PP. 
Qeeta  illa  eonfecta  fueruni  anno  303. 

*Edd.  \  Qusm  itte  :^Upanut..,inepiitolaquatertbil,eic, 
GastigaviiDus  ope  Mss.  ex  quibus  liquct  pronomen,  iste, 
refefn  ad  presDyterum  cujus  hic  episiola  rofutatur. 

'  Apud  OptMtum  io  iib.  1.  habetur  :  In  domo  Lrbani 
Cariei,  quia,  ut  aii,  batilicw  needam  fuerani  restituttp. 
Eccle.^  c.  3,  an  Sfototopitarum,  deaucta  voce  a  teotot, 
iemslme,  eC  iepot  toeut,  quo  pacto  V.  0.  Joanncs  Bapt. 
Cotelerius  lefi  ▼ult  aoud  Isidor.  in  Orig.,  lib.  8,  qui  in 
edfitis  6t  in  ▼eteri  eodice  Gorbeiensi  habet  Cotopitat,  ei 
ia  alio  Gorb.  Ms.  Contopitot  f  An  deDi(|ue  caiisgandus 
Ue  loeus«sllieronymo  adversus  Luciferian.  .ubiodiii  ali- 
qni«Cainjn<ai,alii  babent  Campates, hd^ud  faciledixerimus. 


tiose  agere,  sed  prudenter  audire  Toluerit :  preces 
Donatlstarum  ad  Consiantinum,  ut  propter  ipsam 
causam  inter  Afros  episcopos  dirimendam  judices 
ex  Galliaepiscopos  miiteret.  Litterasetiam  ejusdem 
imperatoris,  ul)i  episoopos  misit  adurbem  Romam. 
Gesta  quoque  in  urbe  Roma,ubi  abepiscopis  quos 
jlle  miserat,  causa  cognita  atque  discnssa  est.Item- 
que  alias  iitteras,  ubi  deciarat  memoratiis  impera. 
tor  eos  apud  se  de  collegarum  suorum  judicio,  id 
est  episcoporum  quos  ad  urbem  Romani  miserat, 
fuisse  conquestos;  ubi  etiam  alios  episcopos  Toluit 
apud  Arelatum  judicare  ;  ubi  isti  el  ab  ipsorum 
judicio  ad  eumdem  Imperatorem  appellaverunt  ; 
ubi  (K)stremo  causam  iuler  partes  ipse  cognovit ; 
ubi  eos  veliementissimedetestaiurinnocentiaCfleci- 
iiani  fuisse  superatos.  Quee  si  voiuerii,  audiet,  et 
tacebit,  et  desinet  insidiari  veritati. 

CaPUTIII. — 6.Quanquamnosnontamdeistisdo- 
cumentispreesumamus.quamde  Scripturis  sanctis, 
ubihnreditas  Christi  usque  ad  terminosterrae  pro- 
raissa  est  in  omnibus  gentibus  :  unde  isti  nefario 
schismateseparati  Jactantcrimina  in  paleam  messis 
dominicie;quaenecesseestusqueadHuemperraizta 
toleretur,  douecultimojudicio  totaarea  ventiletur. 
Uudemanifestumest  istacrimina  seuveraseufalsa 
nonpertinereadfrumentadominica,  quieper  toium 
agrum,  idestistum  mundnm  usqueinfinem  secnli 
oportet  crescere,siont  non  falsus  angelus  in  huj  us  er- 
rore,sedDominusin  Evangelioloquitur(3farM.  xni, 
30).Ideoqneinchristianosinnocentes,  quipertotum 
orbem  malis  ehristianis  tanquam  paleee  suse  vel  ziza- 
niispermixlisunt,niultafalsacriminaetvanajactan- 
tibushismiserisDonatistismeritoDeus  reddidii,  ut 
Mazimianistas  apud  Carthaginem  schismatioos  suos 
Primianidamnatore8,extraPrimianumbaptizatores, 
post  Primianum  rebaptizatores  universali  ooncilio 
suodamoarent :  utezeorumnumeropostnon  par- 
vumtempusquosdaminhonoribu«epi8copatu8  8ui, 
Pelicianum  Hustitanum  et  Pr<Bteztatnm  Assurita- 
num  cogente  Optato  Gildoniano  (a)  susciperent,cum 
omnibusquosdamnati  extrabapiiEaverant.Quod  si 
abei6,quosore  propria  tanquam  sceleratos  et  sacri- 
legos  damna  venmt^et  quos  illis  primis  schismaticis, 
quosvivo8terraobruit(iVeim.'xvi,  31-33),  compara- 
runt,non  maculantur,  cum  eis  rursus  in  honore  suo 
receptiscommunicant;evigiIentaliquando,cogitent 
quantacflecitateetqnanta  insania  dicant  orbemter- 
rarum  ignotis  Afrorumcriminibusesse  maculatum, 
ethfiBreditatemChristi,quflp  prorpissa  ezhibitaeslin 
omnibusgeutibns,  peccatis  Afrorum  per  contagio- 
nem  communicationisfuisse  deletam,qnando  seno- 
iunt  deietos  et  maculatos  vlderi,dum  eis  commu- 


(o)  Optatus,  cui  Gildoniano  cognomen,  ez  eo  quod  cum 
Gildone  comito  tyraniiidem  in  Amca  exerceret»  episcopus 
fuitdonaiiKtaGaudentiiTIiamugadensis  decessorexIiD.  1 
cont.  Gdudeni..  c^,  n.  52,  undc  Augustinus  m  Ub.  2ttd- 
versus  .epist.  Parmcn.,  c.  2.  n.  4,  Donatistis  exprobrat. 
«  Optatuin  Gildonianum  dccfnnalcin  totius  Africiv  gemi- 
ium  <scilicct  ab  an.  388  ad  3*J8,  quo  dc  sateUitio  Gildonis 
accusatus,  iii  carcere  eztinctus  cst,  ex  lib.  2  coni.  litt. 
PeUI.  c.  92,  n.  209)  tanquam  sacerdotem  atque  colle- 
gam  honoranles,  in  communione  ienueruni.  » 


199 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


200 


nicant,  quorum  criniiQa  cognita  judicarunt. 
7.  Quapropter  cum  Paulusapostolus  iterum  dicat 
quia  ipse  satanas  transtigurat  se  iii  angelum  lucis, 
undenonessemirumsiministriejustransfigurantse 
sicut  ministros  jiistiliae  (11  Cor,  xi,  13-15);  si  vere 
iste  aliqiiem  angelum  vidit  erroris  nuntium,  et  de 
unitate  cathollca  Christianos  separare  cupientem, 
ipsepassus  estangehim  satanaa  transfigurantem  se 
veiutangelum  Incis.  Siautemmentitur,  etnibil  tale 
vidit,  ipse  est  minister  satanse,  transfigurans  se 
velut  minislrum  justitiae.  Kttamen  istaomniaconsi- 
derans,si  nimium  perversus  etpertinax  esse  nolue- 
rit,  poteritabomnivelalienavelsuaseductionelibe- 
rari.Nosenim  peroccasionemtuamsine  aliquo  odio 
conveuimus,hoc  circa  eum  servantes  quod  Aposto- 
lus  dicit  iSeruum  autem  Domini  liligare  non  opor^ 
tetjsed  mitem  esseadomnes,docibilemjpatientem,in 
modeslia  corripientem  diversa  sententies ;  ne  forte 
det  illis  Dcus  pcenitentiam  ad  cognoscendam  veri- 
iatem,€tresipiscantdediabotitaqueiSy  captivati  ab 
ipso  in  ipsius  voluntatem  (II  rim.ii/24-26).Si  ergo 
aliquid  aspere  diximus,  non  ad  amaritudinem  dis- 
sensionis,  sed  ad  correctionem  dilectionis  valere 
cognoscat.  Incolumis  vivas  in  Christo,  dilectissime 
et  honorabilis  frater. 
DE  DUABUS  EPISTOLIS  PROXIME  SEQUENTIBUS. 

(liB.  II  RETRACT.  CAP.  XX.) 

Libri  duo  quorum  est  titulus  «Ad  inquisitionesJa- 
nuarii^inmulta  deSacramentis  continent  disputata^ 
sive  qu3euniversatiter,sivequxparlititer,  idest  non 
peraeque  in  omnibus  tocis  observat  Ecctesiatnecta- 
men  commemorari  omnia  potuerunty  sed  satis  ad 
inquisita  responsum  est :  quorum  tibrorum  prior, 
epistolaestjhabet  quippein  capite  quisadquemsai- 
bat;sed  ideointer  tibros  annumeratur  hoc  opus,quo- 
niam  sequens  qui  nomina  nostra  non  habet,  multo 
est  prolixior,  et  in  eo  mutto  plura  tractantur.  In 
pnmo  igitur  quod de manna  dixi,  mquia  unicuique 
secundum  propnam  voluntatem  in  ore  sapiebat,  » 
non  mihi  occurrit  unde  possit  probari,nisi  exlibro 
Sapientiae  (Sap.  xvi,2l).^wem  Judaei  non  recipiunt 
in  auctoritatem  canonicam  :  quod  tamen  fidelibus 
potuitprovenireynonitlis  adversus  Deum  murmura- 
toribus,qui  profecto  atiasescas  non  desiderarent.si 
hoc  eis  saperet  manna  quod  veltent,  Hoc  opus  sic 
incipU :  «  Ad  ea  quae  me  interrogasti.  » 

AD  INQUISITIONES  JANUARII 

LlBEK  PRIHUS, 
SEU 

EPISTOLA  LIV  •  (a). 
Augustinus  Januario  respondet,  docens  quidagen- 
dum  sit  in  iis  quibus  regionum  aut  Ecctesiarum 
consuetudinesvariant,  et  inquibus  consentiunt; 
puta  de  Sacramentis,  fesiis  diebus,  jefunio  ei 
Eucharistia. 

*  Illis  emendandis  adhibiti  sunt  bl.  bn.  cc.  cl.  f.  j.  r. 
vv.  duo  fib.  duo  t.  tres  vc.  trcs  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias,  118;quue  autem  54  erat,  nunc  153.  Scripta 
circa  an.  400. 


Dilectissimo  filio  Januario  S  Aijgostinus,  ia  Doaiino 

salutem. 

CAPUTPRIMUM.--i.  Ad  eaquffi  me  ioterrogasti, 
mallem  prius  nosse  quid  iaterrogatus  ipse  respon- 
deres ;  ita  enim  vel  approbando  vel  emendando  res- 
ponsione,  tuas  multo  brevius  possem  respon- 
dere,  et  te  faciliime  aut  confirmare,  aut  corrige- 
re'.Hocquidem,utdixi,  mallem.  Sed  tamen ut nune 
responderem,  malui  longiorem  facere  sermonem, 
quamdilationem.  Primoitaqueteneretevolo,  quod 
esthujusdisputationiscaputyDominumnostrumJe- 
sumChristum,  sicut  ipseiu  Evangelio  loquitur,  leni 
jugosuonossubdidisseetsarcia6eIevi(Afa<^A.xi,30): 
unde  Sacramentis  numeropaucissimis,  observatio- 
nefacillimis,significationepr®stantissimis,societa- 
temnovipopuIicolligavit,8iculiestRaptismusTrini- 
tatis nomiae consecratus,com municatio corporls  et 
sanguinis  ipsius,  et  si  quid  aliud  in  Scripturis  canoni- 
ciscommendatur,exceptisiisqu8eservitutempopuIi 
veteris  procongruentia  cordis  illorumetprophetici 
temporis  onerabant,  qusB  et  in  quinque  libris  Mojsi 
leguntur.IIIa  autem  quae  non  8criptu,sed  tradita  cus- 
todimus,  quflequidemtototerrarumorbeservantur, 
datur  intelligi  velab  ipsis  Apostolis,  vel  plenariis 
conciliis,  quorum  est  in  Ecclesia  saJuberrima  auc- 
toritas,  commendata  atque  statuta  retineri,  sicuti 
quod  Domini  passio  et  resurrexio  et  ascencio  in 
coelum,  et  adventus  de  coelo  Spiritus  saocti,  anni- 
versaria  solemnitate  celebrautur,  et  si  quid  aliud 
taleoccurrit  quod  servatur  ab  uoiversa,  quacum- 
que  se  diffundit,  Ecclesia. 

CAPUT 11.  —  2.  Alia  vero  quae  per  loca  terrarum 
regionesque  variantur,  sicuti  est  quod  alii  jejunant 
sabbato,aIii  non ;  alii  quotidie  communicant  corpori 
etsanguiniDomini,  aliicertisdiebusaccipiunt;alibi 
nullus  dies  praetermittitur,  quo  non  ofiferatur,aIibi 
sabbato  tantum  et  dominico,aIibi  tantum  dominico : 
etsiquidaliudhujusmodianimadvertipotest,totum 
hoc  genus  rerum  liberashabet  observationos ;  nec 
disciplioa  ulla  est  in  his  mehor  gravi  prudentlque 
christiano,quamuteo  modoagatquo  agereviderit 

EccIesiamadquamfortedevenerit.Quodenimneque 
contra  fidem,  neque  contra  bonos  mores  esse  con- 
vincitur',  indilTerenter  est  habendum,  et  propter 
eoruminter  quosvivitursocietatem  servandum  est. 
3.Credote  aliquando  ex  me  audisse,  sed  tamen 
etiamnunccommemoro.MatermeaMediolanumrae 
consecuta,  invenit  Ecclesiam  sabbatonon  jejunan- 
tem ;  coeperat  perturbari  et  fluctuare  quid  ageret : 
cumegotalianon  curabam,  sedpropter  ipsamcon- 
sului  de  hac  re  beatissimae  memorifie  virum  Ambro- 
8ium;respondit  mihi  nihilse  docere  me  posse,nisi 
quod  ipse  faceret,  quia  si  mehus  nosset,  id  potius 
observaret.Cumqueegoputassem,  nulla  redditara* 
tione,  auctoritatesolasuanos  voluisseadmonerene 

*  In  Ms.    Floriacensi  inscribitur,  ad  Januarium  NotO' 
rium.  Cui  sufTragatur  unus  e  Sorbonicis  Mss. 

*  Aliquot  Mss.,  retponderi$  ;  et  paulo  post,  confirma- 
rem  aut  eorrigerem. 

>  Sic   Mss.    plerique.   At   Edd.,  eontra  bonos  mons 
injungitur. 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


SOS 


&to  jejunaremus,  subsecutus  est,  et  ait  mihi : 
Romam  yenio,  jejuno  8abbato;cum  hic  sum, 
ejuno.  Sic  etiam  tu,  ad  quam  forte  Ecclesiam 
isy  ejus  morem  serva,si  cuiquam  non  vis  esse 
talo,  nec  quemquam  tibi.Hoc  cum  matri  renun- 
!m,  libenter  ampleza  est.Ego  vero  de  hacsen- 
letiamalque  etiamcogitans,  itasemperhabui, 
lameamcoelestioraculoacceperim.Sensieuim 
dolensetgemensmullasinfirmorumperturba- 
I  fieri,per  quorumdam  fratrum  contentiosam 
iationem,vel  superstitiosam  timiditatem,qui  ia 
hujusmodi,qumneque  ScriptursesanctaBauc' 
te,Qeque  uni  versalis  Ecclesiffi  tradilione,neque 
:orrigendaB  utilitate,ad  certum  possunt  termi- 
pervenire  (tantum  quia  subest  qualiscumque 
iinatio  cogitantis,aut  quia  in  sua  patria  sic  ipse 
ievit,aut  quialibi  vidit,  peregrinatione  suaquo 
lioremasuis,eodoctiorerasefactumputans'); 
lligiosas  ezcitantquflestiones,  ut  nisiquodipsi 
it,  nihil  reetum  existiment. 

PUT  lll.  —  4.  Dixeritaliquisnonquolidie  acci- 
am  Eucharistiam :  quaesieris  quare.  Quoniam, 
t,  eligendisunt  dies  quibus  purius  homo  con- 
insque  vivit  *,  quo  ad  tantum  Sacramentum 
m  accedat :  Quienim  manducaveril  indigneju- 
n  iiln  manducat  et  bibit  (I  Cor,  xi,  29).  Aiius 
1 :  Imo,inquit,  si  tantaestplagapeccatiatque 
usmorbiyUtmedicamentataliadifTerendasint, 
ritate  antistitisdebetquisque  ab  altario  remo- 
dagendampoenitentiam,  eteadem  auctoritate 
ciliari.  Hoc  est  enim  iudigne  accipere,  si  eo 
>re  accipiatquodebetagere  poenitentiam;non 
itriosuo,cumlibel,velauferat8ecommunioni 
ddat.  Caeterum  peccata  si  tanta  non  sunt,  ut 
imunicandus  quisque '  j  udicetur,  non  se  debet 
tidiana  medicinaDominici  corporis  separare. 
\»  inter  eos  fortasse  quispiam  dirimit  iitem, 
oaet  ut  praecipue  in  Christi  pace  permaneant : 
autem  unnsquisque  quod  secundum  fidem 
piecredit  esse  faciendum.Neuterenimeorum 
orat  corpns  et  sanguinem  Domini,  sed  salu- 
numSacramenlumcertatimhonorareconten- 
Neque  enim  litigaverunt  inter  se,  aut  quis- 
eorum  se  alteri  praeposuit,  Zachaeus  et  ille 
rio,cumaltereorumgaudensindomumsuam 
3entDominum(L{ir.xiz,6),  alter  dixerit,  Non 
ignusui  intres  sub  tecium  meum  {Matth,  vni, 
mbo  Salvatorem  honorificantes  diverso  et 
eontrario  modo ;  ambo  peccatis  miseri,  ambo 
icordiam  consecuti.  Valet  etiamad  hanc  simi- 
lem  quod  in  primo  populo  unicuique  manna 
dum  propriam  voluntatem  in  ore  sapiebat  (a), 
iascujusque  incordechristiani  Sacramentum 

;  recte  ex  aliquot  Mss.  [aut  quia  ibi  vidil,  ubi  pere- 
umem  tuatn  quo  remoliorem  a  tuit,  eo  doctiorem 
putatu]. 

V.,  vivai  ;  et  moz,  digniut  .ueedat.  At  nostrHm  le- 
tn  pnefenint  antiquiores  Edd.  et  Mss. 
:  recte  ex  pluribus  Mss.  {ui  exeommunieandut  quit- 
komo  Judtcttur']. 
fid.  IIRctract.,  c.  20. 

Patrol.  XXXUI. 


illud,  quo  sabjugalusest  mundus.  *  Nam  etille  bo- 
norando  non  audet  quotidie  sumere,  et  ille  hono- 
rando  non  audet  ulio  die  praetermittere.  Contem- 
ptum  solum  non  vult  oibus  iste,  sicut  nec  manna 
fastidium.  Inde  enim  et  Apostolus  indigne  dicit 
acceptumabeis,qui  hocnondiscernebanta  cateris 
cibis  veneratione  singulariter  debita  :  continuo 
quippe  cum  dixisset,  judiciumsibimanducatet  bibit, 
addidit  ut  diceret,  non  dijudicans  eorpus  Domini 
(ICor.xr,29)  ;quodsatistotoipsolocoinEpistolaad 
Corinthios  prima.  si  diligenterattendatur,  apparet, 

CAPUT  IV.  —  5.  Sit  aliquisperegrinusin  eo  forte 
looo,  ubiperseverantes  inobservationeQuadragesi- 
msB,  nec  quinta  sabbati  layant ',  relaxantve  jeju- 
nium :  Non,  inquit,  hodiejejunabo.  Quaeriturcausa : 
Quia  non  fit,  inqui  t,  in  patria  mea.  Q  uid  aliud  ille,nisi 
consnetudinem  suamconsuetudinialterius  prffipo- 
nere  conatur  ?Non  enim  mei  de  Libro  Dei  hoo  recita- 
turus  est,  autuniversflequacumquedilatatur  Eccle- 
siae  plena  voce  certabit,  aut  ostendet  istum  contra  fi- 
dem  facere,  se  autem  secundum  fidem,  moresque 
hinc  optimosaut  illum  violare,  autse  custodire  con- 
vincet.  Violant  sane  quietem  et  pacem  suam  de  super- 
flua  quiBstione  rixando.  Mallem  tamen  in  rebus 
hujusmodi,utetilleinhujus,inhicinilliuspatria,ab 
eoquod  caeteri  faciuntnonabhorreret.Siveroetiam 
in  alienapatria  cum  peregrinaretur,  ubi  major  etfre- 
quentior  et  ferventior  est  populus  Dei,  vidit,  verbi 
gratia,bi8  ofiferri  quinta  sabbatihebdomadfle  ultimffi 
Quadragesimffi,  et  maneet  ad  vesperam,venien8que 
in  patriam  suam,  ubi  in  finediei  mos  estofferri,  male 
atqueillicitefieri  contendat,quoniam  alibialiteripse 
viderit,  puerilis  est  iste  sensus,  cavendus  in  nobis, 
tolerandus  in  aliis  *,  corrigcndus  in  nostris. 

CAPUT  V.  —  6.  Prima  ergo  inquisitio  tua,  quam 
in  commonitorio  posuisti,  ex  quo  trium  istorum  ge- 
nerum  sit,  attende.  Quaeris  enim  his  verbis  :  Quid 
per  quintam  feriam  ultimae  hebdomatis  Quadragesx- 
mae  fieri  debeat  ?  an  offerendum  sit  mane,  et  rursus 
post CBBnam^proptei"  illud  quod dictum est, « Simili" 
ter  postquamcaenatumest  ?  •{Luc.ttlii,20)  anjeju- 
nandumfCtpost  caenam  tantum  modo  offerendum^ 
an  etiamj^unandum,et  post  oblationemfSicutfacere 
solemuSf  ewnandum  ?  Ad  haec  itaque  ita  respondeo, 
ut  qui  horum  sit  faciendum,  si  divinse  ScripturfiB 
praescribit  auctoritas,  non  sit  dubitandum  quin  ita 
facere debeamus  utlegimus,  ut  jam  non  quomodo 
faciendum,  sed  quomodo  Sacramentum  intelligen- 
dum  sit,disputemus.  Similiter  etiam  siquid  horum 
tota  per  orbem  frequentat  Ecclesia :  nam  et  hinc  quin 
ita  faciendum  sit,  disputare  insolentissimae  insaniffi 
est.  Sed  neque  hoc,  neque  iilud  inest  in  eoquod  tu 

>  Sic  Mss.  quatuor.  At  excusi,  tie  in  ore  cujutque  Chri' 
tiiani ;  et  prosequuntur,  tacramenlum  illud  quomodo  tu- 
maiur  (Bttimandum  ;  exceptis  Bad.  et  Am.  qui  habent» 
quo  tubujgaiut  eetiimandut ;  ubiin  Mss.  omnibus  et  Vatic. 
et  Gallic.  leffilur,  quo  tubjugaiut  eti  mundut :  hanc  lec- 
tionem  confirmat  Bedavul^tus  I  Cor.  11. 

*  Loy.f  fevani ;  sed  melius  Bad.  Am.  Er.  etMss.,/avan<. 

'  Am.  Er.  et  Mss.  quatuor,  iolerandut  ei  eorriaendut 
in  notlrit.  Bad.  et  unus  e  Regiis  Gdd.  habent,  tollendut 
el  corrigindut  in  notirit. 

(Sept.) 


203 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


204 


queoris.  Restatigiturutdeilloterliogenere  sit^quod 
per  locaregioDesque  variatur.  Faciat  ergo  quisque 
quod  in  ea  Ecclesia  in  quam  venit,  invenerit.  Non 
enim  quidquam  eorum  contratidem  fit,  aut  contra 
mores,hinc  vel  inde  meliores.  His  enim  causis,  id 
est  aut  propterfidem,  aut  proptermores,  velemeU" 
dari  oportet  quod  perperam  fiebat,  vel  institui 
quod  noQ  fiebat.  Ipsaquippe  mutatio  consueludi- 
nis,  etiam  quae  adjuvat  utilitate,  novitate  pertur- 
bat.  Quapropter  quaa  utilis  non  est,  perturbatione 
infructuosa  consequenter  noxia  est. 

7.  Nec  ideo  putaridebetinstitutum  esse  multis  lo« 
cis,  ut  illo  die  post  refectionem  offeratur  quia  scri* 
ptum  est :  Idenlidemetcalicem  poslcmiam  dicens, 
etc.  Ipsam  enim  potuit  appellare  coenam,  qua  jam 
corpus  acceperant,  ut  deinde  calicem  acciperent. 
Apostolus  namque  alibi  dicit,  Convenientibus  ergo 
vobis  in  tinum,  non  esl  dominicam  ccenam  man* 
ducare  (I  Gor.  xi,20),  hanc  ipsam  acceptionem  Eu- 
charistiee  dominicam  coenam  vocans. 

CAPUT  VI.  —  Illud  magis  movere  potuithomines, 
utrum  jam  refecti  die  illa  vel  offerrent  vel  sumerent 
Eucharistiam,quodin  Evangelio  dmiwT.Cumautem 
illimanducarent,  accepil  Jesus  panem  et  benedixit ; 
cumetiamsuperius  dixisset:  Cum  sero  autem  faC" 
tum  esset,  recumbebat  cum  duodecim,  et  mandu* 
cantibus  eis  dixit,  Quoniam  unus  ex  vobis  tradet 
me(Matth.  xxvi,  26,  20,  2i).  Postea  enim  tradidit 
Sacramentum.  Ft  liquido  apparet,  quanto  primum 
acceperunt  discipuli  corpus  et  sanguinem  Domini, 
non  eos  accepisse  jejunos. 

8.  Numquid  tamen  propterea  calumniandum  est 
universae  EcclesicBquod  ajejunis  semper  accipitur  ? 
Ex  hoG  enim  placuit  Spiritui  sancto.ut  in  honorem 
tanti  Sacramenti  in  os  Christiani  prius  Dominicum 
corpus  intraret,quam  cseteri  *  cibi :  nam  ideo  per  uni- 
versum  orbem  mos  iste  servatur.Neque  enim  quia 
post  cibos  dedi  t.Dominus,propterea  pransi  aut  coena- 
ti  fratres  ad  illud  Sacramentum  accipiendum  conve- 
niredebentjautsicutfaciebantquosApostolusargtut 
et  emendat,  mensis  suis  ista  miscere.Namque  Salva- 
tor  quo  vehementius  commendaret  mysterii  illius 
altitudinem.ultimumhocvoluitaltiusinfigerecordi- 
bus  et  memoriae  discipulorum,  aquibujadpassio- 
nem  digressurus  erat.  Et  ideo  non  prflBcepi  t  quo  dein- 
ceps  ordinesumeretur,  utApostolis,  perquosEccle- 
sias  dispositurus  erat,  servarethunclocum.  Nam  si 
hociilemonuis8et,utpo8tcibo8aliossemperaccipe- 
retur,credo  quod  eum  morem  nemo  variasset.  Cum 
veroait  Apostolusde  hocSacramentoloquens,  Pro- 
pter  quodyfratreSyCum  convenitisadmanducandum, 
invicem  exspectate-Si  quis  esurU,domimanducet,ut 
nonadjudiciumconveniatiSf-siaiiim  subtexuit:  Cas- 
teraautem  cumvenero,ordinabo{{  Cor.xi,  20,  34). 
Unde  intelligi  datur  (quia  multum  erat,  ut  in  Epistola 
totum  illum  agendi  ordinem  insinuaret,  quemuni- 
versa  per  orbem  servat  Ecclesia)  ab  ipso  ordina- 
tum  esse  quod  nuUa  morum  diversitate  variatur. 

>  lU  Lov.  et  Mbs.  At  Bad.  Am.  Er.,  ^uafii  $9t$ri  cibi. 


CAPUT  VII.  —  9.  Sed  nonnnllos  probabilis  qum- 
damratiodelectavit,utunocertodieperannum,quo 
ipsam  crenam  Dominus  dedit,  tanquam  ad  inHigoio- 
rem  commemorationem  post  cibos  offerri  el  accipi 
liceatcorpusetsanguinemDomini.Honestiusautem 
arbitrorea  hora  fieri,ut  qui  etiam  jejunaveritypost ' 
refectionemquae  hora  nona  fit,  adoblationem  possit 
occurrere.Quapropterneminemcogimusantedomi- 
nicam  illam  ccenamprandereSsed  nuUi etiam  con- 
tradicere  audemus.Hoc  tamen  non  arbitrorinstitu- 
tum,  nisi  quiapluresetpropeomnesinplerlsquelo- 
cis  eo  die  la  vare  consuever  unt.  Et  quia  nonn  ulli  etiam 
jejunium  custodiunt,  mane  offertur  propter  pran- 
dentes,  quia  jejunia  simul  et  lavacra  tolerare  non 
possunt ;  ad  vesperam  vero  propter  jejunanles. 

10.  Si  antem  quaeris,  cur  etiam  lavandi  mos  ortus 
sit :  nihilmihidehac  recogitantiprobabiliusoccur- 
rit,nisiquiabaptizan(Iorumcorporaperobservatio- 
nem  Quadragesimse  sordidata,  cum  offensione  sen- 
sus  ad  fontem  tractarentur,  nisialiquadielavaren- 
tur.Istum  autem  diem  potius  ad  hocelectum,  qao 
coenadominicaanniversarie  celebratur.  Etquiacon- 
cessum  est  hoc  Baptismum  accepturis,  multi  cum 
his  lavare  voluerunt,  jejuniumque  relaxare.  Hisot 
potui  disputatis,  moneo,  ut  ea  quae  praelocutus  sum 
serves  quantum  potes,  ut  decet  Ecclesiae  pruden- 
tem  ac  pacificum  filium.  Alia  quae  interrogasti,  si 
Dominus  voluerit,  alio  tempore  expediam. 


AD  INQUISITIONES  JANUARII 

LIBBR  SEGUNDU8,   8EU 

EPISTOLA  LV  (a). 

De  ritibus  Ecclesix,  vel  iis  quos  negligi  nefas  est, 
vel  iis  qui  totlendi  sunt,  sicitra  majus  incommo- 
dum  liceat,  Sabbati  mysterium,  etc.  Quadrage^ 
simae  jejunium.  Lotio  pedum,  De  variis  cmtue^ 
tudinibus.  Cantus  Ecclesix,  etc. 

CAPUT  PRIMUM.  —  I .  Lectis  litteris  tuis,  ubi  me 
commonuisti  ut  debitum  redderem  de  residuiseno- 
dandis  queestionibus,  quas  jam  longe  ante  quflssi- 
veras.gratissimum  mihi  atgue  charissimum  desi- 
derium  studii  tui  amplius  differri,  tolerare  non 
potui  ;  etquamvisinmediis  acervisoccupationum 
mearum,  haucfeci  praecipuam,  utadeaquae  inter- 
rogasti  responderem  libi.  Diutius  autem  de  tua 
epistola  disputare  nolo,  ne  hoc  ipsum  me  impediat 
jam  tandem  redderequod  debeo. 

2.  Queeris  quee  (^msdisMtCur  anniversariusdiesct^ 
leb7*andasdominicaspassionis,nonadeumdemredeai 
anni  diem,  sicut  dies  qua  traditur  natus :  et  deinde 
subjungis,st  hoc  fit  proptersabbatum  et  lunam,quid 
sibi  velitinhacreobservatio  sabbatiet  lunae.  Eicpri- 

1  Mss.  septem,  ante.  Alii,  poit, 

*  Mrs.  aliquot,  neminem  eogii  dominica  illa  ccrtui  pran' 
dere,  Bad.  Am.  et  Er.^  mminem  eogimus  dominica  iUa 
ecena  prandere. 

(a)  Alias  119  :  qum  autem  55  erat,  nunc  117.  Scripto 
aliqu&nto  post  superiorem. 


ePISTOLARUM  GLASSIS  II. 


M6 


oportdK  noveris  diein  Natalcm  Domininua  in 
mentoeelebrari^sedlantum  in  memoriam  re- 
i  quod  natus  sit,  ac  per  hoc  nihil  opus  erat, 
Bvolutum  annidiem,  quoipsaresactaest,  festa 
Jonesignari.Sacramentumestautem  in  aliqua 
rattone,  cum  rei  gestse  commemoralio  ita  fit,  ut 
id  etiam  significari  intelligatur,  quod  sancte 
iendum  est  Eo  itaque  modo  agimus  Pascha» 
aaolum  in  memoriamquod  gestum  estrevo- 
Byid  est  quod  mortuus  est  Christus  et  resurrrexit 
liamcflBteraqufecircaea  attestantur,  ad  sacra- 

signiticationem  nonomittamus  ^Quiaenim, 
dicit  Apostolus,  Mortuus  est  propter  delicta 
(,  einsurrexitpropterjustificationem  nostram 

IV,  23) ;  transitus  quidam  demorte  ad  vitam 
passione  Dominietresurreclione  sacratusest. 
ittam  vocabulum  ipsum  quod  PoscAa  dicitur, 
^cnm,  sicut  vnlgo  videri  solet  (a),  sed  he- 
HMsedicuntquilinguamutramquenoverunt. 
senim  apassione,quoniam  grsceiraVx^^v  di- 
pati,  sed  ab  eo  quod  transitur,  ut  dizi,  de 
t  ad  vitam,  hebrasoverboresappellata  est :  in 
loquio  Pascha  transitus  dicitur,  sicut  perhi- 
[Qihoosciunt.QuodvoIuitetipseDominustan- 
mm  dicit :  Quicredit  inme^  transiet  ^demorte 
am  {Joan.  v,  24).  Et  maximeidemevangelista 
:primere  voluisse  inteIiigitur,oumd6  celebra- 
^minoPaschacumdiscipuIissuis,  ubi  ccsnam 
^ticamdedit,  Cumvidisset /inquii,  Jesusquia 
ejui  hora  ut  transiret  de  mundo  ad  Patrem  {Id. 
).Tran8itus  ergode  hac  vita  mortali  inaliam 
immortalem,  hocest  enimdemortead  vitam, 
sione  et  in  resurrectione  Domini  commendatur. 

'UT  U.  ~  3.  Hictransitusanobismodoagitur 
lem,  quffi  nobisestin  remissionem  peccatorum 
tm  vitffi  fleternee,  diiigenlibus  Deum  et  prozi- 
;q\i\afidesperdiiectionemoperalur(Gal.  v,  6), 
fuf  exfide  vivit  (Habac.  ii,  4).  Spes  autem  qum 
tr,non  est  spes :  quodenim  videt  quis^  quid  spe- 
lauiemquodnon  videmussperamus^perpatien' 
exspectamus  (Rom,  vni,  24) :  secundumhanc 
,etspem,etdilectionem,quacoepimusessesub 
.» jam  commortui  sumuscum  Christo,  etcon- 
i  illi  per  baptismum  in  uiortem  (Coloss,  m), 
lieitApostoius  :  Quia  etvetus  homo  nostersi- 
Tucifixus  est  cum  illo  ;  et  resurreximus  cum 
kwi.  VI,  6) :  ^fita  simui  nos  excitavit,  et  simul 
ifeeiiin  ccelestibus,  Undeestetillaexhortatio: 
em  resutrexistis  cum  Chnsto,quas  tursum  suni 
ie,  ubi  Christusest  ad  dexteram  Dei  sedens  ; 
tursum  sunt  sapite,  non  qum  super  terram. 
uod  sequitur  et  dicit,  Mortui  enim  estis,  et 
etiraabscondita  estcumChristoinDeo,  Cum 


»riacensi8  codez,  adioeratam  tignificationem  con- 

tnon  omUtamut. 

Ms.  Floriac.,  Irantit ;  forte  pro,  iransiU^  uti  habet 

a  et  grsca  versio,  mHabibiken, 

la  visum  est  Irenaeo,  lib.  4,  c.  33 ;  TertuUiano,  lib. 

fndMS,  c.  10  ;  Ltctantio,  lib.  4  Institut.,  c.  26  ; 

Mio»  de  mystico  Pascba,  cap.  1. 


Christus  apparuerit  vita  ves(ra,iuneet  vos  apparebi- 
iis  cum  iilo  in  gloria  (Coloss.  lu,  1-4) ;  satisindicat 
quid  velit  inteliigi,  quia  nunc  transitus  noster  de 
morte  ad  vitam,qui  fit  per  fidem,spe  peragitur  futarai 
in  fine  returrectionis  et  gIori8B,cum  corruptibile  hoc, 
idestcaro  istain  quagemimus  modo,  induetincor- 
ruptionem,  et  mortaie  hoo  induet  immortalitatem 
(1  Cor,  XV,  53).  Nuno  enim  quidem  jam  habemua 
primiiiasspiritus  per  fidem,  sed  adhuo  innobisipsis 
ingemiicimus,  adoptionem  exspeciantes,redemptiO' 
nemcorporis  nostri:spe  enim  salvi  facti sumus.  In. 
hac  spe  cum  sumus,  corpus  quidem  mortuum  e$i 
propierpeccatum,spititus  autem  viia  est  propierjus" 
iitiam.  Sed  vide  quid  sequitur :  iSt  autem  Spiritus  ejui 
\uqmi,  quisuscitavit  Jesumamoriuis  habitai  in  vo- 
bis ;  qui  suscitavit  Christum  a  moriuis,  vivificabii 
etmortaiia  corporavestraper  inhabUantem  Spiri^ 
tum ejus  in  vobis(Rom.  viii,  23, 24, 40, 4 1). Hocigitur 
universaEccIesia,  qusin  peregrinatione  mortalita- 
tis  inventa  est,  exspectatin  fine  saeculi  quod  in  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  corpore  preamonstratumest, 
quiestex  mortuis  primogenitu8,quia  etcorpusejus 
cui  caput  est  ipse,  non  nisi  Ecclesia  e8t(Co/oM.  i,  18). 

CAPUT  III.  — 4.  Nonnullienimattendentesverba 
quae  assidue  dicit  Apostolus,  quia  et  mortui  sumus 
cum  Christo,  et  resurreximuscum  eo,  nec  intelligen* 
tes  quatenus  dicantur,  arbitrati  sunt  jam  factam  esse 
resurrectionem,  neo  ullam  ulterius  in  fine  lempor  um 
esse  sperandam :  Exquibusest,  mqmi,Hymenmtsei 
PhHeius,qui  circa  veritatem  aberravetnnt,  dicenies 
resurrectionem  jam  factam  esse,  et  fidem  quorum' 
dam  subverteruni  (II  Tim.  n,  17).  Idem  apostoius 
eos  arguens  detestatur,  qui  tamendicit  nosresur- 
rexissecumChristo.  Unde,  nisiquia  hocperfidem 
et  spem,  et  dilectionem  factum  essedicit  in  nobis, 
secundum  primitias  Spiritus  ?  Sed  quia  spes  qu» 
videturnon  est  spes,  et  ideo  siquod  non  videmus 
speramus,  perpatientiam  exspectamus  ;  restat  uti- 
que  redemptio  corporis  no8tri,quam  exspectantes  in 
nobismetipsisingemiscimus.Unde  estetillud :  Spe 
gaudentes,  in  tribulatione paiientes (Rom.  zn,  \t). 

5.  Hffic  igitur  innovatio  vitfle  nostr»  est  quidam 
transitus  demortead  vitam,quiprimofitperfidem, 
ut  in  spe  gaudeamus,  et  in  tribulatioue  patientes  si* 
mus,  dum  adhuc  exterior  nosler  homo  corrumpitur, 
sed  interior  renovatur  de  die  in  diem  (II  Cor.  i v,  4 6). 
Propter  ipsum  initiumnovw  vitflB,proplernovumho- 
minem  quemjubemur  induereS  et  exuere  veterem 
(Coloss.  111,  9, 10);expurgantesvetusfermentum,ut 
simus  nova  conspersio,  quoniam  Pascha  nostrum 
immolatusest  Christus  (I  Cor.  y,  7) :  propter  hano 
ergo  vitflB  novitatem,  primus  mensisinanni  mensi- 
bus  celebrationi  huic  attributus  est.  Nam  et  ipse 
dicitur  mensis  novorum  (Exod.  xxiii,  45).  Quia  vero 
in  toto  tempore  sseculi  nunc  tertium  tempus  appa- 
ruit,  ideo  resurrectioDominitriduanaest.  Primum 


'  Mss.  tres  :  Propter  hoeipsum  initium,  Atc.  Alii  seqa. : 
Propter  ipsum  in%tium  noviB  vittB,  novum  hominem  pAe' 
mur  induere. 


207 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPl 


a06 


eoim  tempus  est  ante  Legem,  secundum  sub  Lege, 
tertiumsubGratia,  ubi  jam  mauifestatio  est  sacra- 
menti  prius  occulti  in  prophetico  cBnigmate.  Hoc 
ergo  etin  lunari  numero  significatur  ;quia  enim 
eeptenarius  numerus  soletin  Scripturis  ad  quam- 
dam  perfectionem  mjsticus  apparere,  tertia  heb- 
domada  lun»  Pascha  celebratur,  qui  dies  occurrit 
a  quarta  decima  in  vicesimam  primam. 

GAPUT  iV.  —  6.  Est  illic  et  aliud  Sacramenium, 
quod  si  tibi  obscurum  fuerit,  quiain  talibus  inqui- 
sitionibus  minuserudituses,  non  contristeris ;  neo 
ideo  me  putes  meliorem,quiahflBcin8tudii8puerili- 
busdidici :  Quiemmgloriatur,ineoglarietur,mqmi^ 
icire  et  inielligere  quoniam  ego  sum  Dominus  (Jer.  ix, 
24).NonnuIli  ergo  studiosi  talium  rerum  quffisi  verunt 
multa  denumeris  'etmotibussiderum.  Etquisubti- 
liusistascrutatisunt,  incrementa  etdecrementalu- 
naria  ez  conversione  globi  ejus  conjecerunt,  non 
quodaliquidsubstantiflBveiaccedat  ei  cumaugetur, 
yel  decedatcum  minui  tur.quod  delira  imperitia  *  Ma- 
nichflei  opinantes,  repleri  eam  dixerunt,  sicutreple- 
turnavis,  ex  fugitiva  Dei  parte,  quam  commixtam 
principibus  tenebrarum  eteorum  sordibusinquina- 
tam,cordeatqueoresacriiego  et  credereetloquinon 
dubitant.Hincergo  impleri  lunam  dicunt^cum  eadem 
pars  Dei  magnis  laboribus  ab  inquinamento  pur- 
gata»de  toto  mundo  atque  omnibus  cloacis  fugieus, 
redditur  Oeo  lugenti  dum  redeat ;  repleri  vero  per 
mensem  dimidium,et  aliodimidioinsolem  refundi» 
velutin  aliam  navem.Nec  tameninteristasanathe- 
matizandas  blasphemiasaliquid  unquamtingerepo- 
tuerunt,cur  velincipienslucerevel  desinens,  corni- 
culatolumine  fulgeat,  autcur  a  dimidio  mense  inci- 
piat  minui,et  non  ad  refundendum  *  plenaperveniat. 

7.  Illi  aulem  qui  heec  certis  numeris  indagarunt, 
ita  ut  et  defectus  solis  et  lunflB  non  solum  cur  fie- 
rent,  sedetiam  quandofuturi  essentlonge  ante  prae- 
dicerent,  et  eos  determinalis  intervallis  temporum 
canonica  supputatione  prflBfigerent,  litterisque 
mandarent,quasmodoqui  leguntatque  intelligunt, 
nihilominus  eos  prfledicunt,  nec  aliter  autaliasao- 
cidunt  quamprflBdicunt.  Tales  ergo (quibus  non  est 
ignoscendum,  sicut  sancta  Scriptura  dicit ;  quia 
cum  tantum  valerent  ut  possent  xstimare  smcu- 
lum,  Dominum  ejus,  quem  supplici  pietate  pos- 
sent,  non  facilius  invenerunt  [sap.  xiu,  9]),  ex 
ipsis  cornibus  lunae  qufle  a  sole  aversa  sunt,  sive 
crescenlis  sivedecrescentisyconjecerunt  eam  vela 
sole  illustrari,  et  quanto  magis  ab  eo  recederet, 
tanlo  magis  abea  partequflBterris  apparet,  radios 
ejus  excipere ;  quanto  autem  ad  eum  magis  post 
dimidium  mensem  ex  alio  semicirculo  propinqua- 
ret,  tanlo  magis  a  superioriparte  illustratam,  ab  ea 
partequamlerrisadverteretnonposse  excipere  ra- 
dios,  et  propterea  videri  decrescere  :  vel  si  haberet 

*  Sic  Mss.  prffisl&ntiores.  At.  Lov.,  itudio  talium  re- 
Tum  oucsiiverunt  muUa  de  muneribu»,  etc. 

^^aA,,auoddeliramentumimper%tiManiehasi,  Mss.aua- 

UiOT^quoddelirat  imperUia  Maniekwi.  Alii  duo,deliraim- 
peritia,  «t.rt.»!»- 

*  Mss.  septem,  ad  finiendum  ptena  perveniat. 


suumlumeOyidhaberdexunaparteinhemisphflBrio, 
quam  partem  cum  recedens  •  sole  paulatim  lerris 
ostenderet  S  donec  totam  ostenderet,  quasiaug- 
menta  monstrare,  dum  non  addatur  quod  deerat, 
sed  prodatur  quod  inerat;ac  rursus  paulatim  abs- 
condere  quodpatebat,et  ideovideri  decretcere.Sed 
quoJIibet  horum  sit  duorum,  illud  certe  manifestum 
est,  etcuivisadvertenti  facile  cognilum»  quod  luna 
non  augeatur  ad  oculos  nostros,  nisi  a  sole  rece- 
dendo,  neque  minuatur,  nisi  ad  solem  exparte  alia 
propinquando. 

GAPUT  V.  —  8.  Attende  nunc  quod  in  Proverbiis 
legitur :  Sapiens  ticul  sol  pei*manet ;  stuUus  autem 
sieut  luna  muiatur  (Eccli,  xxvn,  12).  Et  quis  est 
sapiens  qui  permaner,  nisi  sol  ille  justitis  de  qoo 
dicitur,  Ortusest  mihi  soljustitiss,  etquem  sibi  non 
fuisse  ortum  in  die  novissima  plangentes  impiidic- 
turi  sunt :  Et  justitim  lumen  non  luxit  no(ns,et  sol* 
non  ortusest  nolns  ?  (Sap,  v,  6.)  Nam  istum  oarois 
oculis visibilem  solem  oriri  facit  super  bonos  etma- 
los  Oeus,  qui  etiam  pluit  super  justos  el  injustos 
(Matth.  V,  45).  Ducuntur  autem  sflepe  ex  rebus  vi- 
sibilibus  ad  invisibilia  congruae  similitudines.  Quis 
est  ergo  ille  stultus,  qui  tflmquam  luna  mutatur,  nisi 
Adam  in  quo  omnes  peccaverunt  ?  Anima  quippe 
humana  recedensa  solejustitisB,  abiila  scilicetin- 
terna  contemplationeincommutabilis  veritalis,ooii- 
nes  vires  suas  in  externa  convertit,  et  eo  magis 
magisque  obscuratur  in  interioribus  ao  superiori- 
bus  suis  :  sed  cum  redire  coeperit  ad  illam  incom- 
mutabilem  sapientiam,  quanto  magis  ei  appropin- 
quat  affectu  pietatis,  tanto  magis  exterior  homo 
corrumpitur,  sed  interior  renovatur  de  die  in  diem, 
omnisque  lux  illa  i  ngenii,  qufle  ad  inferiora  vergebat, 
ad  superioraconvertitur,  et  a  terrenis  quodammodo 
aufertur,  ut  magis  magisque  huic  sfleculo  moriatur, 
et  vita  ejus  abscondatur  cum  Ghristo  in  Deo. 

9.  Mutatur  ergo  in  deterius  ad  exteriora  progre- 
diens,  etinvitasuaprojiciensintimasua;  ethocter* 
r8e,id  esteisquiterrenasapiunt,  meliusvidetor,oum 
laudatur  peccator  in  desideriis  animsB  sufle,et  qui  ioi- 
qua  gerit,  benedicitur  (Psa/.  ix,  3).  Mutaturautem 
in  meliu8,cum  intentionem  suametgloriam  a  lerre* 
nis,  quflB  in hoc  sfleculo apparent,  paulatlm  avertit,el 
ad  superiora  atque  interiora^convertit ;  ethoctem 
id  est  eis  qui  terrena  sapiunt,  deterius  videtnr.Unde 
illi  impii  postremo  infructuosam  agentes  posniten- 
tiam,etiamhocinter  multadicturi  sontr/tsiml^iioi 
aliquando  habuimus  in  defisum  et  in  simUUudkum 
improperii :  nos  insensati  vitam  iliorum  msiimabamus 
insaniam  (Sap.  v,3,  4).  Ac  perhoc  Spiritus  sanelus 
de  visibilibus  ad  invisibilia,et  de  corporalibus  ad  spi- 
ritualia  sacramentasirailitudinem  ducens,tran8ituiii 

*  Mss.  septem,  quam  partem  eum  reeederet  a  mIt... 
totam  ottenderet. 

*  Lov.,  et  ioljuititia  non  ortuieet,  etc.  Al>est  aotem 
voz,  juititia,  a  Mss.  et  antiquioribus  Edd.,  necnon  a 

rreeca  versiooe  Lxx,  quam  sequuotor  Ambros.,  serm. 
et  16,  et  Greffor.,  lib.  34  Moral.,  c.  6,  ete.  At  ValgaU 
habet.  iol  inteiligentuB, 

*  Sic  Mss.  ad  auos  accedunt  Bad.  et  Am.  At  Lov.  et 
Er.  habeot,  et  ai  iuperiora  ab  infsrierikms  oomeertU, 


am 


EPISTOLARUM  CLASSIS  n. 


210 


iilam  de  alia  Yita  ia  aliam  vitam,  quod  Pascha  Domi- 
Dalur,  a  quarta  decima  luDa  voluitobservari,utDOD 
solum  propter  tempus  tertium,  quod  supra  com- 
memorayi,  quia  iDde  iDcipit  hebdomadaterlia;  sed 
etiam  propter  ipsam  coDYersiooem  ab  exterioribus 
ad  intariora»  de  luoa  similitudo  assumeretur  : 
Dsque  ad  vicesimam  vero  et  primam,  propter 
ipsum  numeruoi  septeDarium,  quo  uoiversitatis 
significatiosflBpe  figuratur,qui  etiamipsi  EcclesiiB 
tribuitur,  propter  iostar  uoiversitatis. 

CAPUTVL— lO.IdeoJoaoDesapostolusioApoca- 
Ijpsi,  adseptem  scribit  Ecclesias.  Ecclesia  veroad- 
hoo  in  ista  mortalitate  carois  coastituta,propterip- 
sam  mutabilitatem,luD8e  oomioe  io  Scripturis  sigoa- 
tor.  Uode  est  illod  :  Paraverunt  $agitta$  $uat  in 
pkarelrat  ut  sagittent  in  obscura  luna  rectos  corde 
{PiaL  X,  3,  secundum  LXX).  Prius  eaim  quam  fiat 
illud  quod  dicit  Apostolus,  Cum  Chrislus  apparue- 
ril  vila  vestra,  tunc  et  vos  apparebitis  cum  ipso  in 
gloria  {Colou.  iii,  4),  obscura  videtur  Ecdesia  io 
iempore  peregrioatioais  su»,iDter  multas  ioiquitates 
gemeos ;  ettunc  suotlimeodflB  iosidinfall&ciumse- 
ductorumquasoomioe  sagittarum  iotelligi  voluit. 
Unde  aliolocopropterouotios  fidelissimos  veritatis, 
qoosubiqueparit  Ecclesia,  dicitur  :  Luna  tsstis  in 
emio  fidetis  {Psal.  luxvhi,  38).  Et  cum  de  regoo 
DomlDi  Psalmista  caotaret,  Ofietur,  iaquit,  in 
diebus  ejusjustitio  et  abundantia  pacis  donec  inter- 
ficiatur  luna  {PsaL  lxxi,  7) :  id  est,  abuDdaocia  pa- 
eis  in  tantum  crescet,  donec  omoem  mutabilita- 
tem  mortalitatis  al>sumatTuDc  oovissima  ioimica 
destruetor  mors,  et  quidquid  oobis  resistit  ex  ioflrmi- 
taleearnis,undenobi8perfectapaxDODdumest,coo- 
«imetur  omoioo,  cum  corruptibiie  hoc  induerit 
ineorraptiooem.et  mortale  hoc  ioduerit  immorta- 
litatam  (ICor.  xv»2d,  53, 5i).  Uode  etilliuscivitatis 
mari,qu8B  Jericho  appellatur,quffi  ia  hebrso  eloq  uio 
Luna  interpretari  dicitur,  septimo  circuitu  circu- 
maetaTestaineotiarcacorrueruot(yo5</evi,20).Quid 
anim  nunc  aliud  agit  aoouotiatio  regoi  ccelorum, 
qaamcircumaotioarcffisigoificavit,  oisi  ut  omoia 
muoimeota mortalis  vit»,  idest,  omDis  spes  hujus 
ssBCuK,  qunresistit8pei,futurisfficuli,ia  doiiosepte- 
narioSpiritussanctiperliberum  arbitrium  destrua- 
lurT0bhocenimcircumeuDtearca,DODiropulsuvio- 
leatoillimoricecideruotysedspimte.  Suotetaliates- 
lioioniaScripturarum,  quffi  oobis  iageruotpercom- 
memoratiooemluoffil^lesiffi  sigaificatiooem,  quffi 
iAistamortalitateabillaJerusaIem,cuJuscifes8aDc- 
|j  Angeli  suntyioffirumoiset  laboribus  peregrioatur. 

ll.Nooideotameoputaredebentstulti,quiaolunt 
inmeliuscommutari,  adoraoda  esseillalumiaaria, 
quia ducitur  ex  eis  ahquaado  similitudoad  divioa 
fflTsteriafiguraoda ;  exomoieoimcreatura  ducitur. 
Nec  ideo  debemus  iD  seoteotiam  damoatioois  ir* 
ruere,  qu»  ore  aposlolico  de  quibusdam  profertur, 
qui  eoIueruot,et  servieruat  creaturffi  potius  quam 
Creatori,  qui  estbeoediclos  io  sscula  {Rom,  i,  25). 
Sieutenim  noo  adoramus  pecora,  quamvis  dictus 
sit  Chfistus  etagous  {Joan.  i,19)  et  vitulus(^zecA. 


XLiii,  49) ;  oeo  feram,quiadictU8 estleodetribu Juda 
{Apoc.v,  5);Declapidem,  quia  petra  erat  Ghristus 
(1  Cor,  x,4);DecmoatemSioD,quiaiaip8ofiguratur 
Ecclesia(l  Petr.n,i) :  sicoec  solemoecluDam,quam- 
vis  ex  eaccelesti  creatura,  sicut  ex  multis  terrestri- 
bus,  sacrameotorumfigurffi  adiaformationes  mjs- 
ticas  assumaotur. 

GAP.  VIL  —  42.  Quapropter  mathematicorum  de- 
lirameota  cum  detestatiooe  irrideoda  suot;  quibus 
cum  objecerimus  vaaacommeDta«UDde  homioesin 
errorem  priBcipitaDt,quo  prius  prfficipitati  suot,gar- 
ruli  sibi  videDtur,cum  dicuot  oobis  :  Gur  et  vos  ad 
solis  et  luoffi  computatiooem  Pascha  celebratis  ? 
quasiaosordiDe8siderum,autvici88lludiae8tempo- 
r um  a  summo  atque optimo  Deo  cooditas  arguamus, 
etDOD  eorum  perversitatem,  quffi  rebus  sapieutissi- 
mecoaditisadstullissimasopioiooes^abutitur.Nam 
si  mathematicus  oobis  cootradicturus  est  de  side* 
ribus  et  lumioaribus  cceli  ad  sacrameota  mystice 
figuraoda  similitudioes  ducere,  cootradicaot  etau- 
guresDcdicaturoobis,  Estotesimplices  ut  columbm: 
cootradicaot  et  Marsi,  oedicatur  Dobis,Af/tia  sicul 
serpentes  {Matth.  x,  i6) :  cootradicaot  histriooes,De 
io  Psalmis  citharam  oomioemus.  Aut  quia  ex  his 
rebus  ad  mysteria  verbi  *  Oei,  similitudioum  sigoa 
sumuotur,  dicaot,  si  placet,  vel  auspicia  oos  cap- 
tare,  vel  veoeaa  cooficere,  vel  theatricas  affectare 
hixurias,  quod  demeutissimum  est  dicere. 

43.  Noo  igitur  oos  de  sole  et  luoa,  aQOuis  meo- 
struisve  temporibus  actiODum  oostrarum  eveota 
coDJicimus,  oe  io  vitffi  humaoffi  periculosissimis 
tempestatibus  taoquam  io  scopulos  miserffi  servi- 
tutis  illisi,  a  libero  arbitrio  oaufragemus  :  sed  ad 
rem  sacrate  sigoificaodam  similitudioes  aptasreli- 
giosissima  devotiooe  suscipimus,  sicut  do  cffitera 
creatura,de  veDtis,de  mari,de  terra,de  volatihbu8,de 
piscibus,  de  pecoribus,  dearboribus,de  homioibus, 
ad  sermooein  quidem  multipliciter,  ad  celebratio- 
nem  vero  Sacrameotorum  jamchristiaoa  libertate 
parcissime ;  sicut  de  aqua,de  frumeDto,de  viDO,de 
oleo.  Id  servitute  autem  veteris  populietiam  multa 
celebrariimperatasuot,quffiDobi8  taotummodoio- 
telligeodatraduDtur.  Noa  itaque  dies  observamus 
et  aooos  et  meoses  et  tempora,  oe  audiamus  ab 
Apostolo :  Timeovos  nefortesinecauiataboraverim 
in  vos  *  (Gal.  iv,  44).  Eos  eoim  culpat  qui  dicuot : 
Noo  proficiscar  hodie,  quia  posterus  dies  est,  aut 
quia  luoa  sic  fertur  ;  vel,  Proficiscar  ut  prospera 
cedaat,quiaita  se  habetpositio  siderum  :Noaagam 
hoc  meose  commercium,  quia  illa  stella  mihi  agit 
meosem  ;  vel,  Agam,  quia  suscepit  meosem  :  Noo 
plaDlem  hoc  aooo  vioeam,  quia  bissextus  est.  Noo 
autem  quisquam  sapieos  arbitretur  observatores 
temporum  reprehcDdeodos,  qui  dicuot,  Noo  profi- 
ciscar  hodie,  quia  tempestas  exorta  est ;  aut,  Noo 
oavigem,  quia  adhuc  suot  hiberofe  reliquiffi;  aut, 

1  Mss.  decem,  ad  siuHitiis  tua  vaniuimai  opinUme$, 

*  Edd.,  ad  mytUria  verborum  Dei,  At  Mss.  duodecim, 
verbi  Dei, 

*  Edd.,  in  vobit.  Al  Mss.  hsbent,  tii  voi  ;juxta  gr»- 
cumteitum,  ei$  umas. 


211 


S.  AUGUSTlNl  EPISCOPI 


212 


Tempus  semiDandi  est^quia  imbribus  autumualibus 
terra  satiata  est ;  vel  siqui  forte  aiii  naturales  effectus 
circamotum  aeris  et  humores  advariandastempo- 
rum  qualitates  in  siderum  ordinatissima  conver- 
sione  notati  sunt,  de  quibus  dictum  est  cum  con- 
-«lerentur  :  Et  sini  in  signis  et  temporibus  et  in  die- 
bus  etin  annis  (fien,  i,  14).  Si  quae  autem  figur» 
similitudinum  non  tantum  decoeloetde  sideribus, 
sed  etiam  de  inferiori  creatura  ducuntur  ad  dis- 
pensationem  sacramentorum,  eloquentia  qusedam 
68t  doctrinaB  salutaris,  movendo  affectui  discentium 
accomodata,  a  visibilibus  ad  invisibilia,  a  corpora- 
libus  ad  spiritualia,  a  temporaJibus  ad  seterna. 

CAPUT  YIII.  —  i4.Necquisquamnostrum  attendit 
quod  eo  tempore,  quo  Pasoha  celebramus,  sol  in 
arieteest,  sicut  illi  appellant  quemdam  siderumlo- 
cum,  ubi  reveramense  novorum  sol  invenitur :  sed 
sive  illi  arietem,  sivealiquid  aliud  eamdem  partem 
coeli  Yocare  voluerint,  >  nos  de  Scripturis  sanctis 
hoc  didicimus,  quod  omnia  sidera  Deus  condidit, 
et  locis  coelestibus  quibus  voluit,  ordinavit ;  quse 
stellis  distincta  et  ordinata  in  quaslibet  partesdivi- 
dant,  quibuslibet  vocabulis  notent,  ubicumque  sol 
esset  mense  novorum,  illio  eum  reperiret  haec  ceie- 
bratio,proptersimiIitudinemsacramentirenovandaB 
vitaB,  de  quasatissupra  disseruimus.Quod  sietiam 
locus  ille  siderum  aries  vocari  posset,  propter  ali- 
quam  figur»  congruentiam,  neque  de  hujusmodi 
timeret  sermodivinus  aliquam  sacramenti  simiii- 
tudinem  ducere,  sicut  de  aliis  non  solum  coelesti- 
bu8,sedetiam  terrestribuscreaturis ;  sicut  deOrione 
etPIeiadibus,  sicutdemonte  Sinaet  de  monteSion, 
sicut  de  fluminibus  qu»  vocantur,  Geon,  Phison, 
Tigris,  Euphrates,  sicut  de  ipso  toties  in  sanctis 
mysteriis  nominato*  fiuvioJordane,rerumfigurate 
insinuandarum  mysticas  similitudines  adduxit. 

IS.Sedquantumintersitintersiderumobservatio- 
nes  ad  aerias  qualilates  accomodatas,  sicu  t  agricol» 
yelnautflBobservaut;  autad  notandaspartesmundi 
cursumqueaiiquoet  alicundedirigendum,  quod  gu- 
bernatores  navium  faciunt,etiiquip6r  solitudines 
arenosas  in  interiora  Austri  nulla  semita  certa  vel 
recta  gradiuntur ;  aut  cum  ad  aliquid  in  doctrina 
utili  figurate  significandum,  fit  nonnullorum  side- 
rum  aliqua  commemoratio  ;  quantum  ergo  inter- 
sit  inter  has  utilitates,  et  vanitates  hominum 
ob  hoc  observantium  sidera,  ut  nec  aeris  qua- 
litates^nec  regionum  vias,nec  solos  temporumnu- 
meros,  necspiritualium  similitudines.sed  quasi  fata- 
liarerumjam6ventaperquirant,quisnonint6lIigat? 

CAPUT  IX.  —16.  Sed  jamdeinceps  videamuscur 
etiamidobservetur,  cum  Paschacelebratur,  utsab- 
batumoccurrat :  hoceuim  proprium  christianas  reli- 
gionis  est  Nam  Judaei  mensem  novorum  tantum- 
modo  etlunam  observanta  quartadecima  usque  ad 
vicesimam  primam.  Sed  quia  illud  eorum  Pascha 
quopassusestDominus,ilaoccurritutiutermortem 
ejus  et  resurrectionem  medius  esset  sabbati  dies, 

!  il?'  °*'  **'^  vocula.  et  qua  carent  ca?tepi  editi.  M. 
Edd.  et  Mss.  plures,  no6i/i7a(o,  alii  septem,  nominaio. 


addendum  patres  uoslriconsuerunt^ntetuoatrafes- 
tivitasaJudaeorumfestivitatedistingueretur^etquod 
non  frustra  factum  esse  credendum  est  ab  illo  qui 
est  ante  tempora,  et  per  quem  facta  sunt  tempora, 
et  qui  venit  in  plenitudine  temporum,  et  qui  potes- 
tatem  habebat  ponendi  animam  suam  et  iterum 
recipiendi  eam  et  ideo  non  fatalem,  sed  opportu- 
nam  sacramento  quod  commendare  instituerat, 
horam  exspectabat,  cum  diceret,  Nondum  venii 
hora  mea  (Joan.  u,  4),  in  anniversaria  passionls 
ejus  celebratione  a  posteris  servaretur  > . 

17.  Quod  enim  nunc,  ut  superius  dixi,  fide  ac 
spe  gerimus,  atque  utad  idperveniamusdileotione 
satagimus,  requies  est  qusBdam  ab  omni  labore 
omnium  moiestiarum  sancta  atque  perpetua  :  in 
eam  nobis  ex  hac  vita  fit  transitus,  quem  Dominut 
noster  Jesus  Christus  sua  passione  preBmonstrare 
ac  consecrare  dignatus  est.  Inest  autem  in  illa  re- 
quienondesidiosasegnitia,sed  quasdamineffabilis 
tranquillitas  actionisotiosAB.Sic  enimabhujusvit» 
operibusin  fine  requiescitur,  ul  in  alterius  vilae  ac- 
tione  gaudeatur.  Sed  quia  talis  actio  in  Dei  laude 
agitur,  sine  labore  membrorum,  sineangorecura- 
riim ;  nun  ad  eam  sic  transitur  per  quietem.ut  ipsi 
labor  succedat,  id  est  non  sic  esse  actio  incipit,ut 
esse  desinat  quies  :  nequeenim  reditur  ad  labores 
et  curas  ;  sed  permanet  in  actione  quod  ad  quie- 
tem  pertinet,  nec  in  opere  laborare,  nec  in  cogita- 
tionefluctuare  *.  Quia  ergo  perrequiemad  primam 
vitam  reditur,  unde  anima  lapsa  est  in  peccatum, 
proplerea  sabbato  requies  significatur.  llla  autem 
vitaprima,  queede  peregrinatione  redeuntibus,  et 
primam  stolam  accipientibus  redditur,  per  unam 
sabbali,  quem  diem  dominicumdicimus,  figuratur. 
Qu8Bre  septem  dies  Genesim  legens,  invenies  sep- 
timum  sine  vespera,quia  requiemsine  fineugnifi- 
cat.  Prima  ergo  vita  non  fuitsempiternapeccanti : 
requies  autem  ultima  sempiternaest^ac  perhoc  el 
octavus  sempiternam  beatitudinem  habebit,  quia 
requies  illa,  qu«  sempilerna  est,  excipitur  ab  oo- 
tavo,  non  exstinguitur ;  neque  enim  esset  aliter 
sempiterna.  Ita  ergo  erit  octavus  qui  primusy  ut 
prima  vita  non  tollatur,  sed  reddatur  fieterna* 

CAPUT  X.  — 18.  Sabbalum  lamen  commeadaium 
estprioripopuloin  otio  corporaliter  celebrandum*, 
utfigiiraesset  sanctiGcationisin  requieSpiritussan- 
cti.Nusquam  enimlegimus  in  Genesi  sanctificationem 
peromnesprioresdiesisedde  solo  sabbato  dictum 
est :  Etsanctificamt  Deusdiemseptimum{Gen.  u,  3). 
Aman  t  enim  requiem,  sive  pia  animsB,  sive  iaiquaB ; 
sed  qua  perveniant  ad  illud  quod  amant,pIurimflB  ne- 

^  Edd. :  Et  quia  aliquando  Paseha,  etc.,  dw(tii^iierel«r. 
Quodnon  frusira  faetum,  etc.  utin  anniveriaria,eic,  Pr«9- 
tuIimuB  hicMss  lectionem.quaplaoiusexprimitur duplez 
ratio.proDter  quam  id  a  nobis  io  ['aschatis  celetMUliooeser- 
vatur,utdabbatidie8ioterp&s8ioois  etresurrectioois  Do- 
minicflB  solemnitatem  medms  veniat :  uoa8Cilieet,quo  sic 
oostra  festivitas  a  Judeeorum  festivitate  disUoguatur  ; 
altcra  quod  noo  frustra  factum  sit  a  Domioo,  ut  ioter 
mortem  ejus  et  resurrectionem  mediusesset  dies  sablMtti. 

'  Ita  Mss.  oinnes.  At  Lov.  hal>et,  neque  enim  in  opm 
laboratur,  nemie  in  eo^itatione  fluetuatur, 

*  Am.  Bad .  Er.,  in  otto  eorporalitemporalUert§ltbrando, 


213 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


214 


sciuntrnecaliqiiidappetuntetJaiuipsacorporapon- 
deribu8suis,nisi  quod  aninKB  anaoribussuis^Nam 
sicut  corpus  tandiu  nititur  pondere,  sive  deorsum 
yersus.sive  sursum  versus,  donec  ad  locum  quo  niti- 
tnr  veniens  conquiescat ;  pondus  quippe  olei  si  di- 
mittatur  in  aere,  deorsura  ;  si  autem  sub  aquis,  sur- 
sum  nititur  :  sic  animaB  ad  ea  quse  amant  propterea 
Dituntur,utperveniendo  reqniescant.  Etmtiltaqui- 
demper  corpus  delectant,  sed  nonestin  eisaBterna 
requies,nec  saltem  diuturna ;  et  propterea  magis  sor- 
didantanimam,etaggravaotpotiu<«,utsincerumeju8 
pondus,  quo  in  supema  fertur,  impediaut.  Cnm  ergo 
animaseipsadelectatur,nondum  re  incommutabili 
delectatur ;  et  ideo  adhuc  superba  est,  qnia  se  pro 
summohabet,  cumsuperiorsit  Deus.  Necintalipec- 
eatoimpunitarelinquitur,qiiiaZ>et4S  superbis  resis- 
(if ,  humilibas autem  dat  gratiam  (Jacobiiv,  6).  Cum 
aiitem  Deo  delectatur,  ibi  veram,certnm,8eternam 
invenit  requiem,  quam  in  aliis  qii8erebat,nec  inve- 
niebat.  ProindeadmoneturinPsaInio:De/£C^are  in 
DominOf  ei  dabil  iibi  petitiones  cordis  tui  (Psal, 
zizvi,  4). 

19.  Quiaergo  charitas  Dei  diffusa  est  in  cordibus 
tmtris  per  Spiriium  sancium  qui  datus  esi  nobis 
(Rom,  ▼,  5),i(ieo  sanctiAcatio  in  septimo  die  com  me- 
morataest,  ubirequiescommendatur.  Quia  vero  nec 
bene  operari  possumus,  nisi  dono  ejus  adjuti,  sicut 
dicit  Apostolu8,Z>ffti5  enim  est  gui  operatur  in  vobis  ei 
velleei  operart\pro  bona  voluniate{Philipp,  u,  13), 
nec  requiescere  poterimus  post  omnia  bona  opera 
Dostra  quffi  in  hac  vitagerimus,  nisi  ejus  dono  ad 
stemitatem  sanctificati  atque  perfecti  * ;  propterea 
de  ipso  Deo  dicitur  quia  cum  fecisset  omnia  opera 
9(ildebona,$epiimo  dierequievii  abomnibus  operi- 
ktt  nn$qu»fecii  (Gen,  i,31,e/  ir,  2).  Futuramenim 
requiem  8ignificabat,quam  post  bona  opera  datu- 
rns  erat  nobis  hominibus.  Sicut  enim  cum  bene 
operamur,  ipse  dicitur  operari  in  nobis,  cujus  mu- 
nere  bene  operamur  :  ita  cum  requiescimus,  ipse 
requiescere  dicitur,  quodonante  requiescimus. 

CAPUT  XI.  —  20.  Hinc  est  quod  etiam  in  tribus 

primis  prseceptis  Decalogi  quee  ad  Deum  perlinent 

(eeleraenim  septemadproximum  pertinent,  id  est 

id  hominem,  quia  in  duobus  prfficeptis  tota  lex 

peQdet[3fii^iA.  xxii,  40]),  tertium  ibi  deobservatione 

stbbati  posifum  est :  utin  primo  praecepto  Patrem 

iatelligamus,  ubiprohihetur  coli  aliquain  figmentis 

hominum  Dei  similitudo ;  non  quia  non  habet  ima- 

ginem  Deus,  sed  quia  nulla  imagoejus  coli  debef, 

oisiilla  qun  hocestquod  ipse;  necipsaproilIo,sed 

com  ilio.  Et  quia  creatura  mutahilisest,ac  propte- 

rea  dicitur  omnis  creatura  vanitati  subjecta  (Rom. 

V]ii,20),quoniam  natura  universi  ctiam  in  parte  mons- 

tratur ;  ne  quisquamPiliumDei,  Verbuinper  quod 

facta  sunt  omoia,  putaret  esse  creaturam,  sequi- 

tur  aliud  pr«ceptum :  Non  accipies  in  vanum  nomen 

D(nmniDeiiui(Exod.xXtl ;  Deui.  v,  11).  Spiritusau 

'  Am.  Bad.  Er.,  niti  quieseere  a  moiibm  suit. 
*  Floriac   Ms.,  atque   perfeeti   tabbaii  pervenerimut, 
propterea,  etc. 


temsanctus,inquonobisilIarequiestribuitur,quam 
ubique  amamus,  sed  nisi  Deum  amaudo  non  inveni- 
mus,  cum  charitas  ejusdifTunditur  incordibus  nos- 
tris  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  es  nobis 
(Rom.  V,  5),  quia  *  sanctificavit  Deus  diem  septi- 
mum  in  quo  requievit,  terno  praecepto  legis  insi- 
nuatur,  quod  scriptum  est  de  observationesabba- 
ti ;  non  ut  jam  in  ista  vita  nos  quiescere  existi- 
memus,  sed  ut  omnia  quae  bene  operamur  non 
habeant  intentionem,nisi  in  futuram  requiem  sem- 
piternam.  Mementoenim  maxime,quodjam  supra 
commemoravi,  quia  spe  salvi  facti  sumus;spes 
autem  qux  videtur,  non  est  spes  (Rom,  viii,  24). 

21.  Ad  ipsum  autem  ignem  amoris  nutriendum 
etflatandum  *  quodammodo,  quo  tanquam  pon- 
dere  sursum  velintrorsum  referamur  ad  requiem, 
ista  omnia  pertineut  qus  nobis  flgurate  insinuan- 
tur  ;  plus  enim  moventet  acceduntamorem,  quam 
si  nuda  sine  ullis  sacramentorum  similitudinibus 
ponerentur.  Cujus  rei  causam  difficile  est  dicere. 
Sed  tamen  ita  se  habet,  ut  aliquid  per  allegoricam 
significationem  intimatum  plus  moveat,pIusdelec- 
tet,  plus  honoretur,  quam  si  verbis  propriis  dice- 
retur  apertissime.  Credo  quod  ipse  anima»  motus 
quandiu  rebus  adhuc  terrenis  implicatur,  pigrius 
inflammatur  :  si  vero  feratur  ad  similitudines  cor- 
poralcs^  et  inde  referatur  ad  spiritualia,  qiiae  illis 
similitudinibus  flgurantur,  ipso  quasi  transitu  ve- 
gelatur,  et  tanquam  in  facula  ignis  agitatus  accendi- 
tiir,  ctardentioredilectionerapitur  ad  quietem. 

CAPUT  XII.  -  22.Ideoqueinteromnia  illa  decem 
praecepta  solum  ibiquodde  sabbatopositumest,fl- 
gurateobservandumpr8ecipitur;quam  figuram  nos 
intelligendam,  nonetiamperotium  corporale  cele- 
brandam  suscepimus.  Cum  enim  sabbato  signitice- 
tur  spiritualis  requies,  dequadictum estin  Psalmo, 
Vacate  et  viiete,gnoniam  egosum  Deus  (Psa/.xlv, 
14),etqiiovocanturhominesabipsoDominodicente, 
Venite  adme  omnesgui  laboratis  ei  oneraiiestis,  ei 
ego  vos  reficiam :  toltite  jugum  meum  super  vos,  ei 
disciie  a  me  guia  mitis  sum  et  humilis  corde^et  inve^ 
nietis  reguiem  animabus  vestris  (Matth.  xi,  28, 29) ; 
caeteratamen  ibi  praecepta  proprie  sicutprsecepta 
sunt,  sineulla  flgurata  signiflcatione  observamus. 
Nam  et  idola  non  colere  mani  feste  didicim  us ;  et  non 
accipere  invanumnomeuDomini  Dei  nostri,  et  ho- 
norarepatremet  matrem,  et  non  mcechari,  non  oc- 
cidere,  non  furari,  non  falsum  testimonium  di- 
cere,  non  conciipiscere  uxorem  proximi,  non  con- 
cupiscere  ullam  rem  proximi  (Exod,  xx,  1-17,  ei 
Deut.  V,  6-21),  non  figurate  aliud  prsetendunt,  et 
mystice  aliud  significant ;  sed  sic  observantur  ut 
sonant.  Observare  tameu  diem  sabbali  non  ad  lit- 
teram  jubemur,  secundum  olium  ab  opcre  corpo- 
rali,  sicut  observant  Jiidaei :  el  ipsa  eorumobserva- 

*  Edd.,  qui  datut  ettnobit.  Quiaergo  sanetifieavitt  etc. 
Sed  conoinnior  lectio  est  interpuDCtiooe  mutata,  et  su- 
blata  particula,  ergo,  quse  ab  omnibus  Mss.  abest. 

*  Sic  Mss.  Colbert.,  et  flatandum  quodammodo.  Pro 
quo  corrupte  in  prius  Edd.,  flammandum.  Isto  verbo  uti- 
tur  Augustious  in  lib.  7  Gonfess..  c.  6,  n.  8,  ftatabant 
in  eat  nugat  ignem  eordit  tui  [flandum]. 


215 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


216 


tio  quffi  itaprflBcepta6st,nisi  aliamquamdanispiir- 
tualem  requierasigaificet,  rideuda j  udicalur.  Unde 
noninconvenienterintelligimusadamoremexcitan- 
dum,quoadrequiemtendimus,valereomniaqu8e  fi- 
gurate  in  Scripturis  dicuntur;  quandoquidem  id 
solumin  Decalogo  flgurate  preecipitur,  ubi  requies 
commendatur,  quffi  ubique  amatur,  sed  in  solo 
Deo  certa  et  sancta  invenitur. 

GAPUT  XIII.— 23.  Dies  tamen  dominicus  non  Ju- 
dffiiSf  sed  Christianisresurrectione  Domini  declara- 
tosest,  et  ex  illo  habere  cospit  festivitatem  suam. 
AnimsB  quippe  omnium  sanctorum  ante  resurrec- 
tionem  corporis  sunt  quidem  in  requie,  sed  in  ea 
non  sunt  actione  quacorpora  recepta  vegetantur. 
Talem  quippeactionem  signiticat  dies  octavus,  qui 
et  primus,  quia  non  aufert  iliam  requiem,  sed 
glorificat.  Non  enim  redit  cum  corpore  difficultas 
ex  corpore,  quia  nec  corruptio  :  Oportet  enim  cor* 
ruptibile hocindui  incofTuptionem,  et  mortalehoc 
indui  immortalitatem  (1  Cor,  xv,  53).  Quapropter 
ante  resurrectionem  Domini,  quamvis  Kanctos  pa- 
tres  plenos  prophetico  spiritu  octavi  sacramentum 
nequaquam  lateret,  quo  significatur  resurrectio 
(nametprooctavoPsalmusinscribiturfPsa/.  vitf^xij 
et  octavo  die  circum  cideban  tur  infao  tes,et  in  Ecde- 
siasteadduorumTestamentorumsignificationemdi- 
citur,Z)a  illis  septem,  et  ilUs  octo  [Eccle.  xi,  2]) ;  re- 
8ervatume8ttamenetoccultatum,et8olumcelebran- 
dumsabbatum  traditum  est:  quiaeratantearequies 
mortuorum ;  resurrectio  autem  nuUius  eral^  qui 
resurgensexmortuis  Jam  non  moreretur,etmorsilli 
ultranon  dominaretur;utpo8tquam  facta  est  talis 
resurrectio  in  corporeDomini(ut  prffiiretincapite 
EccIesiiB,quod  corpus  Ecclesiffi  speraret in  fine),jam 
etiam  diesdominicus,  id  estoctavus,  quielprimus, 
inciperetcelebrari.  Ipsaeliam  causaintelligitur,cur 
observandum  Pascha,  ubi  ovem  *  occidere  et  come- 
derejubentur,quod  manifestissime  passionem  Do- 
mini  prffifigurat,  non  eis  ita  praeceptum  est,  ut 
attenderent  occurrere  sabbatum,etcum  menseno- 
yorum  adtertiam  lunae  hebdomadam  concurrere, 
ut  eumdemquoque  diem  Dominus  potius  suapas- 
sione  signaret»  qui  etiam  dominicum,  id  est,  octa* 
vum,  qui  et  primus  est,  declaraturus  advenerat. 

CAPUT  XIV.  —  24.  Attende  igitur  sacratissimum 
triduum  crucifixi,  sepulti,  suscitati.  Horum  trium 
quod  significatcrux,  in  prassentiagimus  vitaiquod 
autem  significatsepuilura  etresurrectio,  fideac  spe 
gerimus.  Nunc  enimdiciturhomini :  Tolle  crucem 
tuam  etsequereme(Matth.  xvi,24).Curciaturautem 
caro,cummortificanturmembrano8tra,quflBsuntsu- 
perterram,fornicatio^immunditia,luxuria,avarilia, 
etcffitera  hujusmodi,de  quibusidemdicit^^uecun- 
dum  camem  mxeritis^  moriemini ;  si  autem  spiritu 
facta  camis  mortificaveritis,  vivetis  (Rom.  ui,  13). 

*  Edd.,  nullius  erat,  doneeveniret  Chriitns,  qui  retut' 
gensMc,  At  Mss.  careDl  his  verbis,  donecveniretChristus. 

*  l!)dd.,aj;fiMm  oeeidere. M ss.  autem  habent.ovtfm :  quam 
vocem  hac  iu  re  frequens  usurpat  Augustinus,  juxta 
groecum  lexlum,  qui  probaion  nabet,  uti  observat  in 
quaest.  M  super  Exodimi. 


Hinc  etiam  de  seipsodicit:  Mundusmihicruetfixut 
estyCt  ego  mundo  (CraL  vi,  14).  EiBholoco  iScientes, 
inquit,  guia  vetus  homo  noster  simul  crueiflxus  est 
illo,ut  evacuetur  corpuspeccati,ut  ultra  non  servia- 
mus  peccato  (Rom.  vi,  6).  Quandiu  ergo  id  agunt 
operanostra,  utevacueturcorpus  peccati,quandiu 
exterior  homo  corrumpitur,  ut  intcrior  renovetur 
de  die  in  diem,  tempus  est  crucis. 

25.  H«c  sunt  etiam  bona  opera  quidem,  tamen 
adhuc  laboriosa,  quorum  merces  est  requies :  sed 
ideo  dicitur,  Spe  gaudentes,  ut  cogitantes  requiem 
futuram,cum  hilaritateiu  laboribusoperemur.Hanc 

..  hilaritatem  significat  crucis  latitudo  in  transverso 
f  ligno,ubi  figuntur  manus.  Per  manus  enim  opera 
intelligimus ;  perlatitudinem,hilaritatem  operantis, 
quiatrislitia  facit  angustias  ;  per  altitudinem  vero 
^  cuicaput  adjungitur,  exspectationemretributionis 
de  sublimi  justitia  Dei,  qui  reddetunicuiqucsecun- 
dum  opera  sua,  iisquidem  qui  secundum  toleran- 
tiamboni  operisgloriam,  et  honorem,  etincorrup- 
tionem  queerentibus  vitam  seternam  {Id.  ii,  6,  7). 
Itaque  longitudo,  qua  totum  corpus  extenditur, 
ipsam  tolerantiam  significat,  unde  longanimesdi- 
ountur  qui  tolerant.  Profundum  autem  quod  terrae 
infixum  est,  secretum  sacramenti  prflefigurat.  Re- 
cordaris  enim,  nisi  fallor,  qufle  verba  Apostoli  in 
ista  designationeorucisexpediam,ubiait:  /n  chari' 
tate  radicati  atque  fundati,  ut  possitis  comprehen" 
ders  cum  omnibus  sanctis  quae  sU  tongitudo^  lati" 
tudo,  altitudo  et  profundum  (Eph.  ui,  17,  48).  Ea 
vero  qufie  nondum  videmus,  et  nondum  tenemus, 
sed  fide  et  spegerimus,  inalio  biduofiguratasunt. 
Haec  enim  quse  nunc  agimus,  tanquam  clavis  prae- 
ceplorum  in  Dei  timore  confixi.siout  scriptum  est, 
Confige  clavisatimore  tuocamesmeas{PsaLci^in. 
120),  in  necessariis  deputantur,  non  in  eisquae  per 
seipsa  appetenda  et  coocupiscenda  sunt.  Unde  il- 
lud  optimum  se  dicil  concupiscere,  dissolvi,et  esse 
cum  Christo :  manere  autem  in  came  necessarium, 
inquit,  propter  vos(Phitipp,  i,  23,24).  Quod  ergoin- 
quit,  dissolvi,  et  esse  cum  Christo,  inde  incipit  re- 
quies,  quse  non  interrumpitur  resurrectioney  sed 
clarificatur  ;  qufle  tamennuncfide  retinetur,  quia 
justus  ex  fide  vivit  (Habac.  w,  4).  An  t^noralis^in- 
qui  t,^tiontam  quicumque  baptizatisumus  in  Christo 
Jesu,  in  morteipsius  baptizati  sumus  ?  ConsepuUi 
ergo  ilU  sumus  per  baptismum  in  mortem  (Roim. 
VI,  3,  4).  Unde,  nisifide^Neque  enim  jam  in  nobis 
perfectum  est,  adhiic  in  nobismetipsisingemiscen- 
tibus,  et  adoptionem  exspectantibus,redemptionem 
corporis  nostri  :  Spe  enim  salvi  facti  sumus  ;  spes 
autem  qux  videtur  non  est  spes  :  quod  enim  videt 
quis,quid  sperat  ^si,autemquod  non  videmusspera' 
mus,  perpalientiam  exspectamus  (id,  vni,24,  25). 

26.  Quod  memeuto  quam  saepe  commemorem,ne 
jam  nuncinista  vitanos  beatos  fieri  deberearbitre- 
mur,  et  ab  omnibusdifficultatibusliberos  ;actioin 
aogusliis  rerum  temporalium  ad  versus  Deum  ore  sa- 
crilegomurmuromus.quasinonexhibeatquodpro- 
misit .  Promisi t  quidem  etiam  huic  vittt  nacessaria ; 


917 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


218 


sedaliasuDtsolatia  miserorum,  alia  gaudia  beato- 
Tum,  Domine,iaq\ilt,secundum  muUitudinem  dolih' 
rum  meomm  in  corde  meo^  exhorlationes  tuxju- 
eundaverunl  animan  meam  {Psal.  xoiu,  19).  Noa 
ergo  murmuremus  iudifflcultatlbus,  ne  perdamus 
latiludinem  hilaritatis,  de  qua  dicitur,  Spe  gauden' 
tes  :  quia  sequitur,  in  tnbulalione  patientes  {Rom, 
XII,  12).  NovaergovitainfidenuQciaclioalur,et  spe 
geritur  :  nam  tunc  perfecta  erit,  cum  absorbebitur 
mortalea  vita,cumabsorbebilurmor8  inyictoriam, 
cum  illa  novissima  inimica  desUruetur  mors,  cum 
immutati  fuerimus,  et  sequales  Angeiis  effecti: 
Omnes  «ntm,  inquit,  resurgemus ;  sed  non  omnes 
immutabimur  (I  Cor.  xv,  54,  26, 51).  Et  Dominus  : 
Srunl,  inquit,  cequales  Angelis  Dei  (Luc.  xx,  36). 
Apprehensi  enimsumusmodo  in  timore  perfidem, 
lunc  autem  apprehendemus '  in  cbaritate  per  spe- 
Giem.  0*Mndiuenim  sumus  incorpore,  peregrina- 
mur  a  Domino :  per  fidem  enim  ambulamus,  non 
peripedem  (11  Cor,  v,6).  IpseilaqueApostolus  qui 
dicit»  tU  apprehendam,  sicut  apprehensus  sum^ 
aperte  se  non  apprehendisse  confitetur :  Fratres, 
iaquit,e^o  me  non  arbitror  apprehendisse(Phiiipp. 
III»  12,  43).  Sed  tamen  quia  ipsa  spes  ex  promis- 
tione  veritatiscertanobisest,  cum  diceret,  Conse- 
puUiigitur sumus  itti  per  baptismum  in  mortem, 
subjunxit  etait,  ut  quomodo  surrexit  Christus  ex 
mortuispei*gtoriamPatrit,itaet  nos  innovitate  vitx 
ambutemus  {Rom.  vi,  4).  Ambulamusergo  in  reiabo- 
ris,  sed  inspe  quictis^in  carne  vetustatis,sed  ia  fide 
Dovitatis.  Dicit  enim,  Corpus  quidem  mortuum  est 
propter  peccatum  ;  spifHtus  autem  vitaest  *  propter 
jutlUiam.  Si  autem  Spi^ntus  ejus  qui  suscitavit  «/e- 
sum  Christum  a  mortuis  habitat  in  vobis  ;  qui  sus- 
eiiaviiJesumChristumamortuis  vivificabit  etmor^ 
ialia  corpora  vestra  per  inhabitantem  Spiritum 
ejus  m  volns  (Id  vin,  10,  li). 

S7.  Haec  et  exautoritatedivinarum  Scripturarum 
et  iiDi  versas  EcoiesiflB,  qufle  toto  orbe  diffunditur,  con- 
seasione,  per  anniversarium  Pascha  celebrantur, 

CAPUT  XV.  —  In  magno  utique  sicut  jam  inteili* 
gisy  sacramento.  Et  iu  Scripturis  quidem  veteribus 
ad  agendum  Pascha  non  est  prflBceptum  tempus, 
nisi  ex  mense  novorum,  a  luna  quarta  decima  us« 
que  ad  vicesimam  primam  :  ex  Evangelio  tamen, 
quia  manifestum  est,  quo  etiam  die  Dominus  cru- 
cifixus  sit,  et  in  sepultura  fuerit,  et  resurrexerit, 
adjuncta  est  etiam  ipsorum  dierum  observatio  per 
patrum  conciIia,etorbi  unirerso  christianopersua- 
sum  esteomodo  Pascha  celebrari  oportere. 

28.  Qnadragesima  sane  jejuniorum  hal)et  aucto- 
ritatem»  et  in  veteribus  Ubris  ex  jejunio  Moysi 
(Bxod.  XXXI V,  28)  et  Eiiae  (III  Reg.  xix,  8) ;  et  ex 
ETangelio,  quia  totidem  diebus  Dominus  jejunavit 
(Maith.  IV,  2),  demonstrans  Evangeiium  non  dis- 
seatire  a  Lege  et  Prophetis.  In  persona  quippe 
Moysi,  Lex  ;  in  persona  Eiifle,  Prophetfle  accipiun- 

*  Lov.,  ImM  QnUem  apprehendemur,  Sed  melius  alii, 
apmrekendemui. 

«Bdd.,  vifHt.  At  Mss.,  vitaett,  juxta  grfficum,  duoi 
dia  Hkaioitmin. 


tur,  inter  quos  et  in  monte  gioriosus  apparuit ;  ut 
evideutius  emineret  quod  de  illo  dicit  Apostolus  ; 
Testimonium  habens  a  Lege  et  Prophetis(Rom.  iii, 
21).  In  quaergo  parte  anni  congruentius  observa- 
tio  Quadragesimne  constituerelur,  nisi  confiniatque 
contigua  dominicaB  passioni  ?  Quia  in  ea  signifi- 
catur  haec  vila  laboriosa,  cui  opus  est  continentia 
ut  ab  ipsius  mundi  amicitia  jejunetur  ;  qu»  utiqiie 
faliaciter  blandiri,  et  iliecebrarum  fucos  circums- 
pargere  atque  jactare  non  cessat.  Numero  autem 
quadragenario  vitam  istam  proptereafigurari  arbi- 
tror  quia  denariusin  quo  est  perfectio  beatitudinis 
nostrflB,sicut  inoctonario,quia  reditad  primum,ita 
in  hoc  mihi  videtur  exprimi  :  quia  creatura,  quae 
septenario  tiguratur,  adhfleret  Creatori^in  quo  de- 
claratur  unitas  Trinilatis  per  universum  mundum 
temporaliter  annuntianda ;  qui  mundus  et  a  qua- 
tuor  ventis  deltmatur,  etqualuorclementiserigitur, 
etquatuor  anui  temporum  vicibus  variatur.  Decem 
autem  quater  inquadragiutaconsummantur,qua- 
drageuarius  autem  partibus  suiscomputatus,  addit 
ipsum  denarium  el  tiunt  quinquaginta  tanquam 
merces  laboris  et  conlinentifle.  Neque  enim  frustra 
ipse  Dominus  et  quadraginta  dies  post  resurrec- 
tionem  in  hac  terra  et  in  bac  vita  cum  Discipulis 
conversatusest,  et  posteaquam  ascendit  in  coelum, 
decem  diebus  interpositis  promissum  misit  Spiri- 
tum  sanctum,  completo  die  Pentecostes  :  qui  dies 
quinquageuariushabetalturumsacramentum,quod 
septies  septem  quadraginta  novem  tiunt ;  et  cum 
rediturad  initium,  qui  est  octavus,  qui  etprimus 
dies,  quinquaginta  compienlur  ;  qui  celebrantur 
post  Doinini  resurrectionem,  jam  in  figura  non 
laboris,  sed  quietis  et  IflBtitiflB.  Propter  hoc  et  jeju- 
niarelaxantur,  etstantes  oramus,  quodest  signum 
resurrectionis.  Unde  etiam  omnibus  diebus  domi-^ 
nicis  id  ad  altare  observatur,  et  Alleluia  canitur» 
quod  significat  actionem  nostram  futuram  non 
esse  nisi  laudare  Deum,  sicut  scriptum  est :  Beati 
qui  habitant  in  domo  tua,  Domine  ;  in  sjecutasaecU' 
lorum  laudabunt  te  (Psal.  lxxxiii,  5). 

CAPUT  XVI.  —  29.Seddiesquinquage8imusetin 
Scripturis  commendatur ;  et  non  tantum  in  E  vangelio 
quia  tunc  Spiritus  sanctus advenit,8ed  etiam  in  vete- 
ribus  Libris.  Nam  et  ibi  posteaquam  Pascha  occiso 
agno  celebraverunt,diesquinquaginta  numerantur 
usquead  diem  quoLexdataestinmonteSinafamu- 
loDei  Moysi,  digito  Dei  scripta  (Exod.  xu,  xix,  xx, 
xxxi) :  in  libris  autem  Evangeiii  apertissime  decla- 
ratur,digitumDeisignificareSpiritumsanctum.Cum 
enimunusevangelisladixisset,  In  digitoDei  ejicio 
dxmonia  (Luc.  xi,20) ;  alius  hoc  idem  ita  dixit,  In 
spvntuDeiejiciodxmonia  (Matih.  xu,28).  Quishanc 
Iietitiam  divinorum  sacramentorum,  cum  saufledo- 
ctrinflBluceclarescuntSnoQpreeferatuniversismundi 
hujusimperiis,  etiam  inusitata  felicitate  pacatis  ? 
Nonne  tanquam  duo  Seraphimclamant  ad  invicem 
concinentialaudes  Aitissimi:  Sanctus^sanctus^san' 
ctuSyDominus  Deussabaoth  {Isai.  vi,3) ;  itaduo  Tes- 

*  Ploriac.  Ms.,  tuera  cretcunt. 


8i9 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


no 


tameiita  fideliter  concordantia  sacratamconcinuat 
yeritatem?Occiditurovis,celebraturPascha,etiater- 
positis  qninqnaginta  diebus  datur  Lex  ad  timorem 
scripla  digito  Oei.  Occiditur  Ghristus,qui  tanquam 
OYisadimmolandumductusest,sicutIsaiastestatur 
(Isau  Liii,  7),celebratur  verum  Pascha,  in  interpo- 
sitis  quinquaginta  diebus  daturad  charitatem  Spi- 
ritus  sanctus,  qui  est  digitus  Dei,  contrarius  homi- 
nibus  sua  queerentibus,  et  ideo  jugum  asperum  et 
sarcinam  gravem  portantibus,  nec  invenientibus 
requiem  animabus  suis  ;  quia  charitas  non  quserit 
quae  sua  sunt  (I  Cor.  xiii,  H).  Ideo  animositas  haB- 
reticorum  semperinquietaest,  quosmagorumPha- 
raonis  habere  conatum  declaratApostolus,dicens: 
Sicut  enim  Jamnes  ei  Mambres  restiterunt  Moysi, 
sicet  istiresistunt  veritati,  komines  mente  corrup- 
tt,  reprobi  circa  fidem  :  sed  ultra  non  proficient ; 
dementia  enim  eorum  erit  manifesta  omnibus^  sicut 
et  illorumfuit  (II  TimAWy^),  Quia  enim  per  ipsam 
corruptionemmenlisinquielissimifuerunt,  in  signo 
tertio  defecerunt,  fatentes  sibi  adversum  esse  Spi- 
ritum  sanctum  qui  erat  in  Moyse.  Nam  deficientes 
dixerunt :  Digitus  Deiest  hic{Exod,  viii,  19).  Sicut 
autera  conciliatus  et  placatus  Spiritus  sanctus  re- 
quiem  praestat  mitibus  et  humilibus  corde,  ita  con- 
trarius  et  adversus  immites  ac  superbos  inquietu- 
dine  exagitat.  Quam  inquietudinem  muscsB  illae 
brevissimaB*  significaverunt,  subquibusmagiPhu- 
raonis  defecerunt,  dicentes  :  Digitus  Dei  est  kic, 

30.  Exodum  lege,et  vide  ubi  Paschacelebraverunt, 
post  quot  diesdata  sitLex.LoquiturDeusad  Mojsen 
in  eremo  Sina  die  primo  '  mensis  tertii.  Nota  ergo 
unum  diem  exingressu  ipsius  tertii  mensis,  et  vide 
quiddicatinterceetera  iDescende,  inquit,/^5^are;?o- 
pulo,et  purifica  illos  kodieet  cras.et  laventvestimen' 
ia  suay  et  sint  parati  in  diem  tertium.  Tertia  enim 
die  descendet  Dominus  in  montemSina  coram  omni 
populo  {Id,  XIX,  10, 11):  tunc  data  est  Lex  tertiosci- 
licetdietertiimensis.Numeraitaqueaquartodecimo 
primi  mensis  die,  quofactum  est  Pascha,  usque  ad 
diem  terlium  tertiimensis,etinveniesdecemetsep- 
tem  dies  primi  mensis,  triginta  secundi,  tres  tertii, 
qui  ftunt  quinquaginta.  Lex  in  arca  est  sanclificatio 
incorpore  Domini,  per  cujusresurrectionem  nobis 
requies  futura  promittitur,  adquam  percipiendam 
Spiritu  sancto  charitas  inspiratur.  Spiritus  autem 
nondum  erat  datus,  quia  Jesus  nondumerat  clari- 
ficatus  (^oan.  vii,  39).  Unde  prophelia  illacantata 
ei\:Exsurge,  Domine^  in  requiem  iuam,  tu  et  arca 
sanctificationis  tu3B(Psal.cxx:^\,S).  Ubi  requies^  ibi 
sanclificatio.  Unde  nunc ut amemusetdesideremus, 
pignusaccepimus.Vocanturautemadrequiemalte- 
rius  vitffi,quo  ab  ista  vita  lransitur,quodPascha  signi- 
ficat,  omnes  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus 
sancti. 

CAP.  XVII.  —  31.  Proplerea  quinquagenarins  nu- 
merus  ter  {nultipiicatus,addito  ad  eminentiam  sacra- 

*  Edd.f  graviuima.  Sed.    verius  Mss.,   brevitsimeet  ut 
liqnet  ex  lib.  3  de  Trinit.,  c.  7. 

*  Lov.,  die  tertio  mensit  terlii.   Gastigavimus  ad  Mss. 
duos  Vaticanos  et  Sorbonicum  unum,  die  primo. 


menti  ipso  ternario,et  in  illis  magnis  piscibus  inveni- 
tur,quos  jam  Dominuspostresurrectionem  novam 
vitam  demon  s  trans,a  dextera  parte  le  vari  imperavit; 
necretiaruptasunt(«/oan.  xxi,  6,  11),  quiatunchae- 
reticoruminquietudo  nonerit.  Tunchomo  perfectus 
et  quietus,purgatus  in  animo  et  in  corpore  per  eloquia 
Domini  casta,  argentum  igae  examinatum  terrae, 
purgatum  septuplum  (Psal,  xi;7),accipiet  mercedem 
denarium,  ut  sint  decem  et  septem.  Nam  et  in  hoc 
numero  sicutin  aliis  multiplices  figuras  exhibenti- 
bus,sacramentum  mirabile  reperitur.Nec  immerito 
etiam  Psalmus  septimus  decimus  in  Regnorum  li- 
bris  solusinteger  legitur  (II  Reg,  xxii,  2. -51)  ;  quia 
regnum  illud  signiHcat,  ubi  adversarium  non  ha- 
bebimus.  Titulus  enim  ejus  est :  In  die  qua  eruii 
eum  Dominus  de  manu  omnium  inimicorum  ejus, 
el  de  manu  SaHt,  Quis  enim  figuratur  in  David, 
uisiillequiveuit  secundum  carnem  ex  semine  Da- 
vid  ?  (Rom.  I,  3.)  Qui  ulique  in  corpore  suo,  quod 
est  Ecclesia  adhuc  patitur  inimicos.  Unde  illi  per- 
secutori  quem  voce  mactavit,  et  in  suum  corpus 
trajiciens  quodammodo  manducavit,  sonuit  de 
ccelo  :  Saule,  Saule,  quidmepersequeris?  (Aci,  ix, 
4.)  Quandoautemeruetur  hoccorpusejusde  manu 
omniuminimicorum  ejus,  nisi  cum  et  illa  novisst- 
ma  inimica  destruetur  mors  ?Ad  hoc  tempus  per- 
tinuit  niimerus  ille  centum  quinquaginta  trium 
piscium.  Nam  et  ipse  numerus  septimus  decimus 
surgens  in  trigonum,  ceutum  quinquaginta  trium 
summam  complet.  Ab  uno  quippeusque  ad  decem 
etseptem  surgens,omnesmediosadde,  etinvenies: 
ad  unumscilicet  adde  duo,  fiunt  uliquetria  ;  adde 
tria,  fiuntsex;  adde  quatuor,  fiunt  decem  ;  adde 
quinque,  fiunt  quindecim ;  adde  sex,  fiunt  viginti 
unum  ;  adde  ita  cffiteros,  et  ipsum  decimum  sep- 
timum,  fiunt  centum  quinquaginta  tria. 

32.H8Bcde  Scripturis  firmissime  tenentur,  id  est 
Pascha  et  Pentecostes.  Nam  ut  quadraginta  illi  dies 
ante  Pascha  observentur,  EcclesiaB  consoetudo  * 
roboravit;  sic  eliam  utoctodiesNeophytorum  dis- 
tinguantura  caBteris,  id  est,  utoctavusprimo  con- 
cinat.  Ut  autem  Alleluia  per  illos  solos  dies  quia-\ 
quaginta  in  Ecclesia  cantetur,  non  usquequaque 
observatur  :  nam  et  aliis  diebus  varie  cantaturalibi 
atque  alibi  ;  ipsis  autem  diebus  ubique.  Ut  autem 
stantesinillisdiebus  et  omnibusdominicisoremus, 
utrum  ubique  ser  vetur  ignoro :  tamen  quid  in  eo  sequa* 
tur  Ecclesia,dixi  ut  potui  ,et  arbitror  esse  manifestum. 

GAP.XVin.~33.Delavandisveropedibus,camDo- 
minushocpropterformamhumiIitatis,propterquam 
docendamvenerat,commendaverit,sicutipsecoase- 
quenterexposuit^quaesitumestquonamtemporepo* 
tissimum  res  tanta  etiam  facto  doceretur,  et  illud 
tempus  occurrit,  quoipsacommendatioreligiosius 
inhaBreret.  Sed  ne  ab  ipsum  sacrameatum  Baptis- 
mi  videretnr  pertinere,  multihocin  consuetudinem 
reciperenoluerunt.  Nonnulli  etiam  de  consuetudine 
auferre  non  dubitaverunt.  Aliqui  autem  ut  hoc  et 
sacratiore  tempore  commendarent>  et  a  Baptismi 

>  Am.  Bad.  Er.  et  M  ss.  tres :  Ecdesim  consensio  roborcmt. 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


sacramento  distinguerent,  vel  diem  tertium  octa- 
Tarum,  quiaetternarius  numerus  in  uiultis  sacra- 
mentis  maximeexcellit,  vel  etiam  ipsum  octavum 
ut  bocfaoerentelegeruDt. 

34.  Miror  sanequidita  volueris,  utde  iisquaB  varie 

perdiversalocaobservantur,  tibi  aliquascriberem» 

cum  et  non  sitnecessarium,et  una  in  his  saluberrima 

regularetinendasit,  utqutenon  suntcontra  fidem, 

nequecontra  bonos  mores,et  habent  aliquid  ad  ex- 

hortationemvit«melioris,ubicumque  institui  vide- 

mus,  velinstitutacognoscimus,  nonsolum  nonim- 

probemusysedetiamlaudandoetimitando  sectemur 

si  aliquorum  infirmitas  nonita impedit,  ut  amplius 

detrimentumsit.Sienim  eo  modoimpediatutmajo- 

rastudio8orumlucrasperandasint,quamcaIumDia- 

torumdetrimentametuenda,sinedubitationefacien- 

dumest,maximeidquodetiamdeScripturisdefeDdi 

potest;  sicutde  hymnis  etpsalmiscanendis,cum  et 

ipsiusDominietAposloIorumhabeamusdocumenta 

etexempla  et  precepta  *.  De  hac  re  tam  utili  ad  mo- 

vendumpieanimum^et  accendendum  divinae  dilec- 

tionis  afifectumyvaria  consuetudo  est^etpleraque  in 

Africa  Ecclesi»  mem bra  pigriora  sunt :  ita  ut  Dona- 

tistas  nosreprehendant^quod  sobrie  psallimus  inec- 

desiadivina  canlica  Prophetarum,  cum  ipsiebrie- 

tates  suasad  canticumpsalmorum  humano  ingenio 

compositorum,  quasi  ad  *  tubas  exhortationis  in- 

flamment.  Quando  autem  non  est  tempus,  cum  in 

eedesia  fratres  congregantur,  sanctacantandi,  nisi 

cumlegitur  autdisputatur,  aut  antistes  clara  voce 

depreeatur,  autcommunisoratio  voce  diaconi  indi- 

dtur? 

GAPLnr  XIX. —  35.  Aliis  vero  particulis  temporum 
quid  meiius  a  congregatis  Ghristianis  fiat,  quid  uti- 
iius,  quid  sanctius  omnino  non  video.  Quod  autem 
instituitur  prttter  consuetudinem  ,ut  quasi  observa- 
tio  sacramenti  sit,  approbare  non  possum,  etiamsi 
molta  huj  usmodi  propter  non  nullar  um  vel  sanctar  um 
vel  turbuientarum  personarum  scandala  devitanda, 
Ul>eriu8  improbare  non  audeo.  Sed  hoc  nimis  doleo, 
quod  multa  quaB  in  divinis  libris  saiuberrime  pras- 
eeptasunt,  minus  curantur ;  et  tam  mullis  praasump- 
tionibussicplena  suntomnia,  utgravius  corripiatur 
qai  per  octavas  suas  terram  nudo  pede  tetigerit, 
quam  qui  meutem  vinolentia  sepelieriL  Omniaita- 
que  talia,  quae  neque  sanctarum  Scripturarum 
auctoritatibuscontineutur,  necinconciliis  episcopo- 
rum  statutain  veniuntur,nec  consuetudine  univers® 
EcclesisB  roborata  sunt,  sed  pro  diversorum  locorum 
diversismoribu8innumerabiIitervariantur,ilautvix 
aatomniao  nunquam  inveniri  possint  caus<e,  quas 
in  eis  Instituendis  homines  secuti  sunt,  ubi  facultas 
tribuitur,siQe  ulladubitatione  resecanda  existimo. 
Quamvis  enim  neque  hoc  inveuiri  possit,  quomodo 
contra  fldem  sint;  ipsam  tamen  religionem,  quam 
paucissimiset  manifestissimiscelebrationum  sacra- 
menUs  misericordia  Dei  esse  liberam  voluit,  servi- 

*  Msa.  plares,  habeamui  exemplutn  ei  profeepia  de  hae 
rf,  ctc. 

*  Hoc  revocaTimus  ez  Mss.  particulam  ad,  queein  Edd. 
desideratur. 


libus  oneribus  premunt,  ul  tolerabilior  sit  conditio 
Judfieornm,  qui  etiamsi  tempus  libertatis  non  agno- 
verunt,  legalibus  tamen  sarcinis,  non  humanis  pree- 
sumptionibus  subjiciuntur.  Sed  Ecclesia  Dei  inter 
multam  paleam  multaque  zizania  constituta,  multa 
toierat,  et  tamen  quae  sunt  contra  fidem  velbonam 
vitam  non  >  approbat,  uec  tacet,  nec  tacit. 

CAPUT  XX.  —  36.  Itaque  illud  quod  scripsisti, 

quosdam  fralres  ita  temperare  se  a  carnibus  eden- 

dis,  ut  immundas  arbitrentur,  apertissime  contra 

fidem  sanamque  doctrinam  est.  Ex  hinc  ergo  si 

diutius  disputare  voluero,pote3t  putari  a  noonuUis 

obscure  hinc  Apostolum  praecepisse ;  qui  etiam 

inter   multa  qn»;  de  hac  re  dixit,  sic  detestatus 

est  haereticorum  impiam  opinionem,  ut  diceret : 

Spiritus  autem  manifette  dicil  quia  in  nouissimis 

lemporibus  recedent  guidam  a  fide,  attendentes 

spirilibus  seductionis  et  doctrinis  dsemoniorumy  m 

hypocrisimendaciloquorumy  cauleriatam  habenies 

conscientiam  suam,  prohibenies  nubere,  abstinere  a 

cibis  quos  Deus  creavii  ad  percipiendum  cum  gra' 

tiarum  aciione  fidelibus,   ei  iis  qui  cognoverunt 

veritatem :  guia  omnis  creatura  Dei  bona  esi,  et  nihil 

abjiciendum  guod  cum  gratiarum  actione  percipi- 

tur ;  sanciificatur  enim  perverbum  Deieiorationem 

(I  Tim.  IV,  1 5).Et  alio  loco  de  his  rebus  Joquitur:Omnia 

munda  mundis;  immundis  autem  et  infldelibus  nihil 

est  mundum ;  sed  polluta  sunt  eorum  et  mens  et 

conscienlia(Tit,  i,  15).Tuip8e,legec»tera,etreoita 

quibus  potes,  ut  ne  in  se  irritam  faciant  gratiam 

l)ei,  quia  in  libertatem  vocati  sunt;  tantum  ne 

libertatem  in  occasionem  carnis  assumant,  et  ideo 

jam  nolint  refrenandee  carnisconcupiscentiffi  causa 

a  quibuslibet  cibis  temperare,quianon  eis  permit- 

titur  superstitiose  atque  infideliter  facere. 

37.  Hi  vero  qui  de  paginis  evangelicis  sortes  le- 
gunt  (a),  et  si  optandum  est  ut  hocpotius  faciant, 
quam  ad  dflemonia  consulenda  concurrant ;  tamen 
etiam  ista  mihi  displicet  consuetudo,  ad  negotia 
saecularia,etadvitaehujus  vanitatem,propteraIiam 
vitam  oquentia  oracula  divina  velte  convertere. 

GAPUT  XXI.  —  38.  Hffic  tibi  si  satis  esse  ad  ea 
quffi  requisisti  non  putaveris,  nimisignoras  et  vires 
et  occupationes  meas.  Tantum  enim  absum  ab  eo 
quod  putasti  nihil  me  latere,  ut  nihil  in  epistola  tua 
legerim  tristius,  quia  et  apertissime  falsum  est ;  et 
miror  quia  hoc  te  latet,  quod  non  solum  in  aliis  in- 
numerabilibus  rebus  multa  me  latent,  sed  etiam  in 
ipsis  sanctis  Scripturis  multa  nesciam  plura  quam 
sciam.  Sed  ideo  spem  in  nomine  Christi  non  in- 
fructuosam  gero,quia  non  solum  credidi  Deo  meo,  in 
illis  duobus  prfficeptis  totam  Legem  Prophetasque 
pendere  (Maith.  xxii,  40),  sed  etiam  expertus  sum, 

<  Sic  in  prius  ezcusis.  At  in  Mss.  plerisque  habetur,  qua 
tunt  eonira  fidem  nee  bonut  approoat,  nee  taeet,  etc. 

(a)  InterCapitulariaRegumFrancoruinJn  tcrtio  Capitu- 
lari  anni  789  ezstat  capitulum  4  :  c  Ut  nullus  in  Psalterio, 
c  velin Evanffelio, vel in  aliis rebussortire proesumat, nec 
c  divinationcs  aliquas  observare :  •  id  quod  ante  vetuerant 
conciliaA^thenseanni506, can.  42  ;Aurclian.  an  511,c. 
30  ;Autissiodorensc, an.  578, c. 4.  Quonam  autem  modo 
fieret  istud  sortilegii  genusper  Libros  divinos.addisces  ex 
V.  C.  Stephani  Baluziinotis  in  idem  capitulum. 


m 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


284 


ezperiorque  quotidie;  quaQdoquidem  nullum  mihi 
sacramentum,  aut  aliquis  sermo  admodum  obscu* 
rior  de  sacris  Litteris  aperitur,  ubi  non  eadempr»- 
cepta  reperiam  :  Finis  enim  prxcepli  est  charitas 
de  corde  puro,  ei  conscientia  bona  et  fide  non  ficta 
(1  Tim.  1,5);  eiplenitudo  legis  charitas{Rom.  xiu,  10). 

39.  Itaque  et  tu^  cliarissime,  sive  ista,  sive  alia, 
siclege,  sic  disce,  utmemineris  verissime dictum : 
Seientia  inftat^  charitas  xdifical  (I  Cor.  vui,  i). 
Charitas  autem  non  amulatur,  non  inflat.  Sic  ita- 
queadhibeaturscientiatanquammachinaquffidam, 
per  quam  structuracharitatisassurgatquffimaneat 
in  ffiternum.etiamcum  scientia  destruetur  {Id.  xui, 
4,  8)  :  quffi  ad  finem  charitatis  adhibita  multum 
est  utilis  ;  per  se  autem  ipsa  sine  tali  fiQe,  non 
modo  superfluay  sed  etiam  perniciosa  probata  est. 
Scio  autemquam  tecogitatio  sancta  cuslodiat  sub 
ambraculo  alarum  Domini  Dei  noslri.  Sedideo  h»c, 
etsi  breviler,  monui,quoniam  novi  eamdem  ipsam 
oharitatem  tuam,  quae  non  ffimulatur,hanc  episto- 
lam  multis  daturam  atque  lecturam. 

EPISTOLA  LVI  •  (a). 
Augustinus  ad  Celeremy  jubens  eum  Littera»*um 

sacrarumstudio  incumbere,  ut  discat  hanc  vUam 

collatione  setemse  essejumum  ;  el  Donatistarum 

secta  se  abdicet. 
Domino  eximio  meritoque  hooorabili  el  dilectissi- 
mo  filio  Cbleri,  Augustinus^ 

\,  Promissi  mei  et  tuas  voluntalis  immemor  non 
sum.  Sed  quoniam  visitandarum  ecclesiarum  ad 
meam  perttneQtium  curam  necessitate  profectus 
8um,  necpermeipsedebitum  continuo  reddere  po- 
tui:metibitamendiutiusdeberenolui,quodpossetet 
mehabenteredhiberi.  Proindecharissimofilio  pres- 
byteroOptatodelegavi,  uteishoris  quas  tibi  oppor- 
tuniores  videris,  tecum  legat  eaquse  poUicitussum : 
cum  totumfieri  possepersenserit,hoc  etiam  Eximie- 
tas  tua  quam  grate  acceperit,  tam  impigre  atque 
acriter  faceresuadebit.  Quantum  autem  te  diligam, 
aalubribusque  studiis  in  rerum  divinarum  atque 
humanarum  cognitione  oblectari  atque  exerceri 
velim>  credo  quod  optime  intelligas. 

2.Charitatem  officiimeisi  non  aspernaris,spero 
in  ipsaQde  christiana,et  in  moribus  jam  ita  consti- 
tutffi  personffl  tufficongruis,talesteprovectushabi- 
turum,  ut  hujus  fumi  vel  vaporis  temporalis,  quffi 
vitahumanadicitur,ultimumdiem,quemnullimor- 
taliumevitareconceditur,  vel  avidus  vel  securusvel 
oerte  non  desperate  8oIlicitus,QOQ  in  vanitate  erroris, 
sedinsoliditateveritatisexspectes.Quamcertumest 
enim  tibi  vivere  te,  tam  sit  certum  doclrina  salutari 
istam  vitam  qu»  indeliciis  temporalibus  agitur,io 
comparatione  vitffiffiternffiquffi  nobis  per  Christum 
atque  in  Christo  promittitur,  non  vitam  sed  mortem 
esse  deputandam.  Nullo  modoautem  dubitaverim 

i  In  Vaticanis  Mss.  additur,  in  Domino  talutem,  Celer 
porro  cui  hsBC  Epistoia  scribitur,  proconsulatum  Afric» 
gessit  an.  429,  uti  exdatis  ad  ipsum  legibus  intelligitur. 

*  Reperta  in  Mss.  taotum  Corbeiensi  et  duobus  vati- 
canis,  preeter  edit.  Lov. 

(a)  Alias  237 :  quae  autem  56  erat,  nunc  118.  Scripta 
forte  circa  an.  100. 


de  indole  tua,  quod  ista  consuetudine  Donatistarum 
facillime  te  extrahes,8i  religiosissime  ipsam  christia- 
nam  puritatem  non  parvipenderis.  Quam  inconous- 
sis  enim  documentorum  firmamentis  error  ille 
convineatur,  non  magnum  estetiam  tardisingenio, 
si  tantum  patienter  atque  intente  audieriot,  pervi- 
dere.Sed  ad  sectandam  insolitam  rectitudinem,U8i- 
tatffi  et  quasi  familiaris  perversitatis  vincuium 
abrumpere,  majorum  virium  est.  Et  nequaquam 
desperandumadjuvante  atque  exhortante  ipsoDo- 
mino  Deo  nostro,  de  generosa  libertate,  atque  plana 
virili  pectore  tuo.  Incolumem  te  Domini  Dei  nostri 
misericordia  tueatur,  domine  eximie  meritoque 
honorabilis  et  dilectissime  fili. 

EPISTOLA  LVIl  •  (a). 
Augustvius,  libro  quodam  suo  in  eam  rem  eonS' 
cripto,  Celerem  instruxerat,  mea  levUate  Dona* 
tistas  se  ab  Ecclesia  cathoUca  segregasse :  cui,  si 
eo  codice  satisfactum  non  sit,  promitlU  adhuc 
scripta.  In  fine,  cum  amico  quodam  donalista, 
Celeri  subiiito,  confetre  cupU. 
Domino  dilectissimomeritoquehonorabiliac  susci- 
piendo  filio  Cbleri,  Augustinus,  in  Domino  sa- 
lutem. 

1.  Nullam  fuisse  justam  causam,  cur  ab  orbe  ter- 
rarum,quoEcclesia  catholicasecundum  prophetica 
et  evangelica  promissa  diffunditur,  se  pars  Donati 
dirimeret,credo  quod  magis  quoque  considerans 
prudentiatuafacillimeintelligiLDequare.sidiligen- 
tior  disputatio  necessaria  est,  memini  mead  legen- 
dum  dedisse  benevolentiffi  tuffi  codicem,  cumid  te 
petisse  charissimus  mihi,  tuus  ^  filius,  meus  Gfficiiius 
intimasset;  quicodexnonpaucisdiebus  apudtefuit. 
Quem  si  rei  h^jus  cognoscendffi  studio,  vel  inter 
occupationes  tuas  legere  sive  voluisti  sive  potuisti, 
non  dubito  comperisse  prudentiam  tuam  nihil  eoa 
haberequod  probabiliter  coiitradicaut.  Et  siquid  te 
forte  adhuc  movel,  quantum  Deus  donatac  siaity 
forte  poterimus  respondere  interroganti,  aut  ad  le- 
gendum  itidem  aliquid  dare,  domine  dilectissime 
meritoque  honorabilis  ac  suscipiendc  fili. 

2.  Quapropter  peto  unitatem  catholicam  regioni 
Hipponensi  *  diligentius  commendes  homiuibus 
tuis^maxime  Paterno  et  Maurusio.  Vigilantiam  cordis 
tui  novi,necopus  est,  arbitror.plura  scribere ;  cum  si 
volueris,  facillime  possis,  et  quid  alii  curent  et  ca- 
veantinpossessionibustuis,  etin  re  tuaquidagatur 
addiscere.  In  re  tua  esse,  mihi  valde  affirmatum  est, 
amicum,cum  quo  cupio concordare ;  peto  faveas  ad 
hanc  rem,  ut  et  inter homines  magnam  laudem,  et 
apudOeum  habeasmagnam  mercedem:  jam  enim 
mihi  per  quemdam  Carum'  utriusque  nostrum  me» 
dium  mandaverat,  se  nescio  quos  violentes  suos  ti- 
mere  ne  faceret,quos  in  re  tuaet  te  favente  timere  aon 
poterit  ;  nec  ipse  in  eo  debes  diligere  non  oons- 

^  lo  editione  Lov.  deest,  tuu$,  At  habent  Mss.  Vati- 
cani  et  Gallicani. 
*Unu8  e  Vatic.  Mss.,  ngionis  Hippanentis, 

*  Lov.  omittit  Carum,  quod  nomen  ex  Mss.  restituimus. 

*  Recensita  ad  cb.  vc.  duos  v.  et  ad  Lov. 

ia)  Alias  210  :  quee  autem  57  erat,  nunc  187.  Scripta 
Ahquaoto  postsuperiorem. 


BPISTOLARUM  GLASSIS  TL 


226 


tantiam,  sed  plaDe  pertinaciam.  Turpe  est  eDim 
matare  senteDtiam,  8edverametrectam;namstui- 
tametnoxiam,  et  laudabile  et  salubreest.  Sicut  au- 
tem  ooostaotia  non  sinii  liominem  depravari  ,sic  per* 
UDaciaooasinitcorrigi :  proinde  sicu  t  ilia  laudanda, 
sic  ista  est  emendanda.  Presbjter  quem  mi8i,reiiqua 
tnflB  prudentiaB  planius  intimablt.  Incoiumem  feli- 
oemque  te  Deimisericordia  ducatur,dominediieo- 
tissime  meritoque  lionorabilis  ac  susoipiende  filii. 

EPISTOLA  LVIII  •  (a), 

Aagustinus  Bammachioviro  senalori  gralulatur^ 
quod  iuos  apud  Numidiam  colonos  donatistas 
adhoriaiionibus  suis  adduxerit  ad  Ecclesiam 
caiholieam. 

Domino  eximio  et  merito  suscipiendo,  atque  in 
Christi  Tisceribus  dilectissimo  fiiio  Pjlmmachio  S 
AuGusTuiuSy  in  Domino  salutem. 

1.  Bona  opera  tua  Ghristi  gratia  germinantia,  te 
nobisin  membrisejus  honorandum,etp]ane  notissi- 
mumdilectissimumquefecerunt.Nequeenimsiquo- 
tidiefaciemtuam  viderem,  notior  mihi  esses,  quam 
cnm  interiorem  tuum  pacis  decore '  pulchrum  ac  ve- 
ritatisluceradiantem,  in  unius  tui  facti  candorecon- 
spexi,conspexi  etagnovi.agnovi  et  amavi.Huic  nuno 
loqaor,  huic  scribo,  dilecto  amico  meo.qui  mihi  cor- 
poreabsentiabsensinnotuit.Verumtamenjamsimul 
eramusy  et  conjunoti  subunocapile  vivebamus,  in 
cujus  oharitatenisiradicatus  esses,  nontibi  tamdi- 
lecta  catholioa  unitas  foret,  nec  coIonostuosAfros, 
eo  terrarum  unde  Donatistarum  furor  exortus  est, 
hocestinmediaconsulariNumidia  constitutos,  taii 
admoaeresalioquio,tanto  fervore  spiritus  animares, 
utdevotionepromptissimaadsequendumeligerent, 
qoodte  talemac  tantum  virum  non  nisi  agnita  veri- 
tate  sequi  cogitarent,  et  tam  longe  a  te  locorum 
intervailis  remoti,  irent  sub  idem  caput,  atque  in 
ejos  membris  ia  SBternum  teoum  deputarentur,  ou- 
jus  prascepto  tibi  temporaliter  serviunt. 

2.  Inhocergo  tuofaoto  tecognitum  amplectens, 
ejsultavi  ut  gratularertibi  in  Ghristo  Jesu  Domino 
nostro,  tibique  has  gratuiatorias  litteras  mitterem, 
qualecumquespecimen  cordis  et  amoris  erga  te  mei ; 
nequeenim  amplius  potui.Sed  qusBso  ne  tu  hactenus 
qaidquid  te  diligo  metiaris :  perlectam  traasi  haoc 
epistolam  transitu  iovisibili  qui  ia  tus  fit,et  perge  co- 
gitaadoiapectusmeum,et  cernequid  illicdeteaga- 
tar.Patebitenimoculo  oharitatiscubiculum  charita- 
tis,quodolaudimusadversu8nugas  tumultuosas  sn- 
cuii,eum  illic  Deum  adoram  us ;  et  videbis  ibi  delicias 
IflstitisB  mesBde tambonooperetuo,  quas  nec  lingua 
eflari,aec  stilo  exprimere  valeo,  oaientes  atque  fla- 
graates  io  sacrificiolaudis  ejus,  quoinspiraute  hoo 

^  In  Mss.quatQor  scribitur.PatmacAto.Porro  bunc illum 
esse  Pammacliium  Romanumcivem  acSenatorem  claris- 
simam  non  dubitamus,  aui  fuit  gener  PaulsB,  PauliD» 
maritus,  et  Hieronymo  pfurimum  faiuiliariB. 

*  Sic  Mss.  At  vulgati  habent,  pacit  deeorem, 

*  Gollata  cum  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  t. 
▼c  duobos  sb.  quataor  v.  et  cum  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a\  Aiias  134  :  qu»  autem  58  erat,  nunc  121.  Scripta 
•n.  m  eieunte. 


voluisti,  et  quo  adjuvante  potuisti.  Gratias  Deo 
super  inenarrabili  douo  ejus.  (II  Cor,  ix,  15.  ) 

3. 0  quam  multorum  tecum  pariter  senatorum, 
pariterquesanctaeEcclesiflBfiiiorum,  tale  opus  desi- 
deramus  in  Afrioa,  de  quali  tuo  Iffitamur  I  Sed  iiios 
periculosum  estexhortari,  tibi  seourum  est  oongra- 
tulari.  Illi  enim  forte  non  facient,et  tanquam  nos  in 
animoeorum  vicerinl  inimici  Ecclesiffi,  decipiendis 
insidiabunturinfirmis.Tuverojam  fecisti.  undeini- 
miciEcclesiffiiil>eratisconfundanturinfirmi8.Proin- 
de  sufficere  visum  est,  ut  ipse  quibus  christiano  j  ure 
potuerisy  amica  fiducia  istam  epistolam  legas.  Sio 
enimex  tuo  facto  fieri  posse  in  Africa  credent,  quod 
fortedum  putantfieri  non  posse,pigrescunt.Insidia8 
autem  quas  ipsi  hffiretici  distorto  corde  moliuntur, 
quoniam  risi  eos  arbitratos  *  valere  aliquid  in  posses- 
sioneChrisli.animo  tuo,nec  scribere  volui.Audies  ta- 
menhfficafratribusmeis,  quosplurimumcommen- 
do  Ezimietati  tuffi,ne  in  tam  magna  tamqueinopina- 
ta  salute  hominum,dequibu8perteCatholicamater 
exsultat,  asperneroetiamsuperfluametuentes. 

EPISTOLA  LIX  "  (a). 

Augustinus  Victorino  concilium  conoocantiy  excur 
satoria,  quare  ad  cor.cilium  non  venturus  sit ; 
rogansut  pnuscum  Xantippo  superjure  prima- 
tus  et  concilii  convocandiptacide  componat. 

Domino  beatissimo  et  venerabili  patri  et  sacerdoti 
ViCTORiNO,  AuGusTifcus,  io  Domiuos  alutem. 

l.Tractoria^ad  mequinto  idus  novembris  venit, 
jam  finito  die,  et  me  valde  indispositum  invenit,  ut 
occurrere  omnino  non  possem.  Verumtamen  sive 
imperitiam  meam  moverit,sive  justemotu8sim,tun 
Sanctitatis  et  Gravitatisest  arbitrari.Legi  in  eadem 
tractoriaetiam  ad  Mauritanias  esse  scriptum,  quas 
provinciasscimussuoshabereprimates.  Quod  si  et 
exeis  adNumidiamconvocandum  essetconcilium, 
oportuit  utique  ut  aiiquorum  Maurorum  episcopo- 
rum,qui  iiiic  priores  sunt,  nomina  in  tractoria  pone- 
ren  tur ;  quod  in  ista  tractoria  non  reperiens ,  m  uitum 
miratussum.DeindeadipsosNumidasitaperturba- 
to  etneglecto  ordine  scriptum,utnomen  meum  tertio 
locoinvenerim,  qui  noviquam  postmultos  episco- 
posfactussim.  Quffiresetaliisinjuriosaest  satis,  et 
mihi  invidiosa.  Prffiterea  venerabiiis  frater  et  coiie* 
ga  noster,  Xantippus  Tagosensis  *,dicit  quod  eum 
primatus  ipse  contingat,  et  erga  plurimos  sic  ha- 
betur,ettales  mittitepistolas.  Qui  etiamerrorsifaci- 
leinter  vestramSanotitatemcognosciet  corrigi  po- 

*  Lov.  ^uoniam  ipsi  eat  arbitrantur  valere,  etc.  ProB- 
tulimus  hiclectionem  Bad.  Am.  Er.  etMss.  undecim. 

*  Unus  eVaUcanis  Mss.  constantor  habet:  Traetatoria, 

*  Apud  Lov.,  Xantipput  Thagaitentit.  Sed  aliter  legi 
oporteteruditorum  judicio  :quippequo  temporescribebat 
Augustinus.  hoc  ipso  Al}[piusTnagastensem  Numidiae  se- 
democcupabat.PorrohujusepistoIffiexemplaria  Mss.  vix 
duo  veneruntinmanus  noslras ;  uouraez  iis.Victorinum, 
pTBs(eri,Saneiippum  Tagonentem ;  alterum  Cort>eiense  pe- 
rantiquum  et  opUmte  notie,  Sanetippum  Tagotenum^&L 
duobusautem  Vaticanis  queeolim  Clementis  Vllljussuad 

*  Eniendata  subsidio  cb.  vc.duorum  v.  etLov. 

(a)  Alias  217  .  quae  autem  59  erat,  nunc  149.  ScripUi 
circa  exeuntem  an.  401 . 


227 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPl 


tt8 


lest,noDdebiiittainenin  tractoriaquam  misitVene- 
rabilitas  tiia,  nomen  ejus  proBlermitti.  Quod  si  in 
mediis  locis  conscriberetur,  et  non  in  primo 
poneretur,  mullum  mirarer ;  quanto  magis  miran- 
dumest  quod  nuUa  ibi  ejus  admemoratio  facla  est, 
qui  maxime  ad  concilium  venire  debuit,  ut  de  ipso 
primatusordine,  coram  omniumNumidarum  epis- 
copis  Ecclesiarum  primitus  ageretur  ? 

2.  His  de  causis  etiam  venire  dubitarem,  ne  forte 
falsaessettractoriajquatantaperversitasapparerel; 
quanquam  el  angustia  temporis  el  aliae  gra  ves  neces- 
sitatesme  multipliciterimpedirent.Unde  petoBeati- 
tudinem  tuam  ut  mihi  ignoscas,  el  primo  instare 
digneris,  utintertuam  SanctimoniametsenemXan- 
tippum  concorditer  coiistet,  quis  vestrum  debeat 
convocareconcilium:autcerte,quodsalubriusarbi- 
tror,8ine  cujusquam  preejudicio  ambo  convocate 
coHegas.nostroseos  maximequivobisepiscopatus 
aetate  vicinisunt,quifacilequis  vestrum  verumdicat 
agnoscant,  utinter  vospaucos  '  eadera  pr8B  c^leris 
qu8Bstiodirimatur,eterrore8ublato  minores  acaete- 
ris  convocentur,  qui  nec  possunt  nec  debent,  nisi 
vobis  in  hac  re  tanquam  prioribuscredere,  et  nunc 
ignorant  cui  vestrum  potissimum  credant.  Hanc 
epistolam  signatam    misi    annulo   qui  exprimit 
faoiem  hominis  attendentis  in  latus. 

EPISTOLA  LX  •  (a). 

A  ugustinus  A  urelio  significat  Donaium  el  ipsiusfra- 
tremse  renitenlerecessissedemonasterio  iporroet 
monachis  facilem  lapsum,  et  ordini  clericorum 
injuriam  fieri,  dum  tales  in  clerum  assumuntur, 

Dominobeatissimoetdebitaobservantiaveuerabili, 
sinceriterque  charissimo  fratri  et  consaccrdoti 
pap6B  AuRRLio,  AuGUSTiNUs,  iu  Domiuo  saiutem. 

1.  Litteras  nullas  tu«  Venerabilitatis,  ex  quo  ab 
invicem  corporaliter  digressi  sumus,  accepi.  Nunc 
vero  legi  epistolam  Benignitatis  tucB  de  Donato  el 
fratreejus,etquidresponderemdiutluctuavi.Sedta- 
menetiamatqueetiamcogitantiquid  sit  utiiesaluti 
eorum,quibus  in  Christonutriendisservimus,  nihil 
mihi  aliud  occurrere  potuit,nisi  non  esse  istam  viam 
dandamservis  Dei,  ut  sefacilius  putenteligi  ad  ali- 
quid  melius,  sifactifuerint  deteriores.Etipsis  enim 

castigatiorem  edendam  hanc  epistolam  inspecta  fuerunt, 
unum  cum  Corbeiensi  consenlii.  Imo  R.  P.  M.  Henricus de 
NorisAugustinianus^Th.  Prof.  inHist.  Pelug.  lib.  2,  c.  8, 
testaturlegiXanltpptim  TagotentemKn  tribus  Vatic.  Cdd. 
quorum  exfide  corrigendas  esse  ediliones  monet.c  Nec 
c  mirum  inguit.Tagosam  urbem  in  geographicis  talibus 
tt  nonreperiri.Nam  Africani  primates,ut  aitGregorius,]ib. 
c  1.  epist  72,  ad  GenilBdium,  passim  pervillas,  non  in 
c  civitatibus  primariis  residebant,  ettempore  collationis 
c  CarthagincDsis  erant  in  universa  Africa  episcopi  567, 
c  cum  tamen  totoppidanecPlolcmffii  necOrtelii  tabulce 
c  ezprimant.»  In  Notitiaepiscopatuum  Africa*,  interNu- 
midas  estTimotheus  Tagurensis  :  excurmnt  et  duo  Ta- 
gorenses  episcopi  in  Cartiiag .  collatione  1 .  An  forte  nomen, 
commutatis,  utscepefit,  litteris,  aliteret  aliter  scriptum 
sedem  non  aliam  et  aliam  designat  7 

'  Ms.  cb.,  ut  inter  vo9  paueoi  qui  not  in  hae  re  quan- 
ium  loquamini  eadem  priB,  etc. 

*  Hanc  recensuimus  ad  bl.  cb.  ff.  gg.r  sb.  duos  t.duos 
V.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

{a)  Alias  76  :   qus  autem  60  erat,  86.  Scripta  forte 
circa  idem  tempus. 


facilis  lapsus,  et  ordmi  clerioorum  fit  indignisaima 
injuria^si  desertoresmonasteriorum  ad  militiamcle- 
ricatus  eligantur,  cum  ex  his  qui  inmonasterioper- 
manent,non  tamennisi  probatiores  atque  meliores 
in  clerum  assumere  soleamuu :  ni8iforte,8icutyulga- 
resdicunt,MaIu8choraula  bonussymphoniacus  est; 
ita  iidemipsi  vulgares  denobis  jocabuntur  dicentes, 
Malus  monachus  bouus  clericus  est.  Nimis  dolen- 
duni,siad  tam  ruinosam  superbiam  monachossurri* 
gamus,  et  tam  gravi  contumelia  clericos  dignos  pu- 
temus,  in  quorum  numero  sumus  ;  cum  aliquando 
etiam  bonus  monachus  vix  bonumolericum  faciatsi 
adsitei  sufficienscontinentia,ettamen  desitiostruc- 
tio  necessaria,  aut  personae  regularis  integritas. 

2.  Sed  de  istis  credo  arbitrata  sit  Beatitudo  tua 
quod  nostra  voluntate,  utsuis  potius  corregionali- 
bus  utiles  esseut,  de  monasterio  recessissent :  sed 
falsum  est ;  sponteabierunt,spontede8eruerunt,no- 
bis  quantum  potuimus,pro  eorum  salute, renitenti- 
bus.  Et  de  Donato  quidem,  quia  jam  factum  est,  ut 
antequam  de  hac  re  aliquid  in  concilio  (a)  statuere- 
mus,  ordinaretur,  si  forte  a  superbiaB  perversitate 
correctus  est,quod  vul  t  faciat  prudentia  tua.  De  fratre 
yero  ejus,  cujus  vel  maxime  causa  de  monasterio 
etiam  ipse  Donatus  abscessit,  cum  intelligas  quid 
sentiam,  nescio  quid  respondeam.  Gontradicere 
tamen  prudenliaB,  honori,  charitatique  tus  non 
audeo;etsane  spero  id  te  facturumquodmembris 
EccIesiaB  salubre  perspexeris. 

EPISTOLA  LXl  •  (b). 
Augustinus Theodoro  ut  prolata hac  epistola  /idem 
faciat  cleiicos  exparte  Donati  venientes  ad  Ec- 
clesiam  catholicam,  in  suo  ipsorum  ordine  e$se 
recipiendos, 
Dilectissimo  et  honorando  <  fratri  Theodoro,  Augu- 
sTiNus  Episcopus,  in  Domino  saiutem. 

1.  CumBenevolentiatua  mecum  loqueretur,  quo- 
modo  susciperemus  clericos  ex  parte  Donati,  si  vo- 
luerint,esse  catholiciyplacuit  mihi  iiludquod  tibire- 
spoudi,  etiam  hac  ad  te  data  epistola  exprimere,  ut 
si  quis  de  hacrete  interrogaverit,etiam  manumea 
prolata,  quid  de  hac  re  sentiamus  vel  faciamus,  os- 
tendas.Sciasergonosnonineisdetestari  nisi  dissen- 
sionem  ipsorum,  perquam  schismatici  vel  haBretici 
facti  sunt,  quia^Ecdesi»  catholic»  unitatemet  veri- 
tatem  non  tenent,in  eo  quod  pacem  cum populo  Dei 
non  habent,qui  tototerrarumorbediffunditur,et  in 
eo  quodin  hominibusBaptismumChristi  nonagno- 
scunt.  Improbamus  ergo  malum  errorem  eorum, 
quem  habent  ;  bonum  autem  nomen  Dei  quod  ha- 

1  Sic  in  Mss.  At  apud  Lov.  habetur  tantum,  Dileeiiisimo 
fratri  Theodoro  Augu%tinu$  :  prsetereaque  Tbeodorus  in 
prffifixoillicargumento  dicitur  episcopus ;  qu«dignitas 
undeipsi  asseratiir  ignoramus  :  certe  non  ez  fhitris  appel- 
latione.  quam  Augustinus  supra  in  epist.  53.  Generoso 
viro  laico  defert  ;  imo  beereticis  interdum  et  pagmnis,  nt 
vidore  est  in  epistt.  90  et  232.  Denique  hunc,  opinamur, 
Theodorum  cum  Mazimo  desionat  Augustinua  m  epist. 
85,  hisce  verbis  :  Charitsimi  filii  meikonorabites  vivi  ; 
quibus  nempe  scripserat  epist.  84. 

*  Castigavimus  banc  ad  cb.  r.  sb.  duos  v.  et  Lov. 

(a)  Goncil.  Carthag.  die  ISseptemb.  an.  401. 

(6)  Alias  223  :  quse  autem  61  erat»  nunc  204.  Scripta 
ezeunte  an.  401  aut  paulo  post. 


m 


EPISTOLARUM  GLASSIS  U. 


280 


beQlyetsacrainenlumejusagnoscimusin  eis^et  vene- 
ramnr,  et  amplectimur.  Sed  propterea  dolemus  er- 
rantes,  eteospercharitatem  ChristilucrariDeocupi- 
mu8»  utsanctumsacramenlum  quod  forisab  Eccle- 
sia  habent  ad  pernicieiu.in  pace  EcclesiflB  habeant  ad 
salutem.Siergo  toUantur  demediomaia  hominum, 
et  honorenturinhominibusboQa  Dei  ;erit  fraterna 
concordia,etamabilis  pax,ulin  cordibushominum 
▼incatpersuasionemdiabolijCharitasChristi. 

2.  Itaque  cum  ad  nos  veniunt  ex  parte  Donati, 
mals  illorumnonsuscipimus,  id  estdissensionemet 
errorem,  sed  ipsa  tolluntur  de  medio  tanquam  im- 
pedimenta  concordisB,  et  amplectimur  fratres  nos- 
tros  stantes  cum  eis,  sicut  dicit  Apostolus,  in  um- 
taie  spirUus  <,  in  vinculo  pacis  (Ephes,  iv,  3),  et 
agnoscentes  in  eis  bona  Dei^  sive  sanctum  Baptis- 
mum,  sive  benedictionemOrdinationis,  siveconti. 
nentis  professionem,  sive  consignationem  virgini- 
tatis,  sive  iidem  Trinitatis,  et  si  qua  aiia  sunt :  quee 
omnia  etiamsierant,  nihiitamenproderant.quando 
eharitas  non  erat.  Quis  autem  vere  dicit  se  habere 
Christi  charitatem,  quando  ejus  non  amplectitur 
anitaiem  ?  Cum  ergo  ad  Calholicam  veniunt,  nou 
hic  accipiunt  quod  habebant ;  sed  ut  prodesse  illis 
incipiatquod  habebant,  accipiunthic  quod  non  ha- 
bebant.  Hic  enim  accipiunt  radicem  charitatis  in 
Tincuio  pacis,  et  in  societate  uniialis  ;  ut  non  ad 
damnationem,  sed  ad  liberalionem  illis  valeant 
omnia  qusB  hat>ent  sacramenta  veritatis.  Non  enim 
dei>entgioriari  sarmenta,  quia  non  sunt  spinarum 
ligna»  sed  vitis.  Si  enim  non  inradice  vixerint,cum 
tota  specie  sua  in  ignem  mittentur.  De  quibusdam 
autem  rarois  fractis  dixit  Apostolus  qmsi  potens  esi 
Deus  iierum  inserereiHo${Rom^  xi,  23).  Ct  ideo,di- 
lectissime  frater,  quoscumque  illorum  videris  forte 
dubitantes  quo  ordine  suscipiantur  a  nobis,  os- 
tende  iliis  istam  quam  l>ene  nosti  mauum  meam, 
etsi  eam  apud  sehabere  voluerint,  habeant;  quia 
testem  Deum  facio  super  animam  meam,  sic  eos 
me  suscepturum,  ntnonsolum  baptismum  Christi 
quem  acceperunt,  ipsum  habeant,  sed  etiam  ho- 
norem  sanctimonii  et  continentiflB  *. 

EPISTOLA  LXII  •  (a). 

AlyfjiuSy  Augustinus  et  Samsucius  Severoy  excu- 
sanles  qum  in  Timolhei  negotio  gesta  sunt, 

Domino  beatissimo  et  veneratiiliter  charrissimo  et 
sincerissimo  fratri  et  consacerdoli  Severo  (6),  et 
qui  tecum,  sunt  fratribus,  Alypius,  Augustinus 
etSAMSUcius,  et  quinobiscumsuntfratres,  in  Do* 
mino  salutem. 
t.  Cum  Subsanam  yenissemus,  etqusB  iliicnobis 

absentibus  contra  nostram  voluntatem  gesta  fue- 

*  Mss.  melloris  notffi  habent,  in  uniiatem  Chritii, 

*  Sic  vetus  codex  Corb.  At  Lov.,  paetimonii  ei  eonli' 
nentiam. 

*  Epistt.  LXil  et  LXIII  recensitffi  sunt  ad  Mss.  Gor- 
beiensem,  duos  VaticaDos  et  ad  Lov. 

(a)  AJias  241 :  qus  autem  62  erat,  nunc  192.  Scripta 
forte  snb  fin.  an.  401. 

{b\  Hic  ett,  nisi  faliimur,  iUe  ipse  cuius  ex  nomine 
Paulinam  salutat  Augustinus  in  epist.  31»  n.  3.  c  Bea- 
t  tiaalmas  frater  Severus  de  condiscipulatu  nostro  Mi- 
c  levitan»  antistes  Eedesiffi,  etc.  i 


rant,qu8ereremus ;  queedam  sicutaudieramus.quffi- 
dam  vero  aliter  facta,  omnia  tamen  doleoda  et  to- 
ierandaSquaDlumDominusadjuvit,partimobjur^ 
gando,  parlim  roouendo,  partim  oraudo  correxi- 
mus.  IHud  sanequodposttu8BSanclitatisprofectio- 
nemnosplurimumcontristavit,  quod  in  fratressine 
itineris  ducedimissi  sunt,  petimus  ignoscas,  et  ti- 
midius  quam  malitiosius  factum  scias.  Cum  enim 
putarcnteos  afilio  nostro  Timotheoproptereamitti, 
ut  in  nos  maxime  Charitatem  tuam  ad  iracundiam 
provocarent,vellentautemipsinostroadventui,quem 
tecum  futnrumsperabant,omniaintegra  reservare, 
putaverunt  non  eos  profecturos,  si  ducem  itineris 
non  acciperent.  Sed  tamen  peccatum  esse,  quisdu- 
bitet?  Hinc  etiam  factnm  est  nt  et  Fossori  dicere- 
turjam  Timotheumcumipsisfratribus  fuisse  pro- 
fectum  ;  quod  utique  falsum  erat  :  non  tamen  a 
presbytero  diclum  ;  et  haec  omnia  fratrem  Carce- 
donium  peuilus  ignorasse,nobis  manifestissime  de- 
claratum  est,  quantum  ista  manifestari  solent. 

2.  Sed  quid  pluribus  immoremur?  Memoratus 
filius  noster  Timotheus  vehementissime  perturba- 
tusquod  dubietatem  tam  inopiustam  invitissimus 
senserit,  indicavit  nobis  quod  cum  ageres  cum 
illo  ut  apud  Subsanam  Deo  serviret,  erupit  et  jura- 
vit  ate  omnino  non  recessurum.  Cumque  ejusvo- 
iuntatem  requireremus,  respondit  se  hac  juratione 
impediri  quominus  ibi esset  ubi  eum  esse  etiam  an- 
tea  volebamus  ;  cum  jam  prsBsertim  de  suab  liber- 
tatis  manifestatione  securus  sit.  Cumque  illi  ape- 
ruissemus  non  eum  futurum  perjurii  reum,  si  non 
per  ipsum,  sed  per  te  fieret  ut  propter  vitandum 
scandalum  tecum  esse  non  posset ;  quandoquidem 
non  de  tua  voluntate,  sed  de  sua jurare  potuerit,nec 
te  sibi  vicissim  aliquid  jurasse  confessus  sit ;  ad 
extremum  dixit,  quod  servum  Dei,  Ecclesiae  filium, 
dicere oportebut,quidquid  nobis  cum  tua  Sanctitate 
de  illo  fieri  placuisset,  id  se  sine  dubio  seculurum. 
Proindepetimus,  el  percharitatem  Christi  obsecra- 
mus  prudentiam  tuam,  ut  omnium  qum  locuti  su- 
mus  memineris,et  rescriptis  tuis  nos  IsBtifices.  Debe' 
musenim  DOsfirmiores(si  tamenintcr  tanta  tentatio- 
num  pericula  dicerehoc  audendum  est),  sicut  ait 
Apostolus,  infirmorum  onerasustinere(/{om.xv,i). 
Fraler  Timotheus  ideo  non  scripsit  Sanctitati  tusB, 
quia  omnia  qniB  gesta  sunt  sanctusfrater  tuus  signi- 
ficavit.  Meraornostri,  iu  Doinino  glorieris,  domine 
beatissime  et  venerabihter  charissime  et  sinceris- 
sime  frater. 

EPISTOLA  LXni  (fl). 
Rursum  de  Timotheo  qui  postquam  jurasset  se  a 
Severonon  recessurum,  ordinatus  fuerat  subdia- 
conusapudSubsanam  in  dinecesi  Hipponensi :  hoc 
praeter  suam  voluntatem  factum  esse  testatur  Au- 
gustinus;  Timotheum  iamenquem  ad  Severumre* 
dire  voluitydeclarat  lectoris  officiojamante  prass- 
titum  ipsi  juramentumy  functum  fuisse  in  ecclesiis 
diceceseos  Hipponensis,adeoque  sibi  remittendum . 

'  Lov.,  ei  iolienda,Ai Mss.,  ei  toleranda, 
(a)  Alias  240  :  quae  autem  63  erat,  nunc  18.  Scnpta 
pauio  post  superiorem. 


931 


S.  AUQUSTINI  EPISCOPI 


DomiDO  beatissimo,  et  veDerabili,  et  sincerissima 
charitate  amplectendo  fratri  et  consacerdoti  Se- 
YERO,  et  qui  tecumsunt  fratribus,  AuGusTinus,  et 
fratres  qui  mecum  sunt,  in  Domino  salutem. 

4.  Si  dicam  quee  meipsa  causa  cogit  dicere,  ubi 
erit  soUicitudocharitatis?  Siautem  non  dicam,  ubi 
erit  libertas  amicitiflB?  Verumlamenfluotuans  inte- 
rim,iegi  me  purgare  potiusquamtearguere.Scrip- 
sisti  temirari,  nos  cumdolore  nostro  tolerare  vohiis- 
se,  quod  correctione  emendaripotuisset :  quasi  non 
sintdolendaquflB  male  factasunt,  etiamsi  quantum 
possunt^posteacorriguntur  ;aut  non  id  maxime  tolm 
randum  sit,  quod  cummanifestumsit  perperamfa- 
ctum,fierinonpossitinfectum.De8ineitaquemirari, 
fratersincerissime.  Namordinatus  esl  apudSubsa- 
nam  subdiaconusTimotheus^  prfletermeum  consi- 
liumetvoluntatem;cumquiddeiIloagendumesset, 
adhuc  inter  nostras  alternas  sententias  deliberatio 
nutaret.Ecce  adhuc  doIeo,quamvisjam  adte  redie- 
rit ;  in  quo  nos  tuae  voluntatiparuisse  non  pcenitet. 
2.  Audi  etiam  quid  objurgando,  quid  monendo, 
quid  orando  correxerimus,  et  antequam  hinc  esset 
profectus  ;  ne  adhuc  propterea  videatur  tibi  nihil  a 
nobi8tuncfuissecorrectum,quianondumad  vos  ip* 
seredierat.  Objurgandocorreximus,  primo  ipsum 
qui  tibi  non  optemperavit,ut  inconsulto  fratre  Carce- 
donioadtuam  Sanctitatem  ante  profisceretur,  unde 
origo  hujus  nostrfe  tribulalionis  exortaest^deinde 
presbyterum  et  Verinum,  per  quos  ut  ordinaretur 
factumessecomperimus.  Cumenim  omnes  objur- 
gantibusnobishflecomnianonrecte  facta  esse  con- 
fessi  sunt,  etutsibiignosceretur  rogaverunl ;  nimis 
superbe  ageremus,  si  non  crederemus  essecorrec- 
tos.  Nequeenimagerepolerantut  facta  non  essent; 
sed  nec  nos  aliud  objurgando  agebamus,  nisi  utse 
male  egisse  cognoscerent  et  dolerent.  Monendo  au- 
tem  correximus,  primoomnes,ut  detnceps talia non 
auderent,ne  iram  Dei  experirentur  .deinde  prflecipue 
Timotheum  ;  qui  soia  juratione  se  cogi  dicebat  ad 
tuampergere  Charitatem ;  ut  si  Sanctitas  tua,quod 
foresperabamus,  consideransqufle  simullocutifue- 
rimus,  propterinfirmorum  scandalum,  pro  quibus 
Christus  mortuus  est  et  propter  Ecclesifle  discipli- 
nam,  quampericulosenegligunt,  quoniam  hicjam 
lectoressecoeperat.nolles  eum  essetecum ;  jamliber 

a  vinculojurationis,  flequissimoanimoDeoserviret, 
cui  sumus  rationem  nostrorum  actuum  reddituri. 
Ipsum  quoquefralrem  Carcedonium,  quantum  po- 
luimus,  monendoadhocperduxeramus,ut  et  etiam 
ipse  patientissime  acciperel  quidquid  de  illo  fieri 
conservandfle  ecclesiasticfle  disciplinfle  provisio  et, 
necessitascogeretOrando  autemcorrexeramus  nos 
ipsos,utetgubernationesetexitusnostrorum  consi- 
liorum  misericordifle  Dei  commendaremus,  et  si 
quid   indignationis  nos    momorderat,   sub  illius 
medicinnlem  dexteram  confugicndo  sanaremur. 
Eccequam  uuilta,  partim  objurgando,  partim  mo- 
nendo,  partim  orando  correxeramus. 

3.  Et  nunc  considerantes  vinculum  charitatis,  ut 
non  possideamur  a  salana,  non  enim  ignoramus 


mente8ejus,quid  aliud  faceredebnimusDlsiobtem- 
perare  voluntati  tuae,  qui  non  pulastl  quod  factum 
estcorrigi  potuisse,  nisi  ipse,  in  quo  tibi  injuriam 
factam  esse  conquereris,  juri  tuo  redderetur  ?Hoc 
etiamfrater  ipseCarcedonius,  quamvls  non  postle- 
vemanimiperturbationem,dequapeto  ut  ores  pro 
illo,  tamen  Christum  in  te  cogitans,  flequanimiter 
fecit.  Et  cumadhuc  ego,utrum  apud  nosremorante 
Timolheo,aIias  ad  tuam  Germanitatem  litteras  mit- 
terem,  cogitandum  putarem  ;  veritus  est  ipse  pa- 
ternam  commotionem  *  tuam  ;  et  prflecidit  delibe- 
rationem  meam,  non  solum  sinens,  sed  etiam  Ins- 
tans  ut  tibi  Timotheus  redderetur. 

4.Ego  autem.fraler  Severe,  causam  meam  judicio 
tuo  dimitto.  Certus  sum  enimChristum  habitarein 
corde  tuo  ;  per  quem  teobsecroutipsum  consulas, 
tuae  menti  sibi  subditfleprflesidentem,  utrum  homo, 

qui  in  ecclesia  mefledispensationicredita  jam  legere 
cceperat,  et  non  semel,  sed  iterum  et  tertio,  apud 
Subsanamet  presbytero  Subsanensis  Ecclesiae  co- 
mitatus,  et  apud  Turres.et  apud  Cizan « et  apud  Ver- 
balis  egerat,non  fuisse  lector  possit  aut  debeat  judi- 
cari  (a).  Et  sicut  nos,  quod  postea  nobis  invitis 
factum  est,  Deojubente  correximus  ;sic  et  to  quod 
priustenescientefactum  est,eodem  Jubente  simili- 
ter  corrige.  Neque  enim  vereor  ne  tu  parum  intelligas 
quantus  aditus  aperitur  ad  dissolvendum  ordinem 

EcclesiasticfledisciplinaB,sialteriusEc«!lesiaBclericu8 
cuicumquejuraveritquodab  ipsonon  sitrecessn- 
rus,  eumsecum  esse  permittat,  ideo  se  facere  aflBr- 
mans,  ne  auctor  sit  ejus  perjurii ;  cum  profecto  qui 
hoc  non  sinet,  nec  illnm  apud  ipsum  remanere  per- 
mittet,quiadese,nondeaIterojurarepotuit,ip8epa- 

cificamregulamsinealiquareprehensionecustodiat. 

EPISTOLALXIV  *{b) 

AugusUnusQuintiano,ipsufn  adpatientiam  adhor- 
tans  et  Aurelio  episcopo  reconcilialum  cupiens, 
agensque  de  Privalime  quem  ilte  sux  Beclesim 
ctericum  querebatur  in  monasterium  Augustini 
susceptum  fuisse. 

Domino  dileclissimo  fratriet  compresbjtero  Quin- 

TiANO,  AuGusTiNus,  iu  Domiuo  salutem. 

\ .  Nos  non  dedignamur  aspicere  corpora  minns 

pulchra,  prflesertim  cum  ipsfle  animfle  nostrae  non- 

Mumpulchrflesint,  sicut  eas futuras  speramus,  cum 

llle  ineffabiliter  pulchernobis  apparuerit,in  quem 

modo  non  videntes  credimus :  tuncenimsimilesel 

erimus,quandovidebimuseumsicutiest(/oan.iii,8) 

Quodettudeanimatua,  silibenteretfraterneme  ae- 

cipis,admonemusutsentias,neceamdempulchram 
esse  prflBsumas,  sed  quemadmodum  Apostolns prn- 
cipit,in  spe  gaudeas,  et  quod  sequitur  faciasjsicenim 
dicit,  Spe  gaudentes,in  tnbuLatione  patientes  {Bom. 

^  Lov. .eommoniUonem.  Mss.  omneB,  eommotionem. 

*  In  veleri  codice  Gopb.,  Cizau, 

•  Epist.  LXIV  et  LXV  ad  Corb.  ad  duos  Vat  et  ad 
Lov.  recognitee  sunt. 

(a)  Id  negoUi  videtur  prmbuisse  causam  edendi  illius 
canonisin  concil.MileviUno,die  27aug.an.40«  celebrato : 
t  Ut  quicumque  in  Kcclesia  vel  semel  legerit,  ab  blia 
f  ecclesia  non  teneatur.  » 


(6)  Alias  235  :  quae  autem  64  erat.  nuoc  22.  Seripta 
paulo  post  Natalem  GhrisU,  an.  401.  «v«f« 


BPISTOLARUM  .GLASSIS  II 


»4 


) ;  9pe  enimialvifaeti  tumus ;  nioui  rursus 
^dmlfSpeautemqu»vid€iur,nonestsp^s : 
rfitm  oidet  quis,  quid  sperat  f  Si  autem  quod 
demus  speramus^  perpatientiam  exspectamus 
▼ui»  24,  S5).H8BC  patieatiain  teDoo  deQciat, 
laacoQscieDtia  sustiQC  DoaiiQum,  et  viriliter 
t  eoQfortetur  oor  tuuoi,  et  sustiae  Dominuai, 
litar  age,  et  eoofortetur  cor  tuum,  et  sustiue 
nm  (PsiU.  xzvi,  14). 

anifesium  estquidemquodsi  ad  QosveQires, 
bili  episcopoAurelio  QOQcommuQicaQs,Qec 
losposses  commuQicare :  sed  ea  charitate  qos 
]iQs,quaet  iilum  facere  qoq  dubitamus.  Nec 
meu  OQcrosus  uobis  esset  adveQtus  tuus ;  quia 
H>rtet8Bquoaaimo  facere  pro  EcclesiaB  disci- 
>raBsertim  salva  coQscientia,  quam  tu  aosti,et 
Nequeenim  et  ille  si  causamtuam  discutiea- 
8tulit,odio  tui  fecit,  et  qoq  aecessi  tatibus  suis ; 
I  si  ita  Qosses  quemadmodum  tuam  aosti,  aec 
iris  aec  coatristareris.  Quod  etiam  de  aostris 
M  creda8,quiasimilitereas  qoq  potes  aosse. 
utem  majoresQobis,  et  auctoritate  digniores, 
viciQioresepiscopi,per  quos  facilius  possilis 
im  vestram  pertiaeatis  EcclesisB  causasexse- 
leego  tameatacuiapud  veaerabilemet  debita 
ro  ejus  meritis  hoQoriiiceatia  suscipieadum 
aetcollegam  meum  seaem  Aurelium,  tribula- 
i  Testram  et  querimouiam  litterarum  vestra- 
led  perexemplum  epistol»  tusB,  iaaoceQtiam 
i  perferrecuravi.Litteras  autemtuas  vei  pri- 
lante  biduum  Natalis  Domiai  accepi,  quaado 
asiQuasti  ad  Ecdesiam  Badesiiitaaam  veolu- 
i  qua  timetis  Dei  piebem  coaturbari  atque 
Dpi.  Quapropter  per  Utteras  quidem  ailoqui 
Q  vestram  qoq  audeo  ;  rescribere  autem  eis 
bi  acribereQt,  possem :  ultroautemadplebem 
re,  qusB  dispeasatioai  meo  commissa  qoq 
ide  possem  ? 

BTttmtameQ  quod  tibi  uaidico,  qui  mihiscri- 
perteipsumperveaiatadeos  quibus  opus  est 
os  ipsi  prius  aolite  ia  scaadalum  mittere  Ec- 
n,  iegeado  ia  popuiis  scripluras  quas  caaoa 
iasticus  qoq  recepit;  his  eaim  heretici,et  maxi- 
Qiehffii,soieutimperitasmeatesevertere,quos 
ipo  vestrolibeuter  iatitare  audio.  Miror  ergo 
Qtiam  tuam,  quod  me  admoaueris  ut  jubeam 
icipieos  qui  ad  aos  a  vobis  ad  moaasterium 
ityUt  quod  statutum  est  a  aobis  in  coasilio  per- 
et  $  et  tu  000  memiaeris  ia  coacilio  (a)  iaslitu- 
119  si  a  t  ScriptursB  caaoaicse  q  uae  ia  pop  ulo  Dei 
l>eaat.Recease  ergo  coaciiium,et  omuia  quas 
eris  commeuda  memjris;et  ibi  etiam  iave- 
esolis  clericis  fuisse  statut  um  (6},  aoa  etiam  de 
ut  uadecumque  veaieates  aoa  recipiaatur  ia 
iterium.Noaquia  moaasterii  facta  meotioest; 
iasic  iastitutum  est,utclericum  alieaum  aemo 
iat.ReceQti  autemcoacilio  {c)  statutumest  ut 

[ipponensi,  aa.  393,  can.  38 ;  et  Garthagin.  3,  an. 

m.  47. 

hkd,,  ean.  St. 

artiiagine  hablto,  13  septembris,  an.  401. 

PATaoL.  XXXUl. 


de  aliquo  monasterio  qui  reoesserint,  vel  projecti 
fueriat,  uoa  fiaut  alibi  cierici  aut  praBpositi  mooaste- 
riorum.  Si  ergo  de  Privatioae  (a)  te  aliquid  movit, 
sciaseum  a  aobis  aoadum  essesusceptum  ia  moua- 
sterium ;  sed  causam  ipsius  ad  seaem  Aureiium  misi, 
utquoddeiilostatueritfhoc  faciam.Miror  euim  utrum 
jam  potestlector  deputari,qui  aoaaisi  ^emeiscriptu- 
rasetiamoou  caaouicasiegit.  Sieaim  proptereajam 
illelectorecclesiasticus,  profecto  etilla  scripturaec- 
clesiastioa  est.  Si  autem  illa  scriptura  ecclesiastica 
QOQest,quisquiseamquamvisiaecclesialegerit,ec- 
ciesiasticusJectoraoaest.Tamea  deisto  adolesceute 
quod  memorato  aatistiti  visum  fiierit,  hoc  oportet 
observem. 

.4.Piel>sautem  Vigesilitaaa,  vobiscam  aobisia  vis- 
ceribus  Ghristi  charissima,  si  episcopum  pieaario 
Africs  coasilio  {b)  degradatum  suscipere  aoluerit, 
saao  capi  te  faciet,et  aec  cogi  potest,aec  debet.  Et  quis- 
quiseamvioleatercoegerit,osteadetqualissit;etqua- 
lisaate  fuerit,  quaado  dese  aihil  mali  credi  voiebat, 
faciet  iateiligi.  NuUus  eaim  sic  proditur  quaiem  cau- 
sam  habuerit.quam  iile  qui  per  saeculares  potestates, 
vel  quasiibei  vioieaiias,cum  perturbatioae  etquereia 
coaatur  recipere  hoaorem  quem  perdidit.  Noa  vuit 
euim  voleatiGhristoservire,  sed  Christiaais  aoieati- 
bus  domiaari.  Fratres,  cautiestote :  multum  astutus 
est  diabolus  ;  sed  Christus  Dei  Sapieatia  est. 

RPISTOLA  LXV  (c). 

Augustinus  Xantippo  Numidix  primali,  rationem 
reddenscurAbundantiopresbytero  infami  Eccle' 
siam  committere  notuent, 

Domiao  beatissimo  etveaerabilitersuscipieado  pa- 
tri  et  coasacerdoti  seai  Xantjppo,  Auguhtinus,  Iq 
DomiQO  salutem. 

l.OflQciodebito  meritistuis,  salutaas  Digaatioaem 
tuam,  tuisque  me  oraliouibus  vaide  commendaas, 
iasiauo  prudeatiaB  tuaB,  Abuadaaliumquemdam  iu 
fuado  Straboaiaaensi  perlinente  ad  curam  nostram* 
ordinatumfuissepresbyterum.Qui  cumnon  ambu- 
iaret  vias  servorum  Dei,  non  bonam  famam  habere 
cGBperat;quaego  conterritusyuontameu  temereaii- 
quid  credens,  sed  piane  soiiicitior  factus,  operam 
dedi.siquo  modo  possem  ad  aliquamalfeconversa- 
tionis  ej  us  certa  indicia  pervenire.  Ac  primo  comperi , 
eum  pecuniam  cujusdam  rusticaui  diviao  apud  se 
commeudatoiutervertisse,  itautauliam  iudeposset 
probabilem  reddereratiouein.Deiade  couvictus  at- 
que  coofessus  est,  die  jejuaii  Nataiis  Domiai,  quo 
etiam  Gippitaaa  Ecclesia  sicut  ceBters  jejuaabaut, 
cumtanquam  perrecturusad  Ecclesiam  suam  vale- 
fecissetcoiieg8BsnopresbyteroGippitano,horaferme 
quinta,  et  cum  secum  nuiium  clericum  haberet,  ia 


i! 


la)  Forle,  Privatiano. 
(6|Garlhaffin.  13  septenibris,  an.401. 
{e)  Alias  236  quoa  autem  65  erat,  nunc  80.  Scripta  in 
euate  an.  402. 
i  ApadLov.,  vestram.  At  in  Mss.,  nostram. 

{Huii.) 


m 


S.  AUGUSTmi  EPISGOPt 


S3e 


eodemfuodo  rettitisse,  et  apud  quamdam  malsB 
famae  mulierem  et  prandisse  et  cceaasse,  et  in  una' 
domo  mansisse.In  huj  us  autem  hospitio  jam  quidem 
clericusnosterHipponensisremotuserat;ethocquia 
isteoptimenoverat»  negare  nonpotuit.  Namquaene- 
gavit,  DeodimisiJudicansquflB  occultare  permissus 
non  est.Timui  ei  commiitere  Ecclesiam,  prssertim 
inter  haereticorumcircumlatrantiumrabiem  consti- 
tutam.  Rt  cum  me  rogaret  ut  ad  presbyterum  fundi 
A:*memanensis*incampoBullensi,undeadnosdeve- 
nerat,  causaejusin8inuatalitterasdarem,nequidde 
illo  atrociussuspicaretur,utiliic  vivat,8i  fieri  potest, 
sine  officio  presbyterii  correctior,misericordiacom- 
motusfeci.  Haec  autemmeprfficipue  prudeniias tu8B 
iniimare  oportebat,ne  aliqua  tibi  failacia  subreperet. 
2.  Audivi  autem  causam  ejus,  cum  centumdies 
essentad  Dominicum  Paschffi,qui  futurus  estoctavo 
idusaprilis.Hocpropier  concilium  insinuare  curavi 
Venerabilitati  iu8e,quod  etiam  ipsinon  celavi.sedei 
fideliterquidiusiitutum  essei  (a)  aperui  :ut  si  inira 
annumcausamsuam,  si  forte  sibi  aliquid  ageudum 
putat,  agere  neglexerit,deinceps  ejus  vocem  nemo 
audiat.Nosauiem,  beatissimedomineeiveuerabili- 
iersuscipiendepater,8ih8ec  indiciamaln  conversa- 
iionis  clericorum,  maiime  cum  famanon  bona  eos 
coBperitcomiiari,  non  putaverimus  eo  modo  vindi- 
canda,quoinconciiioconstitutume8i ;  incipimusco- 
gieaqusescirinonpossuut,  vellediscutere,etautin- 
certa  damnare,aui  vereincogniiapr8Bterire.Rgocer- 
ie  presbjterum,  ei  qui  die  jejunii,  quo  ejusdemloci 
etiam  Ecciesia  jejunabai,  valefaciens  colIeg8B  suo 
ejusdem,loci  presbytero,apud  famosam  mulierem, 
nuUum  secum  clericum  habens,remanere  ei  prande- 
reetCGBnareaususest,eiinunadomodormire,remo- 
vendumabofficiolpresbylerii  arbitratus  sum.timent 
ei  deinceps  Gcclesiam  Dei  commitiere.  Quodsiforie 
judicibus  ecciesiasticisaliud  videtur,  quia  sex  epis* 
copis  causam  presbyieri  terminari  concilio  (b)  statu- 
ium  est,  committai  illi,  qui vult,  £cclesiam  subb  cursB 
commissam :  ego  talibus,  fateor,quamlibet  plebem 
committere  iimeo,pr8Bseriim  quosnullabona  fama 
defendit^  ut  hoc  eis  possit  iguosci ;  ne  si  quid  per- 
niciosius  eruperit,  languens  imputemmihi. 

EPISTOLA  LXVI  *  (c). 

Expostulai  cum  Crispino  Calamensi  qui  Mappa- 
lienses  metu  subactos  rebaptizarat  *. 

l.D^um  quidem  timere  debuisti ;  sed  quia  inre- 
baptixandis  Mappaliensibus  (d)  sicui  homo  iimeri 

*  Mss.  omnes  habent:  et  in  vicina  el  in  ea  domo, 

*  In  Mss.  Valic^  ul  ad  pretbylerium.  Tum  ia  altero  ezil- 
lis  necnon  in  Corb.  legitur,  fundi  Armenianeneit 

(a)  In  conc.  babito  Cartbogiae,  13  seplembr.  an.  401. 
(6)  Cartbagineusi, sub  Grdlo^  an.  348,  seu349,can.li. 

*  CoUala  ad  a.  bg.  c.cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  vc.  duosi. 
quatuorv.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

{e)  Alias  173  :  quie  aulem  66  erat,  nunc  170.  Scripta 
circa  idem  tempus. 

'  Apud  ocio  Mss.  tiiulus  iste  prfleflgitur  :  LibeUut  S, 
Auguttini  Catholiei,  eonira  Critpinianum  sehitmatieum. 

(d)  In  lib.2  coDlra  htt.  Petiliaui,  c.  83,  n.  184,  lugeread- 

hucse  dicitAu^uslinusfacinusistud  Crispiui  Galamensis 

piscopi  donaiisi»,quieum  emisseipoiseitiQaem^noa  du- 


yoluisti,cur  non  valeat  jussioregaliB  inprovineia»si 

tantum  valuit  jussioprovincialisin  villa?Si  personai, 

compares,tu  posse8sor,iile  imperaior.  Silocacom- 

paresyiuin  fundo,  ille  in  regno.Sicausascomparef, 

ille  ul  divisioresarciatur,  tu  ui  uniias  dividaiur.  Sad 

nos  te  de  homine  non  terremus.Nam  possemus  agere 

ui  decem  libras  auri  secundum  imperatoria  juMa 

persolveres.  Anforieproptereanon  habesundered» 

dasquod  dare  jussisuni  rebaptizatores,  dum  mul'* 

tumerogas  ut  emasquos  rebaptizes?  sed  noste,  ui 

diziyde  homine  non  terremus ;  Christus  ie  po  tius  ter- 

reai«Cui  volo  scirequid  respondeas,si  tibidicai:Crit- 

pine,  carum  fuii  pretium  iuum  ad  emendum  timo- 

rem  Mappaliensium,  eivilismors  meaademendum 

amorem  omnium  gentium?  plus  valuit  rebapiizan* 

dis  colonis  iuis  quod  numeraium  est  de  sacoulo  iuo, 

quambaptizandis  populis  meisquodmanavit  dela- 

iere  meo  ?  Scio  te  plura  audire  posse,  si  Ghristo  aurem 

prsbeas,  eiezipsaiua  possessione  admoneri  quam 

impia  contra  Christumloquamini.  Sienimhamano 

jure  pr«sumis  firme  te  possiderequod  emisti  argen- 

to  tuo,  quauto  tirmiusdivinojurepossideiChristas 

quod  emit  sanguinesuo  I  Etillequidem  ineoncusse 

possidebii  totum  quod  emit,  de  quo  dicium  est  : 

Dominabitur  a  mari  usque  ad  mare^  et  a  flumme  tit- 

que  ad  terminos  orbis  terrm  (Psal.  lzu,  8).  Sed 

ceriequomodocontidis  non  teperditurum  qaodin 

Africa  videris  emisse,  qui  Ghrisium  dicis  toto  orbe 

perdito  ad  solam  Africam  remansisse  ? 

4.  Quid  multa  ?  Si  voluntate  sua  Mappalienses  ia 
iuam  communionem  transiemnt,  ambos  nos  au* 
diani;itautscribanturqu6Bdicemus,etanobissabs- 
criptaeispuniceinterpretentur,eiremototimoredo- 
minaiiouis  eligant  quod  voluerini.  £z  iis  enim  qnsi 
dicemusapparebii  utrum  coacti  infalsitate  reoiei* 
neant,  an  volentes  ieneant  veritatem.  Si  enim  hiee 
non  iutelligunt,quaiemeritatetraduzisti  non  iatei- 
ligenies  ?  Si  auiem  intelliguni,  ambos,  ut  dixi,  ao- 
diant,etquod  voluerintfaciant.SiqusBeiiam  plebesa 
vobi  s  ad  nos  transierun  t,quas  puias  a  dominis  coao- 
ias,  hoc  et  ibi  hat ;  ambos  nos  audiant,  et  eligant 
quod  piacuerit.  Si  auiem  non  vis  hoo  fieri,cui  non 
appareai  non  vos  de  veritate  praBsumere  ?  Sed  cfr* 
venda  est  ira  Dei,  ei  hic  ei  in  fuiuro  sibcuIo.  Adjn- 
ro  te  per  Chrisium,  ui  ad  ista  respondeas. 

EPISTOLALXVIf(a). 

Augustinus  Hieronymo  :  negans  te  scripsiue  U- 
brum  in  eum  ;  in  koc  falsus^  quod  aiiquis  proU^ 
xam  spistolam  librum  appellasset. 

Domino  charissimo  et  desideratissimo^  et  hono* 
randoin  Chrisiofrairi  et  compresbylero  BinoMT- 
Mo,  AuGusTiNus,  iu  Domiuo  salutem. 

CAPUTPRIMUM.  —  1.  Audivipervenissein  manos 

bitavit ,  c  uno,  ut  ait,  terroris  impetu  octogiBta  ferme 

c  animas  miserabili  gemitu  mussitantes,  rebaptizando 

c  submergere.  » 

*  Uanc  recensuimus  ad  a  bl.  bo.  oe,  fs.  j.  mr.  r.  sb. 
t.  tt.  vc.  decem  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  12 :  qu8B  auiem  07  erat,  nonc  St7  Bcripta 
circa  an.  4ltt. 


I 


BPISmARUlt  CLASSIS  ti« 


JM 


tfM  littorms  maat ;  sed»  quod  adhuo  rescriptaaon 
merui,  Dequaqtiam  imputaverim  dilectiooi  tuffi  : 
•liquid  procul  dubioimpedimeDti  fuit.  Uade  agnos- 
eo  a  me  Domiaum  potius  deprecandum,  ut  tus 
Yoluntatidet  facultatem  mitteodi  quod  rescripseris : 
nam  rescribendi  jam  dedit  quia,  oum  voiueris,  fa- 
eillimepoteris. 

CAP.II.— S.Bliamhoc,admesaneperlatum,utrum 
quidem  orederem  dubitavi ;  sed  hincquoque  tibi  ali- 
qoid  atrumscrik>erem,  dubitare  non  debui :  hoc  au- 
tem  brcTi  suggestum  esseCharitati  tU6Banescio  qui- 
bos  fratribus,  mihidiotum  est,  quod  librum  adver- 
SQste  scripserim»  Romamque  miserim.  Hoc  falsum 
esse  ooyeris  ;  Deum  nostrum  testor,  hoo  me  non 
focisse.  Sed  si  forte  aliqua  in  aliquibus  scriptis  meis 
reperiuntur,  in  quibus  aiiter  aliquid  quam  tu  sen- 
sissareperiar,  non  oontra  tediotum,  sed  quod  mihi 
ildebalur  a  me  scriptum  esse,  puto  te  debere  co- 
gMeeere ;  aut  si  cognosci  non  potest,  credere.  Ita 
sane  bee  dixerim,  ut  ego  non  tantum  paratissimus 
sim,  si  quid  te  in  meis  scriptis  moverit,  fraterne 
aocipere  quid  eoiitra  sentias,  aut  de  correctione 
mea«  aut  de  ipsa  Uia  benevolentia  gravisiirus  ;  ve* 
rom  etiam  hoc  a  te  postulem,  et  flagitem. 

3.  O  si  licuisset,  etsi  non  cohabitante,  saltem  vi- 
eino  ie  iu  l>omino  perfrui  ad  erebrum  et  dulce  col- 
loquiam  1  Sed  quia  id  non  est  datum,  peto  ut  hoc 
ipsaoi»  quod  in  Domino  quam  possumus  simul  su- 
mus,  conservari  studeas,  et  augeri  ae  perflci,  et 
reseripta  quamvis  rara  non  spernere.  Saluta  obse- 
quio  meo  sanotum  fratrem  Paulinianum,  et  omnes 
fratres  qui  tecum  ac  de  te  in  Domino  gaudent  ^ 
Memor  nostri  exaudiaris  a  Domino  in  omni  saocto 
desiderio  tuo,  domine  charissime  et  desideratis- 
sime«  et  honorande  in  Christo  frater. 

EPlSTOiA  LXVIU*  (a). 

Bieronymus  Augustiino,jam  accepia  epistola  qum 

coutmet  qumstionem  de  mendario  officioso^  sed 

dubiiam  etiamnum  an  sit  Augustini,  negat  se 

rteponsurum  nisi  sit  certus  de  auctore.  Meminit 

H  RMffini  ficto  nomine. 

Domino  Yere  sanctOy  ao  beatissimo  papas  Augijs- 

TUio,  HiEiomrMOs,  in  Christo  saiutem. 

1.  In  ipso  profectionis  articulo,  sanciifiUinostn 

AsierU  hypodiaconi,  necessarii  mei ',  Beatitudinis 

tuM  lilterm  superveneruntj  quibus  satisfacis  te 

eontra  panntaiem  meam  Ubrum  Romam  non  mir 

sme.  Boc  nec  ego  factum  audieram  ;  sed  epistolm 

cyjjusdamf  quasi  ad  me  scriptm,  per  fratrem  nos^ 

trum  Synnniwn  diaeonum  huc  sxemptaria  perve- 

ntruni.  In  qva  hortaris  me,  ut  ita\tvi^9leof  super 

quodam  ApostoUeapitulo  canam^  et  imiier  Siesicho^ 

rumAntermiuperationesetlaudes  Helenmfluciuan^ 

aniem;  ui  quidetrahendo  oculos  perdiderat,  laudan- 


1  Mss.  octo,  qhriantur. 

s  In  Hss.  unaecim  omittitur»  nseeuarii  mei, 

*  Recognita  est  ad  a.  1)1.  bn.  cc.  fr.  j.  mr.  r.  sb.  t.  tt. 
vc  undecim  v.  et  ad  Am.  Bad.  Fr.  Lov. 

(e)  lUas  IS :  gun  autem  68  erat,  nunc  88.  Scripta 
paaio  post  svpeBorem. 


do  receperit.Ego  simpliciter  fateor  Dignationi  tum, 
iicet  stilus  ei  imx^upiQiioLTa,  iua  mihi  videreniur,  ia- 
men  non  iemere  exemplaribus  litterarum  creden- 
dum  puiavi ;  neforte,  me  respondenie  imsus,  juste 
expostuiareSf  quod  probare  anie  debuissem  tuum 
esse  sermonem,  et  sic  rescribere.  Arcessit  ad  mo^ 
ram  sancim  et  venerabiiis  Paulm  longa  infirmiias. 
Dum  enim  languenti  multo  temporeassidemusy  pene 
episiolm  ium,  vel  ejus  qtd  sub  iuo  nomine  scripse- 
raty  obliii  sumus,  memoresiliius  vei*sicuU :  « Mu- 
sica  in  luciu.importuna  nart*aiio  »  {Eccii. zxii,  6). 
Itaque,  si  tua  est  episiola,  aperte  scribe,  vei  mitie 
exemplaria  vetnora ;  ut  absque  ullo  rancore  sio- 
machi  in  Scripiurarum  disputaiione  versemur,  et 
vel  nosirum  emendemus  o^rorem,  vei  aUum  fruS' 
tra  reprehendisse  doceamus, 

2.  A  bsil  autem  a  me,  ui  quidquam  de  libris  Beatitu» 
dinis  ium  atlingereaudeam.Sufficii  enim  mihipro- 
bare  mea,  et  aliena  non  carpere.  Cmterum  optime 
novit  prudentia  tua,  unumquemque  in  suo  sensu 
abundare,  ei  pueriiis  esse  jacianiim,  quod  oHm  ado- 
lescefituii  facere  consueverani,  accusando  iliustres 
viros,suo  nomini  famam  qumrere.  Nec  iam  stultus 
sum.uidiversitaie  explanationum  tuat*um me  Imdi 
puiem :  quia  nec  iu  Imderis,  sinos  contraria  senseri- 
mus.  Sed  illa  esi  vera  inier  amicos  reprehensio,  si 
nosiram  peram  *  non  videntes,  aiiorum  juxia  Per- 
sium,  manticam  consideremus.  Superest  ut  diligas 
diiigeniem  te,  et  inScripturarum  campo  juvenis  «e- 
nem  non  provoces.  Nos  nostra  habuimus  iempora,  et 
cucurrimusquantumpotuimus.NuncJecurrente,et 
longaspatia  iransmeante,nobis  debetur  oiium  :  li- 
muique{ut  cum  venia  ei  honore  tuo  dixerim)  ne  soius 
mihi  depoeiis  aUquidproposuissevideatis,  memenio 
Dareiis  ei  Entelii{a},  et  vulgaris  proverbii,quod  bos 
lassus  foriius  figat  pedem.  Tristes  hmc  diciavimus. 
Uiinam  mereremur  eompiexus  iuos,  et  coiiaiione 
muiua  vet  doceremus  aliqua,  vei  disceremus ! 

3.  Misit  mihi,temetitaiesolita,  maledicta  sua  Cat- 
phurnius  *  cognomento  Lanarius,  qum  ad  Africam 
quoquesiudio  ejus  didici  pervenisse.  A  t  qum  breviter 
ex  parterespondi;  et libelti  efus  vobis  misiexempta* 
ria,  laiius  opus,  cum  Qpportunum  fuerit,pnmo  mis- 
surus  iempore.  Inquo  itludcavi,  neinquoquamexis- 
timaiionem  Imderem  chrisiianam,  sed  tantum  ut 
detiraniisimpeiHiique  mendacinm  ac  vecordiamcon- 
fuiarem.  Memento  mei,  sancie  ac  venerabiiis  papa. 
Vide,quantum  te  ditigam,  ui  ne  provocatus  quidem 
voluerim  respondere,neccredam  tuum  essequod  in 
aUeroforte  reprehenderem.Frater  Communis  sup- 
pUeiier  te  salutat. 


^  Lov.,  notlra  opera.  Sed  castigatiiie  Kr.,  nostram  pe» 
ram.  Quippe  Hyeronymus  alludit  ad  apolo^um  i£sopi, 
qui  finzit  raortalium  auefnque  pcram  suam,  scu  in&nti- 
c&m  propriis  vitiis  plenam  retro  pendentem  gestare, 
alionim  vero  manticam  ante  se  respicere.  Quo  spectal 
illud  Persii  in  satyris  : 

Ut  nemo  in  sese  ientatdescendcro,  nemo  ; 

Sed  prsecedeDti  speotatur  mantica  tergo  1 


la)  Virg.  iEneid.  lib.  v. 
»1    "      -     •    • 


0  M88.  tredecim  scribitur»  Calpumiut. 


289 


•S.  AtlGUSTlNl  fiPISCOM 


m 


EPISTOLA  LXIX  '  (a). 

Alypius  et  Augustinus  Castorio,  ipso  hortanles  ut 
in  episcopatu  Vaginensis  Ecctesix  Maximiano 
fratri  suo  gloriose  cedenti  succedat, 
Domino  merito  diiectissimo,  digneque  Iiooorabili 
et  suscipiendo  tiiio  Castorio,  Altpius  et  Auous- 
TiNUs  ia  Oomino  saiutem. 
t .  Molitus  est  quidem  adversarius  Ghrislianorum» 
per  charissimum  atque  dulcissimum  tilium  nos- 
trum  fratrem  tuum,Catholic8Bmatri,qus  vos  iahas- 
reditatem  Christi  abexbffiredataprfficisioae  fugiea- 
tes  pio  sinu  suscepit,  periculosissimum  scaadalum 
commovere  ;  cupiens  videlicet  sereaitatem  gaudii 
nostri,  quflP  aobis  de  boao  vestrs  con  versionis  obor- 
ta  estjoeda  innubilare  tristitia.  Sed  Dominus  Deus 
noster  misericors  et  miserator,  coosolaus  afflictos, 
nutriens  parvulos,curdnsinfirmo8,adhoceum  ali- 
quid  posse  permisit,  ut  rem  correctam  multo  am- 
plius  iffitaremur,  quam  dolebamus  afflictam.Longe 
est  quippegloriosius  episcopatussarcinam  propter 
Ecclesiffi  vitanda  periculadeposuisse.quam  propter 
regenda  gubernacula  suscepisse.  lUe  quippe  se 
honorem,  si  pacis  ratio  pateretur,  digne  accipere 
potuissedemonstrat,qui  acceptum  non  defendit  in- 
digne.  Voiuit  ergo  Deus,  etiam  per  fratrem  tuum, 
fiiium  nostrumMazimianum,OBtendereinimicisEo- 
ciesiffisuffi,esseinvisceribus*eju8^quinonsuaqus- 
i*ant,sed  qus  Jesu  Christi.  Neque  enim  iiiud  minis* 
terium  dispensationis  mysteriorum  Dei,  victus 
aliqua  sscularicupiditate  deseruit,  sed  pacifica  per- 
motus  pietate  deposuit,  ne  propter  ejus  honorem 
foedaet  periculosa,aut  forlasse  etiam  perniciosa  in 
membris  Christi  dissensio  nasceretur.  Quid  enim  es- 
set  cfficius  et  omni  ezsecratione  dignius,  quam 
propter  Ecclesis  catholicffi  pacem  schisma  deserere, 
ei  ipsam  pacem  cathoiicam  honoris  sui  quffistione 
turbare?  Quid  euim  laudabilius,  et  christianffi cha- 
ritati  commodatius,  quam  derelicta  Donatislarum 
vesanasnperbia,itahsreditati  Ghristi  cohffirere,ut 
testimonium  humihtatis,  amoreprobaretur  unitatis? 
Itaque  quantum  ad  ipsum  attinet,  sicut  eum  gau- 
demus  taiem  inventum,  ut  quod  in  ejus  corde  di- 
yinus  sermo  sdificavit,  nequaquam  tempestas 
hujus  tentationis  everteret  :  sic  optamus  et  depre- 
camur  a  ut  Domino,  consequenti  vita  et  moribus 
suis  magismagisquedeclaret,quam  benegesturus 
fuisset,  quod  profecto  gereret  si  hoc  opportuisset. 
Retribuatur  ei  pazffiterna  qu»  promissa  est  Eccle- 
siffi,  qui  intellezit  sibi  uoa  ezpedire  quod  paci  non 
ezpediebat  Ecclesiffi. 

2.  Tu  vero,  fili  charissime,  non  mediocre  gaudium 
nostrum,  qui  nulla  tali  necessitate  a  suscipiendo  cpi- 
scopatu  impediris,decetindolem  tuam  Christoin  te 
dicare  quoddediU  Ingenium  quippe  tuum,pruden- 
tia,  eloqiientia,  gravitas,  sobrietas,  et  cffitera  quibus 
oroantur  mores  tui,  dona  sant  Oei.  Cui  melius  ser- 
viunt,quam  eiaquo  tributasunt,  utetcustodiaotur^ 

•  Roi^ognita  ad  cb.  sb.  duos  v.  et  Lov. 
(a)  AiidS  238  :  quuB  autein  69  erdt,  iijqc  249.  Scripta 
ezeuuto  &n.  402.  ^       ^,        ^       ^^  .    . 

«  Lov.,  viiceribm  Chriiti  #;i»f .  At  a  Mss.  abest  Chrtih, 


et  augeantar,  etperflciantar,  et  remanerenturT  Non 
serviant  hnic  ssculo,  ne  vanescant  cum  liio  atqae 
dispereant.Nondiutecuminhocagendumuovimus, 
quaata  facilitate  coasideres  spes  iaaaium  homiaum, 
et  insatiabiles  cupiditates,  et  iacertam  vitam.  Abjica 
igitur  ez  aoimo  quidquid  terreoffiatquefalsn  feiici- 
tatis  ezspectatiooe  cooceperat :  operare  io  agro  Dei, 
ubi  certusestfructus,  ubi  tam  muita  taoto  aate  oom- 
pleta  suot  promissa,  ut  ea  qus  restaat  iosanissime 
despereotur.  Obsecramus  te  per  Christi  divinitatem 
et  humaoitatem,  per  pacem  ccBlestis  illius  civitatis, 
uode  peregrioaotes  lal>ore  temporali  nternani  r»- 
quiem  comparamus,  ut  io  episcopatu  yagineosis  * 
Ecclesiffi  fratri  tuo,  ooo  igoominiose  cadeati,  sed 
gloriose  cedeoti  saccedas.  Plebs  illa  cui  per  tuam 
mentem  ac  iinguam  donis  Dei  fecundatam  et  orna- 
tam  uberrima  incrementa  8peramus,inteintelligal 
fratrem  tuum  non  pro  sua  desidia,  sed  pro  ejus 
pace  fecisse  quod  fecit.  Hsc  epistola  mandaTimut 
uttibinon  iegeretur,  nisicumte  jam  tenerentquibus 
esnecessarius.Nos  enim  te  spiritualit  amorts  Tin* 
culo  tenemus,  quia  et  nostro  coliegio  multam  et 
necessarius.  Gur  autem  etiam  corporalem  pmseii- 
tiam  non  ezhibuerimusy  postea  sciet. 

EPISTOLA  LXX  '  (a). 

Donatistarum  CathoHcoitradUioniiinsimulanlitim 

temeritas  prodit  sese  in  eausa  Fetieiani  ab  iptis 

primum  sotemniter  damnati,aepostea  in  hoiwrt 

suo  recepti. 

Domino  dilectissimo  et  honorabili  fratri  Naucb- 

LIONl  ',  AlTPIUS  et  AUGUSTUfUS. 

i.  Cum  retuliBses  nobis  quid  a  patre  *  nostro  Cla- 
rentio  responsum  fuerit,id  e8t,de  Feiiciano  Mutti- 
tano  non  eum  negatse,  et  damnatum  ab  ipsia,  et 
postea  in  honore  suo  receptum,  sed  innocentam 
fuis8edamnatum,quia  absensfuerit,etabsentem  sa 
f uisse  probaverit;hoc  dici  m  us,  ut  ad  hoc  respondeati 
quia  non  licuit  damnari  inauditum,quem  inaoeeo- 
tem  fuisse  ipsi  mododicuntyquieumdamnaTerunt 
Autergo  innocens  dauinari  non  debuit,  aut  nooeos 
recipi  danmatus  non  debuiL  Si  innocens  reeeptas  est, 
innocensdamnatusest;  si  nocens  damnatusest,no- 
cens  receptus  est.  Si  nesciebant,  qui  ilium  damna- 
verunt,  utrum  innocens  fuerit,arguendl8uat  temeri* 
tatis,  quia  inauditum,  innocentem,  de  quo  nes» 
ciebant,  damnare  ausi  suot ;  et  de  pmseoti  faeto 
iateiligimuseadem  temeritateillos  damoassa  etiam 

'  Sic  in  Mss.  Vatic.  et  Galiic.  Attamen  legendam  aliqni 
putant.  Bagaiemii :  tum  quia  sic  legitur  apud  Milevitanom 
concilium  anai  402,  in  canone  edito  super  hac  ipsa  Mazi* 
niiani  causa ;  tum  quia  hunc  esse  unum  eumdemqae  vo- 
luntcum  Mazimiano  Bagaiensi,  quem  vulneratum  mvi- 
ter  a  Donatistis  et  de  ezcelsa  turri  pr»cipitatam  raisse 
prodit  Augustinus  in  iib.  3  cont.  Crescon.,  c.  43.  Pom 
Ms8.  hoc  et  illo  loco  necnoa  in  Ispistt.  88  et  185,  uIm  de 
eadem  Mazimiani  csde  agitur,  consideratis»  plarioiam 
discrtipantiain  reperimus»  quam  annotavimus  suis  lods. 

*  Ad  codices  cb.  vc.  v.  et  Liov.  recensita  est. 

(a)  Alius  207  :  quas  autem  70  erat,  nunc  iSO.  teipta 
forte  circa  hoc  tempus. 
s  Ms.  Gorb.,  Naueellioni, 

*  Verlinus  et  Viadingus  suspicantur  leffendnm  hie,  • 
fratre  nottro  Clarentio,  non  autem  ut  apad  Li0v.,a  pmin; 
quippe  cum  Giarentius  fuerit  donatista.  At  Mss.  cb.  et  ▼• 
habenl,  ah  episcopo  noitro.  Forte*pro«  eesfrs. 


EPISTOLARnif  CLASSIS  n. 


941 


flriomquostraditionis  crimiiieiafamayerunt.  Si 
n  potuitabipsis  innocens  damnari,  potueruntab 
B  kraditores  etiam  dici  qui  noneranttraditores. 
.  Deindeidem  Felicianus  damnatusab  ipsismul- 
smporecum  Maximiano  communicayit;si  inno- 
I  erat  quando  damnatus  est,  quare  posteriore 
pore  cum  tcelerato  Maximiano  communicans 
tot  baptizayit  eztra  communionem  ipsorum  ? 
M  suntipsi,  qui  egerunt  apnd  proconsulem,  ut 
D  Felicianus  tanquam  cum  Maximiano  de  Ba- 
a  excluderetur.  Parumergoerat  damuasse  ai)- 
em,  damnasse  inauditum,  damnasse,  sicut 
inl,  innocentem  ;  insuper  et  aditus  est  contra 
D  proconsui,  ut  de  ecclesia  ezpelleretur.  Vel 
squandoillumezpellebantde  ecciesia,  fatentur 
lioter  damnatos  et  sceleratos  et  Mazimiaoistas 
ideputaverunt.  Quando  ergo  iile  baptizabat  ho- 
BSy  Maximiano  communicans,  baptismum  ve- 
dabat  an  faisum  ?  Si  yerum  baptismuui  dabat 
eum  Maximiano  communicabat,  quare  acou- 
r  baptismusorbis  terrarum  ?  Si  autem  faisum 
ismum  dabat,  quandocommunicabatcum  Ma- 
laDO»  quare  sic  sunt  recepti  cum  illo  quos  in 
smate  Mazimiani  baptizavit,  et  nemo  eos  in 
e  yestra  ^  rebaptizavit  ? 

EPISTOLA  LXXr  (a). 
lutinus  Hieronymoy  dehorlans  a  liln^is  Testa- 
mii  veieris  ex  hehrxo  vertendis,  et  exhortans- 
Septuaginta  versionem  mire  depravatam  ac 
riantem  reddat  sux  veritati.  Novum  Testa- 
mtum  ab  eo  casligatum  probat. 
lioo  yenerabili,  et  desiderabili  sancto  fratri,et 
mpresbytero  Hieroihtmo  Augustinus,  in  Domi- 
lealatem. 

lP.  PRIMUM.  —  1.  Ez  quo  coBpi  ab  te  scribere 
la teripta  desiderare,  nunquam  mihi  melior  oc- 
it  oocasio,  quain  ut  per  Dei  servum  ac  minis- 
I  fidelissimum,  mihique  charissimum  mea 
iflerretur  epistola,  qualis  est  fiiins  noster  Gy- 
lat  diaconus.  Per  hunc  certe  ita  spero  litteras 
,  ut  eertius  in  hoc  rerum  genere  quidquam 
ire  non  possim.  Nam  nec  studium  in  petendis 
*iptit  memorato  filio  nostrodeerit,  nec  gratiain 
Mrendis,  nec  diiigentia  in  custodiendis,  nec 
*itat  in  perferendis,  nec  fides  in  reddendis  : 
im  ti  aliquo  modo  merear,  adjuyet  Dominus, 
lait  cordi  tuo  et  detiderio  meo,  ut  fraternam 
Dlatem  nulla  major  yoluntas  impediat. 
Qaia  ergo  duas  jam  epistolas  misi,  nullam  au- 
toam  pottea  recepi,  easdem  ipsas  rursus  mit- 
▼olui,  credens  eas  non  pervenisse.  Qus  etsi 
enerunt,  ac  fortatte  tun  potiut  ad  me  perye- 
minime  potuerunt,  ea  ipsa  scripta  qu6B  jam 
sli,  iterum  mitte,  si  forte  reservata  sunt  ;  sin 
jf,  rursus  dicta  quod  legam,  dum  tamen  hit 
oodere  ne  grayerit,  quod  jam  diu  est  ut  ezs- 

iOy..  ••  parte  nostra  rsbaptizavit.  At  Ms.  cb,  vetlra, 
rera  lectio  est. 

jd  m.  bl.  bn.  c.  cc  ft.  gg.  j.  mr.  sb.  t.  vc.  decem  y. 
Am.  Bad.  £r.  Loy.  recogDita. 

:  qa«aatem7i  erat,  nQnc6.  Bcripta  an.403. 


pecto.  Primas  etiam  quas  ad  te  adhuc  presbyter 
litteras  praeparayeram  mittendas  per  quemdam 
fratrem  nostrum  l^rofuturum,  qui  postea  collega 
nobis  factus,  jam  ez  hac  yita  migrayit,  nec  eas 
tunc  ipse  perferre  potuit,  qiiia  continuo  dum  pro- 
ficisci  ditponit«  episcopatus  sarcina  detentus,  ac 
deinde  in  brevi  defunctus  est,  etiam  nunc  mittere 
yolui;  ut  scias  in  tua  colloquiaquam  oiim  inardes- 
cam,  et  quam  yim  patiar,  quod  a  me  tam  longe 
absunt  sensus  corporis  tui,  per  quos  adire  possit 
ad  animum  tiium  animus  meus,  mi  frater  dulcis- 
sime,  et  in  Domini  membris  honorande. 

GAPUT  IL  —  3.  In  hac  autem  epistola  hoc  addo, 
quod  postea  didicimus,  Job  ex  iiebraeo  a  te  inter- 
pretatum,  cum  jamquamdamhaberemusinlerpre- 
tationem,  tuam  ejusdem  prophet»  ez  grsBCO  elo- 
quio  yersam  in  latinum  :  ubi  tamen  asteriscis  no- 
tasti  quae  in  hebrno  sunt,  et  in  graeco  desunt ; 
obeiiscis  autem  qusB  iii  grasco  inyeniuntur,  et  in 
hebraso  non  sunt,  tam  mirabiii  diiigentia,  ut  qui- 
busdam  in  locis  ad  verba  singuia,  singulas  steilas 
videamus,  significantes  eadem  yert>a  esse  in  ho- 
braeo,  in  graeco  aatem  non  esse.  Porro  in  hac  pos- 
teriore  interpretatione^  qu»  versa  est  ez  hebrsBO, 
non  eadem  verborum  ftdes  occurrit,  nec  parum 
turbat  cogitantem,  yei  cur  in  illa  prima  tanta  diii- 
gentiafigantur  asterisci,  ut  minimas  etiam  particu- 
las  orationis  indicentdeesse  codicibus  gr{ecis,qu8B 
sunt  in  hebrsis  ;  vel  cur  in  hac  aitera  quas  ez  he- 
brffiis  est,  negiigentius  hoc  curatum  sit,  ut  hsB  ea- 
dem  particulaelocis  suisinvenirentur.  Aliquidinde, 
exempii  gratia,  yolui  ponere  ;  sed  mihi  ad  horam 
codez  defuit,  qui  ez  hebrso  est.  Verumtamen  quia 
prsBvoIat  ingenio,  non  solum  quid  *  dizerim,  ye- 
rum  etiam  quid  dicere  voluerim,  satis,  ut  opinor, 
intelligis,  ut,  causareddita,  quod  movetedisseras. 

4.  Ego  sane  te  mallem  greecas-  potius  canonicas 
nobis  interpretari  Scripturas,  quae  Septuaginta  in- 
terpretum '  perhibentur.  Perdurum  erit  enim,  si  tua 
interpretatio  per  multas  ecclesias  frequentius  cob- 
perit  lectitari,  quod  a  graecis  ecciesiis  latinae  eccle- 
sisB  dissonabunt,  mazime  quia  facile  contradictor 
conyincitur  graeco  prolato  iibro,  id  estiingusB  notis- 
simsB.  Quisquis  autem  in  eo  quod  ez  hebrso  trant- 
latum  est^  aliquo  insolito  permotus  fuerit,  et  falsi 
crimen  intenderit,  yizautnunquam  ad  hebraea  testi- 
monia  peryenietur,  quibus  defendatur  objectum. 
Quod  si  etiam  peryentum  fuerit,  tot  latinas  et  grse- 
cas  auctoritates  damnari  quis  ferat  ?  Huc  accedit 
quia  etiam  consulti  Hebrflei  possunt  aliud  respon- 
dere :  ut  tu  solus  necessarius  yidearis,  qui  etiam 
ipsos  possis  convincere  ;  sed  tamen  quo  judice  mi- 
rum  si  potueris  inyenire. 

CAPUTIIL  —  5.  Nam  quidam  frater  noster  epit- 
copus^cumlectitariinstituissetinecclesiacuiprfeest, 
interpretationem  tuam,  moyitquiddam  longe  aliter 
abs  te  positum  apud  Jonam  prophetam  {Jon»  ly,  6), 
quam  eral  omniumsensibus  memoriaeque  invetera- 

«  Sic  quindecim  Gdd.  [quod.] 

*  Edd.,  inierpretum  austoritate.  At  Mss.  non  habent 
austoriUkte. 


243 


S.  AUOUSTINI  EPISCOPI 


S44 


tam,  ettot  aBtatum  successionibusdecantatum.  Fac- 
tu8  est  tantus  tumultus  in  plebe  maxime  grflecis  ar- 
guentibus  et  indamantibus  ^  calumniam  faisitatis, 
ut  cogeretur  episcopus  (Ofia  quippe  civitas  erat)  * 
JudflBorum  testimonium  flagitare.  Utrum  aulem  ilii 
imperitia  an  malitia,  hoc  esse  in  hebrmis  codicibus 
responderunt,quod  etgrseci  et  latini  habebant  at- 
que  dicebant.  Quid  plura?Goactus  est  homo  velut 
mendositatem  corrigere,  volensj  post  magnum  pe 
riculum,  non  remanere  sine  plebe.  Unde  etiam 
nobis  videtur,  aiiquando  te  quoque  iu  nonnullis 
falli  potuisse.  Et  vide  hoc  quale  sit,  in  eis  litteris 
quffi  non  possunt  collatio  usitatarum  linguarum 
testimoniis  emendari. 

GAPUT  IV.  —  6.  Proinde  non  parvas  Deo  gratiat 
agimus  de  opere  tuo,  quo  Evangelium  ex  graecoin- 
lerpretatus  es^quia  pene  in  omnibiis  nulia  ofifensio 
est,cum  Scripluram  grscam  contu]erimus.Unde,8i 
quisquam  veteri  falsitati  contentiosus  faverit,  pro- 
latis  collatisquecodicibur,vel  doceturfacillime,  vel 
refellilur.  Etsi  qusdam  rarissima  merito  movent, 
quis  tam  durus  est,  qui  labori  tam  utili  non  faoiie 
ignoscat,  cui  vicemlaudisrefenenonsufficittQuid 
tibi  autem  videatur,  curin  multis  aliter  se  habeat 
hebrsorum  codicum  auctoritas,  aliter  grscorum 
qus  dicitur  Septuaginta,vellem  dignareris  aperire. 
Neque  enim  parvum  pondus  habet  illa  qun  sic  me- 
ruit  diffamari,  et  qua  usos  Apostolos,  non  solum  res 
ipsaindicat,sed  etiam  te  attestatum  essememini.  Ac 
perhoc  plurimum  profueriSySi  eam  grscam  Suriptu- 
ram,  quam  Septuagintaoperatisunt.latins  veritati 
reddideris:  qusin  diversiscodicibusitavariaestyUt 
tolerari  viz  possit  ;et  itasu8pecta,nein  grsco  aliud 
inveniatur,  ut  inde  aliquid  proferri  aut  probari  du« 
bitetur.Brevem  putabam  futuram  hanc  epistolam  ; 
sed  neacio  quomodo  ita  mihi  dulce  factumest  in  ea 
progredi,  ac  si  tecum  loquerer.  Sed  obsecro  te  per 
Dominum,ne  te  pigeat  ad  omnia  respondere^et  pnea- 
tare  mihi,  quantum  potueris,  prsaentiam  tuam. 

EPISTOLA  LXXII'(fl). 
Bieronymus  Augtulino  expostulans  de  illius  epis- 

iola  per  Italiam  sparsa,  qua  iaxnbatur  loeus  non 

recte  exposiius  in  Epistola  ad  Galaias, 
Domino  vere  sancto  et  beatissimo  paps  Augustino, 
HiKRONTMUs,  in  Domino  salutem. 

GAP.  PRIMUM.—  1. Crtfdras  ad  me  epistolas  diri- 
gis^et  sxpe  compellis  *  ui  respondeam  cuidam  epistO' 
IsB  tux,  cujus  adme,  ut  antejam  scripsiper  fratrem 
Sysinnium  diaconum  exemplaria  pervenerant.abs» 
que  subscriptionetuat  et  qweprimum  per  fratrsm 
Profuturum,  seeundo  perquemdamaUumtemisisse 
significas ;  et  interim  Profuturumretractum  de  iti 
nere,ei  episcopum  constitutum,velocimortesubtrao- 
tum  ;illum  cujusnomen  retices,maris  timuissedis' 

*  Lov.,  inflammantihuM,  Aliqui  Gdd.,  inelammntihut, 

s  Mss.  mr.  et  duo  Yat.,   eogenlur  epiteoput  eivitaiis, 
Judaorum,  etc. 

*  Ada.  bl.  bn.  cc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  vc.  undecim  v.  et 
ad  Am.  Bad.  Er.  Lov.  collata  est. 

(a)  Alias  14  :  que  autem  72  erat,  nunc  7.  Scripta  an. 
408aut404.  ^ 

^EditioErasm.  operumS,  Hieron.,  et  twpe  eompeltas. 


crimina,etnatngaiiomsmutasseconsilium.Qum€um 
iia  sintfSatismiran  nequeo  quomodo  ipsa  episiola  ei 
Romm  et  in  Italia  haberi  a  plerisque  dicatur,  ei  ad 
me  solum  non  pervenerit^cuisolimissaesi^prmser- 
tim  cum  idem  fratet*  Sysinnius  inter  cmteros  iraciaius 
tuos  dixeriteam  se  non  in  Africa.nonapud  te,sedin 
insula  A  drix^anie  hoc  ferme  quinquennium  reperisse. 

8.Z)e  amicitia  omnis  tollenda  suspicio  est^et  sic  cum 
amico,quasicum  alterosetesiloquendum.  NonnuiU 
familiares  mei,  et  vasa  Chnsti^quorumJerosolymis 
ei  in  sanctis  locis  permagna  copiaest^  suggerebani 
nonsimpiicia  teanimo  factum,  sed  laudemaique 
rumusculos  etgloriolampopuli  requirenie,ut  dewh 
bis  eresceres ;  ui  multi  cognoscereni  te  provocaret 
me  timere;  te  scribere  ut  doctum.me  tacere  ui  ttn- 
peritum,  et  tandem  reperisse,  qui  garrutitati  mem 
modum  imponei^et .  Ego  autem ,  utsimpticiter  fateaTf 
Dignationi  tum  primum  idcirco  respondere  nolm, 
quia  tuam  UquidoepistoUm  non  credebam,  nee  {ui 
vutgi  de  quibusdam  proverbium  est)  liium  metle 
gtadium.  Deinde  iilud  cavebam,  ne  episcopo  com^ 
munionis  mem  viderer  procaciter  respondere,  et 
aliqua  in  reprehendentis  episioia  reprehendere ; 
prmserlim  cumquadamin  itla  hmreiicdljudicarem. 

GAPUT II.  —3.  Adextremum ne  tujureexposiuUh 
res  et  diceres ,  Quid  eniml  epistolam  meam  videras,et 
notm  tibi  manus  insubscnptione  signa  deprehende^ 
ras,ut  tamfacUeamicum  l<edereSyetatienus  matUiam 
in  meam  verteres  contumeliam  ?  Igitur  ut  ante  jam 
scripsiyaut  mUte  eamdem  episiotam  tua  subscripiam 
manu  ;  aut  senem  latitaniem  in  ceiiuta  iaeessers 
desine.  Sin  autem  tuam  insvelexercereyVeiosieniar 
re  docirinam,qumre  juvenes,  ei  diserios,  ei  nobiies, 
quorum  Romm  dicunturesse  quampiurimi.quipos* 
sint  ei  audeanl  tecum  congredi,ei  in  dispuiaiioHe 
sanctarumScripturarum,jugum  cumepiscopo  du^ 
cere,  Egoquondammites,  nunc  veteranus,eiiuas  e& 
aliorum  debeo  laudare  viclorias,  non  ipse  rursus 
effeio  corpore  dimicare ;  ne,  si  me  frequenier  ad 
rescribendum  impuieris,  iilus  recorder  historimf 
quod  AnnibalemjuveniiUer  exsuUantem,  Q.  Maxir 
muspaiientia  suafregerit(Tit.Liv,  DecadisZ,  Ub.%). 

Omnia  lertsBtas,  animum  ^uoque.  Siepe  ego  long08 
GaDtando  puerum  memini  me  condere  loles  : 
Nunc  oblita  mihi  tot  carmina ;  vox  quoque  Moerim 
•Jam  fugit  ipsa. 

(Yirg.  EceL  ».) 

Ei.uimagis  de  Scripturis  sanctis  loquar,  Berzeiiai 

itleGaiaadites,  regis  Davidbeneficia  omnesque  deH* 

ciasjuvenideiegansfiUo(\l  Reg,  xix,32-37),osleficNl 

senectutemhmcappeierenondebere, neeubiala  sus- 

cipere. 

4.  Quod  aulemjuras  ie  adversum  me  iibrumnon 

scripsisse,neque  Romam  misissequem  nonsaipeeris^ 

sedsiforie  aUqua  in  tuis  scriptis reperianiur,  qum  a 

meosensudi»crepent,nonmeatelmsum,sedaieserip' 

tum  quod  tibirectum  videbatur :  quofso  ut  me  paiien^ 

teraudias.  Non  scripsisti  librum ;  et  quomodo  mihi 

reprehensionis  a  tememper  atios  scripia  delata  sunf  ? 

cur  habetllaliaquod  tunonseripsisiifquaraiioHe 

poscisut  rescribam  adeaqumscripsisseie  denegasl 


EPI6T0LARUM  CLASSIS  n. 


246 


Meeiam  kebet  stm  ui^  si  diversa  senseris^  me  atela- 
tSKmpuiem.  Sedsimea  cominvs  dicia  reprehendas^  et 
ratvmem  scriptorum  expetas,  et  qux  scripserim 
emendare  compellas,  et  ad  mXiyfraiLw  provoces^  et 
oeuios  mihireddas;inhoc  Imdituramicitia,  inhoc 
necessUudinis  jura  violantur.  Ne  videamur  eertare 
pueriUter  et  fautorihus  invicem  vei  deiractonbus 
nostris  tribueremaieriamcontendendi ;  hxcscrihOy 
quia  tepure  etchristiane  diligere  cupio,  nec  quid- 
quamin  mea  mentsrelinere  quod  disteta  labvis,Non 
emm  eonvenit  utab  adolescentia  usqueadhanc  sBta" 
tefiiyth  monasteriolo  cum  sanctis  fratnbus  labore  de- 
sudanSfaUquidcontra  episcopum  communionismess 
seribere  audeam,  et  eum  episcopum  quem  anieecBpit 
amarequam  nosse,  qui  me  prior  ad  amicitiam  provo- 
eaoit,  quem  post  me  orientem  in  Scripturarum  eru- 
diiione  tmtatus  sum,  Igitur  aut  tuum  negaio  li-' 
imiii,! i  forie  non  tuus  est,  ei  desine  ftagitare  res- 
eripium  ad  ea  qum  non  scripsisti ;  aut  si  tnus  est, 
vsgenue  con/itere,  ut  si  in  defensionem  mei  aliqua 
serinsero,  tn  te  culpa  sii  qui  provocasti,  non  in  me 
quirespondere  compuisus  sum, 

GAPUT  III.  —5*  Addis  prmfereate  paratum  esse 
wit  siquid  me  in  tuis  scrifttis  moverit,  aut  corrigere 
ooluero,  frateme  accipias,  et  non  soium  mea  in  te 
kenevoUntia  gavisurum,  sed  ut  hoc  ipsum  faciam, 
depreearis.  Rursum  dico  quod  sentio  :  provoeas 
senem,  tacentew  stimulas,  videris  jactare  doctri' 
nam>  Non  est  autem  mtatis  mem,  putari  matevolum 
ergaeum  cui  magis  favorem  debeo,  Et  si  in  Evan- 
gelisM  ac  Prophetis  perversi  homines  inveniunt 
quodnilantur  reprehendercmiroris  siin  tuis  libris, 
ei  maxime  in  Scripturarum  expositione,  qum  vet 
obscurissimm  sunt,  qucedam  arectitineadiscrepare 
oideanturf  Bt  hoc  dico,  non  quod  in  operibus  tuis 
qusedamreprehendendajam  censeam.  Nequeenim 
leeiioni  eorum  unquam  operam  dedi :  nec  horum 
exemplariorum  apud  nos  copia  est,  prmter  Solilo- 
quiorum  tuorum  iibros^  ei  quosdam  Commentarios 
tn  Psalmos;  quos  si  vellem  discutere,  non  dicam  a 
me,  qui  nihit  sum,  sed  a  veterum  Grmcorum  doce- 
rem  interpreiaiionibusdiscrepare.  Vale,  miamice, 
ckarissime,  miaie  fiti,  digniiaie  parens  :  ei  hoc  a 
me  rogatusobserva,  ut  quidquid  mihi  scripseris.ad 
me  primun  facias  pervenire. 

EPISTOLA  LXXIII  *  (a). 
Bieronymumtiilerissuisnonnihil  oJTensum  demul- 

eere  studet  A%iguslinus.  Apologiam  illius  contra 

Ruffinum  accepisse  se  testatur,  deplorans  ianios 

inter  mros  quondam  amicissimos  iam  amarulen" 

tam  discordiam  incidisse. 
OomiDo  ▼eDeraado  et  desideratiseimo  fratri,  com- 

presbjtero  Hierontmo,  Augustinus,  ia  Domiao 

udutem. 

CAP.PRIMUM. — 1  .Quamvis  ezi8timem,aDteqiiam 
ittas  jiumeres»  ▼eaisse  iamaaus  tuaslitteras  meas, 
quae  perDei  lervum,  tilium  aostrum,  Cvpriaaum 

*  In  hoc  emendanda  osi  sumus  a.  bl.  bn.  j.  mr.  r.  s. 

ib>  I.  re.  dnobus  cc.  undecim  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a>  Alias  13 :  quas  autem  73  erat,  nunc  S45.  Scripta- 


diaconum  misi;  quibuscertissimeagaosceresmeam 
esse  epistolam,  cujus  exemplaria  illuo  pervenisse 
comm6raorasti;u(idejammearbitrorrescriptistuis, 
velut  Ealelliais  glaodibus  atque  acribus  csBstibus, 
taaquam  audacem  Daretem  coepisse  pulsari  atque 
versari :  oudc  tamen  eis  ipsisrespoodeo  iitteris  tuis, 
quas  mihi  per  saactum  fiiium  aostrum  Asterium 
mitteredigoatuses  ;  iaquibus  multaia  mecomperi 
tunbeaevoleatissimfficharitatls,  etrursus  quaedam 
aonauilius  a  me  *  tu»  offeasioois  iadicia.  Itaque, 
ubimulcebarlegeas,  ibicoatiauoferiebar;hoc  saae 
vei  maz  ime  admiraas,  quod  cum  dicas  te  exempiari- 
bus  lilterarum  mearum  ideo  temere  aoa  putasse  cre* 
denduin ,  ne  forte  te  res  poadeate  laesus  j  uste  ezpostu- 
larem,  puod  probare  aatedebuisses  meumesseser- 
moaem  etsic  rescribere,  postea  jubeas,  si  meaest 
epistola,  aperte  me  scribere,  aut  mittere  ezemplaria 
veriora,  utabsque  ullo  raacore  stomachi  ia  Scriptu* 
rarum  disputatioae  versemur.Quo  pacto  eaimpos- 
sumusiahacdisputatioae8iaeraacoreversari,sime 
Indere  paras  ?  aut  si  aoa  paras,quomodo  ego,te  aoa 
ifledeote,  abs  teiffisusjusteezpostularem,quod  pro« 
bare  aate debuisses,  meum  esse  sermoaem,  etsio 
rescribere,  hoc  est  et  sio  Isedere?  Nisi  eaim  rescri- 
beado  lassisses,  ego  juste  ezpostulare  aoapossem. 
Proiodecumitarescribis,  utlaedas,  quislocusaobis 
relinquitur  ia  disputatioae  Scripturarum  siae  ullo 
rancore  versaadi?  Ego  quidem  absit  ut]ndar,si  mihi 
certa  ratioae  voiueris  et  potueris  demoastrare  iliud 
ez  Epistola  Apostoli,vel  quid  aliud  Scripturarum 
saoctarum  teveriusiatellezisse,quamme :  imovero 
absit,  utaoncum  gratiarum  actioae^lucris  meisde- 
putem,si  f  uero  te  doceate  iastructus,  aut  emeadaate 
correctus. 

i.  Verumtamea,tu  mihi  frater  oharissime.aisite 
putares  Insum  scriptis  meis,  aoa  me  putares  Indj 
posse  rescriptis  tuis.  NuUoeaim  modoid  de  te  opi- 
aatus  fuero,quod  aoa  te  arbitraris  lnsum,sisic  ta- 
mea  rescribis  utlndas.Autsiteooasic  rescribeate, 
ego  propter  aimiam  stultitiam  meam  Indi  posse  pu- 
tatus  sum,  hoo  ipso  Insisti  plaae,  quod  de  me  ita 
sensisti.  Sed  nullo  modo  tu  me,  quem  nunquam 
talem  ezpertus  es^  temere  talem  crederes,  qui  lit- 
terarum  mearumezemplaribus,  etiam  oum  stilum 
meum  nosses,  temere  oredere  noluisti.Si  enimnon 
immerito  vidisti  me  justeezpostulaturumfuisse,  si 
temere  crederes  esse  litteras  meas,  qunnon  essent 
men;  quanto  justius  ezpostularem,  meipsum  te- 
mere  putatum  talem,  qualem  me  ezpertus  dod 
esset  qui  putavisset?  Nequaquam  ergo  ita  prolabe- 
reris,  ut  te  uoa  rescribeatequolaederer,  me  tamea 
ezistimares  aimis  iasipieatem,  etiam  tali  tuo  res- 
cripto  Indi  potuisse. 

CAPUT  II.  —3.  Restatigiturut  Indere  me  rescri* 
beado  dispooeres,  si  certo  documeato  meas  esse 
illus  htteras  nosceres.  Atque  ita,  qui.aoa  credo 
quod  iojuste  me  Indeadum  putares,  superest  ut 
agooscam  peccatum  meum^  quod  prior  te  illis  lit- 

«  Sic  Bad.  Er.  et  sezdecim  Mss.  Ad  Lov.  habet,  ani* 

«Mi  iW9* 


«47 


S.  AUOUSTINI  EPISGOPI 


M8 


teri9l8Bserim,qua8inea8  esse  negare  non  possum. 
Gur  itaque  conor  contra  fluminis  tractum,  ac  non 
potius  veniaiu  petoTObsecro  te  ergo  per  mansue- 
tudinem  Ghristi,  ut,  si  IsBsi  te,  dimittas  mihi,  nec 
me  vicissim  leedenJo  maium  pro  malo  reddas. 
Laedes  autem  me,  si  mihi  tacueris  errorem  meum, 
quem  forte  inveneris  in  factis  veldictis  meis.  Nam 
si  ea  in  me  reprehenderisquaereprehendenda  non 
sunt,  te  Isdismagis  quam  me;  quod  absit  a  mori- 
bus  et  sancto  proposito  tuo,  ut  hoc  faciasvoluntate 
laedendi,  culpans  in  me  aliquid  dente  maledico, 
quod  mente  veridicaesse  scis  non  cuipandum.  Ac 
per  hoc  aut  benevolo  corde  arguas,  etiamsi  caret 
delicto,  quem  arguendum  putas ;  aut  paterno  afiectu 
mulceas  quem  adjicere  '  nequeas.  Potest  enim  fieri 
ut  tibi  aliud  videatur  quam  veritas  habet,  dum  ta« 
men  abs  te  aliud  non  fiat  quam  charitas  habet : 
nam  et  ego  amicissimam  reprehensionem  gratis- 
sime  aocipiam,etiamsi  reprehendi  non  meruitquod 
recte  defendi  potest ;  aut  agnoscamsimul  et  bene- 
volentiam  tuam,  et  culpam  meam,  et,  quantum 
Dominus  donat,  in  aiio  gratus,  in  alio  emendatas 
inveniar. 

4.  Quid  ergo,  fortasse  dura,  sed  oerte  salubria 
verba  tua,  tanquam  csBstus  Enteili,  pertimescamT 
Gsdebaturille,noncurabatur;etideovincebatur,non 
sanabatur.  Ego  autem,si  medicinalem  correptionem 
tuam  tranquillus  accepero,  non  dolebo:  ti  vero 
infirmitas,  vel  *  humana,  ve]mea,etiam  cum  vera- 
citer  arguor,non  potestnisi  aliquantulum  oontris- 
tariy  melius  tumorcapitisdo]et^dumcuratur,quam 
dum  ei  parcitur,  non  sanatur.  Hoc  est  enim  quod 
acute  vidit  qui  dixit,  Utiliores  esse  pierumque  ini- 
micosjurgantesquam  amicosobjurgare  metuentes. 
lili  enim  dum  rixantur,  dicuntaliquando  vera  qu» 
corrigamus  ;  isti  autem  minorem  quam  oportet, 
exhibent  justitias  libertatem,  dumamioitiae  timent 
exasperare  duicedinem.  Quapropter  etsi  bos,  ut  tibi 
videris,  lassus  senectute  forte  corporis,  non  vigore 
animi  tamen,  in  area  dominica  fructuoso  labore 
desudans;ecce  sum,  si  quid  perperam dixi,  fortius 
fige  pedem.Non  mihi  esse  debet  molestumpondas 
8Btatistu6B,  dummodoconteratur  paiea  culp»  meiB. 

5.  Proinde  iiludquod  in  extremo  epistolae  tun  po* 
suisti,  cum  magni  desiderii  suspirio  vel  lego,  vel 
recolo.  Utinam,inquis, mereremur eomplexus tuoSf 
et  eoUatiane  mutua  vel  doceremus  aliqua,  vel  diS' 
eeremus !  Ego  autem  dico:  Utinam  saltem  propin- 
quis  terrarumlocishabitaremus  ;ut,8i  non  possent 
misceri  nostra  colloquia,  littersB  possent  esse  cre- 
briores  !  Nunc  vero  tantolocorum  intervallo  absu- 
mu8  a  sensibus  nostri8,ut  de  illis  verbis  Apostoli 
ad  Galatas,  juvenem  me  ad  tuam  Sanctitatem 
acripsisse  meminerim,  etecce  jam  senex,  necdum 
rescripta  meruerim,  faciliusque  ad  te  exemplaria 
epistolae  meae  pervenerint,  nescio  qua  occasione 
praeveniente,  quam  ipsa  epistola  me  curante.  Ho- 
mo  enim  qui  eam  tunc  acceperat,  nec  ad  te  pertu- 

-  *  R&d.  Am.  et  Er.,  abjic0r€. 
I  Ita  Msi.  plerique.  At  Lov.,  veha  huw^ana  m§a^ 


lerit,  nec  ad  me  retulerit  *.  Tantie  aotem  mihi  in 
litteris  tuis,  qoflp  in  manus  nostras  venire  potae- 
runt,  apparent  res,  ut  nihii  studiorum  meorum  mal- 
lem,  si  pos8em,quam  inheerere  laterituo.Quodego 
quia  non  possum,  aliquem  nostrorum  in  Domino 
fiiiorum  crudiendum  nobis  adte  mittere  cogito,  si 
etiam  dehac  retuarescripta  meruero.  Nam  neque 
in  me  tantumscientiseScripturarumdivinarumest, 
aut  esse  jam  poterit,  quantum  inesse  tibi  video.  Et 
si  quid  in  hac  re  habeo  facultatis,utcumque  im- 
pendo  populo  Dei.  Vacareautem  studiis  diligentius 
quam  qufe  populi  audiunt  instruendis,  propter 
ecdesiasticas  occupationes  omnino  non  potsum. 

GAPUTIU.— 6.Ne8cioqu»scriptamaledica8uper 
tuo  nomine  ad  Africam  pervenerunt  *.  Accepimus 
taraen  quod  dignatus  es  mittere,  illis  respondens 
maledictis.  Quo  perlecto,fateor,  multumdoiui  ioter 
tara  charas  familiaresque  personas,  cunctis  peoe 
Ecclesiis  notissimo  amiciliaB  vinculo  copulatas; 
kantum  malum  extitisse  discordife.  Et  tu  quidem 
quantum  tibi  modereris,  quantumque  teneas  acu- 
leos  indignationis  tusB,  ne  reddas  maledictum  pro 
maledicto,  satis  intuislitteriseminet.  Verumtamen 
sieas  ipsasoum  legissem,contabuidok>retetobri* 
gui  timore  ;  quid  de  me  iliafacerent  quas  in  ke  iUe 
ecripsit,  si  in  manus  meas  forte  venissentf  Vm 
mundo  ab scandalis  (Matth,  xvin.7).  Ecce  fit,  ecoe 
prorsus  impietnr  quod  Veritas  ait :  Quoniam  abun' 
dabit  iniquUaSt  reftigescet  charitasmultorum{Id. 
xxiv,  iS).  QuBB  sibi  enim  jam  fida  pectora  tuto 
refundantur?  in  cujus  sinum  *  tota  se  projiciat 
secura  dilectio  ?  quis  denique  amicus  non  formi- 
detur  quasi  futurus  inimicus,  si  potuit  inter  Hiero- 
nymum  et  Ruffinum  hocquodplangimusexoririTO 
miseraetmiserandaoonditiol  Oinfida  involuntati^ 
bus  amicorum  scientia  prsBsentium,  ubi  nulla  est 
prsescientia  futurorum  ISedquidhocalteridealtero 
gemendum  putem,  quando  nec  ipse  quidem  sibi 
homo  est  notusin  posterum  ?  Novitenim  utcumque, 
vix  forte,  nunc  qualis  sit  ;  qualis  autem  postea 
futurus  sit,  ignorat. 

7.  HsBc  porronontantumscientia,  qualisquisque 
sit,  verum  etiam  priBscientia,  qualls  futurus  sit,  si 
estin  sanctis  et  beatis  Angelis;  etquomodo  fuerit 
diabolus  beatus  aliquando,  cum  adhuc  angeios 
bonus  essel,  sciens  futuram  iniquitatem  suam,  et 
sempiternum  supplicium,  omnino  non  video.  De 
quare,  si  tamen  eam  nosseopus  est,  vellemabste 
audire  quid  sentias.  Vide  quid  faciant  terrs  ac 
maria  quft  nos  corporaliterdirimunt.  Si  hsBC  epis- 
tola  mea  quam  legis,  ego  essem,  jam  mihi  dioeres 
quod  quaesivi  :nnnc  veroquando  rescrik>es?quando 
mittes  ?  quando  perveniet  ?  quando  accipiam  ?  Et 
tamen  utinam  quandoque  fiat,  quod  tam  oito  fieri 
non  posse,  quam  volumus,  quantapossumus  tole- 

*  Sic  Mss.  novem  [pirtutit,..  retutif]. 

*  Edd.,  pervenitie  audivimut,  Sed  veriusMss.  novem, 
perventruni.tiempe  HieronyiDus  in  epist.  68  coDqueritar 
maledicta  Ruffiai,  studio  ejusdein  ad  Africam  penre- 
nisse  :  respondet  AugasiiDus  nescire  se  quiB  in  ipsum 
maledicta  isthuc  per/enerint. 

*  Hss.  quindecim:  $$ntu$. 


fio 


EPISTOLARITM  GLASSIS  n. 


180 


imntia  snsiiiiemuil  Undereeurroadilla  Terba  epis* 
tol«  taas  dulcissima,  sanctiquedesiderii  tui  plenis- 
•ima,et  ea  facio  vicissiro  mea :  Utinam  mereremur 
cmnplexus  tuos;  etcolkUione  mulun  vel  doceremus 
aUqua,  vel  disceremus  !  si  tamen  esse  uUo  modo 
posset  quod  ego  te  dooerem. 

8.Inhisantemverbisnonjamtuistantuin,sedetiam 
meis,  ubidelectoretreficior,  et  ipso  quamvis  pen- 
denteetnonattingenteutriusquenostrumdesiderio, 
nonparvaezparte  consolor:  ibi  rursusacerrimisdo- 
lorum  stimulis  fodior,  dumcogitointervos,  quibus 
Daus  hoo  ipsum  quod  uterque  nostrum  optavit,  lar- 
gum  prolizumque  concesserat,  utconjunctissimi  et 
familiarissimi  mellaScripturarumsanctarum  pariter 
lamberetisytantfeamaritudinisirrepsisseperniciem, 
quandonon,  ubi  non,  cui  non  homini  formidandam; 
cum  eo  tempore.quoabjectisjam  sarcinis  sflsculari- 
bu8,jam  ezpediti  Dominum  sequebamini,  etin  ea 
tarra  vivebatis  8imul,in  qua  Dominus  humanis  pe- 
dibus  ambulans,  Patfemmeam,  inquit,cto  vobistpa- 
eemmeamrelinquo  vobis  (Joan.ziY,  27),  virisfletate 
maturis,  et  in  eloquio  Domini  habitantibus  vobis 
aceidere  potuit  ?  Vere  tenlalio  est  vita  humana  lu- 
per  terram  {Job.  vu,  i).  Heu  mihi,  qui  vos  alicubi 
simul  invenire  non  possum  !  forte,  ut  moveor,  ut 
dolao,  ut  timeo,  prociderem  ad  pedes  vestros,  fle- 
remqoantum  valerem,  rogarem  quantum  amarem, 
nune  unumquemque  vestrum  pro  seipso,  nuno 
utumque  pro  alterutro,  et  pro  aliis,  et  mazime 
iolirmis,  pro  quibus  Ghristus  mortuus  est  (I  Cor. 
vui,  II),  qui  vos  tanquamintheatro  vitflshujus  cum 
magno  sui  periculo  spectant,  ne  de  vobis  ea  cons- 
cribendo  spargatis,  quas  quandoque  concordantes 
delerenon  poteritis,qui  nuncconcordare  nolitis^  ; 
autquflBconcordeslegeretimeatis.neiterumlitigetis. 
9.Verum  dicocharitati  tuflB,nihil  memagisquam 
hoc  ezemplum  tremuisse,  cum  quflsdam  ad  me  in 
epistola  tualegerem  tufleindignatioois  indicia;non 
tam  illa  de  Entello  et  bove  lasso,  ubi  mihi  potius 
hilariler  jocariquamiracuLde  minari  visuses,quam 
illud  quod  serio  te  scripsisse  satis  apparet,unde  su- 
praelocutus  sum,plus  fortassequam  debui,sednon 
plus  quam  timui,  ubiaisti :  Ne  forte  UesusjusteeX" 
posltftorefl.Rogo  te,  sifieri  potest,ut  inter  nos  quae- 
immustedisseramus  aliquid,quo  sineamaritudine 
disoordiflBCorda  nostrapascantur,fiat.Si  autem  non 
possum  dicere  quid  mihiemendandum  videaturin 
scriptis  tuiSyUec  tu  in  meis,  nisi  cum  suspicione  in- 
▼idiflB»  aut  IflBsiooe  amicitifle,  quiescamus  ab  his,  et 
nostraB  vitflB  salutique  parcamus.  Minus  certe  assc- 
quaturiUa*qu8e  inflat,dumnonoffendatur  illaquflB 
edificat  (I  Cor.  viu,  2).  Ego  me  longe  esse  sentio 
abillaperfectione^de  qua  scriptum  est:  Siquis  in 
verbo  nan  offendit^  hieperfectus  est  vi»'  (Jacobi  ni. 


*  In  decem  Mss.  sic  legitur  :  Qum  ([uoniam  ewMOT' 
dmmtu  MiTo  non  pottritit,  eoneordan  nolitit,  In  uno  Gis- 
tereicnsi :  Qnm  fmandoquo  quoniam  delere  non  poieritis, 
ooneordare  molitu, 

*Lov.,  ilta  Mifnlta.  Redundat  voz  seientia,  qu®  abest 
aMss,  ^ 


2).  Sed  plane  in  Dei  misericordia  puto  me  posse 
facile  abs  te  petere  veniam,  si  quid  offendi ;  quod 
mihi  aperire  debes,  ut,  cum  te  audiero,  iucreris 
fratrem  tuum  (Matth.  xvin,  15).  Neque  enim,  quia 
hoc  propter  looginquitatem  terrarum  non  potes  fa- 
cere  inter  me  et  te,  proplerea  debes  sinere  errare 
me.  Prorsusquod  adipsasres  quasnosse  volumus, 
attinet,  si  quid  veri  me  tencre  vei  scio,  vei  credo, 
vel  puto,  in  quo  tu  aliter  sentis,  quantum  dat  Do- 
minussineluainjuria  conabor  asserere.  Quod  au- 
tem  perlinet  ad  offensionem  tuam,  cum  te  indigna- 
tumsensero,  nihil  aliudquam  veniam  deprecabor. 
IO.Necomninoarbitrortesuccenserepotuis8e,ni8i 
aut  hoc  dicerem  quod  non  debui,aut  non  sic  dicerem 
utdebui  ;quianec  miror  minus  nos  scire  invicem, 
quamscimura  conjunctissimis  et  familiarissimis 
nostris.In  quorum  egocharitatem,fateor,facilc  me 
totum  projioio,  prsesertiu)  fatigatum  scandalis  sflB- 
culi ;  etin  ea  sine  uUasoliicitudine  requiesco:  Deum 
quippe  illic  esse  sentio,  in  quem  me  securus  proji- 
cio^  et  in  quo  secnrus  requiesco.  Nec  in  hac  mea 
tecuritate  crastinum  illud  humanfle  fragilitatis  incer- 
tum,dequosuperiusingemui,omninoformido.Cum 
enim  hominemchristiana  charitate  flagrantem,ea- 
que  mihi  fidelem  amicum  factum  esse  sentio ;  quid- 
quideiconsiliorum  meorum  cogitationumquecom- 
mitto,  non  hominicommitto,  sed  iUiin  quo  manet, 
ut  talis  sit.  Deus  enim  charitas  est ;  et  qui  manet 
in  chantate,in  Deo  manet,  et  Deus  in  eo  (l/oon.iv, 
16):  quam  si  deseruerit,  tantum  faciat  necesse  est 
dolorem,  quantum  manens  fecerat  gaudium.  Ve- 
rumtamen  examicointimo  factus  inimicus,quflBrat 
•ibi  potius  quod  fingat  astutus  ;  non  inveniat  quod 
prodat  iratus.  Hoc  aulem  unusquisque  facile  asse- 
quitur,  non  occultando  quod  fecerit,  sed  non  fa- 
ciendoquod  occultari  veUt.  Quod  misericordia  Dei 
bonispiisque  concedit,  utinter  amicos  *  quoslibet 
futuros,  liberi  securique  versentur,  aUena  peccata 
sibicommisso  non  prodant  ;quflBproditimeant,ip8i 
nuUa  committant.  Gum  enim  falsum  quid  a  male- 
dico  fingitur  ;  aut  omnino  non  creditur  ;  aut  certe 
integrasaIute,solafama  vezatur.  Cum  *  autemma- 
lum  perpetratur,  hostis  e8tintimus,etiamsi  nuUius 
intimiioquacitateaut  iitevulgetur.Quapropterquis 
prudentium  nonvideat,  etiam  tuquamtoierabUiter 
feras  amicissimi  quondam  et  famiUarissimi  incre- 
dU>iies  nunc  inimicitias,  consolante  conscientia;et 
quemadmodumvel  quodjacUtat,velquod  aquibus- 
dam  forsitan  creditur,  in  sinistrisarmis  depute8,qui- 
busnonminusquam  dextriscontra  diabolum  dimi- 
catur  ?  VerumtHmen  iUum  maluerim  aUquo  modo 
mitiorem,  quamteistomodoarmatiorem.  Hocma- 
gnum  ettristemiraculumest,  examicitiistalibusad 
hasinimicilias  pervenisse ;  IsBtum  erit,   et  multo 
majus  ex  inimiciUis  taUbus  ad  pristinam  concor- 
diam  revertisse. 


1  Kdd .  pinimiMt .  PnBtulim  us  omMei ^quod  haben  t  sez  Mss* 
'  Mss.  quatuordecim :  Quod  autem  t%atum  perpetratur, 
hoitisett,  etc.  ;  lectio  baudquaquam  spernenda. 


s.  AoooBTim  firaton 


EPISTOLA  LXXIV  •  (a). 
Augustinus  PrsBtidiuin  rogat  ut  superiorem  epis- 

tolam  euret  Bieronymo  reddendam,  utque  tJM 

eumdem  suis  etiam  litteris  plaeet. 
Domino  beatissimo,  et  merito  veneraDdo  fratri,  et 

consacerdoti  PRiSsiDio,  AuonsTiNrs,  in  Domino 

salutem. 

1.  Sicut  prsBsens  rogavi  Sinceritatem  tuam,  nune 
quoquecommoneo,  iitlitteras  meas  sanotofratriet 
oompresbyteronostro  Hierony  mo  mittere  non  grave- 
ris.  Ut  autem  noverit  Gharitas  tua  quemadmodum 
etiam  tu  iiii  pro  mea  causa  scribere  debeas,  misi 
exemplariaiitterarum,etmearumadipsum,etadme 
ipsius,quibuslecti8  pro  tuasancta  prudentia  facile 
▼ideasetmodnmmeum,quem  servandumputavi,et 
motumeju8,quemnonfrustratimui.Autsiegoquod 
non  debui,  vel  quomodo  nondebui,aliqoidscripsi ; 
non  ad  iilum  de  me,  sed  ad  me  ipsum  potius  fra- 
terna  dilectione  mitte  sermonem,  quo  correctus 
petamutignoscat,si  meamculpam  ipse  cognovero. 

EPISTOLA  LXXV  -  (6). 

Respondettandem  Hieronymus  ad  AugustinigusMtiones 

propositas  in  Epist.  %S,  40  et  li,scHieet  de  tituio 

Hbriecclesiastieos  scriptores  repr»sentanti$,d^  Petro 

reprehenso  a  Paulo  in  Epist.  adGalatas,de  transla- 

tione  veteris  Testamenli,  ac  de  hederse  vocabulo  apud 

Jonam  :  defendens  acriter  scriptiones  et  interpreta' 

tiones  suas  adversus  Augustinum, 

Domino  vere  sancto  ei  beatissimo  papas  Avgus- 

TiNO,  HiEROifTMus,  iu  Christo  salutem. 

CAPUT  PRIMUM.  —  i.Tres  simut epistolas,  imo  li^ 

betlos  breves,  per  diaconum  Cyprianum,  tux  Digna* 

tionis  accepi,  diversas,  ut  tu  nominaSy  qusestiones^  ut 

egosentio,  reprekensiones  opusculorum  meorum  con- 

tinentes :  ad  quas  iirespondere  voluero,  Ubri  magnitu^ 

dine  opus  erii.  Tamen  conabor,quantumlacerepossumf 

modum  non  egredi    longioris  epistolse,  et  festinanti 

fratri  moramnon  ftusere^  quiante  triduum,  quampro- 

fecturus  erat,  a  me  epistolasflagitavit;  ut  penein  pro- 

dnctu  hmcqualiacumque  sunt,  effutire  compellerer,  et 

tumuUuario  respondere  sermone,  non  maturitate  scri^ 

bentiSf  sed  dietantis  temeritate  :  quet  plerumque  non 

in  doctrinam,  sed  in  casum  vertitur  ;  ut  fortissimos 

quoque  mititessubita  betla  conturbant,  et  ante  cogun- 

tur  fugere,  quam  possint  arma  corripere. 

2.  Cseterum  nostra  armatura  Christus  est,  et  apoS' 
toU  Pauli  institutio,  qui  seribit  ad  Ephesios  :  «  Assu- 
mite  arma  Dei,  ui  possUis  resistere  in  die  malo.  »  Et 
rursum  : «  State  suecincti  lumbos  vestros  in  veritate, 
ei  induti  loricam  justUise,  et  calceati  pedes  inprsepor' 
raiionem  Evangelii  pacis  :  super  omnia  accipientes 
scutum  fidei,  in  quo  possUu  universa  tela  maiigni 
igniia  exstinguere ;  et  gaieam  satutis  accipUe,  et  gla^ 
dmm  SpirUus,  quod  est  verbum  Dei  •  {Ephes.  vi,  13 

*  Recognita  ad  bl.  bD.  fs.  J.  mr.  r.  t.  vc.  duos  ib. 
decem  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Aiias  10 :  qua  autem  74  erat,  nunc  236.  Scripta 
cum  supenore. 

**  Purgata  multis  meDdis  ad  fldem  bl.  bu.c.  cc.  gg.  fs. 
}•  mr.r.  sb.  t  tt.  vc.  decem  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lof. 

{b)  Alias  11  :  quss  aatem  75  erat,  nune  t50.  Scripta 
flrca  fio.  a».  451. 


17).  His  quondam  telis  rex  DaM  armatus  proeedebat 
ad  prselium  ;  et  quinque  lapides  de  torrente  aecipiens 
tevigatoSf  nihit  asperitatis  et  sordium  inier  hujus 
sseeuli  turbines  in  sensibussuis  essemonsirabai,  bibens 
de  torrente  in  via  ;  et  idcirco  exaltatus  caput  super^ 
bissimum  Goliath  suo  potissimum  mucrone  truncavU, 
percutiens  in  fronte  blasphemum  (I  Beg.  zvii,  40-51), 
et  in  ea  partecorporis  vulnerans,  in  qua  et  prsesumptor 
saeerdottiOtiaslepra  percutUur  (II  Par.  zxvi,  19)  ;et 
sanctus  gtoriatur  in  Domino  dicens  :  «  Signatum  est 
super  nos  lumen  oultus  tui,  Domine  •  (Psai.  iv,  7). 
Dicamus  igUur  tt  nos,  «  Paraium  cor  meum,  Deus, 
paratum  eor  meum ;  caniabo  et  psallam  in  gloria  mea. 
Exsurge  psaUerium  et  cithara  ;  exsurgam  diiucuio  » 
(Psai.  Lvi,  8,  9)  ;  ui  in  nobis  possit  impieri,  «  Aperi 
os  tuum  et  ego adimplebo  iUud  » (Psai.  lxzz,  ii)  ;etf 
«  Dominusdabit  verbum  evangelixan  tibus  virtuie  muUa« 
{Psat.  Lxvii,  it).  Tequoque  iptumorare  non  dubito, 
ui  inter  nos  contendenies  veritas  superet.  Non  enim 
tuam  quserisgioriam,  sed  Ciuisti  ;cumque  tu  viceris,et 
egovincam  si  meumerroreminteilexero;  et  e  conlrario 
me  vincentSj  tu  superas,  quia  non  fiUi  parentibus,  sed 
parentes  /Ifois  thesaurixant  (11  Cor.  zii,  14).  Et  in  Pu" 
raiipomenon  iibro  legimus,  quod  fUii  Israei  adpugnan- 
dumproeesserint «  mente  padfiea  » (I  Paral.  zu,  1 7, 1 8), 
inter  ipsos  quoque  giadios  et  effusiones  sanguifiis,  ei 
cadavera  prostratorum,  non  suam  sed  pads  victariam 
cogitantes.  Respondeamus  igitur  ad  omnia,  ac  muUi- 
plices  qusestioneSf  si  Christus  jusserit,  brevi  semume 
soivamus.Prseiermittosaiutationisoffieia,quibusmeum 
demuices  caput ;  taceo  de  bianditiis,  quibus  reprehen- 
sionem  mei  niteris  consolari :  ad  ipsas  causas  veniam, 

CAPUT II.  --3.  Dicis  accepisse  te  iibrum  meum  a 
quodam  fratre,  qui  tUuium  non  haberet,  in  quo  Serip* 
tores  ecciesiasticos  tam  grsecos  quam  latinos  enumera' 
verim  ;  cumque  ab  eo  qusereres,  ut  tuis  verbis  utar, 
cur  liminaris  pagina  non  esset  inscripta,  vei  quo  cen* 
seretur  nomine,  respondisse,  appeiiari  Epitaphium :  et 
argumentaris  quod  reete  sivocaretur,  si  eorumtantum 
vel  vitas  vei  scripta  ibi  iegisses,  qui  jam  defuncti  es- 
sent ;  cum  vero  muitorum,  et  eo  tempore  quo  scribC' 
batur,  et  nunc  usque  viventivm  comnMnwreniur 
opuscuia,  mirari  te  cur  ei  hunc  titulum  imposuerim. 
Puto  inlelligere  prudentiam  tuam»  quod  ex  opere  ipso 
tUuium  potueris  inteiiigere.  Legisti  enim  et  grsecos 
et  iatinos,  qui  vitas  virorum  Uiustrium  descripseruni, 
quod  nunquam  Epitaphium  huic  operi  scripserint,  sed 
de  iiiustribus  viriSy  verbi  gratia,  ducibus,  phUosophi- 
cis,  oratoribus,  historicis,  poetis,  epicis,  tragicis,  eomi' 
cis.  Epitaphium  autem  proprie  seribitur  morluorum  : 
quod  quidem  in  dormitione  sanctse  menwrise  Nepotiani 
presbyieri  oiim  feeisse  me  noui.  Ergo  hie  Uber  vel  de 
iUustribus  viris,  vei  proprie  de  scriptoribus  ecclesias-' 
tieU  appeilandus  est  ;  iicet  a  pierUque  emendatoribus 
imperitU^  de  auetoribus,  dicatur  inscriptus. 

CAPUT  III.  —  4.  Secundoioco  quserU,  curdixerim 
in  commentariU  Epistoim  ad  Gaiaias,  Paulum  id  m 
Petro  non  poiuUse  reprehendere  quod  ipse  fecerai(Gal. 
11,  ii),necinaiio  argueresimulationemcujusipseiene' 
baiurreus;et  asseris,  reprehensionem  apostoUeasnnm 


«I 


BPISTOLARtTM  CLAS^TS  II. 


«4 


fiiim  diipentaioriam,  $ed  veram,  et  me  non^^debere 
doeere  mendacium,  $ed  universa  qux  icHpia  sunt,  ita 
mmare  utscripta  $unt,  Ad  qum  primum  reepondeo,  d$- 
buiiteprudeniiamtuam  prmfatiunculm  aommeniariorum 
meorum  memini$$e,  dieentie  ex  pereona  mea :  «  Quid 
ifiiurTego  $tuUu$  ac  temerariu$,  qui  id  pollicearquod 
iUe  nonpotuiif  Minime :  quin  potiue  in  eo,  ui  mihi vi" 
deor^cauiioraiquetimidior,  quodimbeciUitaiem  virium 
mearum  $eniien$,  Origeni$  commeniarioe  $eeutu$  $um, 
Seripeit  enim  itle  vir  in  Epietolam  Pauti  ad  Gelaiae 
quinque  proprie  volumina,  et  decimum  Stromatum  suo- 
rum  librumeommatico$uper  expianationeejue  $ermone 
eomplevit ;  iraeiaius  quoque  varios,  et  excepta,  quas  vet 
eoia  po$$eni$uflicere,  eompo$mt,PrcBtermitto  Didymum 
oideniem  meum,   et  Laodicenum  ^,  de  eeeleeia  nuper 
efrcMtum,  et  Alexandrum  veterem  hcereticum,  Euee» 
hium  quoque  Emisenum,  et  Theodorum  Heraeleotem^ 
9«t  ei  ip$i  nonutlo$  euper  hac  re  commentarioloe  reli- 
queruni.  E  quibu$  vet  $i  pauea  deeerprrem,  fieret  ali- 
quid  quod  non  peniiue  eontemneretur.  Itaque  ut  $im* 
piieiier  faiear,    legi  htjee  omnia,  et    in  mente  mea 
piurima  eoaeervane,  aceito  notario,  vel  mea,  vel  aliena 
dietenri,  nee  ordinie,  nec  verborum  interdum,  nec  un- 
smum  memor.  Jam  Domini  mieericordix  est,  ne  per 
imperiiiam  noeiram  ab  alii$  bene  dicta  dispertani,  ei 
mn  piaeeani  inter  extraneoe,  quae  placent  inter$uo$.  » 
Si  quid  igitur  repreheneione  dignum  putaverae  in  expla- 
naiione  nostra,  eruditionie  tux  fuerat  qumrere  utrum 
ea  quse  $erip$imu8  haberentur  in  grmci$,  ut,  $i  iili  nan 
dixisseni,  tunc  meain  proprie  eententiam  condemnaree; 
preesertim  cum   libere  in  prmfaiione  confe$$u$  $im, 
Origenie  eommentarioe  me  e$$e  ueutum,  et  vel  mea  vei 
aiiena  dictasee,  et  in  fine  ejuedem  capituli  quod  reprehen- 
di$,  sertpserim  :  «  Si  eui  iste  non  plaeet  $en$u$,  quo 
nee  Petrue  peeeasse,  nec  Paulus  proeaeiter  osiendiiur 
arguiete  majorem;  debet  exponere,  qua  coneequeniia 
Paulue  in  aUero  reprehendat  quod  ip$e  commieii.  »  Ex 
quo  oeiendi,  me  non  ex  definito  id  defendere,  quod  in 
grmu  legeram,  $ed  ea  expre$$iue  qux  legeram,  ut  lec 
iaris  arbitrio  derelinquerem,  utrum  probanda  e$$ent  an 
improbanda. 

B.  Tu  igiiur,  ne  quod  ego  petieram  faceree^  novum 
argufmenium  reperieii,  ut  aeseieres,  Gentilesqui  in  Chri- 
sium  eredidisunt,  Legie  onere  liberoe  ;  eo$  autem  qui 
ex  Judmie  credereni,  Legi  eue  subjectoe :  ui  per  utrO' 
r%mfU€  personam,  ei  Paulus  recte  reprehenderet  eo$  qui 
lAgem  eervareni,  quaei  doctor  Gentium ;  et  Petru$  jure 
repr^enderetur  qui  prineepe  circumci$ioni$  (Gal.  ii ,  8)  id 
imperavii  Gentibue,  quod  $oli  qui  ex  Judm$  erant,  de- 
buerini  ohservare.  Boc  si  placet,  imo  quia  placet,  ui 
quiamque  ereduni  ex  Judceis  debiiores  $int  legi$  facien- 
dse;  iuui  epieeopus  in  toto  orbe  notiuimue,  debee  hane 
promulgare  unteniiam,  ei  in  aueneum  tuum  amne$  co- 
episcopos  trakere.  Egoinparvo  tuguriuncub,  eum  mo- 
naekiSy  id  est  eompeeeatoribus  meis,  de  magnie  $tatuere 
non  audeo,  ni$i  hoe  ingenue  eonfiteri,  me  majorum  ecri- 
pta  iegere,  et  in  eommeniariie,  eecundum  omnium  con- 

^  Edd.,9iAjMHinarem  Laodieenum.Euc  apud.Mss.etiaiu 
plurfi  impiit  ApoUinaris  nomen,  quod  reticebatur  in 
apogrtpho,  ut  patet  ez  epist.  82,  cap.  3.  Abett  quoque 
4  Yatit.  et  aiiis  Gdd,  melioris  notie.  ^ 


euetudinem,  variae  ponere  explanaiionee,  ui  e  muitis 
eequatur  unu$qui$que  quod  velil.  Quod  quidem  te  puto 
et  in  ececulari  litteraiura,  ei  in  divinie  Libri$  legiue^ 
et  probam. 

6.  Hane  auiem  explanaiionem,  quam  pHmue  Orige- 
ne$  tn  deeimo  Siromaium  libro,  ubi  Epietolam  Pauli  ad 
Galatas  inierpretatur,  et  cceieri  deinceps  interpretu 
suni  $ecuii,  illa  vel  maxime  cauea  $ubinirodueunt,  ui 
Porpkgrio  reepondeant  bUuphemanti,  qui  Pauli  arguii 
proeaeiiatem,  quod  principem  Apoeiolorum  Petrum 
au$u$  e$t  reprehendere,  et  arguere  in  faciem,  ac  ratione 
eonsiringere,  quod  male  feeerit,  id  ut,  in  eo  errore 
fuerit,  in  quo  fuit  ipse  qui  alium  arguit  detinqueniem. 
Quid  dieam  de  Joanne,  qui  dudum  in  pontificali  gradu 
Consianiinopotitanam  rexit  Eeeleeiam  (a),  et  proprie 
euper  hoe  capitulo  laiiesimum  exaravit  librum,  in  quo 
Origenis  et  veterum  sententiam  ui  $ecutu$?  Si  igitur 
me  reprehendie  errantem,  patere  me,  quceeo,  errare 
eum  ialibue  ;  ei  eum  me  errorie  mei  muUoe  loctof  habere 
perepexerie,  tu  veritalie  tum  ealtem  unum  ad^tipulatO" 
rem  proferre  debebie.  Hcee  de  explanatione  unius  capi* 
tuli  EpistolsB  ad  Galatas. 

7.  Sed  ne  videar  cuiversus  rationem  tuam  niti  iestium 
numero,  et  occaeione  virorum  Hluetrium  eubierfugere 
veritatem,  nec  manum  audere  conserere,  breviter  de 
Scripiurie  exemplaproponam.  In  Actibu$  Apo$tolorum, 
vox  facta  e$t  ad  Petrum  dieene,  «  Surge^  Petre,  occide 
et  manduea  »,  id  est,  omnia  animalia  qucuirupedum,  ei 
serpentium  terrm,  et  volaiilium  ccsli.  Quo  dicto,  oeten- 
ditur  nullum  hominem  ueundum  naiuram  eue  pollu' 
tum,  $ed  cequaliter  omne$  ad  Chri$ti  Evangelium  pro^ 
voeari,  Adquodre$ponditPetru$:  c  Absit,quianunquam 
mandueavi  commune  et  immundum.  Ei  vox  ad  eum  de 
ceelo  $ecundo  facta  e$t,  dicens:  Quae  Deus  mundavii,  iu 
ne  eommune  dixeris.  »  Ivit  itaque  Ccesaream,  el  ingree- 
$u$  ad  Comelium,  «  aperiens  o$  $uum,  dixii :  In  veritate 
eomperi,  quia  non  est  pereonarum  aeceptor  Deu$;  $ed 
in  omni  gente,  qui  timet  eum  et  operatur  juetitiam, 
aeeeptue  est  illi  ».  Denique  «  cecidit  Spiritus  $anctu$ 
$uper  eos,  et  obtiupueruni  ex  eircumeieione  fidelu,  qui 
venerani  eum  Petro,  quod  et  in  Nationu  gratia  8piritu$ 
$ancti  fuiuet  effu$a.  Tunc  respondit  Petrus:  Numquid 
aquam  qui$  prohibere  potut,  ut  non  baptixentur  hi  qui 
Spiritum  eancium  aceeperunt  $icui  et  nosfEijussii  eos 
in  nomine  Jesu  Chrisii  baptizari  (Aci.  z,  13-48).  Aur 
dierunt  autem  Apo$toli  et  fratres  qui  erant  in  Judcea, 
quia  et  gentes  reeeperuni  verbum  Dei.  Cum  auiem 
ascendi$ut  Petrue  Jerosolymam,  diseeptabani  adversus 
illum  qui  erant  ex  eireumcisione,  dicentes  :  Quare  tn- 
troisti  ad  viros  prceputium  habente$,  et  mandueaeti 
cum  illie  f  »  Quibu$  omni  ratione  expoeiia,  novi$$ime 
orationem  $uam  hoc  $ermone  conclueii :  «  Si  ergo  eam 
dem  gratiam  dedit  iliis  Deus,  stcui  et  nobis  qui  eredi» 
dimus  in  Dominnm  Jesum  Chri$tum  ;  ego  qui$  ercm, 
qui  po$$emt  prohibere  Deum  f  Hi$  auditi$,  tacueruni ; 
et  glorificaveruni  Deum  dieenie$:Ergo  ei  Geniibu$Deu$ 
poBnitentiam  ad  vitam  dedii  »  {Ibid.  xi,  1-18).  Rur$um, 
cum  mulio  post  tempore  Paulus  ei  Barnabae  oenis- 

(a)  Joannes  Cliryaoatomus  depositus  primun  an.  401 , 
circa  mena.  jul.  tum  an.  404,  ipso  die  magni  Sabbati. 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


sent  Aniioehiamf  Bt,  eongngala  Eedesia,  retulitieni 
•  quantafecitietDeus  cum  Ulis,  et  quia  aperuitset  Deue 
Gentibus  ostium  fidei  (Ihid,  ziv,  26)  ;  quidam,  descen- 
dentes  de  Judcea^  docebant  fratres  atque  dicehant :  Ni$i 
dreumeidamini  secundum  morem  Moysi,  non  potestis 
salvi  fieri,  Commota  igitur  seditione  non  minima  ad^ 
versus  Paulum  et  Bamabam,  statuerunt  aseendere  »  et 
ipsi  qui  aceutabantury  et  hi  qui  aecusabant,  «  ad  Apos- 
tolos  et  presbyteros  Jerosolymam  super  hac  qu€estione. 
Cumque  Jerosolymam  perrexiuent,  exsurrexerunt  qui- 
dam  de  heerisi  Pharisaorum,  qui  crediderant  in  ChriS' 
tum^  dicentes  :  Oportet  circumcidi  etis,  et  praeipere 
illis  ut  servent  Legem  Moysi.  Et  cum  magna  super 
hoc  oerbo  oriretur  quastio,  Petrus  »  solita  libertate  : 
«  Viri,  »  inquit,  «  fratres,  vos  scitis  quoniam  ab  an- 
iiquis  diebus  in  nobis  elegit  Deus  per  os  meum  audire 
Gentes  verbum  Evangelii  et  credere  ;  et  qui  novit  corda 
DeuSy  testimonium  perhibuit,  dans  itlis  Spiritum  sanc- 
ium,  sicui  et  nobis,  et  nihit  discrevit  inter  nos  et  illos, 
fide  purifieans  corda  illorum.  Nunc  autem  quid  tenta- 
iis  Deum  imponere  jugum  supercervicem  discipulorum, 
quod  neque  patres  nosiri,  neque  nos  portare  potuimusf 
Sed  per  gratiam  Domini  nosiri  Jesu  Christi  credimus 
seUvari,  quemadmodum  ei  illi.  Tacuit  autem  omnis  mul- 
iiiudo  »  (Act,  zv,  1-12),  et  in  senientiam  ejus  Jacobus 
aposiolus,  ei  omnes  simul  presbyteri  transieruni, 

8.  Htec  non  debenl  molesia  esse  lectori,  sed  et  illi  et 
mihi  utilia,  ut  probemus,  ante  aposiolum  Pautum  non 
ignorasse  Petrum,  imo  principem  hujus  fuisse  decreti, 
Legem  post  Evangelium  non  esse  servandam.  Denique 
tantae  Petrus  auctoritatis  fuit,  ut  Paulus  in  Epistola 
sua  scripserit:  «  Deindepost  annos  tres  veni  Jerosoly- 
mam  videre  Petrum,  et  mansi  apud  eum  diebus  quin- 
decim  >  (Gal,  i,  18).  Rursumque  in  consequentibus  : 
taPost  annosquatuordecim  ascendi  iterum  Jerosolymam 
eum  Bamaha,  assumpto  et  Tito.  Ascendi  autem  secun- 
dum  revelationem,  ei  exposui  eis  Evangelium  quodprce- 
dieo  inter  Genies  :  »  ostendens  se  non  habuisse  securi- 
iatem  Evangelii  prtedicandi,  nisi  Petri,  et  qui  cum  eo 
erant,  fuisset  sententia  roboratum.  Staiimquesequitur: 
ft  Separatim  auiem  his  qui  videbantur  aliquid  esse,  ne 
forte  in  vaeuum  currerem  aui  cucurriuem,  »  Quare 
separatim,  et  non  in  publico  f  Ne  forte  fidelibus  ex 
numero  Judaorum,  qui  Legem  putabani  esse  urvan^ 
dam^  et  sic  credendum  in  Domino  Salvatore,  fidei 
seandalum  naseeretur,  Ergo  et  eo  tempore  cum  Petrus 
vsnisset  Antiochiam  (licet  hoc  Aposiolorum  Acta  non 
seribani,  sid  affirmanti  Pauloeredendum  sii),  in  faciem 
illi  Paulus  restitisse  se  scribii,  quia  reprehensibilis 
erat.  Prius  enim  quam  venirent  quidam,  a  Jaeobo,  cum 
Gentibus  edebat ;  eum  auiem  venissent,  subirahebai  u, 
et  segregabat,  timens  eos  qui  ex  cireumcisione  erant, 
Et  eonsenserunt  eum  iHo  cceteri  Judcei,  ita  ut  et  Bar^ 
nabas  addueeretur  ab  his  in  illam  simulationem.  «  Sed 
cum  vidissem,  »  inquitj  v  quod  non  recte  ingrediuntur 
ad  veriiatem  Evangetii,  dixi  Petro  coram  omnibus :  Si 
iu,  eum  sis  Judaus,  gentiliier  et  non  judaice  viris ; 
quomodocogis  Gentes  judaiiare  f  »  (Gal,  \i,  i,  2,  14.) 
et  cmtera,  Nulli  ergo  dubium  est  quod  Petrus  apostolus 
senieniise  h^fus,  cujus  nune  preevaricator  arguitur^ 


primus  aucior  exstiterii,  Causa  oMiem  preepaneaiianiitf 
timor  est  Judaorum.  Dicii  enim  Seriptura  quod  pri- 
mum  edebai  eum  Gentibus ;  cum  autem  venisuni  quidam 
a  Jaeobo,  subtrahjkai  se  ei  segregabat,  timens  eos  qui  ex 
circumcisions  erant,  Timebat  autem  Judoeos  quorum  erat 
apostolus,  ne  per  occasionem  Gentilium  a  fide  Chrisii 
recederent,  et  imitaior  pasioris  boni,  perderei  gregem 
sibi  ereditum, 

9.  Sicui  ergo  ostendimus,  Petrum  bene  quidem  sen^ 
sisse  de  abolitione  Legis  Mosaicae,  ud  ad  simuUUionem 
oburvandse  *  ejus  timore  eompuUum;  videamus  an  ipse 
Paulus  qui  alium  arguit,  iate  quid  feeerit,  Legimus  in 
eodem  libro:  «  Perambulabat  autem  Pautus  Syrtam,  ei 
Cilieiam,  eonfirmaju  Ecctesias :  pervenitque  in  Derben, 
ei  Listram  ;  et  ecee  discipulus  quidam  erat  ibi,  nomine 
Timotheus,  fitius  mulieris  viduae  fidelis,  patre  auiem 
gentili,  Buie  testimonium  reddebant  qai  Listris  erani 
et  Iconio  fratres,  Hune  voluit  Paulus  seeum  profieiui  ; 
ei  assumens  circumcidit  eum  propter  Judeeos  qui  erant 
in  illis  locis :  sciebant  enim  omnes  quod  pater  ejus  gen^ 
tilis  esut  »  (Act,  zv,  41,  et  zvi,  i-3}.  0  beate  aposlole 
Paule,  qui  in  Petro  reprehenderas  simulationem,  qua 
subtraxitu  a  GeniHibtu  propter  metum  Judeeorumqui 
a  Jaeobo  venerant ;  eur  Timotheum,  filium  hominis 
gentilis,  uiique  et  ipsum  gentilem  (neque  enim  Judoeus 
erat,  qui  non  fuerat  circumcisus)^  contra  senteniiam 
tuam  cireumcidere  cogeris  f  Respondebis  mihi  :  Propier 
JudcBos  qui  erant  in  illis  locis.  Qui  igitur  tibi  ignosds 
tfi  circumcisione  discipuli  venientisex  Gentibus,  ignosce 
ei  Petro,  prceceuori  tuo,  quod  atiqua  fecerii  meiu 
fidelium  Judaorum.  Rursum  scriptum  est :  c  Pautus 
vero  cum  adhuc  sustinuiuet  dies  mulios,  frairibus 
valedieens,  navigavit  Syriam,  et  cum  eo  PrisciHa  ei 
Aquila  :  et  totondit  sibi  in  Cenchreis  capui ;  votum 
enim  habuerat  »  (Ibid,  zviii,  18).  Esto^  ut  t6i  iimore 
Judmrum  compulsus  sii  facere  quod  nolebat;  quare  eo- 
mam  nutrivit  ex  voto,  etposiea  eam  in  Cenchreis  iotondU 
ex  Lege,  quod  Nazareei  qui  u  Deo  voverint^juxiaprtB- 
eeptum  Moysi  facere  consueverunt  f  (Num.  vi,  48.) 

10.  Verum  hcec  ad  eomparationem  ejus  rei  quse 
sequiiur,  parva  sunt,  Refert  Lueas,  saorae  hisiorise 
scriptor :  c  Cum  venissemus  Jerosolymam,  tibenier 
suueperuni  nos  fratres  ;  »  et  sequenti  die  Jaeobus  ei 
omnes  uniores  qui  cum  eo  erant,  «  Evangelio  illius 
eomprobato,  dixerunt  ei,  Vides,  fraier,  quot  miltia  suni 
in  Judaa,  qui  crediderunt  in  Christum,  et  hi  omnes 
eemulatores  sunt  Legis.  Audierunt  autem  de  ie  quod 
diseeuionem  doeeas  a  Moyse  eorum  qui  per  Gentes  sunt 
Judmorum,  dicens  non  debere  eos  circumcidere  filios 
suos,  neque  secundum  consuetudinem  ingredi,  Quid  ergo 
esi  f  Utique  oportet  convenire  multitudinem  ;  audie- 
runt  enim  te  superveniue,  Roc  ergo  fac  quod  tibi  dici- 
mus.  Sunt  nobis  viri  quatuor  votum  habentes  superse; 
his  assumptis,  sanctifica  te  cum  ipsis,  et  impende  in  eos 
ut  radant  capita;  et  uient  omnes  quia  quse  de  ie  audie- 
runt  falsa  sunt,  sed  ambulas  et  ipu  custodiens  Legem, 
Tunc  Paulus,  auumptis  viris,  postera  die  purifieuius, 
eum  iUis  intravit  in  templum,  annuntians  expleiionem 

*  lo  UDO  e  Vatic.  Mss.,  observanHm^  In  Qstere,  llts., 
observationis. 


ta 


BPtSTOLARUM  aASSIS  H. 


2» 


dimm  purifioaiionis,  donec  offerreiur  jtro  unoquoque 
e&rum  obUUio  »  {Aet.  xxi,  17-26).  0  Paule,  et  in  hoe 
ierursue  inierrogo;  eur  caput  raeerie,  cur  nudipedalia 
exercuerie  de  cerimoniis  Judoforum^  eur  ohtulerie 
eacritUia,  et  eecundum  Legem  hoetix  pro  te  fuerini 
immolatae  ?  Utique  respondebis :  Ne  scandalizarentur 
qui  ex  Judais  crediderani,  Simulasti  ergo  Judofum  «f 
Judeeoe  lucri  faceres  ;  ei  hanc  ipeam  simulaiionem  Ja» 
eohus  ei  eeeieri  te  docuere  presbyteri :  sed  tamen  evadere 
nonpotuieii.  Orta  enim  seditione  cum  occidendus  esses, 
rapius  ee  a  iribuno,  et  ab  eo  missus  Ccesaream,  sub 
euMtodia  militum  diligenti,  ne  te  Judasi  quasi  simula- 
torem  ac  desirueiorem  Legis  occidereni ;  aique  inde 
Rcmam  perveniens,  in  hospitio  quod  tibi  conduxeraSf 
Chrietum  ei  Judais  et  Geniibus  pnedicasti :  et  senten- 
iia  iua  Neronis  gladio  eonfirmata  est  {Aci.  xxiii,  23, 
et  XX ▼ni,  44,  30). 

11.  Didicimus  quod  propter  metum  Judaorum,  ei 
Petrus  et  Paulus  aqualiter  finxerini  u  Legis  pracepta 
servare,  Quaigiturlronie,  qua  audacia  Paulus  in  altero 
reprehendat  quod  ipu  commisit  ?  Ego,  imo  alii  anie  me 
expoeueruni  causam  quam  puiaverantt  non  olficiosum 
mcndacium  defendentes,  sicut  tu  scribis,  sed  docentee 
honesiam  dispensaiionem  ;  ut  et  Apostolorum  pruden- 
iiam  demonstrarent,  et  blasphemantis  Porphyrii  impu- 
dentiam  eoereerent,  qui  Petrum  et  Paulum  puerili  dicii 
inier  ee  pugnasse  eertamine ;  imo  exarsisse  Paulum  in 
inmdiam  cirtutum  Petri.ei  ea  scripsisse  jactanter  quse 
vel  non  fecerit^  vel  si  fecerit,  procaciter  feeerit,  id  in 
alio  'reprehendens  quod  ipse  commiserit,  Interpretaii 
sunt  illi  ui  potuerunt ;  tu  quomodo  istum  loeum  edis^ 
eei'es  t  Utique  meliora  dicturus,  qui  veterum  eenten^ 
iiam  reprobasti, 

CAPCT  IV.  —  42.  Scribis  ad  me  in  epistola  tua  (a) 
t  Neque  enim  a  me  docemius  es,  quomodo  inleUigaiur 
giMxf  uifmii|)oifo/tM  dtctf,  Factus  sum  Judfleis  taDquam 
JudffiuSyUt  JudflBOsluGrifacereui  (I  Cor,  ix,  20),  et  cm- 
iera  quse  ibi  dicuniur  compassione  misericordiae,  non 
simuiaiione  fallaeiae  ^  Fii  enim  lanquam  <eger,qui  mi- 
nisirai  cegroio;  non  cum  u  febres  habere  mentitur,  sed 
eum  animo  eondoUntis  cogitai  quemadmodum  sibi  scT' 
viri  vellet,  si  ipu  mgrotaret.  Nam  utique  Judcnu  erai : 
Chrisiianus  autem  facius,  non  Judmorum  sacramenta 
reliquerat,  quee  convenierUer  ifle  populus,  et  Ugitimo 
iempore  quo  oportehai,  acceperat  :  ideoque  suscepit  ea 
uUbrauda  cumjam  Chrisii  esut  apostolus,  ut  docerei 
mon  esse  pemiciosa  his  qui  ea  velUnt,  sieut  a  parenlibus 
per  Legtfm  acceperant,  custodire,etiam  cumin  Christum 
eredidissent ;  non  tamen  in  tis  jam  constituerenl  spem 
ealuiis,  quoniam  per  Dominum  Jesum  salus  ipsa  qum 
illis  sacramentis  signifUabatur,  advenerat.  »  Totius 
urmonis  tui^  quem  dispuiatione  longiuima  protraxisti, 
hic  sensus  est  ut  Petrus  non  erraverit  in  eo  quod  his 
qui  ex  Judmis  erediderant,  putaverit  Legem  esse  ur^ 
vandam  ;  sed  in  eo  a  recti  linea  deviarit,  quod  Gentes 
eoegerit  judaixare,  Coegerit  autem  non  docentis  impe- 
rio,  sed  eonversationis  exemplo,  Et  Paulus  non  contra- 

*  Mbs.  ocio  :  Compassione  miserieordij  non  simuta- 
liofM  falimei, 
{a)  l^iiit  40«  n.  4. 


fia  sit  hcutus  his  quae  ipu  gesserai ;  sed  quare  Petrue 
eos  qui  ex  Gentibus  erani,  judaizare  cornpelleret. 

13.  Hmc  ergo  summa  est  qumstionis,  imo  untentise 
tum,  ut  post  Evangelium  Christi,  bene  faciant  Judmi 
eredenteSj  si  Legis  mandata  custodiant ;  hoe  est  si  sa- 
crifUia  offerant  quas  obtulii  Paulus,  si  filios  et rc«met- 
dant,  si  sabbatum  servent,  ut  Paulus  in  Timotheo,  ei 
omnes  observavereJudmi.Si  hoc  verum  est,  in  Cerinthi 
et  Ebionis  hmresim  delabimur,  qui  credentes  in  CArt- 
stum,propier  hocsolum  apatribus  anathemaiizaii  sunt, 
quod  Legiscerimonias  Christi Evangeliomiscucrunt,ei 
sic  nova  confeui  sunt,  ut  vetera  non  omitterent.  Quid 
dicam  de  Ebionitis,  qui  Chrutianos  eue  u  simuUmt  ? 
Usque  hodu  per  totas  Orieniis  synagogas  interJudmos 
hmresis  est,  quse  diciturMineorum,  eta  Pharismis  nuno 
usque  damnatur,  quos  vulgo  Nazarmos  nuncupant,  qui 
credunt  in  Christum  Filium  Dei,natum  de  virgine  Uaria; 
et  eum  dicunt  eue,  qui  sub  Poniio  Pilato  passus  est,  ei 
resurrexit,  in  quem  et  nos  credimus :  ud  dum  volunt  ei 
Judmi  use  et  Christiani,  nec  Judcsi  sunt  necChristiani, 
OrO  ergo  te  ut,  qui  nostro  vulnuseuU  medendum  putas, 
quod  acu  foratum,  imo  punctum,  ut  dieitur,  hujus  sen- 
tentise  medearis  vulneri.  quod  lancea,  et,  ui  ita  dicam^ 
phaUiricmia)  molepercussumest.  Neque  enimejusdem 
esteriminisinexplanaiione  Scripturarum  diversas  mU" 
jorum  untentias  ponere,  et  hmresim  seeleratiuimam 
rursum  in  EccUsiam  introducere,  Sin  autem  hmc  nobis 
ineumbit  neceuitas,  ut  Judmoscum  Ugitimis  suis  niiot- 
piamus,  ei  licebii  eis  observare  in  eccUsiis  Christi  quod 
exercuerunt  in  synagogis salanae,  dicam  quod sentio :  non 
illi  Christiani  fUnt,  ud  nos  Judmos  faeient. 

44.  Quis  enim  hoc  Christianorum  paiienUr  audiai^ 
quod  in  tua  epuioUk  continetur :  «  Judams  erat  Paulus  ; 
Chrisiianus  autem  factus,  non  Judmorum  sacramenta 
reliquerat,  qum  eonvenienUr  HU  populus,  et  Ugitimo 
tempore  quo  oportebat,  acceperai  :  ideoque  suscepii  cf- 
Ubranda  ea  cum  jam  Christi  esset  apostolus,  ut  docerei 
nonesu  perniciosahis  qui  ea  velUnt,  sieuta  parentibus 
per  Legem  acceperant,  eustodire.  »  Rursum  obucro  te, 
ui  paee  tua  meum  dolorem  audias,  Judmorum  Paulus 
cerinumias  oburvabat,  cum  jam  Christi  eue  apostolus, 
et  dicis  c  eas  non  esu  perniciosas  his  qui  eas  velUni, 
sicut  a  parentibus  acceperant,  custodire,  »  Ego  e  com- 
trarioloquar,  et  reclamante  mundo,  libera  vocepronun' 
tiem,  cerimonias  Judoforum  et  pemiciosas  esse,  et  mofr" 
tiferas  Christianis  ;et  quicumque  eeu  observaverit,  sive 
ex  Judceis,  sive  ex  Gentibus,  eum  in  barathrum  diaboli 
devolutum.  «  FinU  enim  Legis  Christus,  ad  justitiam 
onini  credenti,  Judmo  scilUetei  Gentili  »  {Rom.  x,  4); 
neque  enim  omni  eredenti  erit  finis  ad  justitiam,  si 
JudcBus  excipitur.  Et  in  Evanyelio  Ugimus  :  c  Lex  ei 
Prophelae  usque  ad  Joannem  Raptistam  »  (Matth.  xi, 
13,  et  Luc.  XVI,  16).  tiEt  in  alio  loco  :  Propierea  ergo 
magis  queerebani  eumJudmi  interficere,  quia  non  solum 
soloebat  sabbatum,  sed  et  Patrem  suum  dieebat  esu 
Deum,  aiquaUm  se  facUns  Deo  »  (Joan.  t,  18).  Et  iie^. 
rum  :  «  De  pUniludine  ejus  nos  omnes  aceepimus,  et 

(a)  Phalarica  geDus  teli  est,  iu  modum  hastae  preB- 
grandi  ierro  munitam,  quod  tortilibus  nerW8,aut  machi" 
na  quadam  beiiica  uiagno  impetu  iiiittal>atar. 


8.  AUaUSTQfl  EPISCOPI 


m 


gratiam  pro  gratia,  quia  tM  pir  Moyien  data  est  ; 
Gratia  autem  et  veritas  perJeeum  Ckristum  faeta  eti  > 
{Ihid,  1, 16,  17).  Pro  Legisgratia  quae  prceteriit,  gra 
tiam  Evangelii  aceepimus  permanentem ;  etpro  umbris 
et  imaginibus  neteris  Instrumenti,  veritas  per  Jesum 
Christum  facta  est,  Jeremias  quoque  ex  persona  Dei  oa- 
ticinatur  :  «  Ecee  dies  veniuntt  dicit  Domiuus,  et  con- 
summabo  domui  Israel  et  domui  Juda  testameutum 
novum  ;  non  secundum  testamentum  quod  disposui  pa- 
tribus  eorum,  in  die  quando  apprehendimanum  eorum. 
ut  educerem  eos  de  terra  jEgypti « (Jer,  xixi,  31,  32). 
Observa  quid  dicat,  quod  non  populo  Gentilium^  ei  qui 
ante  non  receperat  *  Testamentum,  sed  populo  Judao- 
rum,  qui  Legem  dederat  per  Moysen,  Testamentum  no- 
vum  Evangetii  repromittat  ;  ut  nequaquam  vivant  t n 
uetustatelitterae,  sed  in  novitate  spiritus.Paulus  autem, 
euper  cujus  nomine  nunc  qucestio  ventilatur,  crebras 
hujuscemodiponit  setUentias ;  e  quibusfir^i^^i*  siudio, 
pauca  subnectam.  c  Ecce  ego  Paulus  dico  vobis  quoniam 
si  eircumcidamini,  Christus  vobis  nihil  prodest  »  Et 
iterum  :  tiEvacuatiestis  a  Christo,  qui  in  Lege  justica' 
mini  ;  agratiaexcidistis.  »  Et  infra  ;a  Sispiritu  duci^ 
mini,  jam  nan  estis  sub  Lege  »  (Gal.  i,  2,  4,  18).  Ex 
quo  apparet,  qui  sub  Lege  est,  non  dispensative,  ut 
fUM^n  voluere  majores,  sed  vere,  ut  tu  inteliigis,  eum 
Spiritum  Sauetum  non  habere.  Qualia  sint  autem  prce- 
ceptm  legaiia,   Deo  docente  discamus.  «  Ego,   inquit^ 
dedi  iisprcecepta  non  bona,  et  justifieationes  in  quibue 
nouvivant  ineis  »  (Ezech.  xx,  25).  Hac  dieimus,  non 
quod  Legem  juxta  Manichaeum  et  Marcionem  destruc^ 
mus,  quam  et  sanctam  et  spiritualem  juxta  Apostolum 
novimus  ;  sed  quia  postquam  fides  venit  et  temporum 
pleniludo,  misit  Deus  Fiiium  suum  factum '  ex  muliere, 
facium  suh  Lege,  vU  eos  qui  sub  Lege  erani  redimeret, 
ut  adopiionem  filiorum  reciptremus  (Gai  iv,  4)  ;  et  ne- 
quaquam  sub  pcedagogo,  sed  sub  aduito  et  Domino  hm- 
rede  vivamus. 

15.  Sequitur  in  epistola  tua  :  «  Non  ideo  Petrum 
emendaviii  quod  patemas  iraditiones  observaret  ;quod  si 
foeere  veiiet,  nee  mendaciter,  nee  ineongrue  faceret .  » 
lierum  dieo  :quando  episeopus  es,  Ecclesiarum  Christi 
magisier,  ut  pn^es  verum  esse  quod  asseris,  suseipe  ali" 
qwem  Judmorum,  quifadus  Christianus,  naium  sibi  /E- 
Uum  eircumcidat,  qui  observet  sabbatum,  qui  abstineat 
a  eibis  quos  Deus  creavit  ad  utendum  eum  gratiarum 
aetione,  qui  quarto  deeimodiemensis  primi  agnum  mo- 
ctet  ad  vesperam ;  ei  eum  hoc  feeeris,  imo  non  feeeris 
(fcto  enim  te  ehrisiianum^  et  rem  saerilegum  non  esse 
facturum)f  velis  noiis,  tuam  senientiam  reprobabis ;  et 
tune  scies  opere  difficilius  esse  eonfirmare  sua  quam 
aliena  reprehendere.  Ae  neforsitan  tibi  non  erederemus, 
imo  non  inieliigeremus  quid  dieeres  (frequenter  enim  in 
longuM  sermo  protractus  earei  intelligentia  ;  et  dum 
non  sentitur,  abimperitis  minusreprchenditur),  inctii- 
eas  ei  replicas  :  «  Hoe  ergo  Judesorum  Pauius  dimise» 
rat,  quod  malum  habebant.  Quod  est  maium  Judao» 
tum,quod  Paulus  dimiserat  fUtique  iiiud  quod  seguitur : 


quod  ignoranies,  inqait,  Deijustitiam,et»uam  voleniee 
consiittiere,  justitise  Deinonsunt  subjecti  (Rxm.  x»  3) ; 
deinde  quod  post  pauionem  ei  resurreciionem  Chrisii^ 
daio  ac  manifesto  Sacramento  graiiae,  secundum  or- 
dinem  Melchisedech,  adhucputabant  veiera  sacramenta 
non  ex  consuetudine  solemniiatis,  sed  ex  neeessiiaie 
salutatis  esMeceicbranda ;  quae  iamen  si  nunquam  fuisseni 
necessaria,  infruetuoec  aique  inaniier  pro  eis  Macha* 
bosi  martyres  fiereni:  postremo  iliud,  quod  prwdicatoree 
gratix  Christianos  Judaei,  ianquam  hostes Legis^perse- 
querentur.  Hosatque  hujusmodi  errttres  et  vitia,  dieit 
se  damna  ei  ut  siereora  arbiiraium,  uiChnctim  lueri- 
faeerei  (Philipp,  ni,  8).  » 

46.  Didicimus  per  te,  quas  apostolus  Paulus  mala  r^ 
liquerit  <  Judaeorum  ;  rursum  te  doeeniediscamus  quae 
bona  eorum  ienuerii.e.  Observationes, »  inquies,  <  Legie, 
quas  more  patrio  eeiebrani,sicui  ab  ipso  Pauiocelebratm 
euni,  sine  uHasalutisneceuiiaie. » Idquid  velisdieere, 
«  sine  uUa  saluiis  neeessitaie,  »  non  satis  inieiligo.  Si 
enim  saluiem  non  afferunt,  cur  observaniur  ?  Si  autem 
observanda  suni,  uiique  saluiem  affet*uni;  maxime  qum 
observata  martyresfaciuni.Nonenim  observarentur,ni- 
sisaiuiemafferreni.Nequeenim  indiffereniia  sunt  inter 
bonum  ei  maium,  sicuiphilosophi disputant.  Bonum  esi 
eoniinentia,malum  esi  luxuria ;  inier  uirumque  indiffe- 
rens,  ambuiare,  digerere  alvi  stercora,  capitis  naribus 
purgamenta  prqjieere,  sputis  rheumaia  jaeere :  hocnec 
bonum,  nee  malum  est ;  sive  enim  feceris,  sive  non  fece- 
ris,  nee  jusiitiam  habebis,  nec  injusiitiam.  Observare 
autem  Legis  cerimonias.non  poiesi esse  indifferens  ;  sed 
aut  maium  esi,  aui  bonum  est.  Tu  dieis  bonum ;  ego  as' 
sero  malum  ;  el  maium  non  soium  his  qui  ex  Gentibus, 
sed  et  his  qui  ex  Judaieo  populo  crediderunt.  In  hoc, 
nisi  falior,  loeo,  dum  aliiui  vitas,  in  atiud  devoiveris. 
Dum  enim  meiuis  Porphyrium  blasphemantem,  in  He- 
bionis  ineurris  laqueos  :  his  qui  ereduni  exJudane,  o6- 
eervandamLegemesu  deeemens.Etquipericuiosum  tfi- 
teliigis  esse  quod  dicis,  rursum  illud  superfiuis  verbis 
temperare  conaris :  «  Sine  utla  saiutis  necessitate,  «t- 
eut  Judaeieelebrandaputabant,  aui  failaci  simulationCf 
quod  in  Petro  reprehenderai  Pauius.  » 

17.  Petrus  igitur  simuiavitLegis  cusiodiam  ;  isiesm' 
temreprehensor  Peiri,audaeterobservavit  legitima.Se' 
quitur  enim  in  epistoia  tua  :  «  Nam  si  propterea  ilia 
sacramenta  celebravit,quia  simuiavit  ee  Judxum,  ut  U. 
los  lucrifaceret,cur  non  etiam  sacrificavii  cum  Gentibus, 
quia  ei  his  qui  sine  Lege  erant,  tanquam  sine  Lege  fa- 
ctus  est,  uieosquoquelucrifaceret(l  Cor.  ix,  24)  ;  iitii 
quiaei  iiludfeeit,  utnatura  Judaeus,  ei  hoc  totum  dixit^ 
non  ui  Paulus  se  fingeret  esse  guod  non  erat,  sed  ut 
miserieorditer  ita  subveniendum  eue  untiret,  ac  siipse 
ineoerrore  laboraret  ;non  scilicet  mentientis  astu,  sed 
compatientis  affedu.  »  Bene  defendis  Pauium,  quod 
non  simuiaverit  errorem  Judceorum,  sed  vere  fuerit  in 
errore ;  neque  imiiari  voluerii  Petrum  mentieniem,  ut 
quod  erai,  metu  Judasorum  dissimuiaret ' ;  sed  toia  (i- 
bertate  Judteum  se  esse  dieerei.  Novam  eiementiam 


[U&B.wiiAecimiCumquo  amtenonfeserai  Tsstaasentum.         i  8ic  leg.  cum  Mss.  qumdecim,  lreUquerat.l 
^,*^'0nahsmexmtUiere.kiMss.dcccm,factumexmu'         »  VaUcani  duoMss.,  ut  quod nonerai metu Juissorum 
|t«r#:ucaUbipaMimHiaron7mutj!lxUgr»cumtoxiam«      simuiaret. 


«N 


EPISTOUAIAI  OLASStS  IL 


«M 


AptmioH  l  dum  Jndmoi  Chriiiianoi  vult  facere,  ipse 
Jmimui  fadmi  eii.  Non  enim  poterat  luxuriosoi  ad 
flmgaliiaiem  redueere^  niii  ie  luxuriosum  probaaett 
ei  miarioordiier^  ut  ipu  dieii,  iubvenire  miierii,  niii 
u  miMerum  ipse  ieniiret.  T  ere  enim  miielli,  ei  miierin 
cardiier  dephrandi,  qui  eontentione  iua  et  amore  Legie 
oMiiae,  apoitolum  Chriiti  faeere  Judeeum*  Nec  mui- 
ium  iniereei  inier  meam  et  tuam  ienientiam,  quia  ego 
dieo  ei  Peirum  ei  Paulum,  timore  fidelium  Judmorumf 
Legii  exercuiae,  imo  iimulaisemandaia ;  tu  aulem  ai- 
eerii  hoe  eoi  feciae  clementer,  «  non  mentieniii  aelu, 
iod  compaiientii  affectu  :  »  dummodo  illud  comiet,  nel 
meiu,  v^  miserieordia  eoi  simulaue  ie  eue,  quod  non 
erani,  lUud  autem  argumenium,  quo  adversue  non  uie- 
ri$,  quod  et  Geniilibui  debuerit  geniilii  /i#rt\  ii  Judaii 
Judmui  faclui  eet,  magii  pro  nobii  facii  :  iicut  enim 
NOfi  fuii  vere  Judanu  iic  nec  vere  geniUie  erat  ; 
et  eieuinon  fuii  vere  gentilii,  iie  nec  vere  Judteue 
ereU,  In  eo  auiem  imiiaior  GentUium  esi,  quia  prmpu- 
iium  reoipit  in  fOe  Chriiti,  et  indifferenier  permittit 
veed  eibii  quoi  damnant  Judeei ;  non  eultu,  ut  iuputai, 
idoiorum.  In  Chrieto  enim  Juu  nec  circumciiio  est  ali- 
quid,  nec  prapuiium,  eed  obeervaiio  mandatorum  Dei 
{GeU.  Y,  6,  el  vi,  15). 

18.  Quofio  igitur  te,et  iterumatque  iierum  deprecor, 
ui  ignoecae  diiputaiiunculae  mem;ei  quodmodum  meum 
egreuuiium,  tibi  imputee  quicoegiiti  ut  reicriberem,ei 
mihi  eum  Steeichorooculoe  abstuliiti,  Nec  me  putee  mo' 
gieirum  eeee  mendaeii,  qui  eequor  Chriitum  dicentem  : 
0  Ego  eum  via,  veriiai  ei  vita  »  (Joan,  xiv,  6).  Nec  poteu 
fieriut  veritatii  cultor,  mendacio  coila iubmittam.  Ne^ 
que  mihiimperitorum  plebeeulam  concites,  quiie  vene' 
raniur  ui  cptjeofmm,  ei  in  eceleeiadeclamaniem,  sacer' 
deiii  honore  iUMcipiuni  ;  me  autem,  ataiii  uUimae,  el 
peue  deerepitum,  ac  monatterii  ei  rurii  iecreia  ieetan' 
tem,  parvipendunt  ;  et  quaras  tibi,quoidoceai  eive  re» 
prehendaM,  Adnoe  enim,ianiii  marii  atque  terrarum  a 
ie  divieeeepatiie,  vix  vodetuse  ionui  pervenit,  Et  ii  tor- 
eiian  Uiierae  ieripeerii,  ante  eae  Italia  ae  Roma  susci' 
pieni,  quatn  ed  vm,  cui  miitendae  iuni,  deferaniur, 

CAPUT  V.  -^i^.Quodauiem  inaliiiquariiepietolie, 
curmeapriorinLibriicanonicii  interpretatio  aueriicoi 
haJbeat,  et  virgulaipranoiatai,et  pwieaaliam  tramleh 
iiemem  abequehiieigniiediderim;paee  iua  dixerim,vide^ 
riewUiU  non  inielligere  quod  quaeiiitiMla  enim  interpre* 
iaiioSeptuaginia  interpreiumeit;  etubicumquevirgulee, 
id  eei  obeli  eunt,iignificaiurquod  Septuaginta  plue  dixe- 
riui  quam  habeiur  in  hebrao  :  ubi  auiem  aeterieci,  id 
eei  iieUmprmlueeniei,  ex  Theodotioniiediiione  ab  Ori^ 
gene  addiium  eei ;  et  ibi  grofca  transtulimui,  hie  de  ipeo 
hehraieo,  quod  inicUigebamui  expreuimue,  uneum  po* 
tisu  veriiaiemquam  verborum  inierdum  ordinem  eonur' 
vamiee.Ei  mirorquomodo  Sepiuagintatnierpreium  libroe 
tegai  uon  puroe,  ut  ab  eii  editi  iuni,  ud  ab  Origene 
emendaioif  sive  eorruptoe  *  per  obeloi  et  oiteriicoi,  et 
chriitiani  hominii  inierpretatiunculam  non  uquarii  ; 
prmuriim  eum  ea  qum  addiia  iuni,  ex  hominii  Judai 
aiquebUuphemi,  post  pauionem  Chriiti,editione  trane, 

*  LoY,,  eerreeioi.  Verias  plerique  Gdd.  Edd.  et  Mss., 
eorruptoi. 


iulerii.  Vii  amaior  eeu  verue  ^  Sepiuaginia  inierpre^' 
tum  ?  Non  legoi  ea  qum  iub  asteriuis  suni  ;  imo  rade 
de  voluminibus,  ui  veterum  te  fauiorem  probes.  Quod  si 
feceris,  omnes  Eulesiarum  bibliothecas  condemnare  eo- 
geris.  Vix  enim  unus  aut  alter  invenietur  liber,  qui 
ista  non  habeat. 

CAPUT  VI.  —  20.  Porro  quod  dieis  non  debuisu  me 
inierpretaripost  veteres,et  novo  uteris  syllogismo  :eiAut 
obuura  fueruni  quee  interpretati  sunt  Septuaginia,  tua 
manifesta.  Si  obuura,tequoque  ineis  faUipotuisUfCre- 
dendum  ut:si  manifuta,iUos  in  eisfaUi  non  potuiue,per» 
spicum  est : »  tuo  iibi  urmone  respondeo.  Omnu  o«* 
teru  tractaiores  quinos  in  Domino  pracesuruni,  etqui 
Scripturas  sandas  intrepretaii  sunt,  aut  obuura  tn/er- 
pretaii  suni,  aut  manifesta.  Siobuura,  quomodo  tu  posi 
eos  ausus  u  disurere,  quod  illi  explanare  non  potue» 
runif  si  manifesta,superfluumut  te  voluisu  disserere 
quod  iUos  taiere  non  potuit,  maxime  in  explanatione 
Psalmorum  quos  apud  Groscos  interpretaii  suni  multis 
voluminibus,  primus  Origenes,  ucundus  Eusebius  Ccua^ 
riensis,tertiueTheodorusHeracleotu,  quartus  Asterius 
Scythopoliianvs,quinius  ApolUnaris  Laodicenus,uxtus 
Didymus  A  Uxandrinus.Feruniur  et  diversorum  in  |kiu- 
cos  psalmos  opuscula  ;  sed  nunc  de  iniegro  Psjlmorum 
corpore  dicimus.  Apud  Latinos  autem  Hilarius  Pida* 
viensis  et  Euubius  Vercellensis  episcopi,  Origenem  ei 
Euubiumiranstulerunt  :quorum  prioremetnosier  Am^ 
brosius  in  quibusdam  secutus  ui.  Rupondeat  mihi  pru- 
demia  tua,  quare  tu  post  tanios  et  talu  interpretes  in 
explanaiione  Psalmorum  diversa  uneeris  f  Si  enim  ob- 
scuri  sunt  Psalmi,  ie  quoque  in  eis  falli  potuieu,  crs' 
dendum  ut.  Si  manifuti,  illos  in  eii  fallipotuisse  non 
creditur  :  ae  per  hoc  uiroque  modosuperflua  erit  inter^ 
pretaiio  tua  ;  et  hac  lege,  post  prioru  nuUtu  loqui  au^ 
debit,  et  quodcumque  aHus  occupaverit,  atiusde  eo  scri' 
bendi  non  habebit  licentiam.  Quin  potius  humaniiatie 
tux  est,  inquo  veniam  tibi  tribuis,  indulgere et  aeterii. 
Ego  enim  non  tam  vetera  abolere  conaiue  ium,  quee  iifi- 
g*ime  hominibxui  emendata  de  graco  in  laiinum  trane^ 
iuli,  quam  ea  tuiimonia  qux  a  Judaii  prceiermiua 
iunt  vel  corrupta,  pi oferreinmedium,  ui  uireni  noitri 
quid  habraa  veritai  continerei.Si  cui  legere  non  placei, 
nemo  compeUit  invitum.  Bibai  vinum  vetui  cum  ivaot- 
tate,  ei  noitra  muita  coniemnat,  quse  in  explanatione 
priorum  edita  iunt^  ui  iicubi  iUa  non  intelliguntur,  ex 
noitrii  manifestoria  fiani.  Quod  autem  genui  inierpri' 
iaiionii  in  Scripturiaanctii  uquendumeU,  tiberquem 
icripii  de  Optimogenereinterpretandiyet  tmnes  prafa^ 
tiuneulae  divinorum  voluminum,  quas  ediiioni  nostree 
prseposuimus,  explicant ;  ad  ilUuque  prudentem  tecto* 
rem  remittendum  puio.  Et  si  me,  ui  dicis  in  Novi  Tuta* 
menii  emendaiione  iuuipii,  exponieque  caueam  cunue* 
cipiai  ;quia  plurimi  linguee  graae  habeniu  scieniiam, 
de  meopouint  opere  judicare :  eamdem  integritatemde» 
bueras  etiam  in  Veteri  credere  Tutamento,  quod  non 
nostra  confinximus,  ud  ui  apud  Hebraeos  invenimuSf . 
divina  tramtutimui.Sicubidubitai,  Hebraoi  inierroga. 

21.  Sed  forte  dicee  :  Quid  it  Hebrsei  asU  rupondere 
nolueriniyaut  mentiri  voluerint  f  Toia  frequeniia  Judmo^ 

*  Lov.«  veterum.  At  plurei  Cdd.,  verus^ 


S63 


8.  AtlGUdTIfrt  EPlSCOP! 


M4 


rum  inmeainierpretaii(meretieehit,nuUuique  tnvenire 
poterit,  qui  hebrcpselinguss  habeat  noti(mem;aut  omnes 
imitabuntur  iltos  Judaos^  quos  ditis  in  Africm  repertos 
oppidulo  in  meameonspirasse  calumniam^tHujuscemodi 
enim  in  epistota  tua  (a)  texis  fabulam  :  m  Quidam  fra» 
ter  noster  episcopus^  cumlectitari  instituisset  in  Ecete- 
sia  euipriBest,intrepretationemtuam,movit  quiddam  Um- 
ge  atitera  tepositum  apud  Jonam  prophetam,  quam  erat 
omnium  sensibus  memoriaeque  inveteratum,  et  tot  xta- 
tumsuoeessionibusdeeantatum,  Faetusesttantus  tumul' 
ius  in  ptebe,  maxime  Grcscis  arguentibus,  et  inelaman- 
tibuM  ealumniam  falsitatts,  ut  eogeretur  episeopus,  (Oia 
quippe  eivitas  erat),  Judxorum  testimonium  ftagitare. 
Utrum  autem  illi  imperitia  an  matitia,  hoe  esse  in  he- 
brceis  eodieibus  responderunt,  quod  et  graeci  et  tatini 
habebant  atque  dieebant.  Quidplura  ?  Coaetusest  homo 
velut  mendositatetn  eorrigere,  volenspost  magnumperi' 
eutum  non  remanere  sine  plebe,  Unde  etiamnobis  vide* 
tur  aliquando  te  quoque  in  nonnullis  falli  potuisse, » 

GAPUT  VII.  —  2i.  Dieis  me  in  Jona  propheta  mate 
quiddam  interpr^tatum,etseditionepopuli  eonclamante, 
propter  uniusverbidissonantiam,episcopumpene  sacer-- 
dotium  perdidiue.Etquid  sitillud  quodmale  interpre- 
taius  sim,  subtrahis,  auferens  mihi  occasionem  defen- 
eionis  meae  ;  ne  quidquid  dixeris,  me  respondente  sol- 
vatur  :  nisi  forte,  ut  ante  annos  plurimos,  cueurbita 
venit  in  medium,  auerente  illius  temporis  Cornelio  ei 
Asinio  PoUione  {b),me  hederam  pro  cueurbita  transtu- 
lisse,  Superqua  re  in  eommentario  Jonse  prophetae  ple- 
niw  respondimus.  Hoc  tanium  nune  dixisse  contenti, 
quod  in  eo  loeo,  ubi  Septuayinta  interpretes  rueurbi- 
tam,  ei  Aquilam  cum  reliquis  hederam  transtulerunt, 
id  est  xKTtro-j,  in  hebrceo  volumine  ciceion  seriptum  ha- 
betur,quam  vulgo  Syriciceiam  voeant,Est  autemgenus 
virgulti  lata  habens  folia,  in  modum  pampini :  cum' 
que  plantatum  fuerit,  eito  eoncurgit  in  arbusculam, 
absque  ullis  catamorum  et  hastitium  adminieulis,  qui- 
hus  et  eueurbitae  et  hederae  indigent,  suo  trunco  se  wi- 
tinens,  Boc  ergo  verbum  de  verbo  edisserens,  si  eieeion 
transferre  voluissem,nullus  intelligerei;si